№ ას-1841-2019 30 სექტემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ლევან მიქაბერიძე,

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სს „ი–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ბ–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – კრების ოქმის ბათილად ცნობა, აქციონერის გარიცხვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სს „ი–ი“ (შემდეგში: მოპასუხე, საწარმო, აპელანტი, კასატორი) რეგისტრირებულია (ს/კ: .....), 1996 წლის 04 სექტემბრიდან. საწარმოს მმართველობის ორგანოა სამეთვალყურეო საბჭო, ხოლო ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირია დირექტორი, გ.ლ–ძე (ტ.1,ს.ფ. 85-86).

2. მ.ბ–ია (შემდეგში: მოსარჩელე, გარიცხული პარტნიორი) არის საწარმოს აქციონერი. საწარმოს N534-06 ამონაწერით რეესტრიდან, დგინდება, რომ 2010 წლის 10 მარტის მდგომარეობით, მოსარჩელეს საკუთრებაში ერიცხებოდა 4 816 ჩვეულებრივი კლასის აქცია ნომინალური ღირებულებით 1 ლარი და მისი წილი საწარმოს კაპიტალში შეადგენდა 5.354085% (ტ.1,ს.ფ. 44).

3. საწარმოს საერთო კრებაზე, 2009 წლის 25 აგვისტოს, დამტკიცდა საწარმოს წესდება, რომლის მე-2 თავით განისაზღვრა აქციონერთა უფლება-მოვალეობანი. კერძოდ, წესდების 2.1. პუნქტის თანახმად, აქციონერის ერთადერთი მოვალეობაა, შეიტანოს შესატანი კუთვნილი რაოდენობის აქციების მისაღებად, 2.9. პუნქტით, აქციონერს უფლება აქვს ნებისმიერ დროს გავიდეს საზოგადოებიდან, თუ არსებობს ისეთი გარემოება, რომელიც შეუძლებელს ხდის საზოგადოებაში მის დარჩენას და სხვა აქციონერებთან საქმიანობის გაგრძელებას, ხოლო, 2.10. პუნქტით, აქციონერი შეიძლება გაირიცხოს საზოგადოებიდან, თუ წარმოიშობა ისეთი გარემოება (მოვალეობის არშესრულება, საზოგადოებისათვის ზიანის მიყენება, დანარჩენი აქციონერების მხრივ უნდობლობის გამოცხადება, აგრეთვე, სხვა მნიშვნელოვანი საფუძველი, რომლებიც შეუძლებელს გახდიან მის დარჩენას საზოგადოებაში. გარიცხული აქციონერის აქციები ნაწილდება დანარჩენ აქციონერებზე მათი წილების პროპორციულად (ტ.1,ს.ფ. 90-100).

4. საწარმოს სამეთვალყურეო საბჭომ, 2010 წლის 23 აპრილს, მოიწვია საზოგადოების რიგგარეშე საერთო კრება. დღის წესრიგით გათვალისწინებული საკითხი შეეხებოდა მოსარჩელის მიერ საზოგადოების მიმართ კანონდარღვევათა ჩადენისა და შედეგად საწარმოსთვის ზიანის მიყენების გამო, მისი გარიცხვის საკითხს (ტ.1,ს.ფ. 46).

5. დასახელებული, რიგგარეშე საერთო კრების ოქმის თანახმად, მოსარჩელე, 1999 წლიდან საწარმოს მიმართ კანონდარღვევათა დაშვებისა და ამ საზოგადოებისათვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენებისათვის, კრების მონაწილე აქციონერების მიერ მისდამი უნდობლობის გამოცხადებისა და მის საზოგადოებაში დარჩენის შეუძლებლად მიჩნევის გამო, გაირიცხა საწარმოდან, ხოლო, მისი აქციები გადანაწილდა დანარჩენ აქციონერებზე მათი წილების პროპორციულად (ტ.1,ს.ფ. 101-102).

6. სარჩელის მოთხოვნა

6.1. საწარმოს გარიცხულმა პარტნიორმა, 2015 წლის 22 აპრილს სარჩელი აღძრა სასამართლოში, საწარმოს აქციონერთა 2010 წლის 23 აპრილის კრების ოქმის ბათილად ცნობა მოითხოვა, რომლითაც მოსარჩელე გაირიცხა სააქციო საზოგადოებიდან.

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1. მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უსაფუძვლობის გამო.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი საწარმოს აქციონერთა 2010 წლის 23 აპრილის კრების ოქმი, მოსარჩელის საზოგადოებიდან გარიცხვის შესახებ.

9. საწარმოს სააპელაციო საჩივარი

9.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე საწარმომ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

10.2. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მათ სამართლებრივ შეფასებას (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი, შემდეგში: სსკ, 390.3-ე მუხლი).

10.3. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა კრების ოქმის შინაარსზე, რომლის მიხედვითაც აქციონერებმა ნ. ლ–ძის მიერ წარდგენილი წერილობითი მოხსენება (1. მ.ბ–ია და მისი თანამზრახველები, 10 წლის მანძილზე ცილისმწამებლური საჩივრებით მიმართავდნენ სამართალდამცავ ორგანოებს, ასევე სხვადასხვა ორგანოსა თუ დაწესებულებებს და გაზეთებს. აღნიშნულის გამო საზოგადოების ხელმძღვანელობა იძულებული იყო, სამეურნეო საქმიანობის ნაცვლად, ერბინა სასამართლო პროცესებზე თუ საგამოძიებო ორგანოებში; ამასთან, საზოგადოებას ეკარგებოდა ავტორიტეტი; 2. 1999 წელს, საზოგადოებამ საჩივრის გამო სს ,,თ.ბ–დან’’ ვერ აიღო 2 წლიანი სესხი 15 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რის გამოც, დაიკარგა მოგება ჯამში, 2 წლის განმავლობაში 46 800 აშშ დოლარის ოდენობით; 3) შეფერხდა მარაგნაწილების სარეალიზაციო მაღაზიის ექსპლოატაციაში გაშვება, რითაც ყოველთვიურად იკარგებოდა 1200 ლარი, ანუ, ზარალმა შეადგინა 14 400 ლარი; 4) ჩაიშალა ავტოსადგურის გახსნის სამუშაოები, რის შედეგადაც საზოგადოებამ ვერ მიიღო 15 600 ლარი; 5) ხარჯი გაიზარდა ექსპერტიზებზე და ადვოკატის მომსახურებაზე, რამაც შეადგინა 1192 ლარი. ჯამში, მ. ბ–ას და სხვათა მიერ მიყენებულმა ზიანმა 1999-2000 წლებში შეადგინა 122.452 ლარი. აღნიშნული თანხები მათ დღემდე საზოგადოებისათვის არ აუნაზღაურებიათ. 6) უფრო მეტიც შემდეგ წლებში (2001 წლის 13 თებერვალი), დაიბლოკა საზღვარგარეთ ვაგონით 28 000 აშშ დოლარის საქონლის გაგზავნა, და საზოგადოებას არ შემოუვიდა 54 600 ლარი. შემდეგ წლებში მიღებულმა ზარალმა კი გადააჭარბა 100 000 ლარს. ყოველივე აღნიშნულს ადასტურებს აუდიტის დასკვნა; 7) მ. ბ–ა და სხვები, 10 წლის განმავლობაში არ შესულან საზოგადოებაში რაიმე ინიციატივით, წინადადებით, რაც დაკავშირებული იქნებოდა შემოსავლის გაზრდასთან და საზოგადოების კეთილდღეობასთან), კანონშესაბამისად და საფუძვლიანად მიიჩნიეს. გაიზიარეს მოხსენებაში მითითებული გარემოება, რომ საზოგადოების ჩამოყალიბების შემდეგ, მოსარჩელე და მისი თანამზრახველები ვ.ხ–ი, ა. და ა.ს–ები და სხვები, თითქმის 10 წელი, ებრძოდნენ საზოგადოების ხელმძღვანელობას და მუდამ იმის ცდაში იყვნენ, როგორ მიეყენებინათ ზიანი საზოგადოებისთვის და მიეყვანათ გაკოტრებამდე.

10.4. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით მოსარჩელე, სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის საფუძვლად, საზოგადოების წევრების მიერ კრების მოწვევის პროცედურული საკითხების დარღვევაზე, მათ შორის სადავო ოქმის ჩაუბარებლობაზე მიუთითებდა, აგრეთვე, იმ გარემოებაზე, რომ არ დგინდებოდა მის მიერ საზოგადოებისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი. აღნიშნულის საპასუხოდ, წარდგენილი აპელანტის პოზიცია, რომ დასახელებული პრეტენზიები მოსარჩელემ, მხოლოდ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე წარადგინა, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 219-ე მუხლთან წინააღმდეგობაში მოდიოდა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა.

10.5. სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო განცხადებაზე გაამახვილა ყურადღება, რომლის მიხედვითაც, 2007 წლის 29 სექტემბერს ჩატარდა საწარმოს აქციონერთა კრება, და მოსარჩელე გაირიცხა საზოგადოებიდან. აღნიშნული ოქმი, გარიცხულმა პარტნიორმა გაასაჩივრა სასამართლოში. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2009 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით, გაუქმდა საწარმოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. გადაწყვეტილების აღსრულებემდე, მოსარჩელემ შეიტყო, რომ 2010 წლის 23 აპრილს იგი კვლავ გაურიცხავთ საზოგადოებიდან იმავე საფუძლით, რასაც ასევე უკანონოდ მიიჩნევდა.

10.6. აპელანტის განმარტებით, სამართლებრივი შედეგის მიღწევა, რომელიც მოსარჩელეს სურდა, წარმოადგენდა, საზოგადოების კაპიტალში თავისი წილის აღდგენა, იმ გარემოების დამტკიცების საფუძველზე, რომ საზოგადოების საზიანოდ არ უმოქმედია, ხოლო საწარმოს სხვა პარტნიორებს უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი პრეტენზიები ჰქონდათ.

10.7. სააპელაციო სასამართლომ საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე მიუთითა „გარიცხვის კანონიერებაზე მსჯელობისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს გარიცხვის უფლების წარმოშობის წინაპირობები და ამ უფლების გამოყენების მართლზომიერება. სასამართლომ უნდა დაადგინოს საზოგადოების წინაშე ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა - საზოგადოების მიზნის შელახვა, რის შედეგადაც შეუძლებელი ხდება ურთიერთობის შენარჩუნება; საზოგადოებისთვის ზიანის მიყენება; პირველ და მეორე წინაპირობას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. გარიცხვის შესახებ სასარჩელო წარმოებისას, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად კეთილსინდისიერად იქნა გამოყენებული გარიცხვის უფლება, ხომ არ იყო გადაწყვეტილება მოტივირებული ცალკეული ჯგუფის პირადი ინტერესებით, პირადი სარგებლის ან ქონებრივი უპირატესობის მოსაპოვებლად (გარიცხვის მატერიალურსამართლებრივი წინაპირობების თაობაზე დაწვრილებით იხილეთ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებები: №ას-556-939-06, 13.03.2007 წელი; №ას-812-1099-09, 09.11.2009 წელი; №ას-577-545-2011, 23.06.2011 წელი). ,,გარდა იმისა, რომ გარიცხვა იწვევს გარიცხული პირის საკუთრების უფლების დაკარგვას წილზე, რის გამოც საკუთრების უფლების ამგვარი შეზღუდვის კონსტიტუციურობა მოითხოვს, რომ პირი საზოგადოებიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე გაირიცხოს, სასამართლო პრაქტიკითაც (იხ. სუსგ № 3კ/303-01, 09.03.2001 წელი; №ას-614-951-07, 12.10.2007 ; №ას-220-212-2012, 03.12.2012 წელი; №ას-771-732-2013, 31.01.2014 წელი) დადგენილია, რომ პირის გარიცხვა საზოგადოებიდან მხოლოდ სასარჩელო წარმოების გზითაა შესაძლებელი (გარდა შესატანის შეუტანლობისას, რა დროსაც გარიცხვას სასამართლო გადაწყვეტილება არ სჭირდებოდა)“.

10.8. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საწარმოს 2009 წლის 25 აგვისტოს წესდებაზე, რომლის 2.1. პუნქტის თანახმად, აქციონერის ერთადერთი მოვალეობაა, შეიტანოს შესატანი კუთვნილი რაოდენობის აქციების მისაღებად, ხოლო, 2.10. პუნქტით, აქციონერი შეიძლება გაირიცხოს საზოგადოებიდან, თუ წარმოიშობა ისეთი გარემოება (მოვალეობის არშესრულება, საზოგადოებისათვის ზიანის მიყენება, დანარჩენი აქციონერების მხრივ უნდობლობის გამოცხადება, აგრეთვე, სხვა მნიშვნელოვანი საფუძველი, რომლებიც შეუძლებელს გახდიან მის დარჩენას საზოგადოებაში. გარიცხული აქციონერის აქციები ნაწილდება დანარჩენ აქციონერებზე მათი წილების პროპორციულად).

10.9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით კანონი აქციონერის გარიცხვის დაუშვებლობის შესახებ პირდაპირ მითითებას არ შეიცავდა, შესაბამისად წესდებით გათვალისწინებული ნორმა აქციონერის გარიცხვის შესაძლებლობის შესახებ, თავისთავად კანონსაწინააღმდეგო ვერ იქნებოდა, თუმცა, აქციონერთა უფლება, გარიცხონ სხვა აქციონერი საზოგადოებიდან ამ უკანასკნელისთვის მიყენებული ზიანის საფუძვლით, მაშინ, როდესაც ზიანის მიყენების ფაქტი სადავო იყო (სადავოა მოსარჩელე მხარის მიერ სხვადასხვა სამართალდამცავ ორგანოში წლების განმავლობაში წარდგენილი საჩივრების შედეგად საზოგადოებისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი. ზიანის მიყენების ფაქტი საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. სს „ი–ისათვის’’აქციონერის მიერ ზიანის მიყენების ფაქტს მხარე ამყარებდა აუდიტორულ დასკვნაზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით ამ ფაქტის დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებას სასამართლო ვერ გაიზიარებს იმ საფუძვლით, რომ ამ მტკიცებულებით არ იკვეთება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსი, ზიანის სახეობა, ზიანის ოდენობის გამოთვლის კრიტერიუმები და ა.შ იგი არ წარმოადგენს სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებულ მტკიცებულებას, ვინაიდან, ზიანის ფაქტი უნდა დადასტურდეს სასამართლო გადაწყვეტილებით), სამოქალაქო სამართლებრივ კონტექსტში უფლების არამართლზომიერი გამოყენება იყო.

10.10. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აქციონერის გარიცხვა ამგვარი უფლების წესდებით გათვალისწინების პირობებში, შესაძლებელი იყო, თუმცა, მხოლოდ სამართალწარმოების გზით.

11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საწარმომ, ამ განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.2. კასატორის განმარტებით, მოსარჩელე საზოგადოების კრების ოქმის ბათილად ცნობას მხოლოდ ორი საფუძვლით ითხოვდა, ერთი, კრების ჩატარების შესახებ გადაწყვეტილების მოსარჩელისთვის სათანადო წესით შეუტყობინებლობას, ხოლო მეორე კრების ოქმის მისთვის ჩაუბარებლობას ეხებოდა. მხოლოდ მოსამზადებელი სხდომის დასრულების შემდეგ, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მიუთითა მოსარჩელემ კრების ოქმის ბათილობის საფუძვლად ახალ გარემოებაზე - სააქციო საზოგადოებიდან მისი გარიცხვის უკანონობაზე.

11.3. კასატორის განმარტებით, მოსამზადებელ სხდომაზე აღნიშნული საფუძვლის, დაუსაბუთებელი ცვლილებით, მოსარჩელემ დავის საგნის საფუძველი შეცვალა, რაც უკანონოდ გაიზიარა ორივე ინსტანციის სასამართლომ.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 იანვრის განჩინებით კასატორის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

12.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 10 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებადაა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მიღებულია არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, საქმის მასალები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და როგორც გასაჩივრებული განჩინება, ისე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და სარჩელი, როგორც დაუშვებელი, განუხილველად უნდა დარჩეს, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

13. აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის, ისევე, როგორც მისი დასაბუთებულობის, საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია და აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს სარჩელის დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე (იხ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარები, მზია თოდუა, ბოლო დამუშავება 01.12.2019, http://civilprocedure.ge/ ). კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017 წ; შეადარეთ ასევე, სუსგ-ებს: #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-773-730-2015, 08.09.2015წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-323-308-2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.06.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).

14. აღსანიშნავია, რომ სარჩელის ინსტიტუტის საპროცესო კლასიფიკაცია შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის ანალიზით და დოქტრინაში განვითარებული შეხედულებით. სარჩელთა ძირითად სახეებად გვევლინება მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი სარჩელები. პირველი ორი ჯგუფის სარჩელების ძირითადი მახასიათებელი ნიშანი ისაა, რომ ამ ტიპის სარჩელებზე მიღებული გადაწყვეტილება რეალური, აღსრულებადი გადაწყვეტილებაა და ამიტომ მათ აღსრულებად სარჩელადაც მოიხსენიებენ. რაც შეეხება აღიარებით სარჩელს, ის ასევე დარღვეული, თუ სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებაა, თუმცა, აღიარებითი სარჩელის მიმართ საკანონმდებლო დათქმები განსხვავებულია (იხ. სუსგ. #ას-1151-1071-2017, 23.02.2018).

15. იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის სუბიექტური ინტერესით, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას უნდა ემსახურებოდეს აღიარებითი სარჩელი. სსსკ-ის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს, კერძოდ: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, პარტნიორთა კრების ოქმის ბათილად ცნობა (იხ. სასარჩელო მოთხოვნა - ტ.1,ს.ფ. 4) მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღდგენის წინაპირობა ვერ გახდება, ვინაიდან, სარჩელით არ არის მოთხოვნილი რაიმეს მიკუთვნება ან შესრულება, ხოლო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია (სსსკ-ის 248-ე მუხლი). სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა შესაძლებელი იყო. თუმცა, სხვა საკითხია რამდენად წარმატებული იქნებოდა სარჩელი, რაც დამოკიდებული იქნებოდა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმებით გათვალისწინებული ფაქტობრივი წინაპირობების (სამართლებრივი წინაპირობების) კანონით დადგენილი თანმიმდევრობით განხორციელებისა (შესრულების) და მოთხოვნის გამომრიცხავი, შემწყვეტი ან მისი განხორციელების ხელისშემშლელი გარემოებების არარსებობის შემოწმებასა და მის შედეგებზე.

17. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, „საკასაციო პალატა უპირველესად განმარტავს იმას, რომ პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების, როგორც მრავალმხრივი გარიგების (იხ. სკ-ის 50-ე მუხლი) ბათილად აღიარების მოთხოვნის განხილვისას გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა საკითხი იმის თაობაზე, თუ რამდენად ნამდვილი ინტერესი გააჩნია ამ მოთხოვნის მიმართ მოსარჩელეს და თუნდაც მის მიერ მითითებული გარემოებების გაზიარების შემთხვევაში, სარჩელის დაკმაყოფილებით მიიღწევა თუ არა იურიდიული ინტერესი _ დარღვეული უფლების ეფექტური დაცვა, ანუ აღიარებითი სარჩელის წარმატებულობა, თანახმად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლისა, გამართლებულია იურიდიული ინტერესის ნამდვილობით“ (იხ. სუსგ ას-839-805-2016, 06.03.2017 წ.).

18. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის მიერ ასეთი პრეტენზიის არარსებობის მიუხედავად (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-13 პუნქტი), საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქმეზე არსებულ სადავო გარემოებასა და მოსარჩელის მიერ მითითებულ იმ გარემოებაზე, რომელიც მისი მტკიცებით, სადავო აქტის ბათილობის საფუძველია და განმარტავს, რომ სადავო აქტის ბათილად ცნობით, იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელე სათანადო წესით არ ყოფილა ინფორმირებული სადავო კრების ჩატარების თაობაზე, ამასთან, სადავო გადაწყვეტილების შესახებ ოქმი მისთვის არ ჩაუბარებიათ და მისი გარიცხვა უკანონოა, მოსარჩელე ვერ მიაღწევს იმ სამართლებრივ შედეგს, რისი მიღწევაც მას სურს.

19. ზემოთ მოცემული ფაქტობრივ-სამართლებრივი მსჯელობის საფუძველზე საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კასატორის აღიარებითი სარჩელის (პარტნიორთა კრების ოქმით მიღებული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა) იურიდიული ინტერესი დაუსაბუთებელია, რაც მისი სარჩელის განუხილველად დატოვების წინაპირობაა. პარტნიორთა კრების ოქმის ბათილად ცნობა სამართლებრივ შედეგებს ვერ მოუტანს მოსარჩელეს, რომელიც მის მიერ წარდგენილი აღიარებითი სარჩელის იურიდიულ ინტერესს ვერ ადასტურებს.

20. საკასაციო სასამართლო სსსკ-ის 180-ე მუხლზე „სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს“ მითითებით, კვლავ განმარტავს, რომ აღიარებითი სარჩელის აღძვრის მთავარი ინტერესი, ასეთი სასარჩელო მოთხოვნის სასამართლოს მეშვეობით გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალებას უნდა წარმოადგენდეს, რა დროსაც გადაწყვეტილებით სრულად და გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება, რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა, რა დროსაც აღიარებით სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, აღიდგინოს საწარმოს აქციონერის სტატუსი, და დაიბრუნოს საწარმოდან გარიცხვამდე, საკუთრებაში არსებული აქციები, მიკუთვნებითი სარჩელის საგანს წარმოადგენს, ხოლო მისი მოთხოვნა აღიარებითი ხასიათისაა, რა დროსაც სასამართლო შეზღუდულია იმსჯელოს ასეთი დარღვეული უფლების აღდგენაზე თავად მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებით.

21. „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით აღიარებულია სამართლიანი სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა არ მოჰყვება შედეგად.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

23. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სარჩელი განუხილველად უნდა დარჩენილიყო საქმისწარმოების პირველივე ეტაპზე. შესაბამისად, არსებობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების (რომლითაც უცვლელად იქნა დატოვებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება) გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნტით გათვალისწინებული აბსოლუტური საფუძველი, რამდენადაც მიღებული განჩინება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

24. ამასთან, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან, საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სსსკ-ის 399-ე, 372-ე მუხლებითა და 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის თანახმადაც, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ მოსამართლის განჩინება ჩაბარდება მოსარჩელეს, რომელსაც იმავდროულად უბრუნდება მის მიერ შეტანილი დოკუმენტები. თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმისწარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამავე კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 187.2-ე, 408.3 მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ი–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 სექტემბრის განჩინება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება;

3. მ.ბ–იას სარჩელი სს "ი–ის" წინააღმდეგ კრების ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ დარჩეს განუხილველი;

4. სს "ი–ი" (ს/კ: ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ნ.კ–ას (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2019 წლის 31 დეკემბერი), 70% – 210 ლარი;

5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ლ. მიქაბერიძე