საქმე №ას-837-2019 14 სექტემბერი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.ვ–ას უფლებამონაცვლე ნ.კ–ა (მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ა–ა (მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე)

თავდაპირველი მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე _ ვ.(ფ.) ჯ–ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების, ასევე, სასამართლოს შემადგენლობის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ 2019 წლის 19 მარტის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა (თავდაპირველ სარჩელში), ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა/შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნა და სარჩელის/შეგებებული სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ვ.(ფ.) ჯ–ამ (შემდგომში _ თავდაპირველი მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე, აპელანტი ან მოსარგებლე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.ვ–ას უფლებამონაცვლე ნ.კ–ას (შემდგომში _ მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე, კასატორი ან მესაკუთრის უფლებამონაცვლე) მიმართ და მოითხოვა ქ.თბილისში, ...... მდებარე, #69 ბინის გამოსყიდვა მოპასუხის სასარგებლოდ საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25%-ის _ 12 915 ლარის გადახდის სანაცვლოდ.

1.1.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 1996 წელს შინაურული ხელწერილის საფუძველზე, მოსარჩელემ ნ.ვ–ასაგან შეიძინა სადავო საცხოვრებელი სადგომი. ვინაიდან ბინა იყო არაპრივატიზებული, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ პრივატიზაციის შემდგომ მოხდებოდა ხელშეკრულების გაფორმება, თუმცა, პრივატიზების შემდგომ მოსარჩელემ ვეღარ მოიძია ნ.ვ–ას ადგილსამყოფელი. მხარეთა შეთანხმების თანახმად, 1996 წლიდან მოსარჩელე ცხოვრობდა აღნიშნულ მისამართზე და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. ბინაში ცხოვრების ფაქტი ასევე დასტურდებოდა მოწმეთა ჩვენებებით. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელეს როგორც საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ უნდა გადაეცეს სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში.

1.2. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა სასამართლოში თავდაპირველი მოსარჩელისა და ლ.ა–ას (შემდგომში _ თანამოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე, აპელანტი ან მესაკუთრე) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებს შორის ქ.თბილისში, ....... კორპუსში მდებარე #69 ბინაზე 2014 წლის 24 ნოემბერს გაფორმებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ასევე, შეგებებულ მოსარჩელზე, როგორც გარდაცვლილი დედის - ნ.ვ–ას მემკვიდრეზე, ხსენებული უძრავი ქონების საკუთრების უფლებით აღრიცხვა.

1.2.1. შეგებებული სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: სადავო უძრავი ქონება შეგებებული მოსარჩელის ოჯახს მიღებული აქვს ორდერის საფუძველზე, რომელიც 1998 წელს გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე დარეგისტრირდა ნ.ვ–ას სახელზე ტექბიუროში. მოგვიანებით ნ.ვ–ა გაემგზავრა რუსეთის ფედერაციაში, ხოლო ბინა ყურადღების მისაქცევად დაუტოვა მეზობლებს. 2006 წლის დასაწყისში ნ.ვ–ას დაუკავშირდა ნათესავი და აცნობა, რომ ბინა საცხოვრებლად სჭირდებოდა ფ. (ვ.) ჯ–ას, რომელსაც ვალების გამო მოუხდა საკუთარი ბინის გასხვისება. მხარეთა შეთანხმებით ვ.ჯ–ას ოჯახმა იქირავა შეგებებული მოსარჩელის დედის სახელზე რიცხული ბინა, ყოველთვიურად ქირის გადახდის სანაცვლოდ. ოჯახს არასდროს გაუფორმებია ვ.ჯ–ასთან ნასყიდობის თაობაზე შინაურული ხელწერილი და შესაბამისად, არავითარი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ურთიერთობა არ წარმოშობილა. მოპასუხემ სასამართლოს შეცდომაში შეყვანის გზით მოახდინა გადაწყვეტილებით ქონების საკუთრებაში დარეგისტრირება და საკუთრების უფლების წარმოშობიდან რამდენიმე დღეში გაასხვისა იგი ლ.ა–აზე. სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ბათილადაა ცნობილი და ვინაიდან ქონება გასხვისებულია ლ.ა–აზე, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ნასყიდობის ხელშეკრულებაც, სადავო ქონება საკუთრების უფლებით უნდა დარეგისტრირდეს შეგებებული მოსარჩელის, როგორც ნ.ვ–ას მემკვიდრის საკუთრებად.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო თავდაპირველი სარჩელი და განმარტა, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობიდან გამომდინარე არავითარი ურთიერთობა მხარეებს შორის არ წარმოშობილა, საქმეში წარმოდგენილი შინაურული ხელწერილი ნ.ვ–ას მიერ არ იყო ხელმოწერილი, რასაც ადასტურებდა ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელემ ვერ წარადგინა ხელწერილის დედანი. მოსარჩელის მიერ კომუნალური გადასახადის ქვითრები წარდგენილია 2006 წლის შემდგომ პერიოდზე და შესაბამისად, მხარე არ წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს;

2.2. შეგებებული სარჩელი არ ცნეს მოპასუხეებმაც, მათი განმარტებით, ვ.(ფ.) ჯ–ასა და ნ.ვ–ას შორის არსებული საცხოვრებელი სადგომის ურთიერთობის გათვალისწინებით, ვ.ჯ–ა წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, შესაბამისად, შეგებებულ მოსარჩელეს, როგორც ნ.ვ–ას მემკვიდრეს, არ გააჩნდა უფლება საცხოვრებელ სახლთან დაკავშირებით. ლ.ა–ას კი კანონით დადგენილი წესით ჰქონდა ქონება შეძენილი თავისი კუთვნილი სახლის დანგრევის შედეგად მიღებული კომპენსაციით.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ქ.თბილისში, ......კორპუსში მდებარე #69 ბინაზე მოპასუხეებს: ვ.(ფ.) ჯ–ასა და ლ.ა–ას შორის 2014 წლის 24 ნოემბერს გაფორმებული ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება და შეგებებული მოსარჩელის, როგორც გარდაცვლილი დედის - ნ.ვ–ას მემკვიდრის საკუთრებად აღირიცხა დანაშთი სამკვიდრო ქონება (ქ.თბილისში, ........, 42-ე კორპუსში მდებარე #69 ბინა).

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს შეგებებულ სარჩელზე მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის უარყოფა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით ლ.ა–ას სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ნაწილობრივ გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, ვ.(ფ.) ჯ–ას ნაწილში სასარჩელო წარმოება შეწყდა, შესაბამისად, განემატა ვ.(ფ.) ჯ–ას, რომ საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შეგებებულმა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი, ასევე, სასამართლოს შემადგენლობის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ 2019 წლის 19 მარტის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული დანაწესები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

1.2. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

1.2.1. 2019 წლის 19 მარტის სასამართლო სხდომაზე აპელანტმა ვ.(ფ.) ჯ–ამ ნაწილობრივ უარი თქვა სააპელაციო საჩივარზე, კერძოდ, მან განაცხადა, რომ რამდენადაც მის მიერ სადავო ქონება გასხვისებულ იქნა ლ.ა–აზე და აღნიშნული გარიგების საფასურიც მიღებული აქვს, ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ თავად ლ.ა–ა დავობს მათ შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობაზე, სასარჩელო მოთხოვნამ ე.წ „ატსტუპნიკად“ მისი ცნობის თაობაზე აზრი დაკარგა და მან უარი განაცხადა სარჩელზე;

1.2.2. საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულების თანახმად, 1998 წლის 29 მაისს ნ.ი. ასული ვ–ს საკუთრებაში გადაეცა ქ.თბილისში, ......... 42-ში მდებარე #69 ბინა;

1.2.3. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2011 წლის 8 დეკემბერს გაცემული ცნობა-დახასიათების თანახმად, ქ.თბილისში, ......... #42-ში მდებარე #69 ბინის საცხოვრებელი ფართი (ლიტერი „ა“, ფართობი - 46.50 კვ.მ, საერთო ფართი: ლიტერი „ა“, ფართობი - 82.00 კვ.მ) მესაკუთრედ დაფიქსირებულია ნ.ვ–ა;

1.2.4. საჯარო რეესტრის ამონაწერების თანახმად, უძრავი ქონება 2014 წლის 5 დეკემბრის მდგომარეობით რეგისტრირებული იყო ვ.ჯ–ას საკუთრებად. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტს წარმოადგენდა #2/4849-14 დაუსწრებელი გადაწყვეტილება (დამოწმების თარიღია: 22/09/2014წ, ქ.თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგია), ხოლო, 2014 წლის 25 დეკემბრიდან მითითებული ქონება რეგისტრირებულია ლ.ა–ას საკუთრებად. უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება (დამოწმების თარიღია 22/12/2014წ, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო);

1.2.5. 2014 წლის 22 დეკემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ვ.ჯ–ამ გაყიდა, ხოლო, ლ.ა–ამ შეიძინა სადავო უძრავი ქონება;

1.2.6. საქმეში წარმოდგენილი ქორწინების მოწმობის მიხედვით, ნ.პ. ასული ვ–ას ქორწინების შემდგომ მიეკუთვნა მეუღლის გვარი - კ–ა, ხოლო, რუსეთის ფედერაციის კრასნოდარის მხარის გელენჯიკის სანოტარო ოლქის ნოტარიუსის მიერ გაცემული ინფორმაციის თანახმად, ნ.კ–ა წარმოადგენს ნ.ი. ასული ვ–ას მემკვიდრეს, რომლის სასარგებლოდაც სამკვიდროზე უარი განაცხადა მისმა დამ, ვ.პ. ასული გ–მა.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო სასამართლო უარყოფს კასატორის პრეტენზიებს და ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, თუ რა სამართლებრივი შედეგის მიღწევა სურს კასატორს წინამდებარე სასარჩელო წარმოების შედეგად: ნ.კ–ა აღნიშნავს, რომ ქონება წარმოადგენდა მისი დედის საკუთრებას, რომელიც მან ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, თუმცა, ვ.ჯ–ამ არამართლზომიერად აღირიცხა ქონება საკუთრებაში და შემდგომ ის გაასხვისა ლ.ა–ზე. ასეთ შემთხვევაში, უპირველესად უნდა შემოწმდეს ბოლო მესაკუთრის უფლების ნამდვილობა და სწორედ ამ საკითხის დადებითად გადაჭრის შემდგომაა იურიდიულად ღირებული სხვა წინაპირობათა საფუძვლიანობის შემოწმება. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ლ.ა–ა გარიგების დადების დროს ეყრდნობოდა რა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ გამყიდველის უფლებას, მან არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა უფლების ხარვეზის საკითხი, ამასთანავე, ქონება მყიდველს გადაეცა პირდაპირ მფლობელობაში და ის, როგორც მესაკუთრე ახორციელებდა ნივთზე სრულ ბატონობას. ამ შემთხვევაში, ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემის ნამდვილობა სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლების ფარგლებში შეფასებას ექვემდებარება, რა დროსაც მოქმედებს შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია. ამ კანონისმიერი ვარაუდის გაქარწყლება კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს. კასატორი ვერ მიუთითებს იმგვარ სარწმუნო ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე, რომელთა ანალიზი პალატას მისცემდა დასკვნის საფუძველს, რომ რეესტრის ჩანაწერის უსწორობა ცნობილი იყო ქონების ბოლო შემძენისათვის, შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნას, რომ ლ.ა–ა უძრავი ნივთის კეთილსინდისიერი შემძენია და არ არსებობს ქონების უკუქცევის საფუძველი. ეს გარემოება კი, განუხორციელებადს ხდის ნ.კ–ას სხვა სასარჩელო მოთხოვნებს. საბოლოოდ საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერია, რომლის წინააღმდეგაც საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ დასაბუთებულ პრეტენზიას.

1.5. განსახილველი დავა არ წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას, რადგანაც უძრავი ქონების შემძენის კეთილსინდისიერებისა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერის სისწორის პრეზუმფციის საკითხებზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა. კასატორი ვერ მიუთითებს იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მისცემდა ვარაუდის საფუძველს, რომ საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება შეიძლება ყოფილიყო მიღებული. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, ხოლო კასატორი ვერც ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებისა და დასკვნების წინააღმდეგობრიობას ვერ ამტკიცებს მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დებულებებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

1.6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

2. სასამართლო შემადგენლობის აცილების საკითხი:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო სასამართლო ამოწმებს საოქმო განჩინების კანონერებას, რომლითაც მხარეს უარი ეთქვა სასამართლო შემადგენლობის აცილებაზე.შუამდგომლობის საფუძვლად აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენელი მიიჩნევს იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ დააზუსტებინა აპელანტ ვ.ჯ–ას სააპელაციო მოთხოვნა, რომლის პასუხადაც ამ უკანასკნელმა უარი განაცხადა სარჩელზე და შეწყდა საქმისწარმოება. შუამდგომლობის ავტორის მოსაზრებით, სააპელაციო მოთხოვნის დაზუსტებით პალატამ გამოხატა მიკერძოება საქმის შედეგის მიმართ, თუმცა, მხარის ეს პოზიცია არ იქნა გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ და შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული საოქმო განჩინების კანონიერებას და აღნიშნავს, რომ სასამართლო მიუკერძოებლობის პრინციპს, სხვა საპროცესო წესებთან ერთად განამტკიცებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმადაც სასამართლო შემადგენლობის აცილება დაიშვება თუ მოსამართლე პირადად, პირდაპირ ან არაპირდაპირ დაინტერესებულია საქმის შედეგით, ან თუ არის სხვა ისეთი გარემოება, რომელიც ეჭვს იწვევს მის მიუკერძოებლობაში. მართლმსაჯულების მიუკერძოებლად განხორციელების ვალდებულებას, გარდა ეროვნული კანონმდებლობისა, ადგენს ასევე ე.წ ბანგალორის პრინციპები, რომლის მე-2 და მე-3 ღირებულებად აღიარებულია მიუკერძოებლობა და მოსამართლის შეუვალობა. პრინციპების თანახმად, მიუკერძოებლობა არის მნიშვნელოვანი სასამართლო უფლებამოსილების ჯეროვნად განსახორციელებლად. ის ვრცელდება არა მხოლოდ გადაწყვეტილებაზე, არამედ პროცესზეც რომლის შედეგად გადაწყვეტილება მიიღება. ხსენებული პრინციპის გამოყენება კი, ნიშნავს, რომ:

- მოსამართლემ უნდა განახორციელოს მისი სამოსამართლო ვალდებულებანი ფავორიტიზმის, მიკერძოების ან წინასწარი განწყობის გარეშე;

- მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს რომ მისი ქცევა როგორც სასამართლოში, ასევე მის გარეთ იცავდეს და ამაღლებდეს მოსამართლის და სასამართლოს მიუკერძოებლობის მიმართ ნდობას, როგორც საზოგადოების, ასევე იურიდიული პროფესიების და მხარეების მხრიდან;

- მოსამართლე გონივრულობის ფარგლებში უნდა მოიქცეს ისე, რომ მინიმუმამდე დაიყვანოს იმ შემთხვევათა რიცხვი, როდესაც საჭირო გახდება მისი ჩამოცილება საქმის განხილვის ან გადაწყვეტილების მიღებისგან;

- მოსამართლემ არ უნდა გააკეთოს რაიმე კომენტარი ისეთ საქმეზე, რომელსაც ის განიხილავს ან რომელიც შეიძლება გახდეს მისი განხილვის საგანი, რამაც შეიძლება გონივრული მოლოდინის ფარგლებში ზეგავლენა მოახდინოს ასეთი საქმის წარმოების შედეგზე, ან დააზიანოს პროცესის აშკარა სამართლიანობა. მოსამართლემ არ უნდა გააკეთოს რაიმე კომენტარი საჯაროდ ან იმდაგვარად, რომ გავლენა მოახდინოს ვინმეს წინააღმდეგ ან რაიმე საკითხის გამო წარმართულ სამართლიან პროცესზე;

- მოსამართლემ უნდა აიცილოს საქმე ისეთ შემთხვევებში, როდესაც მას არ შესწევს უნარი საქმე განიხილოს მიუკერძებლად ან როდესაც გონიერ დამკვირვებელს შეიძლება მოეჩვენოს, რომ მოსამართლეს არ შესწევს საქმის მიუკერძოებლად განხილვის უნარი. ასეთი შემთხვევები მოიცავს, მაგრამ არ ამოიწურება ისეთი საქმეებით, რომლებშიც: მოსამართლე რეალურად გადახრილია ან წინასწარ განწყობილია რომელიმე მხარის საწინააღმდეგოდ, ან აქვს პერსონალური ინფორმაცია სადაო ფაქტებთან დაკავშირებით მოცემულ საქმეზე; მოსამართლე წინათ მონაწილეობდა, როგორც ადვოკატი ან მატერიალური მოწმე სადაო საქმეში; ან მოსამართლეს ან მოსამართლის ოჯახის წევრი მატერიალურად დაინტერესებულია სადაო საქმის შედეგით;

მოსამართლის თვით აცილება არ არის სავალდებულო თუ ვერ შედგება სხვა სასამართლო ამ საქმის განსახილველად, ან გამონაკლის გარემოებათა გამო უმოქმედობამ შეიძლება გამოიწვიოს მართმსაჯულების სერიოზული ხარვეზი.

რაც შეეხება შეუვალობას, განმარტებულია, რომ მას აქვს არსებითი მნიშვნელობა სამოსამართლო უფლებამოსილების განხორციელებისათვის და:

- მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს რომ მისი საქციელი გონიერი დამკვირვებლის თვალში იყოს უმწიკვლო;

- მოსამართლის ქცევამ და მოქმედებამ უნდა განამტკიცოს საზოგადოების ნდობა სასამართლოს შეუვალობის მიმართ. მართლმსაჯულება არა მხოლოდ უნდა აღსრულდეს, არამედ უნდა გამოჩნდეს როგორც აღსრულებული.

მოცემულ შემთხვევაში, როგორც ითქვა მხარე მიიჩნევს, რომ სასამართლოს ქცევა ადასტურებს მის მიკერძოებას საქმის შედეგის მიმართ, ამასთან, ქცევა გამოიხატება სააპელაციო მოთხოვნის დაზუსტებაში. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმის ზეპირი განხილვის მიზანს ჭეშმარიტების დადგენა და უფლებადარღვეული პირის უფლებრივი რესტიტუცია წარმოადგენს, ამასთან, სწორედ მართლმსაჯულების ეფექტიანი განხორციელების მიზანს ემსახურება ის, რომ საქმის არსებითად განხილვის მომენტისათვის გამოკვეთილ იქნას სადავო საკითხთა ნუსხა, რათა სასამართლომ შეძლოს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილება და სადავო ფაქტების დადგენა საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, ანუ სამართალწარმოებისას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 372-ე და 128-ე მუხლების ფარგლებში, სააპელაციო ინსტანციის მოსამართლე უფლებამოსილია, შეკითხვები მისცეს მხარეებს, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენას და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამორკვევას. ამგვარი ქმედება ემსახურება მართლმსაჯულების ეფექტიანად განხორციელების მიზანს და იგი არ არღვევს ბანგალორის პრინციპებით დადგენილ მოსამართლის ქცევის სტანდარტს, შესაბამისად, არ არსებობს სასამართლოს მიუკერძოებლობაში ეჭვის შეტანისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქცეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს შემადგენლობის აცილების წინაპირობა.

3. სასამართლო ხარჯები:

საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის (საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი) საფუძველზე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მ.ს–ის მიერ კასატორის სახელით 20.06.2019წ. #8085879... საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 2 583 ლარის 70% _ 1 808,1 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 404-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.კ–ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორის მოთხოვნა სასამართლოს შემადგენლობის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 19 მარტის განჩინების გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

3. ნ.კ–ას (რუსეთის ფედერაციის მოქალაქის პასპორტის #0......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მ.ს–ის მიერ კასატორის სახელით 20.06.2019წ. #8085879260 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 2 583 ლარის 70% _ 1 808,1 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი