საქმე №ას-1266-2019 29 მაისი, 2020 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „ვ...“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.რ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.რ–სა (შემდეგში - მოპასუხე, შემკვეთი) და შპს „ვ...“-ს (შემდეგში - მოსარჩელე, მენარდე, აპელანტი, კასატორი) შორის, 2007 წლის 16 მაისს, გაფორმდა ხელშეკრულება N131-152, რომლის საფუძველზედაც მენარდემ იკისრა ვალდებულება, ქ. თბილისში, ....... აეშენებინა 14 -სართულიანი სახლი, რომლის მე-3 სადარბაზოში, მე-6 სართულზე, ბინა N116 ა-ს (ფართი 112 კვ.მ; შემდეგში- ქონება, ხელშეკრულების საგანი), საკუთრებაში გადასცემდა შემკვეთს არა უგვიანეს 2008 წლისა. შემკვეთს ეტაპობრივად - ერთი წლის განმავლობაში, უნდა გადაეხადა 67 200 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც მას უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება გადაეცემოდა.

2. მენარდემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება დაარღვია, რის გამოც, შემკვეთმა ხელშეკრულების ფარგლებში მხოლოდ 57 000 აშშ დოლარი გადაიხადა და დარჩენილი ნაწილის გადახდაზე უარი განაცხადა. თავის მხრივ, მენარდემაც უარი განაცხადა შემკვეთის საკუთრებაში ქონების გადაცემაზე და მესამე პირებზე გაასხვისა.

3. შემკვეთი წლების მანძილზე ფლობდა მენარდის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთს, მდებარეს ქ. თბილისი, ....... N35-37, მე-12 სართულზე, ბინა N84, ს/კ ...... (საერთო ფართი 70 კვ.მ). შემკვეთს ნივთის ფლობის უფლება მენარდის მიერ უფლებამოსილმა პირმა - დირექტორმა მიანიჭა. შემკვეთმა, იმ იმედით, რომ მენარდე, მის მიერ გადახდილი 57 000 დოლარის სანაცვლოდ ამ ბინას საკუთრებაში გადასცემდა, ნივთის გარემონტებაზე 38 230 ლარი დახარჯა.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შემკვეთის სარჩელი ნარდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის, თანხის დაკისრებისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მენარდეს შემკვეთის სასარგებლოდ დაეკისრა ხელშეკრულების ფარგლებში გადახდილი 57 000 აშშ დოლარისა და სარემონტო ხარჯების - 38 230 ლარის ანაზღაურება. მითითებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

5. სარჩელის საფუძვლები

5.1. მენარდემ სარჩელი აღძრა შემკვეთის წინააღმდეგ და მოპასუხისათვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დავალიანების - 47 530 აშშ დოლარის დაკისრება მოითხოვა

5.2. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების პირველ და მესამე პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა, რომ მოპასუხე წლების განმავლობაში - 2010 წლის სექტემბრიდან 2018 წლის 22 ოქტომბრამდე ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა და უკანონოდ იკავებდა მენარდის კუთვნილ ქონებას (იხ. წინამდებარე მე-3 პუნქტი), რითაც შეილახა მენარდის, როგორც ქონების მესაკუთრის, უფლებები, ხოლო მფლობელი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა - კერძოდ დაზოგა ქირის სახით გადასახდელი თანხები.

6. მოპასუხის შესაგებელი

6.1. შემკვეთმა წერილობით წარდგენილი შესაგებლით არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ არ არსებობს მისთვის ქირის სახით თანხის დაკისრების საფუძველი, ვინაიდან იგი მითითებულ ბინაში ცხოვრობდა მართლზომიერი საფუძვლით - მენარდე კომპანიის დირექტორის თანხმობით, რაც გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გავრცელების წინაპირობას.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მენარდის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7.2. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 170-ე და 172-ე, 155-ე, 159-ე, 162-163-ე, 982-ე, 408-ე, 411-412-ე მუხლებით და განმარტა:

7.2.1. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაშია უძრავი ნივთი (მდებარე - ქ. თბილისი, .......... ბინა N84, ს/კ ........, საერთო ფართი - 266 კვ.მ, 70 კვ.მ). უდავოა ასევე ის გარემოება, რომ დღეის მდგომარეობით კონკრეტული უძრავი ნივთი მესაკუთრის მფლობელობაშია და მისი საკუთრება შეზღუდული არ არის, თუმცა, მესაკუთრის მტკიცებით, მას წლების მანძილზე უსაფუძვლოდ ჰქონდა შეზღუდული საკუთრება მოპასუხის უკანონო ქმედების გამო და აქედან გამომდინარე, ქონებრივი დანაკლისის სახით, ყოველთვიურად 490 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის დაკისრებას ითხოვს სარჩელით.

7.2.2. კონკრეტული სასარჩელო მოთხოვნის შეფასებისათვის სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს გამოიკვლიოს, უძრავი ნივთის მფლობელობის შესაბამისი საფუძვლების არსებობა და მხოლოდ ამის ს შემდგომ მოიხმოს უშუალოდ მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმები. სსკ-ის 155.1-ე მუხლის თანახმად, მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით. ამავე კოდექსის 159-ე მუხლის თანახმად, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე. ამავე კოდექსის 162-ე მუხლის თანახმად, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. მართლზომიერი მფლობელობის განმავლობაში მის კუთვნილებად ითვლება ნივთისა და უფლების ნაყოფი. სსკ-ის 163.1-ე მუხლის თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს. სსკ-ის 162-ე მუხლი შეიცავს მართლზომიერი მფლობელის უფლებადამცავ გენერალურ დათქმას, რომელიც ზოგადი ხასიათისაა, ხოლო თავად მართლზომიერი მფლობელობის არსი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება განსხვავებული გარემოებებით დასტურდებოდეს. განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში, ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები. მართლზომიერი ფლობის უფლება გამორიცხავს მესაკუთრის შესაძლებლობას, განახორციელოს სსკ-ის 172-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობანი, რაც შეესაბამება საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-2 პუნქტის დებულებას. ამგვარი განმარტება სრულად შეესაბამება როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას, ისე - საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკას (იხ. სუსგ, საქმე Nას-49-44-2015, 02.04.2015წ; Nას-83-83-2018, 20.04.2018წ.).

7.3. სადავო სამართალურთიერთობის შემთხვევაში მოპასუხე წარმოადგენდა უძრავი ნივთის მართლზომიერ მფლობელს, რომელსაც მფლობელობა მიღებული ჰქონდა მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე, კერძოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს საკუთრებაში უნდა გადასცემოდა კონკრეტული უძრავი ნივთი, 67 200 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ. ამ ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხემ ჯამში 57 000 აშშ დოლარი გადაიხადა, ხოლო მოსარჩელემ ხელშეკრულების საგანი (ბინა N116ა - 112 კვ.მ) სხვა პირზე გაასხვისა იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხე ვერ ახერხებდა თანხის სრულად გადახდას. გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების სანაცვლოდ მოსარჩელემ მოპასუხეს შესთავაზა სხვა ქონების საკუთრებაში გადაცემა, რომელიც შესაბამისობაში იყო შემკვეთის მიერ გადახდილ თანხასთან. სწორედ ამ საფუძვლით გადაეცა მოპასუხეს სადავო ქონებაზე მფლობელობა და სწორედ საკუთრებაში მიღების მოლოდინით განახორციელა კონკრეტულ ფართში სარემონტო სამუშაოები მფლობელმა. ამდენად, მესაკუთრის მტკიცება მფლობელობის არამართლზომიერებასა და არაკეთილსინდისიერებასთან მიმართებით უსაფუძვლო და გაუმართლებელია.

7.4. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნა უნდა შეფასდეს ხელყოფის კონდიქციის სპეციალური წესის მოხმობის გზით, რომელიც მოცემულია სსკ-ის 982-ე მუხლით: პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. ხელყოფის კონდიქცია წარმოადგენს საკუთრების და ზოგადად სამართლებრივი სიკეთეების დამცავ ინსტიტუტს. ხელყოფის ობიექტად განიხილება სანივთო უფლებები, შეზღუდული სანივთო უფლებები (სერვიტუტი), მფლობელობა ან არამატერიალური ქონებრივი სიკეთეები (საპატენტო, საავტორო უფლებები). ხელყოფა შეიძლება განხორციელდეს თანხმობის გარეშე სიკეთის განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების თუ სხვა გზით. ხელყოფის კონდიქციის დროს ხორციელდება სხვისი ნივთის ან უფლების გამოყენება, განკარგვა უფლებამოსილი პირის ნებართვის გარეშე, ამ დროს მოთხოვნის კრედიტორია ქონების განკარგვის უფლების მქონე პირი, ხოლო მოპასუხეა -არაუფლებამოსილ პირი, რომელმაც ხელყო სხვისი საკუთრება მისი განკარგვის გზით, რითაც ქონებრივი შეღავათი მიიღო.

7.5. სასამართლოს შეფასებით მოცემულ შემთხვევაში, არ ვლინდება უსაფუძვლო გამდიდრების წინაპირობები: მოპასუხეს ქირის სახით გადასახდელი თანხები უსაფუძვლოდ არ დაუზოგავს, რადგან იგი სადავო უძრავ ქონებას ფლობდა მესაკუთრესთან არსებული შეთანხმებით, ეს უკანასკნელი კი მიღებული 57 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ ვალდებული იყო, უზრუნველეყო შემკვეთი სათანადო საცხოვრისით. იმ შემთხვევაში, თუ მენარდისათვის (ქონების მესაკუთრისათვის) მიუღებელი იყო მოპასუხის (შემკვეთის) მხრიდან მფლობელობის განხორციელება, მაშინ ამ უკანასკნელისათვის უნდა დაებრუნებინა გადახდილი 57 000 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც მოპასუხეს წარმოეშობოდა ვალდებულება, შეეწყვიტა მფლობელობა. განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მენარდის სარჩელი მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების თაობაზე, უსაფუძვლოა და იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

8. სააპელაციო საჩივარი

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ (მენარდემ).

8.2. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 18 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

9.2 სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე სამართლებრივი მსჯელობა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში-სსსკ, 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) და დამატებით მიუთითა:

9.2.1. მოპასუხე განმარტავს, რომ 2010 წელს მასსა და მოსარჩელის იმჟამინდელ დირექტორს შორის შედგა ზეპირი შეთანხმება და მოპასუხეს მფლობელობაში გადეცა კარკასული ბინა (70კვ.მ) იმ პირობით, რომ მომავალში გადაუფორმდებოდა საკუთრებაში. მართალია, მოსარჩელის ამჟამინდელი დირექტორი არ ადასტურებს ასეთი შეთანხმების ფაქტს, თუმცა, საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, პრეიუდიციულად დადგენილი ფაქტების ერთობლივად შეფასების საფუძველზე, სასამართლო იზიარებს მოპასუხის მტკიცებას, რომ სადავო ქონებასიგი სწორედ მესაკუთრესთან შეთანხმებით ფლობდა. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ 16.05.2007წ. გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხის მიერ გადახდილ იქნა 57 000 აშშ დოლარი კონკრეტულად განსაზღვრული უძრავი ნივთის შესაძენად, თუმცა, ეს უძრავი ქონება მოსარჩელემ მოგვიანებით მესამე პირზე გაასხვისა, რაც სასამართლომ სახელშეკრულებო პირობების არსებით დარღვევად მიიჩნია და დააკმაყოფილა მოთხოვნები ხელშეკრულებიდან გასვლისა და გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე. ამავე გადაწყვეტილებით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ (შემკვეთმა) ბინა გაარემონტა და მას მოლოდინი ჰქონდა, რომ გადაუფორმებდნენ ბინას, რის გამოც სარჩელი სარემონტო ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე სრულად დააკმაყოფილა. საგულისხმოა, რომ სარგებლობაში გადაცემული ქონება შესაბამისობაში იყო გადახდილ თანხასთან. ასევე, გასაზიარებელია მსჯელობა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრისათვის მიუღებელი იყო მოპასუხის მიერ ქონებაზე მფლობელობის/სარგებლობის განხორციელება, მას შეეძლო აღეკვეთა ეს ქმედება წლების მანძილზე და არ მიეცა მოპასუხისათვის შავი კარკასის გარემონტების საშუალება;

9.2.2. საქმის მასალებით დგინდება, რომ კანონიერ ძალაში შესული 25.11.2014წ. გადაწყვეტილებით, მოსარჩელისათვის დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით იძულებითი აღსრულების ღონისძიებები 2017 წლის ოქტომბერში დაიწყო (იხ. ტ.1, ს.ფ. 296-298). სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ არის გამხდარი, რომ დასახელებული გადაწყვეტილება 2018 წლის იანვარში აღსრულდა (იხ. ტ.1, ს.ფ.110). წინამდებარე სარჩელი აღძრულია 2015 წლის 8 აპრილს, ანუ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 225.11.2014წ. გადაწყვეტილების აღსრულებამდე და მოსარჩელისათვის (მენარდისათვის) დაკისრებული თანხის ანაზღაურებამდე რამდენიმე წლით ადრე;

9.3. სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარე და სტაბილურობა სწორედ მისი მონაწილეების კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული. კეთილსინდისიერება გამოხატავს სამოქალაქო ბრუნვაში, ე.ი. უფლებათა შეძენის, განხორციელების, დაცვის, ასევე ვალდებულებათა შესრულებისას, - სამართლის სუბიექტის ზნეობრივად მოქმედების შესახებ საზოგადოებაში ჩამოყალიბებულ წარმოდგენებს. ყოველი პირი უფლების განხორციელებისა თუ ვალდებულების შესრულების დროს უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერად. სსკ-ის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან, კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმ პირობებში, როდესაც სადავო უძრავი ქონება კონკრეტული ბინის შესაძენად გადახდილი თანხის სანაცვლოდ ჰქონდა გადაცემული მოპასუხეს, მის მიერ უძრავი ნივთის ფლობა იმთავითვე მართლზომიერად უნდა იქნეს მიჩნეული კანონიერ ძალაში შესული 25.11.2014წ. გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ანუ 2018 წლის იანვრამდე (იხ. ტ.1, ს.ფ.110). რაც შეეხება 2018 წლის იანვრის შემდეგ მოპასუხის მიერ უძრავი ნივთის მფლობელობის საკითხს, მოსარჩელე ზიანის სახით ქირის თანხის დაკისრებას ითხოვს 2018 წლის 22 ოქტომბრამდე პერიოდისთვის და განმარტავს, რომ მფლობელობა შეწყდა 2018 წლის ოქტომბერში (იხ. ტ.1, ს.ფ.96), თუმცა ამ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. აპელანტის მიერ მითითებული ამ ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგოდ მოპასუხე (შემკვეთი) უთითებს, რომ იძულებითი აღსრულების საფუძველზე თანხის მიღების შემდეგ, 2018 წლის იანვარში, მან შეწყვიტა კონკრეტული ნივთის მფლობელობა და თავად მესაკუთრე აჭიანურებდა ბინის გასაღების მიღების პროცესს (იხ. ტ.1, ს.ფ.110; წარმომადგენლის განმარტება, 11.06.2019 წ. სხდომაზე, 11:39:39). იგივე განაცხადა მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში 22.10.2018წ. სასამართლო სხდომაზეც (22.10.2018წ. CD დისკზე, 13:08:14 – 13:09:11);

9.4. ზემოხსენებული გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელემ (მენარდემ) ვერ შეძლო მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დადასტურება მოპასუხის მიერ 2018 წლის 22 ოქტომბრამდე პერიოდში აპელანტის კუთვნილი უძრავი ქონების მფლობელობის თაობაზე. სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი“. განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (იხ. სუსგ-ები: Nას-1671-2018, 22.02.2019წ. № ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.);

9.5. იმის გათვალისწინებით, რომ განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ მართლზომიერად მიიჩნია მოპასუხის მიერ უძრავი ნივთის ფლობა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ანუ 2018 წლის იანვრამდე პერიოდში და დადასტურებული არ არის 2018 წლის იანვრის შემდეგ მოპასუხის მიერ უძრავი ნივთის ფაქტობრივად ფლობის ფაქტი, არ არსებობს საკუთრების უფლების ხელყოფის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა.

10. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

10.1 მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის18 ივნისის განჩინება, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

10.2. საკასაციო შედავება ძირითადად ორი მიმართულებითაა წარმოდგენილი:

10.2.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების 8.7 პუნქტში მითითებულია, რომ მტკიცებულება, რომელიც მოპასუხის მიერ 2018 წლის ოქტომბრამდე ბინის ფლობის ფაქტს დადასტურდა, საქმეში წარდგენილი არაა, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოში მიმდინარე სხდომებზე მოპასუხემ თავად აღიარა ბინის ფლობის ფაქტი;

10.2.2. სასამართლომ არასწორად დაადგინა გარემოება, რომ მოპასუხე მართლზომიერად ცხოვრობდა ქ.თბილისში, ......... სადარბაზო, მე–12 სართულზე განთავსებულ ბინა №84–ში, რომელიც შპს ვ.....–ს საკუთრებას წარმოადგენდა. სასამართლოს მსჯელობა არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული კონკრეტული მტკიცებულებებიდან; არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ უფლებამოსილი პირის მიერ ქონების მოპასუხის სარგებლობაში გადაცემის ფაქტი. ეს გარემოება სასამართლომ დადგენილად საქალაქო სასამართლოს 25.11.2014 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე არასწორად მიიჩნია. საქმეში არ მოიძებნება არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც, რაიმე ფორმით სადავო ქონების მოსარჩელის მიერ მოპასუხისთვის გადაცემას დაადასტურებდა;

10.2.3. სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ 2010 წელს, მოპასუხესა და მოსარჩელის იმჟამინდელ დირექტორს შორის შედგა ზეპირი შეთანხმება, რომლითაც მოპასუხეს მფლობელობაში გადაეცა სადავო კარკასული ბინა 70 კვ.მ, იმ პირობით, რომ მენარდე ქონებას საკუთრებაში მომავალში გადაუფორმდებოდა. უძრავი ქონების ამ ფორმით გადაცემა (წინარე სახელშეკრულებო ურთიერთობა), მოითხოვდა წერილობით ფორმას, რაც არ ყოფილა დაცული მხარეთა მიერ. შესაბამისად, ამგვარი გარიგება, რომც შემდგარიყო იგი, უცილოდ ბათილია და ვერანაირ სამართლებრივ შედეგებს ვერ წარმოშობდა.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2019 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

14. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით (იხ. სუსგ-ები: N ას-838-796-2013; N ას-72-448-2013; N ას-678-649-2016; N ას-1276-1196-2017; N 505-473-2017(ბ)).

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

17. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაციისა და მისი შესაბამისი სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად.

18. განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის შინაარსისა და სარჩელში მითითებული ფაქტებისა და გარემოებების გათვალისწინებით, წარმოდგენილია ე.წ. კონდიქციური სარჩელი, რომლის საფუძველსაც წარმოადგენს ხელყოფილი სანივთო უფლება, რომელმაც ქონების ტიტულოვანი მესაკუთრისთვის გარკვეული ზიანი გამოიწვია, ხოლო ხელმყოფი პირი ამის შედეგად გამდიდრდა. ე.ი. სასარჩელო მოთხოვნის საგანს წარმოადგენს საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიღებული ზიანის ანაზღაურება. აქვე, უნდა აღინიშნოს, რომ განსახილველ შემთხვევაში საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურების კლასიკურ შემთხვევასთან, რომელიც ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანს წარმოადგენს და შესაბამისი ნორმებით რეგულირდება, არამედ იმ არასახელშეკრულებო, სამართლებრივ კაზუსთან, რომელიც სამართლებრივ დოქტრინაში ხელყოფის კონდიქციითა ცნობილი და მისი მარეგულირებელი ნორმები გამდიდრების გათანაბრებას, ანუ დაზარალებულის ქონებრივი უფლების აღდგენას ისახავს მიზნად (შდრ. სუსგ-ებს: N ას-1335-2018, 06.02.109წ; №ას-960-2018, 22.11.2018წ; № ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.). მაშასადამე, მხოლოდ კონდიქციური სარჩელით მიიღწევა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, სხვის ქონებრივ სიკეთეზე პირის არამართლზომიერი ზემოქმედების შედეგად მიღებულის უკან დაბრუნება, ანუ ქონებრივი წონასწორობის აღდგენა დაზარალებულის სასარგებლოდ (იხ. ცვაიგერტი კ., კიოტცი ჰ., შედარებითი სამართალმცოდნეობის შესავალი კერძო სამართლის სფეროში, ტ.II, გამოცემის მეცნიერული რედაქცია და ბოლოთქმა თ.ნინიძის, თარგმანი ე. სუმბათაშვილის, თბ., 2001, 228).

19. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების ფარგლებში, არსებითად მნიშვნელოვანია გამოირკვეს როგორც მოსარჩელის, ისე მოპასუხის სამართლებრივი კავშირი უძრავ ნივთთან. ამ მიზნით სასამართლომ უნდა დაადგინოს შემდეგი: ა) არის თუ არა მოსარჩელე მითითებული ქონების მესაკუთრე; ბ) ამ ქონებასთან მიმართებით მესაკუთრე ხომ არ იყო შეზღუდული სანივთო უფლების მატარებელი პირი, ანუ არაპირდაპირი მფლობელი, ხოლო მოპასუხე - მართლზომიერი, პირდაპირი მფლობელი. ამ მიზნით სასამართლომ უნდა შეაფასოს არა მარტო სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, არამედ მოპასუხის მიერ შესაგებელში მითითებული გარემოებებიც, ვინაიდან მესაკუთრედ ყოფნა მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს, ხოლო მფლობელობის მართლზომიერება - მოპასუხემ.

20. საკუთრების უფლებისა და მასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ სიკეთეებთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა: „საკუთრების ცნებას დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან. „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია, საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და კანონიერი მოლოდინი.“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

21. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საკუთრების უფლების განმამტკიცებელ ნორმებზე ეროვნულ კანონმდებლობაშიც: სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას“. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ „მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება“.

22. რაც შეეხება სასამართლოსთვის წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად ხელყოფის კონდიქციის მარეგულირებელი, სსკ-ის 982-ე მუხლის გამოყენებას, საკასაცო სასამართლოს მართებულად მიაჩნია და განმარტავს: იმ ვითარებაში, როდესაც მხარეები სამართლებრივ ურთიერთობაში არმყოფი პირები არიან და მოპასუხე ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებას, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენცია კონდიქციური ვალდებულების, კერძოდ კი - ხელყოფის კონდიქციის ნორმების შესაბამისად უნდა გადაწყდეს. სასამართლოსთვის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებას (მითითებას) სუბსიდიური ხასიათი გააჩნია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო საფუძველი. სხვადასხვა საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა, უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება და იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების უპირატესობა (იხ. სუსგ-ები: Nას-774-723-2017; N ას- 664-635-2016; N ას-1442-2018).

23. კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, რომ დადგინდეს ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს იმას, რომ ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე. ხელყოფის კონდიქციისთვის გადამწყვეტია ის გარემოება, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას (კონდიქციის კრედიტორს) ეკუთვნოდა (იხ. სუსგ N ას-342-2015, 03.06.2015). საგულისხმოა, რომ ხელყოფის კონდიქციიდან (და ზოგადად, კონდიქციიდან) წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას. მართალია, დოქტრინაში განვითარებულია მოსაზრება, რომ ხელყოფის კონდიქცია დელიქტური სამართლის განვრცობას წარმოადგენს, თუმცა, კონდიქციას დელიქტისგან არსებითად განასხვავებს ის, რომ კონდიქციური მოთხოვნის საფუძველზე წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელ წინაპირობას არ წარმოადგენს ბრალეულობა. მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს ისიც, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლის სამართლებრივი ბუნება და მისგან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები კავშირშია სსკ-ის 164-ე მუხლთან და მასში განმტკიცებულ სანივთო უფლებასთან: ნივთის მფლობელობისას მხოლოდ არაკეთილსინდისიერი მფლობელობა წარმოშობს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების აუცილებლობას სსკ-ის 982-ე მუხლის საფუძველზე. „არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად“. სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“... ხსენებული ნორმის მეორე ნაწილის თანახმად, „თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით.“ ამავდროულად, ყურადღების მიღმა არ უნდა დარჩეს სსკ-ის 162-ე მუხლიც ( მართლზომიერი მფლობელის უფლებები), რომლის საფუძველზეც (მისი აბსტრაქტული შემადგენლობის დადასტურების შემთხვევაში), კეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ სსკ-ის 976-ე და სხვა შემდგომი მუხლების გამოყენება კანონის ძალით გამორიცხება. მოპასუხის შესაგებელი სწორედ იმ გარემოებაზე მითითებითაა გამყარებული, რომ იგი ნივთის მართლზომიერ მფლობელს წარმოადგენდა და ამ საფუძვლით გამოირიცხება მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი. ამ მტკიცების გასამყარებლად მოპასუხე მიუთითებს როგორც კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე, ასევე, განსახილველ საქმეში წარმოდგენილ სხვა მტკიცებულებებზე. სწორედ ამ მტკიცებულებების გაქარწყლებას ცდილობს კასატორი (მოსარჩელე) საკასაჩიო საჩივარში. კერძოდ:

23. 1. კასატორი ერთ-ერთ შედავებას წარმოადგენს იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხე ქონების არამართლზომიერი მფლობელია და სასამართლომ მცდარად შეაფასა საქმისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რამაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების საქმისწარმოების მასალები და აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ყველა ფაქტობრივი გარემოებება გამომდინარეობს როგორც მიმდინარე დავაში დადგენილი ფაქტებიდან, ასევე 2014 წლის 25 ნოემბრის გადაწყვეტილებიდან, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული და, შესაბამისად, პრეიუდიციული მნიშვნელობისაა როგორც მისი სარეზოლუციო ნაწილი, ასევე ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებმაც სარეზოლუციო ნაწილის შინაარსი განსაზღვრეს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სწორედ ამ გადაწყვეტილებითა და მიმდინარე დავაში შესაფასებელი ფაქტების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე, სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ იგი სადავო ქონებას სწორედ მესაკუთრესთან შეთანხმებით ფლობდა.

23.2. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოპასუხისთვის სარგებლობაში გადაცემული ქონება, მისი საბაზრო ღირებულების გათვალისწინებით, შესაბამისობაში იყო ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილ თანხასთან - 57 000 აშშ დოლართან. ასევე დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს ის მსჯელობაც, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრისათვის მიუღებელი იყო მოპასუხის მიერ ქონებაზე მფლობელობის/სარგებლობის განხორციელება, მას შეეძლო აღნიშნული ქმედება წლების მანძილზე აღეკვეთა და არ მიეცა მისთვის შავი კარკასის გარემონტების საშუალება, ან წამოეყენებინა ამგვარი შესაგებელი წინამორბედ დავაში, სადაც შემკვეთი მოსარჩელის სტატუსით იყო წარმოდგენილი და სასამართლო წესით დაიკმაყოფილა მოთხოვნა მენარდისგან შემკვეთის სასარგებლოდ ხელშეკრულების ფარგლებში შესრულებული გადახდის - 57 000 ათასი დოლარისა და რემონტის ხარჯის - 38 000 დოლარის, მის სასარგებლოდ, მენარდისათვის დაკისრების თაობაზე. იმგვარ ვითარებაში, როდესაც გამოკვეთილია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილო ფაქტები, მიმდინარე დავის განმხილველ სასამართლოს არ აქვს უფლება, პრეიუდიციულად ცნობილი ფაქტები ხელმეორედ შეისწავლოს ან/და ხელახალ განხილვას დაუქვემდებაროს და ამით ხელყოს იურიდიულად ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების ფორმალური და მატერიალური ან/და სუბიექტური და ობიექტური მოქმედების ფარგლები. ამდენად, კასატორის შედავება იმ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში, რომლებიც უკვე გამოკვლეულია სასამართლოს მიერ, დაუსაბუთებელია, ვინაიდან იგი ემყარება უპირველესად, პრეიდუციულად ცნობილ ფაქტებს, ხოლო შემდგომ - მიმდინარე დავაში დადგენილ ფაქტებს. ამდენად, მართებულია გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებული მსჯელობა, რომ ვინაიდან არ წარმოიშობა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტული შემადგენლობა (დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოებები), არ არსებობს საკუთრების უფლების ხელყოფის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა (იხ. სუსგ-ები: N ას-852-796-2017, 22.09.2017წ; N ას-472-448-2013,05.12.2013წ; N ას-308-293-2013, 30.05.2017წ; N ას-197-186-2017 -30.05.2017წ.).

24. რაც შეეხება კასატორის შედავებას, რომ მომავალ უძრავ ქონებაზე დადებული საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება წერილობით ფორმას მოითხოვს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შპს-სა და მოპასუხეს შორის არსებული სამართალურთიერთობა, მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ნარდობად უნდა შეფასდეს და არა უძრავი ქონების ნასყიდობად ან ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებად. შესაბამისად, გამოყენებული უნდა იქნეს ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმები (სსკ-ის 629-ე და მომდევნო მუხლები). სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ამ ხელშეკრულების ნარდობისსამართლებრივი ურთიერთობად მიჩნევა, როგორც უკვე აღინიშნა, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არის დადგენილი (იხ.ტ.1, ს.ფ.203), შესაბამისად, კასატორს აღარ გააჩნია საპროცესო უფლება,რომ ერთ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება სადავო გახადოს სხვა საქმეში. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, აგრეთვე, დადგენილია ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ მხარეები შეთანხმდნენ, რომ შემკვეთი (განსახილველი დავის მოპასუხე), სწორედ ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე (რომელიც კანონით არ საჭიროებს, წერილობთ ფორმას), მის მიერ გადახდილი თანხის სანაცვლოდ, მიიღებდა სხვა ნივთს. ამ მიზნით მოპასუხეს (ნარდობის ძირითადი ხელშეკრულების მოუშლელად), მფლობელობაში შავი კარკასის მქონე უძრავი ქონება გადაეცა. მეტიც, იმ იმედით, რომ ქონებას საკუთრებაში მიიღებდა, სარემონტო სამუშაოებიც კი აწარმოა ქონებაზე, თუმცა, ვინაიდან ვალდებულმა პირმა ეს დაპირებაც არ შეასრულა, მოპასუხემ ხელშეკრულების შეწყვეტა სასამართლოს ძალით მოითხოვა. კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით კი გამოკვლეულია და დადგენილია ის გარემოება, რომ მოპასუხეს გააჩნდა მართლზომიერი საფუძველი როგორც ხელშეკრულების შეწყვეტაზე, ასევე მართლზომიერი მფლობელობის განმავლობაში ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული დანახარჯების, ხელყოფის კონდიქციიდან გამომდინარე (სსკ-ის 987-ე მუხლი), ანაზღაურების მოთხოვნაზე. ამდენად, დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება როგორც ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა სამართალურთიერთობის და სამართლებრივი სტატუსის, ისე მისგან გამომდინარე სამართლოებრივი შედეგების მიმართაც.

25. კასატორის შედავებასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხემ სხდომებზე აღიარა ნივთის 2018 წლის ოქტომბრამდე ფლობის ფაქტი, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მხრიდან მტკიცების ტვირთის არაჯეროვანი განხორციელების გამო. მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია არსებითი მტკიცებულება, რომლითაც მოპასუხის მიერ 2018 წლის ოქტომბრამდე ქონების ფლობას დაადასტურებდა. ამ გარემოების დამტკიცების მცდელობა მარტოოდენ ზეპირი განმარტებით, არ არის საკმარისი, მით უფრო, ისეთ პირობებში, როდესაც მოპასუხე კვალიფიციურ შედავებას ახორციელებს და მიუთითებს, რომ თანხის მიღების შემდეგ - 2018 წლის იანვარში, შეწყვიტა კონკრეტული ნივთით მფლობელობა, თუმცა მესაკუთრე თვითონ აჭიანურებდა ნივთის მიღების პროცესს. მოვლენათა სხვაგვარად (მოსარჩელის სასარგებლოდ) განვითარების დამადასტურებელი მტკიცებულება კი წარმოდგენილი არაა.

26. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "ვ...."-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "ვ....."-ს (ს/კ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ზ.მ–ის (პ/ნ ......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 730 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2019 წლის 18 ოქტომბერი), 70% – 511 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე