საქმე №ას-682-2020 23 ოქტომბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს–ი“ (აპელანტი, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ს–ი-9“ (მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე)

მესამე პირები დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე - ი/მ ს.ს–ა, შპს ,,დ–ი'', შპს ,,ე.ს.გ–ი'', შპს ,,გ..'', შპს ,,დ–ა'', ი/მ ვ.ო–ა, შპს ,,მ–ე'', შპს ,,ნ....'', შპს ,,ს.ი–ი'', შპს ,,ა.ნ.კ.'', შპს ,,ს.მ.ს.'', შპს ,,B.G.'', შპს ,,E-G'

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. შპს „ს–ი-9“-მ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სს „ს–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი) წინააღმდე, რომლითაც მოითხოვა, მოპასუხისათვის 15 250 ლარის დაკისრება; ასევე, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე, ქ.თბილისი, მდ.მტკვრის მარცხენა სანაპიროსა და ......... შორის (ს/კ: ....), გამოთავისუფლება მოპასუხის ნივთებისაგან და ამ ტერიტორიაზე, სამეწარმეო საქმიანობის აკრძალვა.

2. სარჩელის საფუძვლად მითითებულია, რომ მოსარჩელე ფლობს 8186.00კვ.მ მიწის ნაკვეთს ე.წ. „.........“ ტერიტორიაზე. მოპასუხე, მესაკუთრესთან შეთანხმების გარეშე, იყენებს მოსარჩელის ტერიტორიას, ინფრასტრუქტურას და აწვდის მომსახურებას (ინტერნეტს) მოსარჩელის ნაკვეთზე განთავსებულ სხვა მეწარმე სუბიექტებს, ასევე, ბაზრობის ტერიტორიაზე განთავსებულ სხვა პირებსაც. ანალოგიური ურთიერთობა, როგორც წესი, სასყიდლიანია. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მას სხვა მეწარმესთან გაფორმებული აქვს ხელშეკრულება ინტერნეტპროვაიდერთან - შპს „მ–თან“, რომელიც მესაკუთრეს უხდის თვეში 250.00 ლარს ქონებით სარგებლობისათვის. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მან არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს სასყიდლიანი ხელშეკრულების დადების მოთხოვნით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სთხოვდა ტერიტორიიდან მოწყობილობების გატანას, რაზედაც მოპასუხემ ადეკვატური პასუხი არ გასცა

3. მოპასუხემ წარმოდგენილ შედავებაში აღნიშნა, რომ მოპასუხის ინფრასტრუქტურის (საჰაერო კაბელების) მცირე ნაწილი მართლაც გადის მოსარჩელის ტერიტორიაზე, რომლის საშუალებითაც ინტერნეტ და საკომუნიკაციო მომსახურება მიეწოდება ტერიტორიაზე განთავსებულ ბიზნეს სუბიექტებს, თავიანთი მოთხოვნის საფუძველზე. სასამართლო სხდომაზე კი, მოპასუხემ განმარტა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის ტერიტორიაზე კაბელები განთავსებული ჰქონდა მესაკუთრის (მოსარჩელის) თანხმობის საფუძველზე, მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი ფორმის თანხმობა და ამასთან, მხარეები შეთანხმდნენ მოსარჩელისათვის მომსახურების გაწევაზე, უსასყიდლოდ.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2966.18 ლარის ანაზღაურება. მოპასუხეს დაევალა გამოათავისუფლოს თავისი ნივთებისგან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, მდ. მტკვრის მარცხენა სანაპიროსა და ......... შორის ს.კ. .......; მოპასუხეს აეკრძალა მოსარჩელის ტერიტორიაზე სამეწარმეო საქმიანობა.

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით და მოითხოვა სარჩელის უარყოფა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული. მოპასუხის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით, მოსარჩელემ წარადგინა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი, რომელიც წარმოებაში იქნა მიღებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივლისის განჩინებით. შეგებებული სააპელაციო საჩივრით, მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შეგებებული სააპელაციო საჩივარიც. უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილება.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ უძრავი ქონება, მდებარე თბილისი, ........ და ........ ქუჩებს, მდ. მტკვრის მარცხენა სანაპიროსა და ......... შორის (ნაკვეთი ....), საკადასტრო კოდ–: ....., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1, №2, №3, №4, №5, დაზუსტებული ფართობი - 8186,00 კვ.მ, ირიცხება მოსარჩელის საკუთრებაში.

9. მოპასუხე სარგებლობს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებით, რაც გამოიხატება ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო (საჰაერო) გაყვანილობების განთავსებაში მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ...... საკადასტრო კოდ– რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე.

10. დადგენილია, რომ წერილობითი ფორმით გაფორმებული მომსახურების ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ არსებობს. დადგენილია ისიც, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა ზეპირი ფორმის ხელშეკრულებაც, კერძოდ, მოპასუხემ მიუთითა, რომ ზეპირი ნებართვის საფუძველზე, განათავსა კაბელები მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიაზე. 2012 წლიდ– დღემდე, მოსარჩელეს ამის შესახებ რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს. ყოველ შემთხვევაში, ტერიტორია შემოსაზღვრული და დაცულია. შესაბამისად, შეუძლებელია მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიაზე რაიმე სახის კონსტრუქციის/ ნაგებობს აღმართვა, მესაკუთრის თანხმობის გარეშე. მოსარჩელეს, რომელმაც იცოდა აღნიშნულის შესახებ, რაიმე პირობა (დათქმა) მოპასუხის საკაბელო ინფრასტრუქტურის განთავსების დროს, არ დაუწესებია.

11. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგი - სსკ-ის) 53-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გარიგება არ არსებობს თუ არც გარეგნული და არც სხვა გარემოებებიდ– არ შეიძლება ზუსტად დადგინდეს გარიგების შინაარსი.

12. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც დუმილი, ისე კონკლუდენტური მოქმედებები წარმოადგენენ ნების გამოვლენას და მათი განმარტების მიმართ გამოიყენება სსკ-ის 52-ე მუხლი. ორივე შემთხვევაში, უნდა დადგინდეს მონაწილეთა ნამდვილი ნება. უმოქმედება და დუმილი აქცეპტად შეიძლება იყოს მიჩნეული თუ ასეთი ოფერტიდ–, ან მხარეთა შორის დამკვიდრეული პრაქტიკიდ– ან ჩვეულებებიდ– გამომდინარეობს. კონკლუდენტური მოქმედებების დროს, ნების გამოვლენა გამომდინარეობს პირის მიერ ფაქტობრივად განხორციელებული მოქმედებიდ–. კონკლუდენტური მოქმედება, არის ნების გარეგნული გამოხატვა, რომელიც მიმართულია ნების რეალური განხორციელებისაკენ, ისე, რომ არ ისახავს მიზნად ამ ნების გარეგნულ დემონსტრირებას. ამ შემთხვევაში, მოქმედება ნების გამოვლენის საშუალება კი არ არის, არამედ მინიშენება ნებაზე. პრაქტიკაში ხშირად წარმოიშობა ისეთი სიტუაცია, როდესაც პირი, ოფერტის პასუხად იწყებს გარკვეული მოქმედების შესრულებას. ასეთ დროს, მნიშვნელოვანია განისაზღვროს, არის თუ არა ეს მოქმედება აქცეპტი. განსაზღვრული მოქმედების აქცეპტად კვალიფიცირებისთვის აუცილებელია გათვალისწინებული იყოს კონკრეტული საქმის გარემოებები. კონკლუდენტური მოქმედება შეიძლება გამოიხატოს ვალდებულების შესრულებაში, შესრულების შეთავაზებაში. შესასრულებელი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნით, შესრულების მიღებით, სარჩელის წარდგენით, სააღსრულებო წარმოების დაწყებით და ა.შ. იმ შემთხვევაში, როდესაც ოფერტის მიმღები მხარე აქცეპტისთვის დადგენილ დროში იწყებს ხელშეკრულების შესასრულებელ მოქმედებას (მაგ. დაიწყო იმ საქონლის მიწოდება ან წარმოება, რაც ოფერენტმა შეუკვეთა; ოფერტის პირობების შესაბამისად გადმოტვირთა პროდუქცია, შეასრულა სამუშაო, გადაიხადა ფული და ა.შ.), იგი ვალდებულია შეატყობინოს ამის თაობაზე ოფერენტს. ხელშეკრულება დადებულად ითვლება სწორედ იმ მომენტში, როდესაც ოფერენტი იგებს ამ მოქმედებების შესახებ, ანუ როდესაც შეტყობინება ექცევა მისი გავლენის სფეროში. თუ შეტყობინება მოქმედების თაობაზე არ მიდის ოფერენტთან აქცეპტისთვის დაწესებული ვადის განმავლობაში, მაშინ აუცილებელია აქცეპტანტის ნათლად, აშკარად გამოხატული თანხმობა. შესრულების დაწყება არის აქცეპტანტის რისკზე. ხელშეკრულების დასადებად, ცალკეულ შემთხვევაში, ზეპირი მოლაპარაკებებით შესაბამისი პირობების განსაზღვრაც არ არის აუცილებელი. შესაძლოა, მხარეთა კონკლუდენტური ქმედებებიდანაც ირკვეოდეს, რომ მათ შორის ხელშეკრულება დაიდო (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 09 მარტის განჩინება საქმეზე №ას-898-848-2015.).

13. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დუმილი, რაზედაც მიუთითებდა მოპასუხე, ნების გამოვლენის სპეციფიკური ფორმაა და ამიტომ სამართალი მას მხოლოდ განსაზღვრულ შემთხვევაში, უკავშირებს სამართლებრივ შედეგს. როგორც წესი, დუმილი, ნიშნავს უარს გარიგების დადებაზე. მიუხედავად ამისა, არსებობს შემთხვევები, რომლის დროსაც, დუმილი ჩაითვლება ნების გამოვლენად პოზიტიური გაგებით. ზოგჯერ ამას კანონი პირდაპირ ითვალისწინებს, ზოგჯერ კი, სავაჭრო ჩვეულებებიდ– და ტრადიციებიდან გამომდინარე, დუმილი წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს.

14. სსკ-ის 335-ე მუხლის თანახმად, თუ მეწარმე, რომელსაც უხდება სხვა პირთა საქმიანი ოპერაციების შესრულება, მიიღებს ოფერტს ამგვარი საქმეების შესრულებაზე იმ პირისაგან, რომელთანაც იმყოფება საქმიან კავშირში, მაშინ იგი ვალდებულია გონივრულ ვადაში უპასუხოს ამ წინადადებას; მისი დუმილი ჩაითვლება აქცეპტად. იგივე წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაშიც, როცა მეწარმე იღებს ასეთ ოფერტს იმ პირისაგან, რომლისგანაც იგი ითხოვდა შეკვეთებს ამგვარი საქმეების შესასრულებლად. იმ შემთხვევაშიც, თუ მეწარმე ოფერტს უარყოფს, ხოლო საქონელი უკვე გამოგზავნილია, იგი ვალდებულია ზიანის თავიდ– ასაცილებლად ოფერენტის ხარჯზე დროებით შეინახოს საქონელი ისე, რომ ამით მას ზიანი არ მიადგეს.

15. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ ვერ მიუთითა მხარეთა შორის დამკვიდრებულ რაიმე პრაქტიკასა ან წინაპირობებზე, რომელთა შესაბამისად უმოქმედობა აქცეპტად უნდა შეფასდეს.

16. ხელშეკრულების დადებაზე მინიშნების დამადასტურებელი ფაქტობრივი გარემოებები, მოპასუხის მიერ, განსახილველ საქმეში წარმოდგენილი და დადასტურებული არ არის.

17. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, რა ფორმითაც არ უნდა დაიდოს გარიგება, ნება უნდა გამოვლინდეს ცხადად, მასში ნათლად უნდა გამოიკვეთოს განზრახული გარიგების შინაარსი.

18. უდავოა, რომ მხარეები, ერთმანეთთან იმყოფებოდნენ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, კერძოდ მოპასუხე მოსარჩელეს უწევდა ინტერნეტ და სატელეფონო მომსახურებას და თავდაპირველად, სწორედ ამ მომსახურების განხორციელების მიზნით დამონტაჟდა მოსარჩელის ტერიტორიაზე მოპასუხის კუთვნილი სათანადო აპარატურა. აღნიშნული მომსახურების გაწევიდ– გამომდინარე სამართალურთიერთობის მიზნებისათვის მოსარჩელის მიერ გაცემული თანხმობა ინტერნეტით მომსახურების მიწოდების მიზნით, ტექნიკის დამონტაჟების თაობაზე, არ შეიძლება განხილული იქნეს მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიაზე მოიჯარეებისთვის ინტერნეტის მომსახურების მისაწოდებლად მოსარჩელის/მესაკუთრის ტერიტორიის გამოყენების თაობაზე გაცხადებულ თანხმობად.

19. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა აგრეთვე შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების მარეგულირებელი სსკ-ის 398-ე მუხლის პირველი ნაწილის დ–აწესით (თუ ის გარემოებები, რომლებიც ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა, ხელშეკრულების დადების შემდეგ აშკარად შეიცვალა და მხარეები არ დადებდნენ ამ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ სხვა შინაარსით, ეს ცვლილებები რომ გაეთვალისწინებინათ, მაშინ შეიძლება მოთხოვილ იქნეს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ცალკეულ გარემოებათა გათვალისწინებით, ხელშეკრულების მხარეს არ შეიძლება მოეთხოვოს შეუცვლელი ხელშეკრულების მკაცრად დაცვა) და აღნიშნა, რომ ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, არ დგინდება მხარეთა შორის ხელშეკრულების არსებობა, შესაბამისად მოპასუხის მტკიცება, რომ მხარეთა შორის არსებული მიმოწერა შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგებას ემსახურებოდა, ვერ არ იქნა გაზიარებული.

20. მოპასუხის მოსაზრებით, მნიშვნელოვანია კანონის იმ ნორმების გამოყენება პრაქტიკაში, რომლებიც საშუალებას აძლევს მესამე პირებს ურთიერთობა იქონიოს უძრავი ნივთის მფლობელებთან პირდაპირ, როგორც ნივთის მესაკუთრესთან და მესამე პირები არ არიან შეზღუდული სამოქალაქო უფლებების განხორციელებაში მესაკუთრის თანხმობით და ასეთი სახის გარიგება, ყოველთვის ნამდვილია და არ იწვევს მესამე პირთა უფლებების შელახვას თუ კი ისინი გარიგებაში შევლენ ნივთის მფლობელებთან. თავად მოპასუხის მიერ შესაგებელში აღიარებულია, რომ უშუალოდ მოსარჩელის ტერიტორიაზე გადის მოპასუხის კაბელი და შესაბამისად, მითითება იმ გარემოებაზე, რომ მოიჯარეთა, როგორც მფლობელთა თანხმობა ამ შემთხვევაში, საკმარისი იყო, არ იქნა გაზიარებული (მოპასუხის შესაგებელი - ს.ფ 222-233; სს ,,ს–ის“ წერილი - ს.ფ 122).

21. მოპასუხემ მიუთითა, რომ არსებობს მოსარჩელის წერილი, სადაც იგი მოპასუხეს სთხოვს მათი „ურთიერთობა“ გარკვეულ სამართლებრივ სიბრტყეში მოაქციონ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხემ მიიჩნია, რომ უნდა დადგინდეს, ხომ არ არსებობდა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რომელიც სასარჩელო მოთხოვნის კონდიქციური სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმებით დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავდა. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ წერილი, მისი შინაარსიდან გამომდინარე, სახელშეკრულებო ურთიერთობის აღიარებად ვერ შეფასდება. ამ შემთხვევაში, სწორედ სახელშეკრულებო ურთიერთობის ჩამოყალიბებას ითხოვს მხარე და გაურკვეველი ვითარების გარკვევას.

22. რაც შეეხება მოპასუხის მითითებას იმაზე, რომ მოსარჩელის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენებას აქვს ადგილი, სსკ-ის 115.3 მუხლის (უფლების განხორციელებისათვის დაუშვებელია იმგვარი მოქმედების განხორციელება, რომელიც ემსახურება მხოლოდ სხვა პირთათვის ზიანის მიყენებას), სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონი მოითხოვს, რომ თავისი უფლებები ბოროტად არ გამოიყენოს პირმა. უფლების ბოროტად გამოყენებას უთანაბრდება ის მდგომარეობა, როცა პირი უფლებას იყენებს მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას, როცა მისი მოქმედება სხვისი გამწარების, გაღიზიანების მიზანს ისახავს და არა უფლების განხორციელების აუცილებლობით ნაკარნახევ ინტერესის დაცვას. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიზნად ისახავს თავისი საკუთრების უფლების რეალიზაციას და გარკვეული სარგებლის მიღებას, რაც ვერ შეფასდება, როგორც უფლების ბოროტად გამოყენება.

23. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ში იმპლიმენტირებული მტკიცების ტვირთის განაწილების წესით (სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლები) და მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების საფუძველზე, დაკისრებული თანხის ანაზღაურების მიზნით, მხარეთა შორის არსებული ზეპირი ხელშეკრულების არსებობა, მოპასუხეს უნდა ედასტურებინა. ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ (ერთ-ერთი აპელანტი) მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ დასძლია, რაც სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა.

24. მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა სსკ-ის 982-ე მუხლის (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი) გამოყენების საფუძველი.

25. სააპელაციო სასამართლომ, იხელმძღვანელა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკით, რომლის მიხედვით, სსკ-ის 982-ე მუხლით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში, ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე. ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს, მის უფლებაში ჩარევა. ამასთან, ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (იხ, სუსგ № ას-472-448-2013, 5 დეკემბერი, 2013 წელი).

26. იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემული ურთიერთობის შეფასება რელევანტური იყო უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია რომ სასარჩელო მოთხოვნაზე უნდა გავრცელებულიყო ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი.

27. ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობას, რაც შეეხება, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის განსაზღვრის მიზნით, საქმეში წარმოდგენილი იყო 2016 წლის 31 მაისის ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №003121616 დასკვნა (სსსკ-ის მე-4, 102-ე და 162-ე მუხლები). დასკვნის თანახმად, თბილისში, ......... ტერიტორიაზე არსებულ ელექტრო საკომუნიკაციო ბოძებზე მოპასუხის კუთვნილი ODF -ის (Optical Distribution Frame - გამანაწილებელი კოლოფი) განთავსების ყოველთვიური საიჯარო ღირებულება 1 კვ.მ. კაბელის სიგრძისათვის 2016 წლის 31 მაისის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს 20 აშშ დოლარს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართლზომიერად დააკისრა მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ თვეში 20 აშშ დოლარის ოდენობის თანხა. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე მოითხოვდა 2012 წლის თებერვლიდან 2017 წლის აპრილამდე ყოველთვიური თანხის მოპასუხისათვის გადახდის დაკისრებას. შესაბამისად, თანხა დაანგარიშებული უნდა ყოფილიყო 61 თვეზე, თვეში 20 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც შეადგენს 2966,18 ლარს (საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი ოფიციალური გაცვლითი კურსი - 2,4313; 01/04/ 2017 წლის მდგომარეობით).

28. აქვე აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უარყო შეგებებული სააპელაციო საჩივრის (ფართის მესაკუთრე/თავდაპირველი მოსარჩელე) შედავება ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე, საიჯარო ქირის სავარაუდო ღირებულების განსაზღვრის ნაწილში და აღნიშნა, რომ ზიანის ასანაზღაურებელი ოდენობა უნდა განისაზღვროს სწორედ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის შესაბამისად. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ამ დასკვნის კვლევითი ნაწილი შეიცავს მეტ დასაბუთებას და არგუმენტაციას საიჯარო ღირებულების განსაზღვრისათვის. ექსპერტს ადგილზე აქვს შესწავლილი ობიექტი, განსაზღვრული აქვს კაბელის სიგრძე და ის თუ რამდენ ბოძზეა დამაგრებული ქონება და გაანგარიშებული აქვს საიჯარო ღირებულების საორიენტაციო ფასი.

29. უძრავი ნივთის გამოთავისუფლების ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 168-ე მუხლით (მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას) და აღნიშნა, რომ ვინაიდან სახეზე იყო სსკ-ის 170-172-ე მუხლებით გათვალისწინებული ყველა წინაპირობები სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის, მოპასუხეს უნდა გამოეთავისუფლებინა, თავისი ნივთებისგან, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. ასევე, მოპასუხეს უნდა აკრძალვოდა მოსარჩელის ტერიტორიაზე სამეწარმეო საქმიანობა.

30. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 სექტემბრის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა აპელანტმა/მოპასუხე, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად უარყოფა მოითხოვა.

31. კასატორი აღნიშნავს, მხარეებს შორის 2012 წლიდან დაიწყო მომსახურების განხორციელება. ეჭვს აღარ იწვევს, რომ ამის შესახებ იცოდა მოსარჩელე მხარემ (კონკლუდენტური შეთანხმება) ან/და უნდა სცოდნოდა და მას არც მაშინ და არც შემდგომ პერიოდში, 2016 წლამდე რაიმე პრეტენზია, შეცილება და უარი არ გაუკეთებია. კასატორის მოსაზრებით, ასეთი შეთანხმება, მხარეთა წერილობით ფორმას არ მოითხოვს. რაც შეეხება კონკლუდენტური ქმედების შეფასებას, კონკლუდენტური მოქმედებების დროს, ნების გამოვლენა გამომდინარეობს ფაქტობრივად განხორციელებული მოქმედებიდან, ე.ი. ამ შემთხვევაში, მოქმედება უთითებს ნების გამოვლენაზე. როგორც დუმილი, ისე კონკლუდენტური მოქმედებები წარმოადგენენ ნების გამოვლინებებს და მათი განმარტების მიმართ გამოიყენება სსკ-ის 52-ე მუხლი. ორივე შემთხვევაში, უნდა დადგინდეს ნამდვილი ნება. ნება შეიძლება გამოხატული იქნეს როგორც მოქმედებით ასევე, უმოქმედობით, სიტყვიერად ან დუმილით, წერილობით ან ზეპირად. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეებს შორის არ არსებობდა ზეპირი შეთანხმება და გამოხატული არ ყოფილა ნება, რაც კასატორს არასწორად მიაჩნია. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის ტერიტორიაზე მოპასუხის კაბელების განთავსება, მისივე მოიჯარეებისათვის მომსახურების მიწოდების მიზნით, იყო მოპასუხის მხრიდან ნების გამოხატვა განხორციელებული ქმედებით და ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს რაიმე ქმედება ფაქტობრივად არ განუხორციელებია (ქმედება შეიძლება გამოხატული იყოს უმოქმედობაშიც), სწორედაც რომ მიუთითებს მის ნებაზე და კონკლუდენტურ ქმედებაზე. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ მას საკაბელო ინფრასტრუქტურა არ განუთავსებია ერთბაშად. მოიჯარეები მომსახურების გაწევაზე პერიოდულად მიმართავდნენ მოპასუხეს. რაც იმას ნიშნავს, რომ თუ კაბელების განთავსების პროცედურა განხორციელდა მრავალჯერ (მინიმუმ 13-ჯერ, სხვადასხვა წელს და თვეს) და არც ერთ შემთხვევაში, მოსარჩელეს პრეტენზია არ გამოუხატავს. ეს სწორედ ის შემთხვევაა, როდესაც მხარეებს შორის არსებობდა ჩვეული საქმიანი ურთიერთობა (პრაქტიკა) და ზეპირი შეთანხმება და მოსარჩელის დუმილი სწორედაც რომ თანხმობის აღმნიშვნელ ქმედებად იყო გამოხატული. სააპელაციო სასამართლო კი აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გვერდის ავლით და უგულვებელყოფით ავითარებს მსჯელობას, რომ მოპასუხე ვერ უთითებს მხარეთა შორის დამკვიდრებულ რაიმე პრაქტიკასა ან წინაპირობაზე, რომელთა შესაბამისად უმოქმედობა აქცეპტად უნდა შეფასდეს და საბოლოოდ, ზეპირი ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვალოს.

32. რაც შეეხება იმ ფაქტს რომ საჰაერო ხაზი გადის (მხოლოდ კვეთს და შემხებლობა არ აქვს) უშუალოდ მოსარჩელის კუთვნილ ტრიტორიაზე, კასატორი აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 180-ე მუხლის მიხედვით თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელტან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი გზის უზრუნველსაყოფად. კასატორი აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოსარჩელე თავიდანვე საფასურს დააწესებდა აუცილებელი გზით სარგებლობის შემთხვევაში, მოპასუხე მაინც არ იქნებოდა თანახმა ამგვარი საზღაურის გადახდისთვის, ვინაიდან მოპასუხის ეკონომიკური მიზნებისთვის დაუშვებელია მხარე (აბონენტი, ამ შემთხვევაში 13 აბონენტი და მესაკუთრე) თავის ტერიტორიაზე ითხოვდეს ინტერნეტ მომსახურების მიღებას, და ამასთანავე მასვე ახდევინებდეს ხაზის გატარების საფასურს (თუნდაც, ერთჯერად კომპენსაციას).

33. კასატორი მიიჩნევს, რომ კაბელების განთავსება არ უნდა შეფასებულიყო ცალკე, დამოუკიდებელ ქმედებად და მოვლენად, არამედ, ეს იყო და არის ის თანმდევი პროცესი, აუცილებელი საშუალება, იმისათვის, რომ მომსახურება გაეწიოს აბონენტს. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, რამდენად კანონიერად ხდებოდა აბონენტების მომსახურება, იმ ფარგლებში და იმის გათვალისწინებით, რომ ისინი წარმოადგენდნენ მოსარჩელის მოიჯარეებს და საიჯარო ურთიერთობით ქონდათ უფლებამოსილება მიეღოთ ნაყოფი თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორად გაძღოლის შედეგად. მოცემულ შემთხვევაში, მათ ნაყოფს წარმოადგენდა კომერციული შემოსავლის მიღება, ხოლო ინტერნეტ მომსახურება წარმოადგენდა და წარმოადგენს ამის მიღწევის აუცილებელ საშუალებას. დღევანდელი ეკონომიკის პირობებში, ინტერნერტი წარმოადგენს აუცილებელ საშუალებას სამეწარმეო საქმინობისათვის, ისეთი მოქმედებების შესასრულებლად, როგორიცაა, საქონლის განბაჟება, საგადასახადო სისტემასთან წვდომა, დეკლარაციების წარდგენა, შეტყობინებების გაგზავნა, სამეწარმეო რეესტრთან წვდომა და სხვ. ზემოაღნიშნული მსჯელობით, საიჯარო ურთიერთობათა უგულვებელყოფით, სააპელაციო სასამართლო მთლიანად ეწინააღმდეგება საიჯარო ნორმების არსს და მათ საფუძველზე დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას, ამით სასამართლო ფაქტობრივად ადგენს, რომ მიუხედავად მეიჯარესა და მოიჯარეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობისა, მესამე პირებმა მაინც მესაკუთრესთან უნდა იქონიონ ურთიერთობა და მესამე პირის, ნებისმიერი ქმედების განხორციელება, მხოლოდ მესაკუთრის თანხმობითაა შესაძლებელი.

34. კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინება უკანონოა, მსგავსი პრაქტიკა ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას მისცემს ამა თუ იმ პირებს (მესაკუთრეებს), რომლებსაც თანხმობა არ აქვთ გაცემული გაზის, წყლის დენის და სატელეკომუნიკაციო ქსელის გაყვანაზე, განაცხადონ რა, რომ მართალია ადგილი ჰქონდა ქონების იჯარით გადაცემას, მაგრამ რაც არ გულისხმობს დენის, წყლის, გაზის შეყვანის უფლებამოსილებას და არა მოიჯარეს, არამედ ამ მომსახურების გამწევ ორგანიზაციებს მოეთხოვოთ უსაფუძვლო გამდიდრების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

35. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გვედი აუარა მოპასუხის შედავებას, რომელიც უკავშირდებოდა უფლების ბოროტად გამოყენებას. სასამართლო, დასაბუთების გარეშე, შემოფარგლა და განმარტა, რომ ვერ გაიზიარებდა პოზიციას, რომ მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი უფლება. კასატორი აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილება უნდა ეყრდნობოდეს არა ვარაუდს, არამედ უნდა იყო დასაბუთებული, სხვა შემთხვევაში, დაირღვევა სამართლიანი სასამართლოს უფლება. კასატორი აღნიშნავს, რომ 2016 წლამდე მოსარჩელეს გააჩნდა როგორც მატერიალური ისე, პროცესუალური საშუალებები, აღეკვეთა მისი ქონებით სარგებლობა (პრეტენზიის დაფიქსირების შემთხვევაში, თუ მოპასუხე ისევ განაგრძობდა მისი ქონების გამოყენებას, ეს უკვე ვეღარ ჩაითვლებიოდა უფლების ბოროტად გამოყენებაში). ასეთი უფლების გამოუყენებლობა და დროის გაჭიანურება, პირდაპირ ემსახურებოდა ზოგადი 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის მითითებას და ამ პერიოდის განმავლობაში, კომპენსაციის მოთხოვნის განზრახვის ხორცშესხმას. ასეთი უმოქმედობა, პირდაპირ მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს სურდა ზიანი მიეყენებინა მოპასუხისათვის. დროულად და მყისიერად, შესაბამისი პრეტენზიის გაკეთების შემთხვევაში, მოპასუხეს შესაძლებლობა ექნებოდა მიეღო ზომები და აეღო განთავსებული კაბელები. დადგენილია და სადავო არაა, რომ მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიაზე მოპასუხე 2012 წლიდან მომსახურებას უწევს, სულ 13 მეწარმე სუბიექტს (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.3. ს.ფ. 218-227).

სამოტივაციო ნაწილი:

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

37. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

38. კასატორის პრეტენზია გასაჩივრებული განჩინების დაუსაბუთებლობას შეეხება. კასატორი აღნიშნავს, რომ მისმა კომპანიამ, სწორედ მოსარჩელე კომპანიასთან შეთანხმებით განათავსა კაბელები მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიაზე. ასეთ შეთანხმებას არ სჭირდებოდა წერილობითი ფორმა. წლების მანძილზე მოსარჩელემ იცოდა აღნიშნულის შესახებ, თუმცა, მოსარჩელის უმოქმედობა, პირდაპირ მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს სურდა ზიანი მიეყენებინა მოპასუხისათვის. დროული პრეტენზიის შემთხვევაში, მოპასუხეს შესაძლებლობა ექნებოდა მიეღო ზომები და აეღო განთავსებული კაბელები.

39. საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლის მიზნით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში, აღნიშნავს, რომ კერძო ხასიათის ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების პროცესში, კონკრეტული სამართლის ნორმების საფუძველზე ამ ურთიერთობის მონაწილეების აღჭურვა განსაზღვრული სუბიექტური უფლებებითა და მოვალეობებით, განაპირობებს შემდგომში მათ ქცევას არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში. სამართლის ნორმა (ნორმები) პირს უნდა ანიჭებდეს უფლებას, მოსთხოვოს ვალდებულ პირს შეასრულოს სამართლებრივად განპირობებული აუცილებელი მოქმედება ან თავი შეიკავოს მისგან {სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილი}. სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს, იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (შეადრ: სუს-ს მნიშვნელოვანი განმარტება საქმეზე №ა-559-2019, 04 დეკემბერი, 2019 წელი, პ.70)

40. მოცემულ საქმეზე დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებსაც სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულო ძალა გააჩნიათ:

41. უძრავი ქონება, მდებარე თბილისი, ........ და ........ ქუჩებს, მდ. მტკვრის მარცხენა სანაპიროსა და ......... შორის (ნაკვეთი .....), საკადასტრო კოდ–: ....., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი №1, №2, №3, №4, №5, დაზუსტებული ფართობი - 8186,00 კვ.მ, ირიცხება მოსარჩელის საკუთრებაში.

42. მოპასუხე სარგებლობს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებით, რაც გამოიხატება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ...... საკადასტრო კოდ– რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო (საჰაერო) გაყვანილობების განთავსებაში.

43. მესაკუთრემ სარჩელი აღძრა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მოპასუხის ნივთებისაგან გამოთავისუფლებისა და ამ ტერიტორიაზე, სამეწარმეო საქმიანობის აკრძალვის მოთხოვნით. ასევე, მოსარჩელემ მოითხოვა, თავისი ქონების სარგებლობისათვის ზიანის - 15 250 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.

44. სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

45. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

46. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

47. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

50. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის საფუძვლად მითითებულია, რომ მოსარჩელეს, საკუთრებაში აქვს 8186.00კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ე.წ. „.........“ ტერიტორიაზე. 2012 წლიდან, მოპასუხე, მესაკუთრესთან შეთანხმების გარეშე, იყენებს მოსარჩელის ტერიტორიას, ინფრასტრუქტურას და აწვდის მომსახურებას (ინტერნეტს) მოსარჩელის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ ნაკვეთზე განთავსებულ სხვადასხვა მეწარმე სუბიექტებს, ასევე, ბაზრობის ტერიტორიაზე განთავსებულ სხვა პირებს. ანალოგიური ურთიერთობა, როგორც წესი, სასყიდლიანია. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მან არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს სასყიდლიანი ხელშეკრულების დადების მოთხოვნით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სთხოვდა ტერიტორიიდან მოწყობილობების გატანას, რაზედაც მოპასუხემ ადეკვატური პასუხი არ გასცა (იხ., ამ განჩინების პპ: 1-2).

51. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ დავაზე (მოთხოვნა გათვალისწინებული სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით) ნივთის არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე; ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას (მრავალთა შორის იხ.,სუსგ-ები #ას-1068-2019, 22.10.2019 წ., #ას-920-2019, 27.11.19 წ., #ას-1956-2018, 24.05.19 წ., #ას-496-2019, 03.05.19 წ.).

52. ამდენად, ზემოაღნიშნულ ნორმათა ანალიზიდან და მოსარჩელის მოთხოვნის დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს და აღკვეთოს მისი საკუთრების უფლებით სარგებლობა. მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედ–ად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს განაპირობებს.

53. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე, თავისი მტკიცების ტვირთის (მფლობელობის მართლზომიერება) ფარგლებში, არ შედავებია მოსარჩელეს, რომ მართლაც უწევს მომსახურებას მოსარჩელის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ ნაკვეთზე განთავსებულ სხვადასხვა მეწარმე სუბიექტებს და მოპასუხის ინფრასტრუქტურის ნაწილი გადის მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიაზე, თუმცა, აღნიშნავს, რომ მიწის ნაკვეთის ასეთი სარგებელობისათვის მოპასუხეს არც სჭირდებოდა მოსარჩელის (მიწის ნაკვეთი მესაკუთრის) თანხმობა, რადგან მომსახურებას უწევს მოსარჩელის მოიჯარეებს (სხვა მეწარმე სუბიექტებს) და ტერიტორიაზე დაშვების ნებაც მათგან აქვს, ხოლო მესაკუთრის თანხმობა საკომუნიკაციო ხაზის გაყვანის შესახებ გამოიხატა კონკლუდენტურ მოქმედებაში (იხ., შესაგებელი - ს.ფ. 224-230, ტ.1).

54. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია ვერ წარმოადგინა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების მიმართ, კერძოდ, მოპასუხემ დაადასტურა, რომ იყენებს მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიას და ასეთ გამოყენებაზე, მესაკუთრესთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფება. რაც შეეხება მოპასუხის (კასატორი) შედავებას კონკლუდენტურ შეთანხმებასთან მიმართებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა, ვერც ამ ასპექტში, შეძლო საკასაციო პალატის დარწმუნება, რომ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლები.

55. კასატორმა ვერ დაარწმუნა სასამართლო, რომ მასსა და მოსარჩელეს შორის არსებობდა შეთანხმება ნივთით სარგებლობაზე, კერძოდ, დადგენილია, რომ წერილობითი ფორმით გაფორმებული მომსახურების ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ არსებობდა. დადგენილია ისიც, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა ზეპირი ფორმის ხელშეკრულებაც, მოპასუხემ მიუთითა, რომ ზეპირი ნებართვის საფუძველზე, განათავსა კაბელები მოსარჩელის კუთვნილ ტერიტორიაზე. 2012 წლიდან დღემდე, მოსარჩელეს ამის შესახებ რაიმე პრეტენზია არ გამოუთქვამს, თუმცა, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ეს არ არის საკმარისი, რომ მხარეებს შორის რაიმე შეთანხმების არსებობა დადგენილად იქნეს მიჩნეული; ეს ვერც მესაკუთრის მხრიდან მისი საკუთრებით სარგებლობაზე კონკლუდენტური თანხმობის არსებობად ვერ შეფასდება.

56. აქვე, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მოქმედ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედ–ად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

57. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის არგუმენტი, მესაკუთრის უფლების ბოროტად გამოყენებასთან მიმართებითაც, დაუსაბუთებელია. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრიციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. იგი თანამედროვე სამართლის, ფილოსოფიისა და ბიზნესის ერთ-ერთი ფუძემდებლური პრინციპია. კეთილსინდისიერების პრინციპი სათავეს იღებს რომის სამართლიდ–. პრინციპი “bona fides“, რომელიც კეთილსინდისიერებას ნიშნავს, მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდა „ius civile“-სა და რომაულ სამართლებრივ აზროვნებაში. ტერმინ “bona fide“-ს (“fides“) საქმიან ურთიერთობებში გამოყენება ნიშნავდა, რომ მხარეები საკუთარ პირობას თუ მიცემულ სიტყვას იცავდნენ და დაიცავდნენ, წინააღმდეგ შემთხვევში, დაზარალებული მხარე უფლებამოსილი იყო წარედგინა საჩივარი, ე.წ. პრეტენზია (“ex fide bona“) და, მოცემული პრეტენზიის საფუძველზე, კონტრაჰენტისაგან ვალდებულების იძულებითი აღსრულება მოეთხოვა. თანამედროვე ქართულ სამართლებრივ სივრცეში კეთილსინდისიერება მატერიალურ სამართლებრივ ნორმად გადაიქცა და სამართლიანობასა და თანასწორობაზე დამყარებულ სამართლებრივ სისტემაში გაერთიანდა, რითაც უფრო ფართო დატვირთვა შეიძინა. კეთილსინდისიერების პრინციპი თანამედროვე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობასა და დოქტრინაში დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, სამართლიანობას, ვალდებულებების მიმართ პატიოსან დამოკიდებულებას. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. კოდექსის ეს დანაწესი, რომელსაც ავსებს სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილი, მოიცავს მთელ კერძო სამართალს. აღნიშნული უხლების მოქმედება ცალსახა და იმპერატიულია. ზოგადად, სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა მიერ ურთიერთობის სხვა მონაწილის ინტერესების პატივისცემას, საკუთარი როლისა და პასუხისმგებლობის გათავისებას, თუნდაც იმ შემთხვევაში, როდესაც მას კონკრეტული პირდაპირი ვალდებულება არ ეკისრება. უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ორი მუხლი მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედია. აღნიშნული ნორმები საშუალებას იძლევა ნებისმიერი ურთიერთობა სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასდეს. გარდა აღნიშნულისა, კერძო სამართლებრივ ურთიერთობათა კეთილსინდისიერად წარმართვის ვალდებულებას სამოქალაქო კოდექსის არაერთი ნორმა ზოგჯერ პირდაპირ ადგენს, ხოლო ნორმათა უმრავლესობა, მართალია, პირდაპირ არ უთითებს მასზე, მაგრამ მაინც მას ეფუძნება. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება როგორც ნორმატიული, ისე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტია. მის საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი. კეთილსინდისიერების პრინციპის შინაარსი, უპირველეს ყოვლისა, იმით გამოიხატება, რომ მხარეს, გარდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულებისა, ევალება ვალდებულების კეთილსინდისიერად შესრულებაც, ანუ კონტრაჰენტის პატივსადები ინტერესების გათვალისწინება და დაცვა. ამ მოთხოვნის დარღვევა კი არა მხოლოდ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების პროცესში, არამედ სახელშეკრულებო მოლაპარაკებათა და ძირითადი ვალდებულებების შესრულების შემდგომ ეტაპზეც შეიძლება პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი გახდეს. იურიდიულ ლიტერატურაში გაბატონებული შეხედულების მიხედვით, კეთილსინდისიერების პრინციპს სამი ფუნქცია ეკისრება: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდ– გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია.კეთილსინდისიერების ზემოაღნიშნული ფუნქციებიდან გამომდინარობს, რომ ნებისმიერ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში, კრედიტორს არ შეუძლია უარი თქვას მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების მცირე ხელშეწყობაზე, როდესაც მოვალეს კრედიტორის მხრიდან ესაჭიროება ასეთი ხელშეწყობა მასზე ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებისათვის (შეადრ: სუსგ №ას-1338-1376-2014 29 ივნისი, 2015 წელი). სადავო შემთხვევაში, მოსარჩელის (მესაკუთრე) სარჩელის უფლება (იხ., ამ განჩინების პპ: 1-2) ვერ შეფასდება მესაკუთრის უფლების ბოროტად გამოყენებად, რამეთუ წინამდებარე სარჩელის დავის საგნის და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, იქმნება იმგვარი ვითარება, რომ მართლწესრიგით დაცულ სფეროში, ირღვევა მესაკუთრის უფლება, რომელსაც სურს ნივთის თავისუფალ მდგომარეობაში ჩაბარება. მით უმეტეს, მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ანალოგიური ურთიერთობა, როგორც წესი, სასყიდლიანია, კერძოდ, მოსარჩელემ განმარტა, რომ მან არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს სასყიდლიანი ხელშეკრულების დადების მოთხოვნით, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სთხოვდა ტერიტორიიდან მოწყობილობების გატანას, რაზედაც მოპასუხემ ადეკვატური პასუხი არ გასცა (იხ., ამ განჩინების პპ: 1-2).

58. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება აუცილებელი გზით სარგებლობის მომწესრიგებლი ნორმების გამოყენებასთან მიმართებაშიც (სსკ-ის 180-ე მუხლი) (ამ განჩინების პ.32). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეა - ქონების მესაკუთრე, ხოლო სასამართლოში განხილვის საგანია მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გამოთავისუფლება მოპასუხის ნივთებისაგან და ამ ტერიტორიაზე, სამეწარმეო საქმიანობის აკრძალვა. ასევე ზიანის ანაზღაურება.

59. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ, თანხის (2966.18 ლარი) დაკისრების ნაწილში, სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად სსკ-ის 982-ე მუხლის (ხელყოფის კონდიქცია) მითითებას და დამატებით განმარტავს: იმ ვითარებაში, როდესაც მხარეები სამართლებრივ ურთიერთობაში არმყოფი პირები არიან და მოპასუხე ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებას, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენცია კონდიქციური ვალდებულების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს, კერძოდ კი, ხელყოფის კონდიქციის ნორმების შესაბამისად.სასამართლოსთვის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებას (მითითებას) სუბსიდიური ხასიათი გააჩნია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო საფუძველი. სხვადასხვა საქმეებზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო, მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით, დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება და იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების უპირატესობა (იხ. სუსგ #ას-774-723-2017, # ას-664-635-2016წ; # ას-1671--2018).

60. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა: „..კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, რომ დადგინდეს ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს იმას, რომ ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე. ხელყოფის კონდიქციისთვის გადამწყვეტია ის გარემოება, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას (კონდიქციის კრედიტორს) ეკუთვნოდა (იხ. სუსგ-ები №ას-504-2019, 13 მარტი, 2020წ.; Nას- 1507-1427-2017, 03.04.2017წ.;).

61. საგულისხმოა, რომ ხელყოფის კონდიქციიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას. მართალია, დოქტრინაში განვითარებულია მოსაზრება, რომ ხელყოფის კონდიქცია დელიქტური სამართლის განვრცობას წარმოადგენს, თუმცა, ხელყოფის კონდიქციას დელიქტისგან არსებითად განასხვავებს ის, რომ მისგან (ხელყოფის კონდიქციისგან) წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელ წინაპირობას არ წარმოადგენს ბრალეულობა.

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლის სამართლებრივი ბუნება და მისგან გამომდინარე შედეგები კავშირშია სსკ-ის 164-ე მუხლთან და მასში განმტკიცებულ სანივთო უფლებასთან: ნივთის მფლობელობისას მხოლოდ არაკეთილსინდისიერი მფლობელობა წარმოშობს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების აუცილებლობას სსკ-ის 982-ე მუხლის საფუძველზე. „არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად“. სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“... ხსენებული ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, „თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით.“ ვინაიდან განსახილველ საქმეში სწორედ მიღებულის უკან დაბრუნების ობიექტური შეუძლებლობა იკვეთება, ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით ხელმყოფს (მოპასუხეს) ეკისრება, რომ მის მიერ დაზოგილი სიკეთე - მოცემულ შემთხვევაში დაზოგილი ქირა (რომელსაც იგი გადაიხდიდა, თუკი მესაკუთრესთან, ან სხვასთან, სამართალურთიერთობაში იქნებოდა) აუნაზღაუროს მესაკუთრეს, რომელმაც ვერ მიიღო შესაბამისი სარგებელი და განიცადა ქონებრივი დ–აკლისი (იხ. სუსგ #ას-852-796-2017, 22.09.2017წ; სუსგ-ებს: #ას-472-448-2013,05.12.2013წ; #ას-308-293-2013, 30.05.2017წ; #ას-197-186-2017 -30.05.2017წ.). საკასაციო სასამართლო აქვე განმარტავს, რომ განცდილი ზიანის ანუ დაზოგილი სიმდიდრის (გამდიდრების) ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს. ზიანის ანაზღაურება, ანუ გამდიდრების გათანაბრება, უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას მოჰყვეს დარღვეული ქონებრივი ბალანსის აღდგენა და არა პირუკუ შედეგი - დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება (იხ: სუსგ Nას-307-291-2011; 24.10.2011წ.). განსახილელ შემთხვევაში, ზიანის განსაზღვრის მიზნით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ იხელმძღვანელა საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით (იხ., ამ განჩინების პ.27).

63. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლება არ მოითხოვს მხარეების მიერ მითითებულ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემას; გარდა ამისა, აღნიშნული უფლება ზედა ინსტანციის სასამართლოებს საშუალებას აძლევს დაეთანხმონ ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთებას, საფუძვლების გამეორების გარეშე (Hirvisaari v. Finland, §32). სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია გამოასწოროს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა (Hirvisaari v. Finland) და, პირიქით, ძალიან მოკლე მსჯელობა საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შესახებ - ქვედა ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობის გაზიარება, არ აღვევს დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლებას (Gorou (No. 2), §§38-42). ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ.Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30).

64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

65. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. თავისუფალ მდგომარეობაში ნივთის დაბრუნებისა და ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

66. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

67. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. სს „ს–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „ს–ს“ (ს.კ: ....) უკან დაუბრუნდეს 15.11.2019-ში საგადასახადო დავალება N809337240 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდ–: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ნ. ბაქაქური