საქმე №ას-1328-2019 18 სექტემბერი, 2020 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „მ.ტ–ა“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ს.შ–ე ნოტარიუსი დ.ო–ძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის და იპოთეკის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს ,,კ.ა–სა’’ (შემდეგში - პირველი მოპასუხე, გამყიდველი) და შპს ,,მ.ტ–ას’’ (შემდეგში - მოსარჩელე, მყიდველი, აპელანტი, კასატორი) შორის, 2013 წლის 5 მარტს მხარეთა შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. მოსარჩელემ მოპასუხისაგან შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე სენაკის რაიონი, სოფ. ......., სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, საერთო ფართობით 1879170 კვ.მ. (ს.კ. ......).

1.1. ხელშეკრულების 3.1 პუნქტის თანახმად, ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა 242 424 აშშ დოლარად, ხოლო 3.2 პუნქტით - ნასყიდობის ფასის გადახდის პირობები: მყიდველს ნასყიდობის ფასი სრულად უნდა გადაეხადა 2013 წლის 30 აპრილამდე. თუ მყიდველი ნასყიდობის თანხას არ გადაიხდიდა 2013 წლის 30 აპრილამდე, თანხის გადაუხდელ ნაწილს დაერიცხებოდა წლიური 10%-იანი სარგებელი 2013 წლის 1 მაისიდან დავალიანების სრულად დაფარვამდე.

1.2. ხელშეკრულების 3.5 პუნქტის თანახმად, თუ გადახდა არ განხორციელდებოდა გადახდის თარიღამდე, მყიდველი ვალდებული იქნებოდა, გადაეხადა პირგასამტეხლო წლიური 15%-ის ოდენობით, რომლის დარიცხვაც განხორციელდება ყოველდღიურად.

1.3. მყიდველის ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად, გამყიდველის სასარგებლოდ, უძრავ ქონებაზე იპოთეკა დარეგისტრირდა.

2. ნოტარიუს დ.ო–ძის (შემდეგში - მეორე მოპასუხე, ნოტარიუსი) მიერ 2015 წლის 11 დეკემბერს, გაიცა სააღსრულებო ფურცელი (რეგისტრაციის ნომერი №151344017), რომლის მიხედვით კრედიტორს წარმოადგენს გამყიდველი, ხოლო მოვალეს - მყიდველი. სააღსრულებო ფურცლის თანახმად, აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა განისაზღვრა: ნასყიდობის ფასით - 242 424 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; ნასყიდობის თანხაზე დარიცხული სარგებელი, 2013 წლის 1 მაისიდან 2015 წლის 1 მაისამდე პერიოდისათვის - 48 484,80 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; დავალიანების ჯამურ თანხაზე (290 908,80 აშშ დოლარი) დარიცხული პირგასამტეხლო - 26 779 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (სააღსრულებო ფურცლის გაცემის დღისათვის), ასევე, ყოველდღიურად -119,55 აშშ დოლარი, სააღსრულებო ფურცლის აღსასრულებლად წარდგენამდე; სააღსრულებო ფურცლის გაცემის სანოტარო ხარჯი - 120 ლარი და იძულებითი აღსრულების ხარჯები. ასევე, დადგინდა იპოთეკის საგნის რეალიზაცია.

3. მოსარჩელეს 25.12.2015 წელს აღმასრულებელმა გაუგზავნა წინადადება გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ.

4. სარჩელის საფუძვლები

4.1. მყიდველმა სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს მოპასუხეების წინააღმდეგ და მოითხოვა 05.12.2015 წელს დამოწმებული უძრავი ქონების ნასყიდობისა და იპოთეკის ხელშეკრულების იმ ნაწილის ბათილად ცნობა, რომლითაც იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების შეუსრულებლობის, ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, იპოთეკარის მოთხოვნის საფუძველზე, ნოტარიუსს მიეცა უფლება, გაეცა სააღსრულებო ფურცელი. ასევე, მოსარჩელემ მოითხოვა 11.12.2015 წელს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა და მოპასუხეებისთვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, ზიანის სახით - 100 000 აშშ დოლარის დაკისრება.

4.2. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა:

4.2.1. ნოტარიუსის მიერ 11.12.2015 წელს გაცემული სააღსრულებო ფურცელი უკანონოა და უნდა გაუქმდეს შემდეგ გარემოებათა გამო: ნოტარიუსს მყიდველისა და იპოთეკარისთვის არ განუმარტავს სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშე აღსრულების შესაძლებლობისა და მისი სამართლებრივი შედეგების შესახებ, რაც ,,ნოტარიატის შესახებ’’ საქართველოს კანონის დარღვევას წარმოადგენს. შესაბამისად, იპოთეკის ხელშეკრულება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი ამ ნაწილში და სააღსრულებო ფურცელიც უნდა გაუქმდეს. ამასთან, მოსარჩელის განმარტებით პირგასამტეხლო არის შეუსაბამოდ მაღალი და უნდა შემცირდეს. მოსარჩელემ აგრეთვე მიუთითა, რომ უკანონო სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე მოსარჩელეს მიადგა ზიანი 100 000 აშშ დოლარის ოდენობით, ვინაიდან მოხდა ლარის დევალვაცია: ხელშეკრულების გაფორმების დროს ლარის კურსი იყო 1.65 აშშ დოლარი ლართან მიმართებით, ხოლო გადახდის დროს - 2.33 აშშ დოლარი, რამაც გაზარდა გადასახდელი თანხის ოდენობა და მოსარჩელეს მიადგა ზიანი; ასევე, მას ზიანი მიადგა იმის გამო, რომ ვერ გაყიდა ქონება, რომელზეც ყადაღა იყო რეგისტრირებული.

5. მოპასუხეთა შესაგებელი

5.1. მოპასუხეებმა წერილობით წარდგენილი შესაგებლით მათ წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ სააღსრულებო ფურცელი კანონის სრული დაცვით არის გაცემული. ხელშეკრულების გაფორმებისას მხარეებს განემარტათ სააღსრულებო ფურცლის გაცემისა და მისი სამართლებრივი შედეგების თაობაზე, ამდენად, სარჩელი უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

6. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

6.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მყიდველის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა:

6.2. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 286-ე, 389-ე, 394-ე 417-ე, 418-ე, 420-ე, 477-ე მუხლებით;

6.3. სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ნასყიდობის ხელშეკრულება ორმხრივად მავალდებულებელი, კონსესუალური და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა. სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა). ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, იპოთეკა შეიძლება ასევე გამოყენებულ იქნეს სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებით, თუ იპოთეკის დადგენის მომენტისათვის შესაძლებელია ამ მოთხოვნის განსაზღვრა. სსკ-ის 301-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ მოვალე არ დააკმაყოფილებს მოთხოვნას, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, იპოთეკარი უფლებამოსილია, მოითხოვოს უძრავი ნივთის რეალიზაცია, თუ იპოთეკის ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია უძრავი ნივთის ნასყიდობისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც გაფორმებულია სანოტარო წესით. ,,ნოტარიატის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად - სანოტარო მოქმედებას ამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ასრულებს ნოტარიუსი ფიზიკური ან იურიდიული პირის თხოვნით და მას აქვს იურიდიული შედეგი. სანოტარო წესით დამოწმებულ დოკუმენტს აქვს უდავო მტკიცებულებითი ძალა. 2013 წლის 5 მარტს ნოტარიუსის მიერ შესრულებულია სანოტარო მოქმედება, რომლითაც ,,ნოტარიატის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა’’ პუნქტის საფუძველზე დადასტურდა გარიგება - უძრავი ქონების ნასყიდობისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხემ გაყიდა, ხოლო მოსარჩელემ იყიდა უძრავი ქონება მდებარე: სენაკის რაიონი, სოფ. ......., სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, საერთო ფართობით 1879170 კვ.მ. (ს.კ. .....). ,,ნოტარიატის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად - ნოტარიუსი გასცემს სააღსრულებო ფურცელს ფულადი თანხის დავალიანების გადახდევინების ვადადამდგარი მოთხოვნის, ქონებაზე უფლების გადაცემის, აგრეთვე დაგირავებულ/იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე იძულებითი აღსრულების მიქცევის მოთხოვნის საფუძველზე, თუ ამაზე არსებობს მხარეთა შეთანხმება და ნოტარიუსის მიერ სანოტარო აქტში წერილობით განმარტებულია სააღსრულებო ფურცლის გაცემის სამართლებრივი შედეგები. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს, რომ ნოტარიუსის მიერ სააღსრულებო ფურცელი გაცემულია ზემოაღნიშნული ნორმის მოთხოვნათა დაცვით, შესაბამისად, არ არსებობს 2013 წლის 5 მარტის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და სააღსრულებო ფურცლის გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი;

6.4. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სსკ-ის 420-ე მუხლის გამოყენების საფუძველი: პირგასამტეხლო, როგორც მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის, ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. ამავე კოდექსის 418-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. ამ ნორმის მიხედვით, პირგასამტეხლო მოვალეს ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში უპირობოდ ეკისრება. 2013 წლის 5 მარტის ხელშეკრულების 3.5 პუნქტის თანახმად, თუ გადახდა არ განხორციელდებოდა გადახდის თარიღამდე, მყიდველი ვალდებული იქნებოდა გადაეხადა პირგასამტეხლო წლიური 15%-ის ოდენობით, რომლის დარიცხვაც განხორციელდება ყოველდღიურად. დადგენილია, რომ მყიდველმა ვალდებულება არ შეასრულა და არ გადაიხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა დადგენილი პირობების შესაბამისად. ამდენად, ყველა პირობა არსებობს მოსარჩელისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში, სააღსრულებო ფურცლის თანახმად პირგასამტეხლო შეადგენს 26 779 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (სააღსრულებო ფურცლის გაცემის დღისათვის), ასევე ყოველდღიურად 119,55 აშშ დოლარს - სააღსრულებო ფურცლის აღსასრულებლად წარდგენამდე. სააღსრულებო ფურცელი აღსასრულებლად წარდგენილ იქნა 18.12.2015 წელს, შესაბამისად, დაემატა 7 დღის პირგასამტეხლო და ჯამში პირგასამტეხლომ 27 615.85 აშშ დოლარი შეადგინა;

6.5. სსკ-ის 420-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებების გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის დამატებით საშუალებას და იგი ემსახურება ვალდებულების შესრულების სტიმულირებას, ვინაიდან მოვალემ იცის, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მას მოუწევს გარკვეული საზღაურის გადახდა. პირგასამტეხლო ატარებს პრევენციული და მინიმალური ზიანის ანაზღაურების ფუნქციას, შესაბამისად პირგასამტეხლო რომელიც გადააჭარბებს ამ ოდენობას, იძენს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს სტატუსს. მნიშვნელოვანია, რომ პირგასამტეხლო მოვალეს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, ვალდებულების დარღვევით კრედიტორმა ზიანი განიცადა თუ არა. მართალია, კრედიტორს ენიჭება პირგასამტეხლოს უპირობოდ მოთხოვნის უფლება, მაგრამ მისი ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს, თუ როგორია შესრულების ღირებულების, მისი შეუსრულებლობისა და არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააღსრულებო ფურცლით განსაზღვრული პირგასამტეხლო - ჯამში 27 615.85 აშშ დოლარი, არ არის შეუსაბამოდ მაღალი, ვინაიდან ნასყიდობის ფასი შეადგენს 242 424 აშშ დოლარს, ასევე, გამყიდველის მიერ დროულად მოხდა სააღსრულებო ფურცლის აღება და აღსასრულებლად წარდგენა, შესაბამისად, ყოველდღიური პირგასამტეხლოს ოდენობა არ გაზრდილა კრედიტორის მიერ აღსრულების პროცედურების გაჭიანურებით. სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სსკ-ის 420-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობები.

6.6. საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, სარჩელი დაუსაბუთებელია ზიანის ანაზღაურების ნაწილშიც. სსკ-ის 394-ე მუხლის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. ამავე კოდექსის 395-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის მიხედვით კი, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება პირს დაეკისრება ერთდროულად შემდეგი პირობების არსებობის შემთხვევაში: უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, სახეზე უნდა იყოს ზიანი, უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის, ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა დადასტურებული ზიანის დაკისრებისათვის აუცილებელი ფაქტობრივი შემადგენლობა.

6.7. რაც შეეხება მოსარჩელის მითითებას ლარის კურსის ცვლილებით გამოწვეული ზიანის თაობაზე, სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 389-ე მუხლის მიხედვით, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის. ინფლაციით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 389-ე მუხლის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ადგილი აქვს დენომინაციას, ანუ ფულის ერთეულის (კურსის) გაზრდას ან შემცირებას, ასევე ვალუტის შეცვლას და ეროვნული ვალუტის ჰიპერინფლაციას. ვინაიდან, ქართული ეროვნული ვალუტის – ლარის მიმართ ზემოთ მითითებულ პროცესებს ადგილი არ ჰქონია, ფულადი ვალდებულებების შესრულების დროს, სსკ-ის 389-ემუხლის გამოყენება დაუშვებელია. ნორმის ფუნქციური დანიშნულება მდგომარეობს შემდეგში: იგი გამოიყენება მაშინ,როდესაც სახელმწიფო ფულის ნომინალს ცვლის ან კიდევ მაშინ როდესაც ადგილი აქვს ჰიპერინფლაციას (ძალიან მაღალი ინფლაცია), რომელიც ხშირად განისაზღვრება, როგორც ინფლაცია, რომლის ყოველთვიური დონე, დროის ხანგრძლივი მონაკვეთის განმავლობაში აღემატება 50 პროცენტს. თუ სახელმწიფოს მიერ ნომინალის შეცვლას ან ჰიპერინფლაციას არ ექნება ადგილი, სსკ-ის 389- ე მუხლის გამოყენება დაუშვებელია (იხ. სუსგ-ები: №ას-130-122-2017, 24.03.2017წ; № ას-54-54-2018, 13.02. 2018წ.).

6.8.ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ არსებობს გასაჩივრებული სააღსრულებო ფურცლების გაუქმების არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი და სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

7. სააპელაციო საჩივარი

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

7.2. აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა:

8.2 სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე სამართლებრივი მსჯელობა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტი) და განმარტა:

8.2.1. იმისათვის, რომ მხარეს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დაეკისროს, უტყუარად უნდა დასტურდებოდეს სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება - ბრალი, შედეგი - ზიანი და მიზეზობრივი კავშირი პირის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. აპელანტი ვალდებულია, რომ სსსკ-ის 102-105-ე მუხლებიდან გამომდინარე, დაამტკიცოს სათანადო მტკიცებულებებით ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე - მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის მიერ რაიმე მართლსაწინააღმდეგო ქმედება ან მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების პირობების დარღვევა, რაც გამოიწვევდა აპელანტისთვის ზიანის მიყენებას, საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის. აპელანტი მიუთითებს, რომ სადავო ქონებაზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიების - ყადაღის გამო, ქონება ვერ გაყიდა და ვერც ინვესტორთა დაინტერესება მოახერხა, თუმცა, მარტოოდენ ამ ფაქტის მითითება არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს დასახელებული გარემოების გაზიარებისა და აპელანტის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ხელშეკრულების შესავალი ნაწილით განისაზღვრა, რომ იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, იპოთეკარის მოთხოვნის საფუძველზე ნოტარიუსი გასცემდა სააღსრულებო ფურცელს, რომლითაც იპოთეკის საგნის მიმართ იძულებითი აღსრულება განხორციელდებოდა. მოცემულ შემთხვევაში არ დადასტურდა მოპასუხის (ქონების გამყიდველის) მიერ რაიმე მართლსაწინააღმდეგო ქმედება ან ხელშეკრულების პირობების დარღვევა, რაც გამოიწვევდა მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენებას. აპელანტს არ მიუთითებია ისეთ ფაქტობრივ გარემოებაზე და არ წარუდგენია ისეთი მტკიცებულებები, რაც სააპელაციო სასამართლოს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას მისცემდა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მყიდველის სააპელაციო საჩივარი ზიანის ანაზღაურების ნაწილშიც დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

9. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1 მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივნისის განჩინება, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება. კასატორის პრეტენზია უკავშირდება რამდენიმე ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც მისი, მოსაზრებით, არასწორად დადგინდა სასამართლომ, და რამაც, გავლენა იქონია გადაწყვეტილების შინაარსზე:

9.2 ხელშეკრულების დადების მომენტში, ნოტარიუსმა არ განუმარტა მხარეებს იპოთეკის ხელშეკრულებისა და სააღსრულებო ფურცლის არსი. ეს კი ს „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 38.5-ე პუნქტის დარღვევას წარმოადგენ. სანოტარო აქტების მიმართ საზოგადოებას მაღალი ნდობა გააჩნია, შესაბამისად, ნოტარიუსის მხარეთათვის უნდა განემარტა გარიგების შინაარსი. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მყიდველს ხელშეკრულება არ წარუდგენია სასამართლოსთვის, შესაბამისად, არც ახსნა-განმარტება მიუცია ამ საკითხზე, ხოლო ხელშეკრულების ის პროექტი, რომელიც კასატორს მოწინააღმდეგე მხარემ გადასცა, არ შეიცავდა დათქმას სააღსრულებო ფურცლის გაცემის თაობაზე.

9.3. იმის გამო, რპმ აღსრულების პროცესში დაყადაღდა ქონება, ამ ქონებით ვერ მოხდა ინვესტორების დაინტერესება. სწორედ ამაში გამოიხატება ის ზიანი, რომელიც მხარეს მიადგა და რაც, გასაჩივრებული განჩინების მიხედვით სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ მიიჩნია დადგენილად.

9.4. სსკ-ის 389-ე მუხლის თანახმად, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის. მოცემულ შემთხვევაში უდავოა, რომ ლარის კურსი დოლართან მიმართებით გადახდის თარიღისათვის მნიშვნელოვნად დაეცა, ხოლო დღეის მდგომარეობით თითქმის 50 %-ით გაუფასურდა.

10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

10.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2020 წლის 25 ივნისის განჩინებით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

13. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

16. წარმოდგენილი საკასაციო შედავების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაციისათვის.

17. მოთხოვნის წარმომშობი სამართლებრივი საფუძვლების მოძიების მიზნით, სასამართლო ვალდებულია, დაადგინოს, რა სახის სარჩელია წარმოდგენილი - მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი თუა აღიარებითი. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთხელაა განმარტებული, რომ სარჩელის სახეებად დაყოფა პრაქტიკული მნიშვნელობისაა და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნისა და სარჩელში მითითებული ფაქტების/გარემოებების გათვალისწინებით, წარმოდგენილია როგორც აღიარებითი სარჩელი (სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა), ისე მიკუთვნებითი სარჩელი (ზიანის ანაზღაურება).

18. პროცესუალურ-სამართლებრივი თვალსაზრით, აღიარებითი სარჩელი სასარჩელო წარმოების შედარებით იშვიათი, საგამონაკლისო შემთხვევაა და სსსკ-ის 180-ე მუხლის „სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს“ თანახმად, მის მიმართ მოსარჩელეს უნდა გააჩნდეს იურიდიული ინტერესი (შდრ. სუსგ-ებს: Nას-838-802-2014, 19.03.2015წ; N ას-1230-1150-2017, 13.11.2018წ; N ას-98-98-2018, 11.09.2018წ.). მხარემ უნდა დაადასტუროს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში იგი იმაზე უკეთეს სამართლებრივ მდგომარეობაში აღმოჩნდება, ვიდრე სარჩელის აღძვრამდე იმყოფებოდა.

19. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახულ სამართლებრივ მსჯელობას ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის უსაფუძვლობის თაობაზე და არ ეთანხმება საკასაციო პრეტენზიას გარიგების ნაწილის ბათილობის შესახებ, რასაც მყიდველი უკავშირებს იმ გარემოებას, რომ ნოტარიუსმა მხარეს არ განუმარტა გარიგების შესაძლო სამართლებრივი შედეგები.

20. საკასაციო სასამართლო ამ საკითხზე მსჯელობის მიზნით, ყურადღებას ამახვილებს არსებითი მნიშვნელობის მქონე როგორც სამართლებრივ, ისე ფაქტობრივ გარემოებებზე: გარიგების ბათილობის მომწესრიგებელი ნორმები ამომწურვადაა მოცემული როგორც სამოქალქო კოდექსში, ისე სხვადასხვა ნორმატიულ აქტებში. ბათილობის საფუძვლების შესახებ ზოგად დათქმებს შეიცავს სსკ-ის 54-ე მუხლიც. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის მიერ მითითებული საფუძვლით (ნოტარიუსის მიერ მხარისთვის გარიგების მოსალოდნელი შედეგების განმარტების არარსებობა), არ წარმოადგენს გარიგების ბათილად ცნობის სამართლებრივ საფუძველს როგორც სამოქალაქო კოდექსის, ისე სანოტარო საქმიანობის მომწესრიგებელი სპეციალური ნორმების მიხედვითაც. კასატორს არ მიუთითებია სსკ-ის 54-ე მუხლით დაცულ რომელიმე წინაპირობაზე, რაც გარიგების ბათილობას იწვევს. საკასაციო შედავება წინააღმდეგობრივია იმ სასარჩელო განცხადებასთან, რაც პირველი ინსტანციის სამართლწარმოებისას არის წარდგენილი, კერძოდ, მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ არ წარუდგენია სადავო ხელშეკრულება საკასაციო სასამართლოსთვის და განმარტებაც არ მიუცია მის შესახებ, რადგან მისთვის ხელშკრულება ნოტარიუსს არც კი გადაუცია. პირველი ინსტანციის სამართალწარმოების ეტაპზე კი საქმეში წარმოდგენილია მყიდველის (მოსარჩელის) განცხადება ჯერ კიდევ სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ, სადაც კასატორი (მოსარჩელე) უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მიზანშეწონილობის შესახებ მსჯელობს და განცხადებას ურთავს სწორედ იმ ხელშეკრულებას, რომლის ნაწილობრივ ბათილად ცნობაც მან სარჩელის აღძვრის ეტაპზე მოითხოვა. შესაბამისად, ფაქტობრივ დასაბუთებას მოკლებულია ის არგუმენტი, რომ მხარე (კასატორი) არ იყო ინფორმირებული (ანუ მისთვის ობიექტურად ხელმისაწვდომი არ იყო) ხელშეკრულება და ამასთან, არც ნოტარიუსმა განუმარტა მისი შინაარსი. იგივე უნდა ითქვას კასატორის მიერ მითითებულ იმ ფაქტობრივ გარემობაზეც, რომ ხელშეკრულების პროექტი, რომელიც კასატორს გადასცა მოწინააღმდეგე მხარემ, არ შეიცავდა დათქმას სააღსრულებო ფურცლის გაცემის თაობაზე. ზემოხსენებულ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებას თან ერთვის ნასყიდობისა და იპოთეკის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის 5.5.2 პუნქტის მიხედვით, კრედიტორს უფლება აქვს, განახორციელოს იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაცია აუქციონის წესით და ამ მიზნით უფლებამოსილია, ნოტარიუსს სააღსრულებო ფურცლის გაცემის მოთხოვნით მიმართოს. საგულისხმოა, რომ ამ ხელშეკრულებას ხელს აწერს კასატორი ორგანიზაციის წარმომადგენელი, რომლის ხელმოწერის ნამდვილობაც სადავო არ გამხდარა. კასატორის პრეტენზია მისთვის გადაცემული ხელშეკრულების პროექტზე, რომელშიც სააღსრულებო ფურცლის თაობაზეც არაფერია ნათქვამი, ფაქტობრივად არ დასტურდება, ასეთი პროექტი არ არის წარდგენილი საქმის მასალებში, თუმცა, ასეთი პროექტის არსებობაც არ გახდებოდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

21. საკასაციო შედავება აგრეთვე დაფუძნებულია იმ გარემოებაზე, რომ მხარემ განიცადა ზიანი, რადგან ვერ გაყიდა ქონება, რომელზეც ყადაღა იყო რეგისტრირებული. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამ საკითხზე მსჯელობას მაშინ ექნებოდა აზრი, თუ კასატორი დაადასტურებდა ხელშეკრულების სადავო პირობის ბათილად ცნობის საფუძველს. ამ შემთხვევაში კი, სასამართლო აღარ იმსჯელებს ამ პრეტენზიაზე, რადგან არ არსებობს მოთხოვნის წარმოშობის სამართლებრივი საფუძვლების განმაპირობებელი აბსტრაქტული შემადგენლობა, საიდანაც შეიძლება გამომდინარეობდეს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა.

22. ერთ-ერთი შედავება შეეხება სსკ-ის 389-ე მუხლის შინაარსს, რომელზე მითითებითაც მხარე ცდილობს, შეამციროს მისი ვალდებულების მოცულობა, რადგანაც ხელშეკრულების დადების შემდეგ ლარის კურსმა უცხოურ ვალუტასთან მიმართებით მკვეთრი ცვლილება განიცადა. სსკ-ის 383-ე მუხლის მიხედვით, ფულადი ვალდებულება გამოიხატება ეროვნულ ვალუტაში. მხარეებს შეუძლიათ ფულადი ვალდებულება დაადგინონ უცხოურ ვალუტაშიც, თუ კანონით ეს აკრძალული არ არის. აღნიშნულს განავრცობს და აზუსტებს „ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი, რომლის 34.2ე მუხლის თანახმად, „ლარი არის გადახდის ერთადერთი კანონიერი საშუალება საქართველოს ტერიტორიაზე, გარდა თავისუფალი ინდუსტრიული ზონებისა, თავისუფალი ვაჭრობის პუნქტებისა ან/და ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრული შემთხვევებისა.“ სსკ-ის 389-ე მუხლის გამოყენების მიზნობრიობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მოიხმობს ეტრთ-ერთ საქმეში ასახულ განარტებას: „ეს ნორმა ეფუძნება ნომინალიზმის პრინციპს, რომლის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ ვალდებული პირი კრედიტორს ფულს იმავე რაოდენობით უბრუნებს, რაც ვალდებულების წარმოშობის დროს შეესაბამება. ფულის მსყიდველობაუნარიანობა მხედველობაში არ მიიღება. თუმცა, დასახელებული ნორმა თავისი სიტყვასიტყვითი დანიშნულებით ნომინალიზმის პრინციპისაგან განსხვავებულ წესს ადგენს და უთითებს, რომ თუ ფულის ერთეული (კურსი) შეიცვალა, ფულადი ვალდებულება იგივე რაოდენობის ნომინალით კი არ უნდა დაბრუნდეს, არამედ მისი მსყიდველობაუნარიანობის გათვალისწინებით, ანუ იმ კურსით, რომელიც ვალდებულების წარმოშობის დროს არსებობდა. ამასთან, ნორმის ამგვარი სიტყვა-სიტყვითი განმარტება ეწინააღმდეგებოდა ნომინალიზმის პრინციპის არსს და მის დანიშნულებას, როგორც ეკონომიკური, ასევე სამართლებრივი თვალსაზრისით. სსკ-ის 389-ე მუხლის გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ადგილი აქვს დენომინაციას, ანუ ფულის ერთეულის (კურსის) გაზრდას ან შემცირებას. ასევე ვალუტის შეცვლას და ეროვნული ვალუტის ჰიპერინფლაციას. მაგალითად, დენომინაცია განიცადა საბჭოთა კავშირის დროს მანეთმა, როდესაც მანეთის ნომინალი შეიცვალა 1 მანეთის ნომინალით. რაც შეეხება ჰიპერინფლაციას, აღნიშნული თავისთავად ნიშნავს საქონლის ფასებისა და მიმოქცევაში არსებული ფულის მასის უაღრესად სწრაფ ზრდას, რომელიც იწვევს ფულადი ერთეულის მკვეთრ გაუფასურებას, საგადამხდელო ბალანსის მოშლას და ნორმალური სამეურნეო კავშირების დარღვევას. ნორმის რეგულირების მიხედვით, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. აღნიშნული ნორმის კონტექსტში, ნომინალიზმის პრინციპის გათვალისწინებით, განმარტებას საჭიროებს, თუ რა იგულისხმება ვალდებულების შესრულების დროში. სსკ-ის 389-ე მუხლის კონტექსტის გათვალისწინებით, ვალდებულების შესრულების დროში იგულისხმება დრო, როცა ვალდებულება უნდა შესრულდეს, ანუ დრო როცა ვალდებულება ვადამოსულია ან არსებობს კრედიტორის მოთხოვნა, და შესაბამისად, მოვალე ვალდებულია, შეასრულოს ვალდებულება. შესაბამისად, მოვალემ 389-ე მუხლის მიხედვით, ფულადი ერთეულის (კურსის) შეცვლისას ვალდებულება იმ ფულადი ერთეულით (კურსით) უნდა შეასრულოს, რომელიც ვადა მოსული ვალდებულების წარმოშობის დროს არსებობდა. „ნომინალი“ გულისხმობს ფულზე აღნიშნული ფულადი ერთეულის რაოდენობას (10 ლარი, 50 ლარი და ა.შ.). ამდენად, ვალიც ამ ერთეულით უნდა დაბრუნდეს. მაშასადამე, ვალდებულების საგანია ფულადი ერთეულის ესა თუ ის რაოდენობა და არა ამ ერთეულთა მსყიდველობითუნარიანობა. „ფულის მსყიდველობითუნარიანი ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას და არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. აღნიშნული ცვლილების მიუხედავად, ფულის მსყიდველობითუნარიანობა ნომინალის მიხედვით განისაზღვრება“ (შდრ.სუსგ №ას-217-207-2016, 20.05.2016წ.) ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული ოდენობა, შესაბამისად, ფულის მსყიდველობითუნარიანობის ცვალებადობა არ ცვლის ვალის თანხას და არ წარმოადგენს გადასახდელი თანხის გადაფასების საფუძველს. ვალდებულება ნაკისრ თანხაში უნდა დაიფაროს, ვინაიდან ფულადი ვალდებულების საგანს წარმოადგენს ფულადი ნიშნების გარკვეული თანხა. (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-762-730-2016, 16.01.2017წ; №ას-347-323-2010, 19.07.2010წ.) განსახილველ შემთხვევაში დგინდება, რომ მხარეებს შორის შეთანხმება ვალდებულების მოცულობის შესახებ გამოხატულია უცხოურ ვალუტაში (იხ.ხელშეკრულების 3.1 პუნქტი), თუმცა, ხელშეკრულების 3.4 პუნქტით განსაზღვრულია, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე ჩარიცხვისას, მყიდველს გადახდა უნდა ეწარმოებინა ეროვნული ბანკის მიერ გადახდის დღისათვის დადგენილი ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად (ეს შეთანხმება შეესაბამება ზემოხსენებული ორგანული კანონის პრინციპს ლარის, როგორც გადახდის ერთდერთი საშუალების შესახებ); თუ მხარეებს სხვაგვარი შეთანხმების დადება (ანუ ვალდებულების მყარად დადგენილი ლარის სახით შეფასება) სურდათ, მათ ამგვარი მითითება უნდა გაეკეთებინათ ხელშეკრულებაში და ლოგიკურად, იგი მიბმული იქნებოდა არა გადახდის დღისთვის არსებულ უცხოური ვალუტის ლარის კურსთან, არამედ ვალდებულება პირდაპირ ეროვნულ ვალუტაში, კონკრეტული თანხის მითითებით იქნებოდა გამოხატული. გარდა ამისა, ხაზი უნდა გაესვას იმ გარემოებასაც, რომ მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულება არ ყოფილა დამოკიდებული კრედიტორის (მოპასუხის) თავდაპირველად შესასრულებელ ვალდებულებაზე, არამედ იგი (კასატორი) თავადააა ვალდებულების დამრღვევი და შესაბამისად, მისი თანმდევი რისკების მატარებელიც. ამდენად, საკასაციო შედავება ამ ნაწილშიც მოკლებულია როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ დასაბუთებას.

23. ამდენად, მოსარჩელემ, ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომელიც მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს, ხოლო მოპასუხემ დაადასტურა ყველა ის გარემოება, რომელიც მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას განაპირობებს. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების მჯელობას, რომ მოსარჩელემ სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით ვერ შეძლო მოთხოვნის წარმომშობი სამართლებრივი საფუძველების (მტკიცების საგანში მითითებული ფაქტობრივი გარემოების) დადასტურება.

24. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული და დასრულდა საქმისწარმოება, კასატორს, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, უნდა დაეკისროს გადავადებული ბაჟის - 8 000 ლარის 30%-ის - 2 400 ლარის გადახდა. კასატორის მიერ ბაჟის სახით გადახდილია 300 ლარი, შესაბამისად, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ მას გადასახდელი დარჩა 2 100 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "მ.ტ–ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "მ.ტ–ას" (ს/კ ....) დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 25 ივნისის განჩინებით (საქმე № ას-1328-2019) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 30 %-ის 2100 ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე