საქმე №ას-1064-2019 13 მარტი, 2020 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი – ნ.ბ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ნ–ძე, ტ.ქ–ა (მოსარჩელეები)

მეორე კასატორი - მ.ნ–ძე, ტ.ქ–ა (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.ბ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ნოტარიუსმა ნ.ბ–ძემ (შემდეგში - ნოტარიუსი, მოპასუხე, პირველი კასატორი) 2011 წლის 11 იანვარს, უძრავი ქონების მართვისა და განკარგვის მინდობილობა დაამოწმა, რომლის თანახმად, თ.ს–მა (შემდეგში - მესაკუთრე, საკუთრების მიმნდობი) მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მართვა და განკარგვა გ.ე–ძეს (შემდეგში - მინდობილი პირი, რწმუნებული) მიანდო.

1.1. ამ მინდობილობის საფუძველზე, 2011 წლის 2 მარტს, მესაკუთრის სახელით რწმუნებულსა და მ.ნ–ძეს (შემდეგში - იპოთეკარი, გამსეხებელი, პირველი მოსარჩელე, აპელანტი, მეორე კასატორი) შორის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გაფორმდა. სესხის ოდენობა 52 000 აშშ დოლარსა და 10 000 ევროს შეადგენდა. ხელშერულებაში 2011 წლის 25 მარტს შევიდა ცვლილება და სესხის თანხად 56 400 აშშ დოლარი და 16 000 ევრო განისაზღვრა. სესხის უზრუნველსაყოფად მესაკუთრის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი ........№34 (ნაკვეთი 33) ბინა N5 (შემდეგში - უძრავი ქონება) იპოთეკით დაიტვირთა.

2. ტ.ქ–ას (შემდგომში - მყიდველი, მეორე მოსარჩელე, აპელანტი, მეორე კასატორი მ.ნ–ძესთან ერთად) და რწუნებულს შორის, 2012 წლის 29 მარტს, ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა, რომლის საფუძველზეც მყიდველმა საკუთრების მიმნდობის (იხ.1.1 ქვეპუნქტი) კუთვნილი უძრავი ქონება შეიძინა.

2.1. ნასყიდობის ხელშეკრულებაში აღინიშნა, რომ ნასყიდობის ფასი 20 000 აშშ დოლარით განისაზღვრა, რადგან ამ დროისათვის მესაკუთრის ვალი პირველი რიგის იპოთეკარის მიმართ 88 000 აშშ დოლარს შეადგენდა. ნასყიდობის თანხა მყიდველმა რწმუნებულს ხელშეკრულებაზე ხელმოწერამდე გადასცა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 20.11.2012წ. გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი 11.01.2011წ. დამოწმებული მინდობილობა (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 15.05.2013წ. გადაწყვეტილებით, ბათილად იქნა ასევე ცნობილი 02.03.2011წ. დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, აგრეთვე - 29.02.2012წ. გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (იხ. წინამდებარე განჩინების 1.1, 2 და 2.1 პუნქტები). უძრავი ქონება საკუთრებაში დაუბრუნდა მესაკუთრეს (საკუთრების მიმნდობს).

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 20.11.2012წ. გადაწყვეტილება მინდობილობის ბათილად ცნობის ნაწილში კანონიერ ძალაში შევიდა, ხოლო ნოტარიუსის სააპელაციო საჩივარი (იგი სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გადაწყვეტილების შეცვლას და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას ითხოვდა) თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნოტარიუსმა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 24.09.2013წ. განჩინებით (საქმე N706-669-2013) ნოტარიუსის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, განუხილველი დარჩა.

4.მინდობილმა მესაკუთრემ, 2012 წლის 1 ნოემბერს, იპოთეკარისა და მყიდველის მიმართ 100 000 აშშ დოლარის ოდენობით ვალის არსებობა აღიარა და ხელწერილით დაადასტურა, რომ ამ თანხას ერთი თვის ვადაში გადაიხდიდა. მინდობილ მესაკუთრეს ეს თანხა არ გადაუხდია.

5.სარჩელის საფუძვლები

5.1. მოსარჩელეებმა (იხ. წინამდებარე განჩინების 1.1 და 2 პუნქტები) სარჩელი აღძრეს ნოტარიუსის წინააღმდეგ და მოითხოვეს, რომ მას, ზიანის ანაზღაურების მიზნით, პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ 88 000 აშშ დოლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ - 20 000 აშშ დოლარის გადახდა დაკისრებოდა. მოთხოვნის საფუძვლად მოსარჩელეებმა წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახულ გარემოებებზე მიუთითეს.

6. მოპასუხის შესაგებელი

6.1.მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ის არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენს. ნოტარიუსის მიერ კანონით დაკისრებული ვალდებულების შესრულება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად. ზიანი გამოიწვია არა ნოტარიუსის კანონშეუსაბამო მოქმედებამ, არამედ რწმუნებულისა და მესაკუთრის თაღლითურმა ქმედებამ, რომელთაც როგორც ნოტარიუსი, ისე გამსესხებელი და უძრავი ქონების მყიდველი ფინანსური სარგებლის მიღების მიზნით მოატყუეს. ხელშეკრულების მხარე არის რწმუნებული (მინდობილი მესაკუთრე) და შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მოსარჩელეების მოთხოვნა სესხის თანხის ნოტარიუსისათვის დაკისრების თაობაზე, რადგან ასეთი სარჩელი რწმუნებულის წინააღმდეგ უნდა აღძრულიყო.

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

7.2. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 992-ე მუხლით; ასევე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდ ეგში: სსსკ) კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლებით.

7.3. საქალაქო სასამართლომ განმარტა:

7.3.1. პირველი მოსარჩელის მოთხოვნა განსაზღვრულია იპოთეკის ბათილობით, ამდენად, სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოდგენს იპოთეკის, როგორც სანივთო უზრუნველყოფის ღონისძიების სამართლებრივი კავშირი ზიანის იურიდიულ ბუნებასთან. იპოთეკა (სსკ-ის 286-ე მუხლი) გარანტირებულად განსაზღვრავს კრედიტორის სტაბილურ მდგომარეობას სამართლებრივ ურთიერთობაში და იგი აღარ საჭიროებს დამატებით ძალისხმევას აღსრულების საკითხებთან. ამდენად, იპოთეკის უფლება წარმოადგენს კრედიტორის აქტივს, მიუხედავად ამისა, იგი, როგორც უზრუნველყოფის მატერიალურსამართლებრივი ღონისძიება, აქცესორული ბუნებისაა და მისი არსებობა დამოკიდებულია ძირითადი ხელშეკრულების არსებობაზე. შესაბამისად, თუ ვალდებულება სრულდება, გამოირიცხება იპოთეკის უფლების რეალიზაცია. იპოთეკა, როგორც ცალკე აღებული უფლება ვერ გახდება ზიანის მაკვალიფიცირებელი პირობა. სასამართლო იზიარებს მოპასუხის წარმომადგენლის არგუმენტს, რომ ზიანის არსებობა გამორიცხულია მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ არსებობს მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა და კრედიტორს არ აქვს ამ გარიგების საფუძველზე მოთხოვნის უფლება რეალიზებული. თუ სასამართლო პირდაპირ დაუშვებს ზიანის მოთხოვნის უფლებას ნოტარიუსის მიმართ, დადგება შედეგი, როდესაც თანხის დაბრუნებაზე ვალდებული პირი გათავისუფლდება ნაკისრი მოვალეობისაგან;

7.3.2. სასამართლოს შეფასებით მსგავსი მდგომარეობაა მეორე მოსარჩელის შემთხვევაშიც. როგორც ირკვევა, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი 2012 წლის 29 თებერვალის ნასყიდობის ხელშეკრულება. არსებულმა სამართლებრივმა მდგომარეობამ წარმოშვა მეორე მოსარჩელის მოთხოვნის უფლება უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებით. გარდა ამისა, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2012 წლის 1 ნოემბერს რწმუნებულმა აღიარა ვალი მოსარჩელეების მიმართ 100 000 აშშ დოლარის ოდენობით და იკისრა ვალდებულება, ეს თანხა ერთი თვის ვადაში გადაეხადა. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ თუ რწმუნებული ნებაყოფლობით შეასრულებს ვალდებულებებს, იმთავითვე გამოირიცხება დანაკლისის არსებობა.

7.3.3. სსკ-ის 992-ე მუხლი ადგენს პრინციპს, რომლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს სრული მოცულობით, თუმცა, ზიანის ოდენობა ამ შემთხვევაშიც მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ამ ეტაპზე მოსარჩელეებმა ვერ დაადასტურეს ზიანის არსებობის ფაქტი, რის გამოც სარჩელი უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული და არ დაკმაყოფილდა.

8. სააპელაციო საჩივარი

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

8.2. აპელანტებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება და მოპასუხისათვის თანხის დაკისრება მოითხოვეს.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით, საპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ნოტარიუსს პირველი მოსარჩელის მიმართ 44 000 აშშ დოლარის, ხოლო მეორე მოსარჩელის მიმართ - 10 000 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა.

9.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს როგორც მოსარჩელეებმა, ასევე - მოპასუხემ.

9.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით (იხ. 3, ს.ფ. 252-260) საკასაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს, შემდეგი მითითებებით: 1. უნდა დადგინდეს, მესაკუთრე და მსესხებელი ხომ არ არიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში და უძრავი ქონება, სსკ-ის 1158-ე მუხლის საფუძველზე, ხომ არ წარმოადგენს მათ თანასაკუთრებას; 2. ასეთი გარემოების დადგენის შემთხვევაში უნდა შემოწმდეს, ხომ არ არსებობს სსკ-ის 1160-ე მუხლით გათვალისწინებული გარიგებების ბათილობის გამომრიცხველი გარემოებები; 3. სათანადოდ უნდა იქნეს გამოკვლეული და დადგენილი მსესხებლის გადახდისუუნარობის საკითხი: გააჩნია თუ არა ამ უკანასკნელს რაიმე სახის აქტივები; უნდა განისაზღვროს სასესხო და კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე, აღსრულებადი იქნება თუ არა მოსარჩელეების მოთხოვნები.

9.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 თებერვლის გააწყვეტილებით, მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

9.5. სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 12.09.2017წ. განჩინებაში ასახულ მითითებათა გათვალისწინებით, განმარტა:

9.5.1. უძრავი ქონების მართვისა და განკარგვის მინდობილობის 11.01.2011წ. დამოწმება ნოტარიუსმა სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის დარღვევით განახორციელა: სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესი დადგენილია საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31.03.2010წ. N71 ბრძანებით დამტკიცებული „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციით (შემდეგში: ინსტრუქცია). ინსტრუქციის პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, სანოტარო მოქმედების შემსრულებელი ყველა პირის მიერ სანოტარო მოქმედება სრულდება წინამდებარე ინსტრუქციით დადგენილი წესით. ინსტრუქციის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი ვალდებულია, იყოს მიუკერძოებელი და სანოტარო მოქმედების შესრულებისას დაადგინოს სანოტარო მოქმედების მონაწილე ფიზიკური და იურიდიული პირის ან მათი წარმომადგენლის ვინაობა, უფლებამოსილება და ქმედუნარიანობა, ნების თავისუფალი გამოვლენის ნამდვილობა, სანოტარო მოქმედების მონაწილეს განუმარტოს მისი უფლებები და ვალდებულებები, გააფრთხილოს სანოტარო მოქმედების იურიდიული შედეგების შესახებ. ინსტრუქციის ამავე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ნოტარიუსი ვალდებულია, არ შეასრულოს სანოტარო მოქმედება, თუ იგი ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას, მორალს და/ან საჯარო წესრიგს. საჯარო წესრიგში იგულისხმება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, რომლებშიც მოიაზრება ასევე საკუთრების ხელშეუხებლობა. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს. გარიგება, რომლითაც უარყოფილი იქნება საკუთრების ხელშეუხებლობის სოციალური ფუნქცია, უნდა ჩაითვალოს საჯარო წესრიგის დამრღვევ გარიგებად. ამ შემთხვევაში მხედველობაშია სოციალური და ეკონომიკური საჯარო წესრიგი. ინსტრუქციის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტით: სანოტარო აქტს ტექსტის ბოლოს ხელი უნდა მოაწეროს სანოტარო მოქმედების ყველა მონაწილემ (მხარე, მოწმე, თარჯიმანი, სპეციალისტი), ნოტარიუსის თანდასწრებით. ხელმოწერა უნდა შეიცავდეს ხელმომწერის სახელსა და გვარს. სახელი და გვარი უნდა დაიწეროს სრულად და გარკვევით. სანოტარო მოქმედების ყველა მონაწილის მიერ ხელმოწერის შემდეგ სანოტარო აქტს ხელს აწერს ნოტარიუსი;

9.5.2. საქართველოს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საექსპერტო- კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს 28.06.2012წ. ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება, რომ საკუთრების მიმნდობის ხელმოწერა შესრულებულია არა საწერი საშუალების ქაღალდზე უშუალო შეხებით, არამედ ფერადი ასლგადამღები ტექნიკის გამოყენებით, ხოლო მოპასუხე ნოტარიუსის სახელით არსებული ხელმოწერები შესრულებულია არა ტექნიკური გადატანის მეთოდების (პირგადასაღები ქაღალდით, გამჭოლ შუქზე, დაწნევით და სხვა) გამოყენებით, არამედ საწერი საშუალების ქაღალდთან უშუალო შეხებით. ამდენად, მინდობილობის დამოწმება განხორციელებულია სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის დარღვევით. კერძოდ, ნოტარიუსმა ვერ უზრუნველყო სანოტარო მოქმედების შესრულება კანონის შესაბამისად - სანოტარო მოქმედების მონაწილეს სანოტარო აქტზე ხელი არ მოუწერია ნოტარიუსის თანდასწრებით, რაც ინსტრუქციის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნათა დარღვევას წარმოადგენს. სასამართლომ მიუთითა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 20.11.2012წ. გადაწყვეტილებით, სსკ-ის 54-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო მინდობილობის ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ მესაკუთრეს 2011 წლის 11 იანვარს შედგენილი მინდობილობის გაცემის ნება არ გამოუხატავს. მოპასუხე ნოტარიუსის წარმომადგენლები მიუთითებენ, რომ სავარაუდოდ, წინასწარ იყო მომზადებული მინდობილობის ტექსტი და შემდგომში ნოტარიუსთან მოხდა მინდობილობის ბოლო გვერდის შეცვლა (იხ. 14.06.2016წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე, 11:56:51-11:58:33). წარმომადგენლების განმარტებით, ნოტარიუსი სწორედ მითითებული გარემოებით ხსნის იმ ფაქტს, რომ მინდობილობაზე არ აღმოჩნდა უძრავი ქონების მესაკუთრის ხელმოწერა. თუმცა, ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება წარმოდგენილი არაა. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამ განმარტებების დადასტურების შემთხვევაშიც კი, ეს ვერ მიიჩნევა ნოტარიუსის ბრალეულობის გამომრიცხველ გარემოებად;

9.5.3. ნოტარიუსის ქმედებამ, რომელმაც ვერ უზრუნველყო ინსტრუქციით დადგენილი წესის შესაბამისად სანოტარო მოქმედების სათანადოდ შესრულება, რამაც გამოიწვია უძრავი ქონების მართვისა და განკარვის მინდობილობის გაფორმება და სანოტარო წესით დადასტურება უძრავი ქონების მესაკუთრის ნების გამოვლენის გარეშე, რითაც მატერიალური ზიანი მიადგა მოსარჩელეთა კანონით დაცულ ინტერესებს. „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, ნოტარიუსი პასუხს აგებს თავისი სამსახურებრივი საქმიანობით მიყენებული ზიანისათვის. ამავე კანონის 22-ე მუხლი ადგენს ქცევის წესს, რომ ნოტარიუსს ეკისრება ქონებრივი პასუხისმგებლობა ზიანისათვის, რომელიც გამოიწვია მისმა განზრახმა ან გაუფრთხილებელმა ქმედებამ. ნოტარიუსის გაუფრთხილებელი მოქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის დაკისრების მატერიალურ საფუძველს ქმნის სსკ-ის 992-ე მუხლი (დელიქტური პასუხისმგებლობის დაკისრების მარეგულირებელი ნორმა). რაც შეეხება პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობებს, აღნიშნული გათვალისწინებულია ამავე მუხლის დისპოზიციით, რომელიც შემდეგი კომპონენტების ერთობლიობას გულისხმობს: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. იმისათვის, რომ პირს დაეკისროს ზიანის ანაზღაურება, საჭიროა, ერთდროულად არსებობდეს რამდენიმე პირობა, კერძოდ, ქმედება უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო, მართლწინააღმდეგობა გამოწვეული უნდა იყოს განზრახი ან გაუფრთხილებელი ქმედებით, ქმედებას უნდა მოჰყვეს ზიანი, ქმედებასა და მიღებულ შედეგს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი. ამ პირობათა ერთობლიობა სავალდებულოა ზიანის იურიდიული შემადგენლობისათვის, ანუ დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის. საქმეზე დადგენილი კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით, განმხილველი სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ ნოტარიუსის ქმედება სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ატარებდა მართლსაწინააღმდეგო ხასიათს, რაც გულისხმობდა და მოიაზრებდა დადგენილი წესებისა თუ წინდახედულების ნორმების უგულებელყოფის შედეგად მხარისათვის მიყენებულ ქონებრივ დანაკლისს (ეს მსჯელობა შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას, იხ. სუს 27.04.2015წ. განჩინება საქმეზე ას-182-169-2015).

9.5.4.სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 12.09.2017წ. განჩინებაში ასახულ მსჯელობაზეც: ,„მხოლოდ იმ ფაქტის დადგენა, რომ ნოტარიუსმა 2011 წლის 11 იანვრის მინდობილობის დამოწმება განახორციელა სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის დარღვევით, ვერ იქნება საკმარისი მისთვის ქონებრივი პასუხისმგებლობის დასაკირებლად“. აქვე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებდა იმ დამატებით გარემოებებზე, რომლებიც უნდა გამოკვლეულიყო საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად. ამ მიზნით გამოსარკვევია რწმუნებულის გადახდისუნარიანობის საკითხი, რადგან თუ შესრულდება სასესხო და კონდიქციური ვალდებულება, აღარ იარსებებს ნოტარიუსისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი. ამდენად, უნდა დადგინდეს, მესაკუთრე და მსესხებელი ხომ არ არიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში და სადავო უძრავი ქონება სსსკ-ის 1158-ე მუხლის საფუძველზე ხომ არ წარმოადგენს მათ თანასაკუთრებას; ასეთი გარემოების დადგენის შემთხვევაში - უნდა შემოწმდეს, ხომ არ არსებობს სსკ-ის 1160-ე მუხლით გათვალისწინებული გარიგებების ბათილობის გამომრიცხველი გარემოებები; გამოკვლეულ უნდა იქნეს მსესხებლის ქონებრივი მდგომარეობა.

9.5.5.თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 12.06.2018წ. საოქმო განჩინებით, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს დაევალა წერილობით ეცნობებინა სასამართლოსთვის ინფორმაცია რწმუნებულის (მინდობილი პირის) ქორწინების რეგისტრაციის შესახებ. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 02.07.2018წ. წერილით, სასამართლოს ეცნობა, რომ რწმუნებულის ქორწინების აქტი ლელა კახიძესთან 1989 წლის 9 ნოემბერს, ბათუმის მმაჩის განყოფილების მიერაა რეგისტრირებული. ქორწინება 2005 წლის 16 ივნისს შეწყვეტილია განქორწინების აქტის საფუძველზე. არ დგინდება საკუთრების მიმნდობისა და რწუნებულს (მინდობილ პირს) შორის რეგისტრირებული ქორწინების არსებობის ფაქტი. იმის გათვალისწინებით, რომ სსკ-ის 1151-ე მუხლის თანახმად, მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით რეგისტრირებული ქორწინება, სსკ-ის 1158-ე მუხლის საფუძველზე სადავო ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.

9.5.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მითითებების შესაბამისად, გამოკვლეულ იქნა მსესხებლის ქონებრივი მდგომარეობაც: საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 13.03.2018წ. წერილის თანახმად, უძრავ ნივთზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის მონაცემებით მიმდინარე პერიოდისთვის რწმუნებულის საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული არ არის. აღსრულების ეროვნული ბიუროს მოვალეთა რეესტრის ვებ-გვერდის 12.06.2018წ. მონაცემებით დგინდებოდა, რომ რწმუნებული 27.03.2013წ.-დან რეგისტრირებულია მოვალეთა რეესტრში. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-191 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალეთა რეესტრი არის ფულადი მოთხოვნის აღსრულების უზრუნველყოფამდე წარმოებული საშუალება – სისტემატიზებული ელექტრონული ერთობლიობა მონაცემებისა იმ ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა და სხვა ორგანიზაციულ წარმონაქმნთა შესახებ, რომელთა მიმართაც აღსრულება დაიწყო 2010 წლის 1 იანვრიდან, გარდა სახელმწიფო და ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებისა და უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოვალისა. პირი მოვალეთა რეესტრში შეიტანება დაუყოვნებლივ, მას შემდეგ, რაც მის წინააღმდეგ დაიწყება სააღსრულებო წარმოება. ამავე კანონის 193 მუხლის თანახმად, რეესტრში რეგისტრაციისთანავე პირს ეზღუდება შესაბამის რეესტრში რეგისტრაციას დაქვემდებარებული უძრავი და მოძრავი ქონების და სხვა არამატერიალური ქონებრივი სიკეთის განკარგვის (უფლებრივად დატვირთვის) უფლება, გარდა ამ კანონის 194 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა. განსახილველ საქმეზე დგინდება, რომ რწმუნებული 27.03.2013წ.-დან რეგისტრირებულია მოვალეთა რეესტრში, მის მიმართ სააღსრულებო წარმოება მიმდინარეობს ამ დროიდან და, 2018 წლის მდგომარეობითაც, მას კვლავ გააჩნია შეუსრულებელი ვალდებულებები. სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობს სასესხო და კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე მოსარჩელეების მოთხოვნების აღსრულებად მოთხოვნად მიჩნევის წინაპირობა, რასაც, შესაძლოა, გამოერიცხა სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგად დამდგარი ფაქტობრივი ზიანის არსებობის ფაქტი.

9.5.7. რაც შეეხება მიყენებული ზიანის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იგი უნდა განისაზღვროს ერთ შემთხვევაში, სასესხო დავალიანების, ხოლო მეორე შემთხვევაში, უძრავი ნივთის შესაძენად გადახდილი ნასყიდობის ფასის თანხით. ნოტარიუსის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული (გაუფრთხილებელი) ქმედების და დამდგარი ზიანის განსაზღვრის შედეგად უნდა დადგინდეს ნოტარიუსის პასუხისმგებლობის ფარგლები (ოდენობა). ამისთვის აუცილებელია გაირკვეს: ზიანის დადგომაში ხომ არ მიუძღვით ბრალი თავად მოსარჩლეებსაც, კერძოდ, ხომ არ იკვეთება ე.წ. შერეული ბრალი, ხომ არ უნდა გამოეჩინათ მოსარჩელეებს აუცილებელი ყურადღებიანობა და უძრავი ქონების რეგისტრირებულ მესაკუთრესთან გადაემოწმებინათ უფლებამოსილების არსებობა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატა 2002 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში (საქმე N3კ/624-02) განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ იცნობს სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციას. სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა თავისთავად არ ნიშნავს მარწმუნებლის მიერ წარმომადგენლისათვის უფლებამოსილების მინიჭების ფაქტის არსებობას. უფლებამოსილება უნდა იყოს ნამდვილი, შესაბამისად, მოსარჩელეები ვალდებული იყვნენ, გამოეჩინათ აუცილებელი ყურადღებიანობა და უძრავი ქონების რეგისტრირებულ მესაკუთრესთან გადაემოწმებინათ უფლებამოსილების არსებობა (შდრ. სუსგ-ებს: № ას- 706-669-2013, 22 ოქტომბერი, 2013 წელი; № ას-813-764-2015, 28 ოქტომბერი, 2015 წელი; № ას-508-475-2017, 2017 წლის 12 სექტემბერი, ტ.III, ს.ფ. 259,260).

9.6.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მოსარჩელეებმა არ გადაამოწმეს მინდობილობის ნამდვილობა, მოცემულ შემთხვევაში დასტურდებოდა შერეული ბრალი. სსკ-ის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილით, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში, თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში იკვეთება დაზარალებული მოსარჩელეების მხრიდან აუცილებელი ყურადღებიანობის დარღვევის ფაქტი, რაც გაუფრთხილებელ ბრალად უნდა შეფასდეს. რაც შეეხება საკითხს, როგორ და ვის მიერ მოხდა ნოტარიუსისათვის დასამოწმებლად ისეთი მინდობილობის წარდგენა, სადაც საკუთრების მიმნდობის ხელმოწერა შესრულებული იყო არა საწერი საშუალების ქაღალდზე უშუალო შეხებით, არამედ ფერადი ასლგადამღები ტექნიკის გამოყენებით. მხარეები განმარტავენ, რომ მიმდინარეობს გამოძიება, თუმცა, ამ ეტაპზე არ არსებობს სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარი რაიმე განაჩენი. ამასთან, შეფასებისას ერთობლიობაში გასათვალისწინებელია გამსესხებლის მსჯელობა, რომ რწმუნებულს თანხას არ ასესხებდა, რომ არა ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც სესხი უზრუნველყოფილ იქნა მესაკუთრის ქონებით. იპოთეკის ბათილობით ფაქტობრივად შეუძლებელი გახდა თანხის დაბრუნება. შესაბამისად, ბათილად ცნობილმა უზრუნველყოფის ღონისძიებამ თავისი ძირითადი დანიშნულება ვეღარ შეასრულა და ვალდებულების დარღვევით (თანხის დაუბრუნებლობით) გამოწვეული შეუსრულებლობა ვერ ჩაანაცვლა. ასევე გასათვალისწინებელია მყიდველის მსჯელობაც, რომ მას ჩამოერთვა ქონება ნასყიდობის ბათილად ცნობის გამო, ნასყიდობა კი დაიდო იმის წყალობით, რომ იგი ენდო ნოტარიუსის მიერ დამოწმებულ მინდობილობას.

9.7. სასამართლომ განსმარტა, რომ მსგავს დავებში ნოტარიუსის ბრალის ფორმისა და ხარისხის მიხედვით პასუხისმგებლობის პროცენტული განსაზღვრის შესაძლებლობა განმარტებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 01.07.2013წ. განჩინებაში საქმეზე ას-1251-1180-2012. საქმეზე დადგენილი გარემოებების, სანოტარო მოქმედების შესრულების მართლსაწინააღმდეგო ხასიათის, ნოტარიუსისა და დაზარალებულების ბრალეული მოქმედების (შერეული ბრალის) გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნოტარიუსის პასუხისმგებლობის ფარგლები მოცემულ დავაში უნდა განისაზღვროს 25 პროცენტით. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ დადგენილი პასუხისმგებლობის ოდენობის გადანაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, სარჩელი დასაბუთებულია მოსარჩელე გამსესხებლის სასარგებლოდ - 22 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში, ხოლო მოსარჩელე მყიდველის სასარგებლოდ - 5 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში.

10. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

10.1. მოსარჩელეებმა და მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება. მოსარჩელეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მოსარჩელეთა სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული მოთხოვნის ნაწილში გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

10.2. პირველი კასატორის (მოპასუხის, ნოტარიუსის) შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ უკანონო გადაწყვეტილება მიიღო როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით. გადაწყვეტილება გამოტანილია საპროცესო სამართლის ნორმების არსებითი დარღვევით, რაც გამოიხატება იმაში, რომ საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებებსა და ფაქტობრივ გარემოებებს მცდარი შეფასება მიეცა, ხოლო მთელ რიგ მნიშვნელოვან გარემოებებზე მსჯელობას გადაწყვეტილება საერთოდ არ შეიცავს. სასამართლომ ზიანის მიყენების ფაქტში ნოტარიუსის თანამონაწილეობა დაუსაბუთებლად დაადგინა, ასევე, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა.

10.3. მეორე კასატორის (მოსარჩელეების) მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შერეულ ბრალთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელია, სასამართლო არ მიუთითებს ნორმას, რომელიც კასატორებს კონკრეტულ ქმედებათა განხორციელებას ავალდებულებს. „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლი სანოტარი აქტის სისწორისა და უტყუარობის პრეზმუმფციას ეყრდნობა, როდესაც მიუთითებს, რომ სანოტარო წესით დამოწმებულ აქტს უდავო მტკიცებულების ძალა აქვს. სასამართლოს ამგვარი მიდგომა აკნინებს ნოტარიუსის როლს და მინდობილობის ინსტიტუტს, ნოტარიუსს უბიძგებს უპასუხისმგებლობისკენ, ხოლო მოქალაქეს, რომელსაც სანოტარო აქტის საფუძველზე თავი დაცულად მიაჩნია, მთავარ პასუხისმგებლობას აკისრებს.

10.4. საპელაციო სასამართლომ არასწორად გადაწყვიტა ბაჟის საკითხიც: მოპასუხის საკასაციო საჩივარზე გადახდილი ბაჟის ნაწილი მოსარჩელეებს დააკისრა, ხოლო მოპასუხეს არ დააკისრა მოსარჩელეების მიერ შეტანილ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი ბაჟის ნაწილი, მაშინ, როდესაც ყველა კასატორის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და საქმე ხელახალი შესწავლისათვის სააპელაციო სასამართლოს დაუბრუნდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადები არ აკმაყოფილებენ სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ ისინი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეთა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორებს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

15. წარმოდგენილ საკასაციო შედავებათა მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაციისათვის.

16. განსახილველ შემთხვევაში პირველი კასატორის (მოპასუხის, ნოტარიუსის) საკასაციო პრეტენზიის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ თანხის დაუბრუნებლობის ფაქტი არასწორად დაადგინა და მხოლოდ ვარაუდს დაეყრდნო. ეს კი არ აკმაყოფილებს მართლმსაჯულების იმგვარ სტანდარტს, რომელიც ითვალისწინებს სასამართლო გადაწყვეტილების დაფუძნებას მტკიცებულებებით დადასტურებულ ფაქტებზე და არა სავარაუდო დასკვნებზე. მოსარჩელემ (გამსესხებელმა) თანხა კონკრეტული სასეხო ხელშეკრულების საფუძველზე გასცა და თანხის გაცემის ადრესატი იყო რწმუნებული, რომლის მიმართაც არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის რეალიზების შესაძლებლობა; პირველი კასატორის მტკიცებით, ნოტარიუსის ქმედებას არ გამოუწვევია ის მატერიალური ზიანი, რასაც მოსარჩელეები ითხოვენ.

17. პირველი კასატორის საკასაციო შედავებას არ იზიარებს საკასაციო სასამართლო და ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ, საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებებსა და სამართლებრივ შეფასებებს და დამატებით განმარტავს: სსკ-ის 415-ე მუხლით განსაზღვრული შერეული ბრალი სააპელაციო სასამართლომ დაუკავშირა სანოტარო ინსტრუქციით დადგენილი წესის დარღვევას. ინსტრუქციის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი ვალდებულია იყოს მიუკერძოებელი და სანოტარო მოქმედების შესრულებისას დაადგინოს სანოტარო მოქმედების მონაწილე ფიზიკური და იურიდიული პირის ან მათი წარმომადგენლის ვინაობა, უფლებამოსილება და ქმედუნარიანობა, ნების თავისუფალი გამოვლენის ნამდვილობა, სანოტარო მოქმედების მონაწილეს განუმარტოს მისი უფლებები და ვალდებულებები, გააფრთხილოს სანოტარო მოქმედების იურიდიული შედეგების შესახებ. შესაბამისად, უძრავი ქონების მართვის და განკარგვის მინდობილობის გაფორმების დროს ნოტარიუსს უნდა დაედგინა მინდობილობის გამცემი პირის ვინაობა, ქმედუნარიანობა, ნების გამოვლენის ნამდვილობა, მისთვის უნდა განემარტა უფლებები და ვალდებულებები. ინსტრუქციის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტით კი დადგენილია: სანოტარო აქტს ტექსტის ბოლოს ხელი უნდა მოაწეროს სანოტარო მოქმედების ყველა მონაწილემ (მხარე, მოწმე, თარჯიმანი, სპეციალისტი) ნოტარიუსის თანდასწრებით. ხელმოწერა უნდა შეიცავდეს ხელმომწერის სახელსა და გვარს. სახელი და გვარი უნდა დაიწეროს სრულად და გარკვევით. სანოტარო მოქმედების ყველა მონაწილის მიერ ხელმოწერის შემდეგ სანოტარო აქტს ხელს აწერს ნოტარიუსი. საქმეში წარმოდგენილია საქართველოს შსს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს 28.06.2012წ. ექსპერტიზის დასკვნა, საიდანაც დგინდება, რომ საკუთრების მიმნდობის ხელმოწერა შესრულებულია არა საწერი საშუალების ქაღალდზე უშუალო შეხებით, არამედ ფერადი ასლგადამღები ტექნიკის გამოყენებით, ხოლო მოპასუხე ნოტარიუსის სახელით არსებული ხელმოწერები შესრულებულია არა ტექნიკური გადატანის მეთოდების (პირგადასაღები ქაღალდით, გამჭოლ შუქზე, დაწნევით და სხვა) გამოყენებით, არამედ საწერი საშუალების ქაღალდთან უშუალო შეხებით (ტ.I, ს.ფ. 189-198). ამდენად, მინდობილობის დამოწმება განხორციელებულია სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის დარღვევით. კერძოდ, ნოტარიუსმა ვერ უზრუნველყო სანოტარო მოქმედების შესრულება კანონის შესაბამისად - სანოტარო მოქმედების მონაწილეს სანოტარო აქტზე ხელი არ მოუწერია უშუალოდ ნოტარიუსის თანდასწრებით, რაც ინსტრუქციის 29-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნათა დარღვევას წარმოადგენს. საგულისხმოა, რომ მოპასუხე ინსტრუქციის წესების დარღვევას არ უარყოფს, გარდა სიტყვიერი პრეტენზიისა, სხვა მტკიცებულებებს სასამართლოს არ წარუდგენს. მოპასუხის წარმომადგენლები მიუთითებენ, რომ სავარაუდოდ, წინასწარ იყო მომზადებული მინდობილობის ტექსტი და შემდეგ ნოტარიუსთან მოხდა მინდობილობის ბოლო გვერდის შეცვლა (იხ. 14.06.2016წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე, 11:56:51-11:58:33). წარმომადგენლების განმარტებით, ნოტარიუსი სწორედ მითითებული გარემოებით ხსნის იმ ფაქტს, რომ მინდობილობაზე არ აღმოჩნდა უძრავი ქონების მესაკუთრის ხელმოწერა. ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება წარმოდგენილი არაა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ზემოაღნიშნული განმარტებები, მისი დადასტურების შემთხვევაშიც კი, ვერ მიიჩნევა ნოტარიუსის ბრალეულობის გამომრიცხველ გარემოებად. სანოტარო ინსტრუქციის წესების დარღვევა შედავებული არაა მოპასუხის მიერ, რაც, სსკ-ის 415-ე მუხლით დადგენილი შერეული ბრალის წინაპირობას და ნოტარიუსისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს.

17.1. პირველი კასატორი შერეული ბრალის პროპორციულობის შესახებ შედავებას არ წარმოადგენს, შესაბამისად საკასაციო სასამართლო ამაზე აღარ იმსჯელებს და აქვე განმარტავს, რომ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, მსგავს დავებში ნოტარიუსის ბრალის ფორმისა და ხარისხის მიხედვით პასუხისმგებლობის პროცენტული განსაზღვრის თაობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ გაკეთებულ განმარტებასთან (იხ. საქმე ას-1251-1180-2012) დაკავშირებით, შესაბამისად, გაზიარებულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი თანაფარდობა შერეული ბრალის საფუძველზე ნოტარიუსისათვის დაკისრებული მატერიალური პასუხისმგებლობის ნაწილში.

18. საკასაციო სასამართლო ასევე არ იზიარებს მეორე კასატორის (მოსარჩელეების) მიერ წარმოდგენილ შედავებას და განმარტავს:

18.1. მეორე კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შერეულ ბრალთან დაკავშირებით დაუსაბუთებელია, რადგან სასამართლო ვერ მიუთითებს ნორმას, რომელიც კასატორებს ავალდებულებს, გარიგების დადებისას გადაამოწმოს საკუთრების მიმნდობი პირის ნების ნამდვილობა.

18.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განმარტებაშია განმარტებული, რომ მინდობილობის მიმართ უტუარობის პრეზუმფციას საქართველოს კანონმდებლობა არ იცნობს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში (საქმე N3კ/624-02) განიმარტა, რომ სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა თავისთავად არ ნიშნავს მარწმუნებლის მიერ წარმომადგენლისათვის უფლებამოსილების მინიჭების ფაქტის არსებობას. უფლებამოსილება უნდა იყოს ნამდვილი. ნების ნამდვილობის შემოწმების მიზნით კი მოსარჩელეები, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის სუბიეტქები, ვალდებული იყვნენ, გამოეჩინათ აუცილებელი სიფრთხილე და უძრავი ქონების რეგისტრირებულ მესაკუთრესთან გადაემოწმებინათ გარიგების (მინდობლილობის გაცემის) ნების ნამდვილობა. ამ მიმართებით სააპელაციო სასამართლო სავსებით მარტებულად უთითებს საკასაციო სასამართლოს მიერ განხილულ საქმეებზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 9.5.7 ქვეპუნქტი). წინააღმდეგ შემთხვევაში ხელშემკვრელი მხარე დგება იმგვარი რისკის წინაშე, რაც სსსკ-ის 54-ე მუხლით გათვალისწინებულ შედეგებს უკავშირდება: ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს და ზნეობის ნორმებს.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა სანდოობა, უპირველესად, მის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებას ეფუძნება. მართალია, ასეთი ურთიერთდამოკიდებულება გამარტივებული და ცოცხალი სამოქალაქო ბრუნვის აუცილებელი წინაპირობაა, თუმცა ეს არ ნიშნავს ურთიერთობის მონაწილეთა მხრიდან ერთმანეთის მიმართ უპირობო ნდობას. სამართალურთიერთობა უნდა ეფუძნებოდეს წინდახედულების გონივრულ და მინიმალურ სტანდარტს მაინც, რომლის იგნორირებამაც შეიძლება ბრუნვის მონაწილე არაკეთილსინდისიერ მონაწილედ აქციოს და დაცვის მიღმა დატოვოს. რაც შეეხება საჯარო წესრიგს, ისიც სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპია და მოიაზრებს ასევე საკუთრების ხელშეუხებლობას. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ჩრდილს აყენებს სახელმწიფოს, როგორც ინდივიდის უფლებათა დაცვის უმთავრესი ინსტრუმენტის ფუნქციას და არსს. გარიგება, რომლითაც უარყოფილი იქნება საკუთრების ხელშეუხებლობა, უნდა ჩაითვალოს საჯარო წესრიგის დამრღვევ გარიგებად. ამ აზრს განამტკიცებს სსკ-ის 111-ე, 170-ე მუხლები, რომელთა თანახმად, ნივთის სამართლებრივი ბედი მთლიანად დამოკიდებულია მესაკუთრის ნებაზე: მას შეუძლია ამა თუ იმ ფორმით განკარგოს ნივთი. განსახილველ შემთხვევაში, დგინდება, რომ უძრავი ქონების რწმუნებულის მეშვეობით განკარგვის თაობაზე უძრავი ნივთის მესაკუთრეს არ გამოუვლენია ნება და სანოტარო აქტის ნამდვილობის პრეზუმფციაზე მითითება ვერ უზრუნველყოფს მოსარჩელეთა ინტერესების დაკმაყოფილებას, მიუხედავად გარიგების მიმართ მათი სუბიექტურად კეთილსინდისიერი დამოკიდებულებისა. წინდახედულების მინიმანლური სტანდარტის გაუთვალისწინებლობა მხარეს გარიგების არაკეთილსინდისიერ მონაწილესთან ათანაბრებს და იგივე სამართლებრივ შედეგს - გარიგების ბათილობას განაპირობებს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მეორე კასატორის (მოსარჩელეების) შედავებას, რომ გადამოწმების ამგვარი ვალდებულება კანონით უნდა იყოს დადგენილი. სამოქალაქო ბრუნვის მრავალწახნაგოვანი ბუნებიდან გამომდინარე, გარიგების მხარეებს გარიგებს დადებისას უნდა გამოეჩინათ წინდახედულება და გადაემოწმებინათ უძრავი ქონების წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ნამდვილობა, თუნდაც ის სანოტარო წესით ყოფილიყო გაცემული.

20. მეორე კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით სახელმწიფო ბაჟის მხარეთა შორის არასწორად განაწილების თაობაზე, საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადანაწილებული ბაჟის შესაბამისობა სსსკ-ის 53-ე მუხლით დადგენილ წესთან და განმარტავს: როგორც საქმის მასალებით დგინდება, მოსარჩელე გამსესხებლის მიერ სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია 3000 ლარის ოდენობით (ტ.1, ს.ფ. 39), ხოლო სააპელაციო საჩივარზე - 5 000 ლარის ოდენობით (ტ. III, ს.ფ. 11). მოსარჩელე მყიდველის სარჩელზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია 990 ლარის ოდენობით (ტ.1, ს.ფ. 37), ხოლო სააპელაციო საჩივარზე - 1641 ლარის ოდენობით (ტ. III, ს.ფ. 8). სსსკ-ის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლით აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

21. ვინაიდან მოსარჩელეთა სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ (მოთხოვნის 25%), აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარეს (მოპასუხეს) სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება დაკმაყოფილებული მოთხოვნის პროპორციულად დაეკისრა. კერძოდ: ნოტარიუსს გამსესხებლის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის ანაზღაურება 750 ლარის ოდენობით, ხოლო მყიდველის სასარგებლოდ - 247.5 ლარის ოდენობით. ნოტარიუსს გამსესხებლის სასარგებლოდ დაეკისრა სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის ანაზღაურება 1250 ლარის ოდენობით, ხოლო მყიდველის სასარგებლოდ - 410.25 ლარის ოდენობით. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეებს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით ჰქონდათ გასაჩივრებული და უზენაესი სასამართლოდან საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემდგომ სარჩელი დაკმაყოფილდა კიდევ უფრო ნაკლები - 22 000 აშშ დოლარის და 5 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში, სსსკ-ის 53.4.-ზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მოსარჩელეებისათვის საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელწიფო ბაჟის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

22. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრებს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადების დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

23. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. მ.ნ–ძისა და ტ.ქ–ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. ნ.ბ–ძეს (პ/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 3 935.93 ლარის (ანგარიშზე შემოსავლის დოკუმენტი N37757/18523, გადახდის თარიღი 2019 წლის 15 აგვისტო), 70% – 2 755.15 ლარი;

4. მ.ნ–ძეს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ტ.ქ–ას (პ/ნ .......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის (საგადახდო დავალება N1, გადახდის თარიღი 2019 წლის 14 აგვისტო), 70% –4 200 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე