№ას-761-761-2018 28 თებერვალი, 2019 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

პაატა ქათამაძე (მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – შპს „ა–ი“

მოწინააღმდეგე მხარეები (მოსარჩელეები) – ა.მ–ძე, შ.ქ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 8 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ხელშეკრულებიდან გასვლა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2004 წლის 4 ოქტომბრის სადამფუძნებლო კრების ოქმით შპს ,,ა–მა” (შემდეგში: მოპასუხე, კასატორი) და ა.ო–ამ შექმნეს იმა ამხანაგობა ,,ს–ო..”. მოპასუხემ ამხანაგობისათვის შეისყიდა ....ქ.N32-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი მრავალფუნქციური საცხოვრებელი კომპლექსის ასაშენებლად, რაც საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა ამხანაგობის სახელზე.

2. 2005 წლის 15 ივნისის N4 კრების ოქმით იმა ამხანაგობა ,,ს-ს” სახელწოდება შეეცვალა და დაერქვა იმა ,,ა. პ–სი” (შემდეგში - ამხანაგობა). აღნიშნულ კრებას წევრის სტატუსით, ასევე, ესწრებოდა შპს ,,ვ–ია”.

3. 2005 წლის 15 ივნისიდან ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების მონაწილეები იყვნენ: მოპასუხე, შპს ,,ვ–ია” და შ.ბ-დ–ი (ამხანაგობიდან ა.ო–ას გასვლის შემდეგ).

4. 2006 წლის 4 დეკემბერს ამხანაგობას, ა.მ–ძეს, შ.ქ–ძესა (შემდეგში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელეები) და შპს ,,ა–ი“-ს შორის გაფორმდა Nაპ1-209 ხელშეკრულება საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის შესახებ (შემდეგში - სადავო ხელშეკრულება). ამ ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელეები გაერთიანდნენ ამხანაგობაში და წევრის შენატანის ოდენობა განისაზღვრა ბინის ღირებულებით, კერძოდ, 110 049 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში. ამხანაგობას ბინის მშენებლობა უნდა დაესრულებინა დამტკიცებული პროექტის მიხედვით მშენებლობის დაწყებიდან 36 თვის განმავლობაში (01.09.05წ.-01.09.08წ.).

5. 2006 წლის 4 დეკემბერს მოსარჩელეებსა და შპს „ა–ი”-ს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელეებმა შპს „ა–ი“-გან 36 თვით ისესხეს 70 049 აშშ დოლარი, წლიური 18% საპროცენტო სარგებლით. ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ფულადი ვალდებულება მოსარჩელეებმა სრულად შეასრულეს, მათ სარგებლის სახით 18 571 აშშ დოლარი გადაიხადეს.

6. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელეებმა სადავო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულება (110 049 აშშ დოლარის გადახდა) სრულად შეასრულეს, ამხანაგობას ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეუსრულებია, საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა დღემდე არ დასრულებულა.

7. მოსარჩელეებმა სასამართლოში სარჩელი აღძრეს მოპასუხის, აგრეთვე, ამხანაგობის, ა.ო–ას, შპს „ვ–იასა“ და შპს „ა–ი-ის“ წინააღმდეგ და მოითხოვეს: სადავო ხელშეკრულების შეწყვეტილად აღიარება, თანხის დაბრუნება და ზიანის ანაზღაურება.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით: სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; 2006 წლის 4 დეკემბრის ხელშეკრულება შეწყდა; მოპასუხესა და შპს „ვ–იას“ მოსარჩელეების სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 110 049 აშშ დოლარის გადახდა; მათვე მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაევალათ ზიანის - 18 571 აშშ დოლარისა და პირგასამტეხლოს - 21 789 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება თანხის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თანხის დაკისრების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 8 აგვისტოს განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

10.1. სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. პირველ რიგში, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ მოპასუხემ გაასაჩივრა, ამიტომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება მხოლოდ ამ უკანასკნელის სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში უნდა შემოწმებულიყო.

10.2. სასამართლოს მითითებით, აპელანტი ძირითად პრეტენზიას გამოთქვამდა სადავო ხელშეკრულების იმ შეფასებასთან დაკავშირებით, რომლითაც სასამართლომ ეს ხელშეკრულება მიიჩნია ნარდობის და არა ამხანაგობაში წევრად მიღების ხელშეკრულებად, ხოლო მოსარჩელეები შემკვეთებად და არა - ამხანაგობის წევრებად. სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად ხელშეკრულების დასათაურებისა, დასახელებული ხელშეკრულება არ შეიძლებოდა ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებად შეფასებულიყო. ხელშეკრულების ფარგლებში მოსარჩელეების მიერ განხორციელებული ფულადი შესრულება ამხანაგობის საერთო მიზნის მიღწევას არ ემსახურებოდა, ამ შესრულებით მოსარჩელეებს ამხანაგობაში არც შენატანი არ შეუტანიათ და არც გაწევრიანებულან მასში. ხელშეკრულება იმ მიზნით დაიდო, რომ მათ ამხანაგობისგან საკუთრებაში მიეღოთ მხარეთა მიერ შეთანხმებული მახასიათებლების მქონე კონკრეტული ბინა. მოსარჩელეთა ინტერესი სწორედ ამ ბინით შემოიფარგლებოდა, მათ ხელშეკრულება უკვე შექმნილ ამხანაგობასთან დადეს. მოცემულ საკითხზე მსჯელობისას სასამართლომ მიუთითა მსგავს საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაზე (იხ. სუსგ, #ას-160-156-2016, 29 ივლისი, 2016 წელი).

10.3. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის ის პოზიცია, რომ სადავო ხელშეკრულება დაიდო ამხანაგობასა და მოსარჩელეებს შორის, მოპასუხე ამ ხელშეკრულების მხარე არ ყოფილა და, შესაბამისად, მას რაიმე ვალდებულება არ დაურღვევია. აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 937.1. მუხლზე, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობილივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხე, როგორც ამხანაგობის წევრი, პასუხისმგებელი იყო სადავო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულებაზე.

10.4. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ხელშეკრულებით განსაზღვრული უძრავი ქონების მშენებლობა დღემდე არ დასრულებულა, ამიტომ მოპასუხისათვის ვალდებულების შესასრულებლად დამატებითი ვადის დაწესება უშედეგო იყო.

10.5. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 352-ე მუხლი (თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ) და მიიჩნია, რომ ვინაიდან მოსარჩელეებმა სადავო ხელშეკრულებით შეთანხმებული ბინისთვის ამხანაგობას გადაუხადეს 110 049 აშშ დოლარი, მათვე გამოიყენეს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება და უარი თქვეს ამ ხელშეკრულებაზე, მოპასუხეს (როგორც ამხანაგობის ერთ-ერთ წევრს) წარმოეშვა მოსარჩელეებისათვის 110 049 აშშ დოლარის უკან დაბრუნების ვალდებულება.

10.6. რაც შეეხებოდა ზიანის - 18 571 აშშ დოლარის ანაზღაურებას, მის გამოსარიცხად მოპასუხემ იმაზე მიუთითა, რომ ამხანაგობის მიერ ვალდებულების შესრულების მიუხედავად მოსარჩელეებს სესხის პროცენტი მაინც გადასახდელი ექნებოდათ. სასამართლომ ეს პოზიცია არ გაიზიარა და აღნიშნა, რომ ბინის მიღების მოლოდინის არქონის პირობებში მოსარჩელეები სესხს არ აიღებდნენ და, შესაბამისად, არც სარგებელს არ გადაიხდიდნენ. ეს უკანასკნელი პირდაპირაა დაკავშირებული იმ ბინის ღირებულების დაფარვასთან, რომელიც საბოლოოდ ამხანაგობამ (მათ შორის, მოპასუხემ) არ ააშენა და მოსარჩელეებმა ვერ მიიღეს. ამდენად, სესხის პროცენტის (18 571 აშშ დოლარი) ამგვარი „ფუჭი“ გადახდა მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობამ განაპირობა, რის გამოც ეს თანხა მოპასუხეს უნდა დაჰკისრებოდა (სსკ-ის 411-ე მუხლი).

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი დასაბუთებით:

11.1. მოსარჩელეებმა სამართლებრივად არასწორად შეაფასეს ამხანაგობაში მათი გაერთიანება. ამხანაგობა საერთო მიზნით გაერთიანებულ პირთა ჯგუფია, რომელიც ამ მიზნის მისაღწევად ერთობლივად ახორციელებს საქმიანობას. კონკრეტულ შემთხვევაში, მრავალფუნქციური საცხოვრებელი კომპლექსის ასაშენებლად გაერთიანდნენ არა მარტო ხელშეკრულებაზე პირველი ხელმომწერი, საინიციატივო ჯგუფის ან დამფუძნებელი წევრები, არამედ - მოსარჩელეებიც. ამას ცხადყოფს სადავო ხელშეკრულების 1.1, 1.2, 1.3 პუნქტები და ამხანაგობის დებულების მე-6 მუხლი. მოსარჩელეებს ამხანაგობის სხვა წევრების იდენტური მოვალეობები გააჩნდათ, გარდა შენატანის სახისა და ოდენობისა. მათი მიზანი მარტო წილობრივი მონაწილეობის პროპორციული ფართის მშენებლობა კი არ იყო, მთლიანად „სახლის მშენებლობის“ მიზანი გააჩნდათ.

11.2. მოპასუხე სადავო ხელშეკრულების მხარე არ ყოფილა და, ამდენად, მოსარჩელეთა მოთხოვნები არასათანადო მოპასუხის წინააღმდეგაა მიმართული. მოპასუხე ამხანაგობის სხვა ნებისმიერი წევრის წინაშე პასუხისმგებელია არა მთლიანი მოცულობით, არამედ - ამხანაგობაში თავისი წილის პროპორციულად, რადგან სსკ-ის 937.1 მუხლის მეორე წინადადების მიხედვით, ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად. ამდენად, კასატორი სადავო ხელშეკრულების მხარე არ არის, ხოლო მათ მიმართ ვალდებული მხარე - ამხანაგობა, მხოლოდ მისი რამდენიმე წევრით ვერ იქნება წარმოდგენილი. შესაბამისად, იგი, როგორც არასათანადო მოპასუხე, უნდა შეიცვალოს სათანადო მოპასუხით - ამხანაგობის ყველა წევრით.

11.3. სსკ-ის 412-ე მუხლიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურებისათვის საჭიროა სამართალდარღვევის შემადგენლობის შემდეგი კომპონენტების არსებობა: მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი, ვინაიდან ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. მოცემულ შემთხვევაში, გაუგებარია, თუ რით გამოიხატება კასატორის ბრალეულობა და, კონკრეტულად, მისმა რომელმა ქმედებამ გამოიწვია მოსარჩელეთათვის ზიანი. ზიანი, ესაა ვალდებულების დარღვევის შედეგი, ხოლო ამხანაგობა შეასრულებდა თუ არა ვალდებულებას, მოსარჩელეებს სესხის პროცენტი მაინც გადასახდელი ექნებოდათ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

14. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

15. თანხის დაბრუნების, ზიანის ანაზღაურებისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნა სსკ-ის 629.1 (ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური), 629.2 (თუ ნარდობა ითვალისწინებს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას და მენარდე მას ამზადებს თავის მიერ შეძენილი მასალით, მაშინ იგი შემკვეთს გადასცემს საკუთრებას დამზადებულ ნაკეთობაზე), 352-ე (თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ), 405-ე (თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ; არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება), 407.1 (ხელშეკრულებიდან გასვლისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება, მიეცეს ფულადი ანაზღაურება), 417-ე (პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის) და 937.1 (ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

16. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზით ორივე ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ მოპასუხესა და ამხანაგობას შორის წარმოიშვა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) (სსკ-ის 930-ე მუხლი), ხოლო მოსარჩელეებსა და ამხანაგობას შორის - ნარდობის (სსკ-ის 629-ე მუხლი) სახელშეკრულებო ურთიერთობა.

17. სსკ-ის 629.1 და 629.2 მუხლების მიხედვით, ამხანაგობის მონაწილეებს (მათ შორის, მოპასუხეს) ეკისრებოდათ ბინის აშენებისა და მოსარჩელეებისათვის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება, რაც დადგინდა, რომ ვერ შეასრულეს, ამასთან, ვალდებულების შესასრულებლად დამატებითი ვადის დაწესებამაც აზრი დაკარგა, შესაბამისად, სსკ-ის 405-ე და 352-ე მუხლების საფუძველზე, მოსარჩელეებს წარმოეშვათ ნარდობის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ამ ხელშეკრულების საფუძველზე ამხანაგობისათვის გადაცემული თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება.

18. კასატორის ერთი-ერთი პრეტენზია ისაა, რომ სასამართლოებმა სამართლებრივად არასწორად შეაფასეს სადავო ხელშეკრულება, რასაც საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს. გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ სხვა პირებთან (ა.ო–ა, შპს „ვ–ია“, შ.ბ-დ–ი) ერთად დააფუძნა ამხანაგობა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად (ტომი 1, ს.ფ. 35-38, 39-40, 163-164), მათ განსაზღვრეს თავიანთი შესატანები, უფლება-მოვალეობები, შემოსავლების განაწილებისა და ამხანაგობიდან გასვლის წესები, რაც, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოწმობს, რომ მოპასუხეებს შორის დაიდო სწორედ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება. მსგავსი ტიპის ხელშეკრულებები, უზენაესი სასამართლოს არაერთი გადაწყვეტილებით, შეფასებულია სწორედ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებად (იხ. სუსგ, №ას-3-3-2017, 6.02.2017წ.; №ას-990-934-2015, 25.12.2015).

19. ამასთან, უზენაესი სასამართლოს ზემოხსენებული განჩინებებით, ნარდობის ხელშეკრულებად არის შეფასებული სადავო (მოსარჩელეებსა და ამხანაგობას შორის დადებული) ხელშეკრულების მსგავსი შინაარსის ხელშეკრულება.

19.1. სადავო ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებასთან მიმართებით მეტი სიცხადის წარმოსაჩენად პალატა მოიხმობს მსგავს საქმეზე საკასაციო სასამართლოს განმარტებას: მიუხედავად იმისა, რომ მითითებული ხელშეკრულება მხარეებმა დაასათაურეს, როგორც „საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში წილობრივი მონაწილეობის (ამხანაგობაში წევრად მიღების) შესახებ“ ხელშეკრულება, ის ამხანაგობაში მოსარჩელის მიღების საფუძვლად ვერ მიიჩნევა, რადგან საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას თავისი სპეციფიკა გააჩნია. სსკ-ის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით, ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აზუსტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს, ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარი წინაპირობაა, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით შევიდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს (შდრ. Nას-630-597-2014, 28.07.2015წ; Nას-374-351-2014 6.02.2015წ; №ას-866-808-2017, 17.10.2017წ).

19.2. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებთან გაფორმებული ხელშეკრულებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მათ სახელშეკრულებო თვითბოჭვის ფარგლებში ვალდებულება იკისრეს, ერთობლივად ემოქმედათ ამხანაგობის სხვა წევრებთან ერთად ამხანაგობის მიზნების მისაღწევად და ამასთან, არც ის გარემოება არ დასტურდება, რომ მოსარჩელეებმა პასუხისმგებლობა აიღეს ამ საქმიანობიდან წარმოშობილ ვალდებულებებზე. პირიქით, მოსარჩელეებსა და ამხანაგობას შორის დადებული სადავო ხელშეკრულება, მიუხედავად სათაურისა, შინაარსით ტიპური ნარდობის ხელშეკრულებაა. ხელშეკრულების მიხედვით, მოსარჩელეთა მიერ 110 049 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ, ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, აეშენებინა და მოსარჩელეებისათვის საკუთრებაში გადაეცა თბილისში, ... ქ.N32-ში მდებარე მშენებარე სახლში მდებარე საცხოვრებელი ბინა. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, ხელშეკრულების სათაური ან ამხანაგობის წევრებად მოსარჩელეთა მოხსენიება, დადებულ ხელშეკრულებას შინაარსს არ უცვლის და არ ქმნის საკმარის საფუძველს იმისთვის, რომ ისინი ამხანაგობის მონაწილე წევრებად და მის ვალდებულებებზე პასუხისმგებელ პირებად მივიჩნიოთ.

20. საკასაციო სასამართლოს ასევე დაუსაბუთებელად მიაჩნია კასატორის პრეტენზია, რომ იგი სათანადო მოპასუხე არ არის და სასამართლოს პასუხისმგებლობა უნდა გაენაწილებინა ამხანაგობის მონაწილეთა წილების პროპორციულად. ამ შემთხვევაშიც, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ მსგავსი შინაარსის არაერთ საქმეზე (მათ შორის, ზემოთ დასახელებულ საქმეზე №ას-3-3-2017, 6.02.2017წ.) განმარტა შემდეგი: ამხანაგობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობები შესაძლებელია დავყოთ ე.წ. შიდა და გარე ურთიერთობებად, კერძოდ: ა) სამართლებრივი ურთიერთობები უშუალოდ ხელშეკრულების მონაწილეთა შორის, ე.ი. შიდა ურთიერთობები, რომლებიც იქმნება იმ გადანაწილებული უფლება-მოვალეობების საფუძველზე, რომელთა შესრულებას თითოეული მონაწილე კისრულობს საერთო მიზნის მისაღწევად და ბ) ამხანაგობის წევრთა ურთიერთობები მესამე პირებთან, რომლებიც შეიძლება წარმოიშვას ხელშეკრულების პირობების განხორციელებისას. ამ შემთხვევაში ამხანაგობა ყველა მონაწილის, ან წარმომადგენლის მეშვეობით გამოდის მესამე პირებთან ურთიერთობაში როგორც მხარე, რომელსაც წარმოეშობა გარკვეული უფლებები ან/და მოვალეობები. ამხანაგობის მონაწილეთა სოლიდრულ პასუხისმგებლობას მესამე პირების წინაშე ადგენს სსკ-ის 937.1 მუხლის პირველი წინადადება (ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად). რაც შეეხება მონაწილეთა შორის ურთიერთპასუხისმგებლობას, ეს საკითხი დარეგულირებულია სსკ-ის 937.1 მუხლის მეორე წინადადებით (ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს). მესამე პირების ანუ კრედიტორების წინაშე წარმოშობილ ვალდებულებებზე ამხანაგობა სოლიდარულად აგებს პასუხს, ე.ი. მესამე პირები უფლებამოსილნი არიან მოთხოვნები წაუყენონ ამხანაგობას, ანუ მის ყველა წევრს ერთად, ან რომელიმე ერთ-ერთ მონაწილეს და მათგან მოითხოვონ ვალდებულების სრულად შესრულება. რაც შეეხება თავად ამხანაგობის მონაწილეთა შორის ურთიერთპასუხისმგებლობას, იგი შეიძლება წარმოშვას როგორც კრედიტორების მიმართ არსებულმა ვალდებულებებმა, ისე შიდასახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულების შედეგებმა. მონაწილეთა შორის ურთიერთპასუხისმგებლობა განისაზღვრება წილობრივი მონაწილეობით, ანუ მათი წილების შესაბამისად, ხოლო, თუ წილები არ არის განსაზღვრული - თანაბრად. ამდენად, ამხანაგობის წევრთა პასუხისმგებლობა მესამე პირების წინაშე სოლიდარულია, ხოლო ერთმანეთთან მიმართებაში - წილობრივი, ხოლო ასეთის არარსებობისას - თანაბარი.

21. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სადავო ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელეებსა და ამხანაგობას შორის, რომელსაც წარმოადგენდა მისი თავმჯდომარე (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 21-29; 35-36; 39-40). ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ, სსკ-ის 629.1, 629.2 მუხლებისა და 937.1 მუხლის პირველი წინადადების მიხედვით, მოსარჩელეები უფლებამოსილი იყვნენ, ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრებისათვის სოლიდარულად მოეთხოვათ ნარდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ამხანაგობისათვის გადაცემული თანხის უკან დაბრუნება. მესამე პირების (მოსარჩელეების) მიმართ მოპასუხის პასუხისმგებლობაზე გავლენას ვერ მოახდენს ამხანაგობაში მისი წილობრივი მონაწილეობა, ვინაიდან სსკ-ის 937.1 მუხლის მეორე წინადადება ადგენს ამხანაგობის წევრთა პასუხისმგებლობას, მათი წილის შესაბამისად, ერთმანეთთან ურთიერთობაში და არა მესამე პირების წინაშე.

22. რაც შეეხება მოპასუხისათვის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძვლის არსებობას, აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს სსკ-ის 407.1 მუხლიდან. კანონის დასახელებული მუხლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც მას მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით. ამდენად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებასთან ერთად, კრედიტორს ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაც აქვს. ამ ნორმით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის მოვალისათვის დასაკისრებლად აუცილებელი პირობა ისაა, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი მოვალის ბრალეული ქმედებით იყოს გამოწვეული. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელეთა მიერ მენარდისათვის მშენებლობის საწარმოებლად საჭირო თანხის სრულად გადახდის მიუხედავად, ამ უკანასკნელმა ვალდებულება არ შეასრულა - შეთანხმებული შენობა არ ააშენა და მოსარჩელეებს საკუთრებაში არ გადასცა. ვალდებულების დარღვევისას კი, არსებობს მოვალის ბრალეულობის ვარაუდი, რაც ამ უკანასკნელმა უნდა გააქარწყლოს, კერძოდ, უნდა დაამტკიცოს, რომ ვალდებულების დარღვევა მისი ბრალი არ არის და მხოლოდ ამ შემთხვევაში გამოირიცხება მისი პასუხისმგებლობა. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს არ მიუთითებია ისეთ გარემოებაზე, რაც მისი ბრალით ხელშეკრულების მოშლას გამორიცხავდა. ამასთან, მოვალის ქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს უშუალო მიზეზობრივი კავშირი, კერძოდ, რაკი მოსარჩელეებმა შეთანხმებული უძრავი ქონება ვერ მიიღეს, მათ განიცადეს ქონებრივი დანაკლისი იმ პროცენტის გადახდით, რაც ხსენებული უძრავი ქონების შესაძენად აღებული სესხით სარგებლობისთვის გადაიხადეს. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელეთა მოთხოვნა კანონიერად დაკმაყოფილდა.

23. კასატორი, მართალია, მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების სრულად გაუქმებას, თუმცა პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში მას არათუ დასაბუთებული, არამედ საერთოდ პრეტენზია არ წარმოუდგენია. კასატორის შედავების არარსებობის პირობებში საკასაციო სასამართლო არაა ვალდებული, გადაწყვეტილების ამ ნაწილის კანონიერება შეამოწმოს, თუმცა პალატა მაინც განმარტავს შემდეგს: პირველი ინსტანციის სასამართლომ, სსკ-ის 417-418-ე მუხლების საფუძველზე, სწორად დააკისრა მოპასუხეს პირგასამტეხლოს გადახდა, ვინაიდან ეს უკანასკნელი ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული მშენებლობის ვადების დარღვევისათვის და ხელშეკრულების მოშლამდე შემკვეთს მისი მოთხოვნის უფლება ჰქონდა. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს ოდენობის მართლზომიერებას, პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმას, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო პირგასამტეხლო შეუსრულებელი ვალდებულების 0.3% ყოველ ვადაგადაცილებულ თვეზე, რაც წელიწადში 3.6%-ს შეადგენს. ეს უკანასკნელი კი, სასამართლო პრაქტიკით დადგენილ პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობაზე (ყოველდღიური 0.07%-დან 0.1%-მდე) ნაკლებია.

24. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

25. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რამდენადაც კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი, რაც იმას ნიშნავს, რომ კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 30% რჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 8 ივნისის განჩინებით, კასატორს გადაუვადდა საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა საქმის დასრულებამდე. აქედან გამომდინარე, მას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (7 520.45 ლარის) 30%-ის, 2 256.13 ლარის, გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 391-ე მუხლებით, 401-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ა–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს „ა–ს“ (......) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 8 ივნისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის (7520.45 ლარის) 30%-ის, 2256.13 ლარის გადახდა;

3. სახელმწიფო ბაჟი განთავსებულ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ.თოდუა

მოსამართლეები: პ.ქათამაძე

ე.გასიტაშვილი