საქმე №ას-67-2020 29 სექტემბერი, 2020 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „რ. ს.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ბ. ჯ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 14.11.2019წ. განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ბ. ჯ-მა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „რ. ს.“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე", „კასატორი“) მიმართ სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენის და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელე 0….04.20…წ.-დან 0...05.20…წ.-მდე პერიოდში დასაქმებული იყო მოპასუხესთან. მოსარჩელე 0...05.20…წ. გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან საზოგადოებაში განხორციელებული რეორგანიზაციის საფუძვლით. მას განემარტა, რომ აღარ იყო მიზანშეწონილი უსაფრთხოების ოფიცრის საშტატო ერთეულის არსებობა და სამუშაო უნდა შეესრულებინა კონტრაქტორ კომპანიას.

2.2. მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხეს, რათა დაეზუსტებინა, რომელ კონტრაქტორ კომპანიასთან დაიდო ხელშეკრულება უსაფრთხოების სერვისის უზრუნველსაყოფად. მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მიმდინარეობდა ბაზრის კვლევა და კონტრაქტორის მოძიება.

2.3. მოთხოვნის მიუხედავად, მოსარჩელემ ვერ მიიღო დოკუმენტაცია ფინანსური სირთულეებისა და შტატების შემცირების აუცილებლობის თაობაზე. რაც შეეხება საშტატო განრიგს, იგი მოსარჩელეს გადაეცა ელექტრონული ფაილების სახით, რაც ბუნდოვანს ხდის მისი ამოქმედების საკითხს.

2.4. მოსარჩელის თანამდებობაზე დასაქმებულია სხვა პირი, რომლის აყვანა მოხდა მოსარჩელის გათავისუფლების შემდეგ. აღნიშნული პირი დასაქმებულია ფიზიკური პირის სტატუსით და არა როგორც რომელიმე კომპანიის წარმომადგენელი.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. 27.04.2018წ. ბრძანებით მოპასუხე საზოგადოებაში განხორციელდა ორგანიზაციული ცვლილებები, რაც გამოწვეული იყო ფინანსური სირთულეებით და ცალკეული სამუშაო პოზიციების გაუქმების აუცილებლობით.

3.2. მიზანი, რამაც განაპირობა ორგანიზაციული ცვლილებების აუცილებლობა, იყო სამუშაო პროცესის ოპტიმიზაცია და უკეთ წარმართვა. აღარ არსებობს უსაფრთხოების ოფიცრის, როგორც ცალკე აღებული საშტატო ერთეულის, არსებობის საჭიროება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 11.02.2019წ. გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 04.05.2018წ. ბრძანება მოსარჩელესთან შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. გათავისუფლებამდე არსებულ ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობისათვის და იძულებითი მოცდენისათვის მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 17 000 ლარის გადახდა.

4.1. 0...04.20…წ.-დან 0...05.20…წ.-მდე პერიოდში მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე საზოგადოებაში ჯერ … პოზიციაზე, ხოლო შემდეგ, … ოფიცრის თანამდებობაზე. მოსარჩელის დაბეგრილი ხელფასი გათავისუფლების დღისათვის შეადგენდა 1200 ლარს, ხოლო დაუბეგრავი - 1500 ლარს.

4.2. 04.05.2018წ. Nბ2394 ბრძანებით მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ურთიერთობა საზოგადოებაში განხორციელებული რეორგანიზაციის საფუძვლით (საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) 37.1. მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტი).

4.3. 29.05.2018წ. მოსარჩელეს გადაეცა წერილობითი დასაბუთება იმის თაობაზე, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას საფუძვლად დაედო კომპანიაში განხორციელებული რეორგანიზაცია (გენერალური დირექტორის 27.04.2018წ. N241 ბრძანება), რომელიც გამოწვეული იყო კომპანიაში არსებული ფინანსური სირთულეებით და ცალკეული სამუშაო პოზიციების გაუქმების აუცილებლობით. კომპანიაში ხდებოდა სამუშაო ძალის შემცირება, ახლადშექმნილ დეპარტამენტში არ იყო … … თანამდებობრივი პოზიციის საჭიროება. აღარ არსებობდა … …, როგორც ცალკე აღებული საშტატო ერთეულის, არსებობის საჭიროება. კომპანიის საქმიანობის გაუმჯობესებისთვისა და უსაფრთხოების მაღალი სტანდარტების დანერგვის მიზნით გადაწყდა, რომ გაუქმებულიყო მოსარჩელის თანამდებობა და მოპასუხეს დაექირავებინა ცალკე კომპანია, რათა მომხდარიყო მოსარჩელის სამუშაო აღწერილობაში მოცემული სამუშაოების შესრულება გარეშე მესამე პირების მიერ.

4.4. სამსახურიდან გათავისუფლებისას მოსარჩელისათვის ტოლფასი თანამდებობა ან სხვა პოზიციაზე მუშაობა არ შეუთავაზებიათ.

4.5. საშტატო ნუსხით … …თანამდებობა აღარ არსებობს. ასევე არ არსებობს მოსარჩელის კვალიფიკაციისა და უნარ-ჩვევების შესაბამისი ან ტოლფასი სხვა ვაკანტური თანამდებობა.

4.6. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ არ დასტურდება მოპასუხე ორგანიზაციის მიერ ჩატარებული რეორგანიზაციის მართლზომიერება (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ცვლილებები), რაც თავის მხრივ, შეუძლებელს ხდის გათავისუფლებული დასაქმებულის მიერ დაკავებული პოზიციის შენარჩუნებას და შესაძლოა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგალურ წინაპირობად იქნეს მიჩნეული. სასამართლოს განმარტებით, შტატები მართლაც შემცირდა, თუმცა მოპასუხე მხარემ ვერ მიუთითა რა ეკონომიკური და ტექნოლოგიური გაუმჯობესება მოხდა კომპანიაში რეორგანიზაციის შედეგად და რა თანხა დაიზოგა ამით, შესაბამისად, არ იქნა წარმოდგენილი არც ამ ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

4.7. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის წარმომადგენლის მიერ მთავარ სხდომაზე მითითებული გარემოებები და განმარტა, რომ მოპასუხეს შესაგებლით სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების არსებითი შედავება არ განუხორციელებია. მოპასუხეს არ მიუთითებია და არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ საწარმოში მოწყობილ იქნა სპეციალური ტურნიკეტი, საწარმოს დაცვას უზრუნველყოფდა დაცვის სპეციალური სამსახური და ა.შ..

4.8. მოპასუხე მხარეს არ წარუდგენია და არ მიუთითებია რეორგანიზაციის საფუძვლად მნიშვნელოვან ეკონომიკურ სარგებელზე (ფულადი სახსრების დაზოგვაზე), ან რაიმე სახის ტექნოლოგიურ ცვლილებებზე, რაც აუცილებელს ხდიდა სამუშაო ძალის შემცირებას თანამედროვე ტექნოლოგიების შესაძლებლობებიდან გამომდინარე. მოპასუხე კვლავ იმ იურიდიული პირის ძიების სტადიაში იყო, ვისაც უნდა შეესრულებინა მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი ვალდებულებები. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ადგილი არ ჰქონდა ტექნოლოგიურ ცვლილებებს, რაც შეეხება ორგანიზაციულ ცვლილებებს, აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოპასუხეს არ წარუდგენია.

4.9. სასამართლომ განმარტა, რომ რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერი და საჭიროებისამებრ ჩატარებული, ყოველთვის არ წარმოადგენს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. რეორგანიზაცია, ორგანიზაციის შიდა ორგანიზაციული ცვლილებაა, რომელიც პირის სამსახურიდან გათავისუფლებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაედოს საფუძვლად, თუ პირის სამსახურიდან გაშვება რეორგანიზაციის შედეგმა განაპირობა და არა უშუალოდ რეორგანიზაციის პროცესმა. მარტოოდენ რეორგანიზაცია დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების საფუძველი არ უნდა გახდეს, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გათავისუფლებით დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს.

4.10. იმ მოცემულობაშიც, თუ რეორგანიზაცია კანონიერია, მოპასუხე ვალდებული იყო დაესაბუთებინა სასამართლოსათვის, თუ რატომ მიანიჭა უპირატესობა სხვა ახალ კომპანიას, რომელიც ჯერ არც კი მოუძიებია და არა მოსარჩელეს, რომელიც წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა ეწინააღმდეგებოდა სშკ-ის მოთხოვნებს. სშკ-ის 37.1 მუხლის "ა" პუნქტის საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება იყო მართლსაწინააღმდეგო და შესაბამისად, ბათილი.

4.11. სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია სშკ-ის 38-ე მუხლის საფუძველზე სამსახურში აღდგენის ნაცვლად კომპენსაციის დაკისრება. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის დათხოვნის შემდეგ დიდი დრო გავიდა, ამ პერიოდში განვითარდა და ცვლილებები განიცადა დამსაქმებლის შიდა მოწყობამ და შეიცვალა სამსახურებრივი საჭიროებები. სშკ-ის 38-ე მუხლი სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას მიიღოს ასეთი გადაწყვეტილება, როგორც სამსახურში აღდგენის ალტერნატივა და მოსარჩელის შელახული კანონიერი უფლების ღირსეული და საკმარისი რესტიტუცია. სასამართლომ უნდა დაადგინოს სამართლიანი რესტიტუციის კონკრეტული გამოხატულება ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში. ამავე დროს, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს მოპასუხე ორგანიზაციის ფინანსური სიმძლავრე და წონა; დაწესებულების ლიკვიდურობა; შრომითი ურთიერთობის ხასიათი; დათხოვნილი მოსამსახურის პიროვნება, მისი სტაჟი, სამსახურიდან დათხოვნის შემდეგ ახალი სამსახურის დაწყებისა და დაუსაქმებლობის გარემოება, ასევე საქართველოს სივრცეში ოპერირებადი დამსაქმებლების უარყოფითი აზრი იმ პირების მიმართ, რომლებიც ბედავენ და აპროტესტებენ წინა დამსაქმებლის გადაწყვეტილებას დათხოვნის თაობაზე და სხვა. სასამართლომ სამართლიანად და ადეკვატური ოდენობის კომპენსაციად მიიჩნია 17 000 ლარი.

გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 14.11.2019წ. განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 11.02.2019წ. გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მათ სამართლებრივ შეფასებებს და დამატებით განმარტა შემდეგი:

5.1. საქმის მასალებით არ დასტურდება მოპასუხე ორგანიზაციის მიერ ჩატარებული რეორგანიზაციის მართლზომიერება (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ცვლილებები). მოპასუხე მხარემ ვერ მიუთითა და სათანადო მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა რა ეკონომიკური და ტექნოლოგიური გაუმჯობესება მოხდა კომპანიაში რეორგანიზაციის შედეგად. მოპასუხემ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან თითქმის ერთი წლის შემდეგ (2...03.20..წ.) გააფორმა ხელშეკრულება შპს ,,ო.’’-თან იმ მომსახურების მიღების მიზნით, რომელსაც დაუკავშირა რეორგანიზაცია და რასაც მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლება მოჰყვა. შესაბამისად, უსაფუძვლოა მსჯელობა, რომ რეორგანიზაციის შემდგომ მოპასუხე საწარმოში მოწყობილ იქნა სპეციალური ტურნიკეტი, საწარმოს დაცვას უზრუნველყოფს დაცვის სპეციალური სამსახური, ყველაფერი ხორციელდება ელექტრონულად და უსაფრთხოების ოფიცრის თანამდებობის არსებობა საჭირო აღარ არის.

5.2. რაც შეეხება მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ … G… …-ს მიერ მომზადებულ ანგარიშს, სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ იგი მომზადებულია 2...02.20…წ., ანუ სადავო ბრძანების გამოცემიდან 10 თვის შემდეგ. ამასთან, ანგარიშის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ 2018 წელს კომპანიის მიერ გამომუშავებული ზარალი შეადგენდა 2802 ათას აშშ დოლარს, არ არსებობდა დარღვევის მაჩვენებელი და ნეგატიური საოპერაციო შედეგები ატარებდა დროებით ხასიათს, დადებითი საოპერაციო შედეგების მიღება კი მოსალოდნელი იყო 2019 წლიდან. პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული მტკიცებულება, გარდა იმისა, რომ არ ადასტურებდა განხორციელებული რეორგანიზაციის მართლზომირებას, ასეთის საჭიროებაზეც არ მიუთითებდა.

საკასაციო საჩივარი აგებულია შემდეგ მოსაზრებებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა მისი გაუქმება, შემდეგი საფუძვლებით:

6.1. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა მართლზომიერად რომ იქნეს მიჩნეული, დამსაქმებელმა კუმულაციურად უნდა დაიცვას ორი მოთხოვნა: უნდა არსებობდეს ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები და აღნიშნულის შედეგად აუცილებელი უნდა იყოს სამუშაო ძალის შემცირება. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება ორივე წინაპირობა. მოპასუხეს ჰქონდა აქტივების კლების პროცესი, იმყოფებოდა ეკონომიკური საფრთხეების წინაშე. არსებობდა ეკონომიკური გარემოებები, რამაც კომპანია დააყენა რადიკალური გადაწყვეტილებების მიღების აუცილებლობის წინაშე და საჭირო გახდა სამუშაო ძალების შემცირება. ცვლილებები არ ატარებდა ფორმალურ ხასიათს და სამუშაო ძალები შემცირდა რეორგანიზაციის აუცილებლობის გამო. ასევე დაუსაბუთებელი და გაურკვეველია საიდან მოხდა 17 000 ლარის ოდენობით კომპენსაციის დაანგარიშება.

6.2. საკასაციო საჩივარი მიჩნეული უნდა იქნეს დასაშვებად და საკასაციო სასამართლომ იმსჯელოს, თუ რამდენად მართებულია მსჯელობა მოპასუხის ვალდებულებაზე, სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს, რა ეკონომიკური და ტექნოლოგიური გაუმჯობესება მოხდა მოპასუხე საზოგადოებაში რეორგანიზაციის შედეგად. საზოგადოებაში რეორგანიზაცია განხორციელდა ფინანსური მდგომარეობის გამო, კომპანიის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებით და იმ მოლოდინით, რომ რეორგანიზაცია და თანამდებობათა ოპტიმიზაცია გამოიღებდა შედეგს. იმ შემთხვევაშიც, თუ ცვლილებები შედეგის მომტანი არ იქნებოდა, დაუშვებელია რეორგანიზაციის მართლზომიერებაზე მსჯელობა, როდესაც დადასტურებულია მისი აუცილებლობა.

6.3. შპს „ო.“ ახორციელებს იმ მომსახურებას, რისთვისაც მოპასუხეს სჭირდებოდა რამდენიმე ადამიანი. კომპანიის რეორგანიზაციის შემდგომ, ფინანსური სიძნელეების გადასალახად საჭირო გახდა რადიკალური ზომების მიღება. კომპანიაში არ იყო უსაფრთხოების ოფიცრის, როგორც ცალკე აღებული საშტატო ერთეულის საჭიროება. ის საკითხები, რაც არ არის განსაზღვრული ხელშეკრულებით და წარმოადგენდა მოსარჩელის ვალდებულებას, გადანაწილდა კომპანიის სხვადასხვა თანამშრომელზე.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 19.02.2020წ. განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

9. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს მოპასუხე საწარმოში რეორგანიზაციის ჩატარებისა და მოსარჩელის მიმართ რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერება. შესაფასებელია, რეორგანიზაციის (შტატების შემცირების) მოტივით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობებიდან, ადგილი ხომ არ ჰქონდა დამსაქმებლის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, სსკ-ის 115-ე, მე-8 მუხლს და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (სუსგ №ას-115-111-2016, 08.04.2016წ.).

11. პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ (ეკონომიკურ, ტექნოლოგიურ ან ორგანიზაციულ) გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს.

12. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს (სუსგ. Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.).

13. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). ნიშანდობლივია, რომ შრომით სამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა განაპირობა სამუშაო ძალის შემცირებამ, კადრების ოპტიმიზაციამ, კომპანიის ფინანსურმა სიძნელეებმა, დამსაქმებელს ეკისრება. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დააკისრა რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს.

14. პალატა მიუთითებს, რომ დამსაქმებელმა მითითებული საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: 1) საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმულ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; 2) შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების განთავისუფლება. დამსაქმებელმა უნდა წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში.

15. განსახილველ შემთხვევაში დამსაქმებელმა დამაჯერებლად ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება იმის შესახებ, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ. რაც შეეხება შპს ,,ოლსეიჰ’’-თან გაფორმებულ ხელშეკრულებას, რომელიც დაიდო იმ მომსახურების მიღების მიზნით, რომელსაც დამსაქმებელმა დაუკავშირა რეორგანიზაცია და რასაც მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლება მოჰყვა, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა, რომ ხელშეკრულება გაფორმებულია 2….03.20…წ., ანუ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან თითქმის ერთის წლის შემდეგ და იგი ვერ მიიჩნევა მოსარჩელესთან 04.05.2018წ. მდგომარეობით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გამართლების ლეგიტიმურ საფუძვლად. საკასაციო საჩივარი ასევე არ შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას სააპელაციო პალატის დასკვნაზე, რომ .. G… …-ის ანგარიში, რომელიც მომზადებულია მოსარჩელის გათავისუფლებიდან თითქმის 10 თვის შემდეგ, ვერ მიიჩნევა რეორგანიზაციის შესახებ 27.04.2018წ. ბრძანების ან/და მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ 04.05.2018წ. ბრძანების გამოცემის წინაპირობად და რომ, ანგარიშის თანახმად, ნეგატიური საოპერაციო შედეგები ატარებდა დროებით ხასიათს და დადებითი საოპერაციო შედეგების მიღება მოსალოდნელი იყო 2019 წლიდან.

16. პალატა მიუთითებს, რომ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; Nას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).

17. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. აღნიშნული კი გამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

18. რაც შეეხება კასატორების პრეტენზიას კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული განჩინება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები Nას-353-338-2016, 15.06.2016წ; №ას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; Nას-632-2019წ, 21.06.2019წ.; Nას-395-2019, 27.06.2019წ.). საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ.; სუსგ. Nას-632-2019წ., 21.06.2019წ., საქმეზე.). საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - დასაბეგრი 17000 ლარი, როცა მოსარჩელის დასაბეგრი ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა შეადგენდა 1500 ლარს, გონივრულია.

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

20. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

21. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, ხოლო კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 850 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 850 ლარის, 70% – 595 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „რ. ს.“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. შპს „რ. ს.“ (საიდენტიფიკაციო კოდი 204…) უკან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 850 ლარის (საგადახდო დავალება N219, გადახდის თარიღი 27.01.2020წ.) 70% – 595 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 30077 3150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე

ზურაბ ძლიერიშვილი