საქმე №ას-1768-2019 29 მაისი, 2020 weli,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი –შპს „დ-ს D.” (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე –შპს ბ.ჯ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით მიღებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი - თანხის დაკირება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „ბ.ჯ–სა“ (შემდეგში - მოსარჩელე, მენარდე, აპელანტი) და შპს „დ-ს D.” (შემდეგში - მოპასუხე, შემკვეთი, კასატორი) შორის, 2017 წლის 2 ნოემბერს, დაიდო ხელშეკრულება N02/11/2017-1, რომლის საგანსაც წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ ქ. თბილისში, ….. მდებარე ობიექტის იატაკის მოჭიმვა გამამყარებელი ფხვნილით MT300, გამამყარებელი ხსნარით, პოლიეთილენის ფირის დაფენით, პერიმეტრული ლენტის დატანით, ბაზალტის ბადით, თერმოღარების დახერხვა შევსებით, საორიენტაციოდ - 100 კვ.მ-ზე.

1.2. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს მთლიანი სავარაუდო ღირებულება განისაზღვრა 5 500 ლარით, დღგ-ის ჩათვლით. ხელშეკრულების მე-5 მუხლით მხარეებმა გაითვალისწინეს შემდეგი გარანტიები: ვინაიდან, გამამყარებელი ფხვნილი ერევა ახლად დასხმული ბეტონის ზედა ფენაში, შეფერილი ზედაპირის საბოლოო შედეგი დამოკიდებულია ბეტონის შემადგენლობაზე, შესაბამისად, სხვადასხვა მიმწოდებლის მიერ მიწოდებულ ბეტონში გამოიყენება სხვადასხვა წარმომავლობის ინერტული მასალა და ცემენტი, რაც აისახება საბოლოო ზედაპირზე და ფერზე. ქარხნიდან მიწოდებული ბეტონის უხარისხობის, ბეტონის ტუმბოს გაუმართაობის და ბეტონის ობიექტზე დაგვიანებით მიწოდების გამო გამოწვეული შეფერხების მიუხედავად სპეციალისტები ეცდებიან ბეტონის ზედაპირი მიიყვანონ მაქსიმალურ კონდინციამდე. აგრეთვე, თუ შესასრულებელ ობიექტზე მოსაწყობი ბეტონის იატაკის ქანობი 1%-ზე ნაკლებია, მენარდე იხსნის პასუხისმგებლობას იმ შემთხვევაში, თუ ბეტონის ზედაპირზე წარმოიქმნება წყლის გუბეები. სამუშაოების დასრულების შემდეგ, შემკვეთმა უნდა დაიცვას ბეტონის მოვლის წესები, გადააფაროს პოლიეთილენი და მუყაო, ხოლო ლაქები აწმინდოს და მორეცხოს კერხერით ან შესაბამისი მახასიათებელი დანადგარის გამოყენებით.

2. 2017 წლის 19 დეკემბერს შედგენილი მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად, მენარდემ შეასრულა ხელშეკრულებით გათვალისწინიებული სამუშაო, რომლის ღირებულებამ, ამავე აქტის მიხედვით, შეადგინა 5 335 ლარი. მიღება-ჩაბარების აქტს ხელი არ მოაწერა შემკვეთმა, მან უარი განაცხადა 5 335 ლარის გადახდაზე.

3. სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ბიურო) 2018 წლის 10 ივლისის დასკვნის მიხედვით, მენარდის მიერ შესრულებული სარემონტო სამუშაოების ხელშეკრულების მოთხოვნებთან შესაბამისობის შეფასების მიზნით ჩატარებული მოჭიმული იატაკის ვიზუალური დათვალიერებით დადგინდა, რომ იატაკი არ არის გლუვი. იატაკს ემჩნევა ნაფეხურები და ნიჟარები, ზედაპირი არის დაკაწრული, მოჭიმული იატაკის ზედაპირი არ არის ერთი ფერის, თერმოღარები არ არის შევსებული. შესაბამისად, შესრულებული სამუშაოს ხარისხი არ შეესაბამება ხელშეკრულების პირველი და მეორე პუნქტის მოთხოვნებს.

3.1. ამავე საექსპერტო ბიუროს 2018 წლის 8 ნოემბრის დასკვნით, მენარდის მიერ 2017 წლის 2 ნოემბრის N02/11/2017-1 ხელშეკრულების შესაბამისად შესრულებული იატაკის მოჭიმვის სამუშაოები აკმაყოფილებს DIN18202 გერმანული სტანდარტით დადგენილ მოთხოვნებს: მოჭიმული იატაკი დაფარულია გამჭვირვალე ლაქით; დასკვნის თანახმად, შეუძლებელია კონკრეტული პასუხის გაცემა, 2017 წლის 2 ნოემბრის N02/11/2017-1 ხელშეკრულების მიხედვით შესრულებული სამუშაოები შეესაბამება თუ არა ამავე ხელშეკრულების 5.1. პუნქტით განსაზღვრულ სპეფიციკაციას.

4. სარჩელის საფუძვლები

4.1. მენარდემ სასარჩელო განცხადებით მიმართა სასამართლოს შემკვეთის წინააღმდეგ და მოითხოვა: ა) მოპასუხისთვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 5 335 ლარის დაკისრება; ბ) მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს გადახდის დაკისრება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულებიდან - 2017 წლის 19 დეკემბრიდან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის (5 335 ლარი) 0.1%-ის ოდენობით.

4.2. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-2 პუნქტებში დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა, რომ მან 2017 წლის 2 ნოემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები სრულად და ჯეროვნად შეასრულა. 2017 წლის 19 დეკემბერს შედგა მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც განისაზღვრა, რომ შესრულებული სამუშაოს მოცულობა შეადგენს 97 კვ.მ-ს, ხოლო მისი ღირებულება - 5 335 ლარს დღგ-ის ჩათვლით. მიღება-ჩაბარების აქტი ხელმოწერილია მხოლოდ მოსარჩელე კომპანიის მიერ, ხოლო მოპასუხე (შემკვეთი) უარს აცხადებს მის ხელმოწერასა და მენარდისათვის სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურებაზე. მოპასუხეს გაეგზავნა გაფრთხილების წერილები, რომლითაც მას მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელმოწერა და თანხის გადახდა მოეთხოვა, თუმცა უშედეგოდ. მოპასუხეს დღემდე არ შეუსრულებლია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, არ გადაუხდია სამუშაო საზღაური. ასევე შეთავაზებულ იქნა არაერთი კომპრომისული წინადადება, რომელიც მხარეებს შორის შემდგომი ურთიერთთანამშრომლობის გაგრძელების მიზანს ემსახურებოდა, თუმცა, მოპასუხე არც ამ პირობებს დაეთანხმა.

5. მოპასუხის შესაგებელი

5.1. წარმოდგენილი შესაგებელით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ შესრულებული სამუშაოები არ შეესაბამება ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პირობებს. დაგებული იატაკი არ აკმაყოფილებს ხარისხს და შემკვეთი კომპანიის ინტერესებიდან გამომდინარე ექსპლუატაციისთვის არ არის ვარგისი. შემკვეთმა მიღება-ჩაბარების აქტზე ხელი არ მოაწერა და თანხა არ გადაიხა იმიტომ, რომ მენარდემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არაჯეროვნად შეასრულა. მენარდეს შემკვეთმა არაერთხელ განუმარტა, თუ რა პრეტენზია ჰქონდა და შესთავაზა კომპრომისული გამოსავლის მოძებნა, თუმცა უშედეგოდ.

6. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

6.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით მენარდის სარჩელი 5 335 ლარის გადახდისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

6.2. გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 316-ე, 317-ე, 361-ე, 629-ე, 641-ე მუხლებით.

6.3. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნტებში ასახული ფაქტობივი გარემოებები და განმარტა:

6.3.1. სსკ-ის 316.1 მუხლის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება, ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მხარეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სსკ-ის 629-ე მუხლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. თუ ნარდობა ითვალისწინებს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას და მენარდე მას ამზადებს თავის მიერ შეძენილი მასალით, მაშინ იგი შემკვეთს გადასცემს საკუთრებას დამზადებულ ნაკეთობაზე;

6.3.2. სასამართლომ მოცემული დავა ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე შეაფასა. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოები არ შეესაბამება ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სტანდარტს. სსკ-ის 361-ე მუხლის დეფინიციით ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. როგორც აღინიშნა, მოსარჩელის მიერ მოპასუხის მიმართ ნაკისრი ვალდებულება არ არის ჯეროვნად შესრულებული, რაც მოპასუხეს (შემკვეთს) ათავისუფლებს თანხის გადახდის ვალდებულებისაგან. სსკ-ის 641-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნაკეთობა ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეესაბამება შეთანხმებულ პირობებს, ხოლო თუ ეს პირობები შეთანხმებული არ არის, მაშინ ნაკეთობა ნივთობრივად უნაკლოდ მიიჩნევა, თუ კი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის. ნების ავტონომიის პრინციპის გათვალიწინებით, სამოქალაქო კოდექსი ნივთობრივი ნაკლის არსებობის დასადგენად, უპირველეს ყოვლისა, ეფუძნება მხარეთა შორის არსებულ შეთანხმებას ნივთის თვისებების თაობაზე. ამდენად, მისი მახასიათებლები, ხშირ შემთხვევაში, ხელშეკრულებაში აისახება ცალკეული პირობის სახით და მის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს. ნივთის ხარისხი არ მოიცავს მხოლოდ ნივთის მახასიათებელ თვისებებს, არამედ ყველა იმ პარამეტრებს, რომელიც უზრუნველყოფს მის სრულყოფილ ექსპლუატაციას, მით უმეტეს, თუ შემკვეთს განსაზღვრული აქვს ამ ნივთის კონკრეტული დანიშნულებით გამოყენება. ამდენად, მხარეთა შეთანხმება ნივთის ხარისხის თაობაზე, წარმოადგენს ნივთის ნაკლოვანების პირველ შესამოწმებელ წინაპირობას. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მან უზრუნველყო 2017 წლის 2 ნოემბერს გაფორმებული ნარდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება ჯეროვნად. კერძოდ, სასამართლო სხდომაზე, დაკითხულმა ექსპერტმა განმარტა, რომ შესრულებული სამუშაოებით ფართი, შესაძლოა, გამოყენებადი იყოს საამქროსთვის, თუმცა, კაფესთვის, რომელიც ესთეტიკის მაღალ სტანდარტებთან შესაბამისობას მოითხოვს, შესრულებული სამუშაო უხარისხოა. ამდენად, სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოსარჩელის მტკიცებას, რომ მის მიერ სამუშაოები ხელშეკრულების შესაბამისად არის შესრულებული. ამასთან აღსანიშნავია, რომ მენარდის მიერ შესრულებული იქნა გარკვეული სამუშაოები, რაც შემკვეთსაც არ გაუხდია სადავოდ, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოების ღირებულება, რაც სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას, რომ ემსჯელა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებასთან დაკავშირებით. რაც შეეხება მენარდის სასარჩელო მოთხოვნას პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, ვინაიდან არ დაკმაყოფილდა მოთხოვნა შესრულებული სამუშაოების ღირებულების დაკისრების ნაწილში, შესაბამისად, არ არსებობს პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი.

7. სააპელაციო საჩივარი

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მენარდემ. მან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.2 სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად: „ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური“. ამავე კოდექსის 648-ე მუხლის თანახმად, „შემკვეთი მოვალეა მენარდეს გადაუხადოს საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს ნაწილ-ნაწილ გადახდას“. კოდექსის 645-ე მუხლის თანახმად კი შემკვეთს, რომელიც არც ხელშეკრულების დამატებით შესრულებას მიიღებს საამისოდ განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ და არც უარს განაცხადებს ხელშეკრულებაზე, შეუძლია იმ თანხით შეამციროს საზღაური, რა თანხითაც ნაკლი ამცირებს ნაკეთობის ღირებულებას. დასახელებული ნორმების სისტემური შინაარსიდან ირკვევა, რომ თუ შემკვეთის მიერ არ მომხდარა ხელშეკრულების მოშლა და მენარდემ დაასრულა მის მიერ ნაკისრი სამუშაო, შემკვეთი ვალდებულია, აანაზღაუროს ხელშეკრულებით შეთანხმებული საფასური. ნაკლის არსებობის შემთხვევაში შემკვეთს შეუძლია მოითხოვოს ნაკლის გამოსწორება, ან ნაკეთობის ნაკლის გამო საზღაურის შემცირება. შემკვეთს არა აქვს უფლება უარი განაცხადოს საფასურის გადახდაზე. მას შეუძლია მხოლოდ ნაკლის გამო შეამციროს ანაზღაურება ან მოითხოვოს ნაკლის გამოსწორება. კანონის ამ დანაწესიდან გამომდინარე უნდა გადანაწილდეს მტკიცების ტვირთი მხარეთა შორის. სსკ-ის 648-ე მუხლი ადგენს პრეზუმფციას, რომ მენარდემ შეასრულა მისი ვალდებულება და მას უნდა აუნაზღაურდეს შესრულების საფასური. სააპელაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული პრეზუმფცია არ არის შეუქცევადი და მისი შებრუნება შეიძლება 3 გზით: ა) შემკვეთმა უნდა მოითხოვოს გონივრულ ვადაში ნაკლოვანების აღმოფხვრა მენარდის ხარჯზე; ბ) ნაკლოვანების შეფასების პროპორციულად შეამციროს გადასახდელი თანხა; გ) თავად გამოასწოროს ნაკლი და მოითხოვოს ხარჯის ანაზღაურება. შემკვეთს ასევე შეუძლია ამტკიცოს, რომ შესრულებული სამუშაო სრულიად უხარისხო და გამოუსადეგარია. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოცემულ შემთხვევაში მტკიცების საგნად იქცა ის გარემოება, შესრულება შეესაბამება თუ არა შეთანხმებულ ხარისხს. სასამართლომ დაადგინა შესრულების უხარისხობა, მაგრამ არ მომხდარა გამოქვითვა, რომელსაც კანონმდებლობა ადგენს. საქართველოს უზენაესი სასამართლო 2015 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებაში (№ას-306-293-2015) მომსახურების მიღებასთან დაკავშირებით აღნიშნავს: „საკასაციო პალატა, უპირველესად, ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხემ (შემკვეთმა) მოსარჩელეს (მენარდეს) ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაური არ გადაუხადა იმის გამო, რომ მენარდემ ნაკისრი ვალდებულებები არაჯეროვნად (უხარისხოდ) შეასრულა. ამდენად, შემკვეთი თავადვე ადასტურებს მენარდის მიერ სამუშაოების შესრულების ფაქტს, თუმცა მიიჩნევს, რომ ეს სამუშაოები არაჯეროვნად (უხარისხოდ) შესრულდა“.

8.3. მენარდის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურდა მის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად შესრულების ფაქტი. მხარეთა შორის მიღება-ჩაბარების აქტის გაუფორმებლობა არ ცვლის იმ ფაქტს, რომ მენარდის მიერ ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოები შესრულებულია ჯეროვნად, რაც მას უფლებას აძლევს სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მოითხოვოს შეთანხმებული საზღაურის გადახდა. ნარდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმების არც ერთი დანაწესით კანონმდებელი იმპერატიულად არ აწესებს ვალდებულების შესრულებულად მიჩნევის შესაძლებლობას მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის გზით. მართალია, ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ შესრულებული სამუშაოს მიღება-ჩაბარების ფორმაზე, მაგრამ მიღება-ჩაბარების აქტის შეუდგენლობა, იმ შემთხვევაში, თუ სხვა მტკიცებულებით უტყუარად დადასტურდება ვალდებულების შესრულების ფაქტი, არ შეიძლებოდა საფუძვლად დადებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების შეუსრულებლად მიჩნევას. საქართველოს უზენაესი სასამართლო საქმეზე Nას-889-1175-09 განმარტავს: ,,მენარდეს შეუძლია მოსთხოვოს შემკვეთს მომსახურებისათვის გათვალისწინებული გასამრჯელო, თუკი შემკვეთს გაწეული მომსახურების მიმართ კვლავ გააჩნია რაიმე ინტერესი. შემკვეთს მხოლოდ შესრულების ნაკლის მის მიერ გამოსწორების შედეგად წარმოშობილი ღირებულების მოთხოვნის უფლება აქვს". სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელის (მენარდის) მიერ მოპასუხის (შემკვეთის) მიმართ ნაკისრი ვალდებულება არ არის ჯეროვნად შესრულებული, რაც მოპასუხეს ათავისუფლებს თანხის გადახდის ვალდებულებისაგან. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ წუნდების აქტზე ხელმოწერა ფორმალური პროცედურაა. მოცემულ შემთხვევაში ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნების არსებობა ნაკლიანი შესრულების დადასტურებას, მით უფრო, ნაკლის გამოსწორების შესაძლებლობის დაკარგვას არ ნიშნავს და შესაბამისად, ასეთი დოკუმენტის არსებობა შემკვეთის მიერ ნაკისრი ვალდებულებისგან გათავისუფლების, ან/და მტკიცების ტვირთისგან გათავისუფლების საფუძველი არ შეიძლება გახდეს. სააპელაციო სასამართლომდადგენილად მიიჩნია გარემოება, რომ არაჯეროვანი შესრულების მოტივით შემკვეთმა არა ნაკლის გამოსწორებისთვის გათვალისწინებულ კანონისმიერ საშუალებებს მიმართა, არამედ - ანაზღაურებაზე უარი განაცხადა, და დაასკვნა, რომ ეს ქმედება კერძო სამართალში მხარეთა კეთილსინდისიერი ქცევის პრინციპს სცილდება და მხოლოდ მენარდის მიმართ სადამსჯელო ხასიათის ზომების გატარებას ემსახურება, რაც მხარეთა შორის ნდობაზე დაფუძნებული ურთიერთობისთვის ზიანის მომტანია და მისი ვალდებულებისგან გათავისუფლების საფუძველი არ შეიძლება გახდეს.

8.4. სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადგენისათვის ყურადღება უნდა მიექცეს პრეზუმფციის დანიშნულებასაც. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. (ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64). აღსანიშნავია, რომ სამართალწარმოებაში პრეზუმფციების არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. სამოქალაქო პროცესში მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო, დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება, მოპასუხემ,უნდა გააქარწყლოს, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება პირიქით, უნდა გააქარწყლოს მოსარჩელემ. ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სასამართლოში მტკიცების მოვალეობისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ წარმოადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესს. მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი გარკვეული ფაქტების ნაწილი, ხოლო, ამ ფაქტების მეორე ნაწილი ვალდებულია დაამტკიცოს მოპასუხემ. ნორმები, რომლებიც შეიცავს პრეზუმფციებს, წარმოადგენენ კანონის პირდაპირ მითითებას იმის შესახებ, რომელმა მხარემ კონკრეტულად რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს სამოქალაქო პროცესში. ამა თუ იმ ფაქტის დამტკიცების ტვირთისაგან გათავისუფლება წარმოადგენს არა მიზეზს, არამედ ამ ტვირთის განაწილების შედეგს, ანუ პრეზუმფციების მეშვეობით კანონმდებელი ანაწილებს დამტკიცების ტვირთს მხარეთა შორის და მტკიცების ტვირთის გამოხატვის სხვა ფორმებს შორის, რომელსაც იცნობს მატერიალური სამართალი, პრეზუმფციები ყველაზე სრულყოფილი და პრაქტიკულად ხელმისაწვდომი ფორმაა (თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბ., 2005, გვ. 230). თუ რომელი მხარისათვის უფრო ადვილია დაამტკიცოს ესა თუ ის ფაქტი, აგრეთვე რომელი ფაქტების დამტკიცების საფუძველზე წარმოიშობა ვარაუდი (პრეზუმფცია) გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა ფაქტების არსებობის შესახებ, განსაზღვრულია კანონით, ხოლო, ზოგიერთ შემთხვევებში კი, სასამართლო პრაქტიკით.

8.5. საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პროცესუალური გადაწყვეტის დასაბუთების მიზნებისათვის, სასამართლომ განმარტა, რომ სსსკ-ის 377-ე, 380-ე, 381-ე, 382-ე, 384-ე მუხლები ფაქტობრივად გამორიცხავს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელმეორედ განხილვის შესაძლებლობას, დგენს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მკაცრად შეზღუდულ ფარგლებს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განჩინება საქმეზე # ას-121-117-2016, 17 მარტი 2016). შესაბამისად, მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად საქალაქო სასამართლოს უნდა დაუბრუნდეს, რათა პირველ ინსტანციაში მოხდეს მტკიცების ტვირთის შესაბამისად გადანაწილება და მტკიცების პროცესის მართებულად წარმართვა.

9. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1 მოპასუხემ (შემკვეთმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 14 მაისის განჩინება, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალში დატოვება.

9.1.1. კასატორის მოსაზრებით, მოსამართლემ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ თუ ხელშეკრულება არ მოშლილა, შემკვეთმა უნდა აანაზღაუროს შესრულებული სამუშაოს საფასური, ხოლო ნაკლის არსებობის შემთხვევაში უნდა მოითხოვოს ხარვეზის გამოსწორება, ან საზღაურის შემცირება, საზღაურის გადახდაზე უარის თქმის უფლება კი მას არ აქვს. სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი მსჯელობა არსებითად ლახავს შემკვეთის უფლებებს და არ გამომდინარეობს სამართლის ნორმებიდან.

9.2. გაურკვეველია, როგორ უნდა მოახდინოს სასამართლომ ანასაზღაურებელი თანხის მოცულობის გაანგარიშება, როდესაც ამ ეტაპზე, შესრულების საგნის ცვეთისა და შესრულებიდან გასული დროის გათვალისწინებით, შეუძლებელია განისაზღვროს, თუ რა ღირებულების სამუშაო შეასრულა რეალურად მენარდემ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ ისინი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო: ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

13. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

14. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია დადგენილი, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: #ას- 15-29-1443-2012; #ას-973-1208-04; # ას- 664-635-2016).

15. წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა მიკუთვნებითი ხასიათისაა და მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას წარმოადგენს სსკ-ის 629.1. მუხლი - „ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.“ ე.ი. ნარდობის ძირითადი თავისებურებაა ის, რომ შემკვეთი საკუთრების უფლებას იძენს შესრულებული სამუშაოს პროდუქტზე, რისთვისაც იხდის კონკრეტულ საზღაურს (იხ. სუსგ №ას-866-808-2017, 17.10.2017წ. ). ნარდობა სინალაგმატურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება, რომლის მონაწილეებიც სამართლებრივ ურთიერთობაში ერთმანეთის მიმართ გამოდიან როგორც ურთიერთკრედიტორები, ისე _ ურთიერთმოვალეები. ზოგადი წესის თანახმად, შემკვეთს საპასუხო შესრულების ვალდებულება წარმოეშობა მას შემდეგ, რაც მენარდე შეასრულებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებას (შეად. სკ-ის 369-ე მუხლი: იმ პირს, რომელსაც ვალდებულება აკისრია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შეუძლია უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი ვალდებული იყო თავისი ვალდებულება წინასწარ შეესრულებინა, გარდა ამისა, სპეციალური ნორმის _ სკ-ის 648-ე მუხლის მიხედვით, შემკვეთი მოვალეა მენარდეს გადაუხადოს საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს ნაწილ-ნაწილ გადახდას)- შეად. სუსგ-ას N ას-856-800-2017, 20.10.2017წ.)

16. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის შედავებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმის ხელახალი განხილვის მიზნით საქალაქო სასამართლოში დაბრუნების შესახებ დაუსაბუთებელია და ხელყოფს შემკვეთის, როგორც ხელშემკვრელი მხარის უფლებებს.

16.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, სამართალწარმოება ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (სსსკ-ის 4.1- ე მუხლი). თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102.1-ე მუხლი). საპროცესო კანონის მიზანს წარმოადგენს არა მარტო მოსარჩელის დავალდებულება, წარმოუდგინოს სასამართლოს ის მტკიცებულებები, რომლებიც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის მის სასარგებლოდ გამოყენების წინაპირობებს ქმნიან, არამედ მოიაზრებს მოპასუხის დავალდებულებასაც, შესაგებელის ფარგლებში უზრუნველჰყოს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა გაქარწყლება. სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანს წარმოადგენენ სადავო მატერიალურ-სამართლებრივ ფაქტები, რომლებზედაც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე მოთხოვნის ან/და შესაგებლის დასაბუთების/გაქარწყლებისათვის. სწორედ მტკიცებითი საქმიანობაა შეზღუდული სააპელაციო სასამართლოში (ქართული მოდელის თანახმად), სადაც ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენა დაუშვებელია, გარდა სსსკ-ის 380-ე და 382-ე მუხლებით განსაზღვრული შემთხვევებისა. სსსკ-ის 380-ე მუხლიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო იშვიათ შემთხვევაში არის ფაქტების დამდგენი სასამართლო: ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენა სააპელაციო სასამართლოში დაიშვება მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ გამონაკლის შემთხვევაში;

16.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტების თანახმად: „მხარეთა აქტიურობა უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად უზრუნველყოფილი და ეფექტურია საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის დროს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში მხარეთა აქტიურობა შეზღუდულია თვით სააპელაციო სამართალწარმოების შეზღუდვის გამო. ამ მოსაზრების ნათელ დადასტურებას წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე, 380-ე, 381-ე, 382-ე, 384-ე მუხლები, რომლებიც ფაქტობრივად გამორიცხავს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელმეორედ განხილვის შესაძლებლობას და ადგენს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მკაცრად შეზღუდულ ფარგლებს“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განჩინება საქმეზე # ას-121-117-2016, 17 მარტი 2016წ.). საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მართებულია სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საქმის ხელახლა განსახილველად ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოსათვი საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შესახებ იმ მნიშვნელოვანი საფუძვლით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში უნდა წარიმართოს მტკიცების ტვირთის გადანაწილება და მტკიცების პროცესის შესაბამისად წარმართვა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, მიიღოს გადაწყვეტილება ისეთ საქმეზე, რომელი სამართალწარმოების დროსაც მხარეებს მტკიცების ტვირთის პირველი ინსტანციის წესით რეალიზების სათანადო შესაძლებლობა არ ჰქონიათ. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით კონკრეტულად არ არის განსაზღვრული მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები, თითოეული მხარის ვალდებულება მისი წილი მტკიცების ტვირთის შესასრულებლად. „დემოკრატიული წესწყობილების უმთავრეს ამოცანას მართლმსაჯულების მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელება წარმოადგენს, რაც სამართალში სამართლიანი სასამართლოს კონცეფციითაა დამკვიდრებული და იგი გარანტირებულია არაერთი შიდასახელმწიფოებრივი თუ საერთაშორისო სამართლებრივი აქტით. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლით აღიარებულია რა სასამართლო წესით უფლების დაცვის საყოველთაო პრინციპი, მისი კონკრეტული რეალიზაცია ასახულია საპროცესო კანონმდებლობაში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 (1) მუხლი ადგენს სამართალწარმოების ისეთ ფუნდამენტურ პრინციპს, როგორიცაა შეჯიბრებითობა და განსაზღვრავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამ წესისაგან გამონაკლისი (ნორმის მე-2 ნაწილი) გამართლებულია, თუ ეს შესაბამისი საპროცესო მოქმედების მარეგულირებელი ნორმითაა გათვალისწინებული, ასევე, მხარეთა თანასწორობის საყოველთაო უფლების დაცვის მიზანს ემსახურება. შეჯიბრებითობა, როგორც სამართლიანი სასამართლოს ქვაკუთხედი, არა ერთ საპროცესო ნორმაშია გადმოცემული და იგი, ბუნებრივია, მათ შორის მტკიცების ტვირთზე ახდენს გავლენას. სამოქალაქო სამართალწარმოების ეტაპებს კანონმდებელი ორ ძირითად ნაწილად ყოფს, ესაა საქმის მომზადება სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განსახილველად (იხ. სსსკ-ის 203-ე მუხლი) და სასამართლოს მთავარი სხდომის სტადია (სსსკ-ის 207-ე მუხლი)“ - იხ. სუსგ N ას-543-507-2017, 31.07.2017წ.)

17. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვა ხელშემკვრელი მხარეებისთვის ურთიერთობის აუცილებელ კომპონენტს წარმოადგეს, კეთილსინდისიერების პრინციპი თანამედროვე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობასა და დოქტრინაში დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, სამართლიანობას, ვალდებულებების მიმართ პატიოსან დამოკიდებულებას. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერების პრინციპს სამი ფუნქცია ეკისრება: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია. სსკ-ი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები.შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. ამავდროულად, პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობისას წარმოიშობა ნაწარმოები შესრულების (ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლო) ვალდებულება. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტა, რომ კეთილსინდისიერების პრინციპი არაერთ ნორმატიულ რეგულირებას უდებს სათავეს (შეად.: სუსგ-ას №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი, პ-19), მათ შორისაა ნარდობის მარეგულირებელი ნორმებიც, რომლის ფარგლებშიც მხარეები ვალდებული არიან, ჯეროვნად განახორციელონ მათზე დაკისრებული უფლება-მოვალეობანი.

18. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას ნარდობის სამართლურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმების სისტემურ ანალიზთან დაკავშირებით. სსკ-ის 648-ე მუხლის თანახმად, შემკვეთი მოვალეა მენარდეს გადაუხადოს საზღაური სამუშაოს შესრულების შემდეგ, თუ ხელშეკრულება არ ითვალისწინებს ნაწილ-ნაწილ გადახდას. ამავე კოდექსის 645-ე მუხლის თანახმად შემკვეთს, რომელიც არც ხელშეკრულების დამატებით შესრულებას მიიღებს საამისოდ განსაზღვრული ვადის გასვლის შემდეგ და არც უარს განაცხადებს ხელშეკრულებაზე, შეუძლია იმ თანხით შეამციროს საზღაური, რა თანხითაც ნაკლი ამცირებს ნაკეთობის ღირებულებას. დასახელებული ნორმების შინაარსიდან ირკვევა, რომ თუ შემკვეთის მიერ არ მომხდარა ხელშეკრულების მოშლა და მენარდემ დაასრულა მის მიერ ნაკისრი სამუშაო, შემკვეთი ვალდებულია აანაზღაუროს ხელშეკრულებით შეთანხმებული საფასური. ნაკლის არსებობის შემთხვევაში შემკვეთს შეუძლია მოითხოვოს ნაკლის გამოსწორება ან ნაკეთობის ნაკლის გამო საზღაურის შემცირება. შემკვეთს არა აქვს უფლება, უარი განაცხადოს საფასურის გადახდაზე. მას შეუძლია მხოლოდ ნაკლის გამო შეამციროს ანაზღაურება ან მოითხოვოს ნაკლის გამოსწორება. ნარდობის მარეგულირებელი ნორმები ადგენს პრეზუმფციას, რომ თუ მენარდემ შეასრულა მისი ვალდებულება, მას უნდა აუნაზღაურდეს შესრულების საფასური. თუმცა, როგორც ნებისმიერ პრეზუმფციას, ამ უკანასკნელსაც გამოეცლება სამართლებრივი საფუძველი, თუკი დადგინდება, რომ შემკვეთი, არაჯეროვანი შესრულებიდან გამომდინარე, გონივრულ ვადაში მოითხოვს ნაკლოვანების აღმოფხვრას, ან, თავად გამოასწორებს ნაკლს და მენარდისაგან მოითხოვს გაწეული ხარჯის ანაზღაურებას. თუ შემკვეთი არ განახორციელებს ამგვარ ქმედებას/მოთხოვნას, მას შეუძლია, ნაკლოვანი შესრულების პროპორციულად მოითხოვოს მენარდისათვის გადასახდელი თანხის შემცირება; შემკვეთს ასევე შეუძლია ამტკიცოს, რომ შესრულებული სამუშაო სრულიად უხარისხო და გამოუსადეგარია. მაშასადამე, სწორედ პრეზუმფციებისა და მატერიალური ნორმების სრულყოფილად განხორციელების მიზნით, შეზღუდული აპელაციის პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ საქმე განსახილველად უნდა დაბრუნებოდა პირველ ინსტანციას, რომლის ფარგლებშიც, მხარეებს მიეცემათ შესაძლებლობა, სრულად განახორციელონ კანონით მინიჭებული უფლებები და ვალდებულებები, ანუ თუ მოპასუხე მიიჩნევს, რომ შესრულება მნიშვნელოვანი ნაკლის მქონე იყო, მან, უნდა განახორციელოს შესაბამის მტკიცების ტვირთი (ამგვარ დავებში მოთხოვნის დამფუძნებელი (როგორც აღმჭურველი, ისე გამომრიცხველი) ნორმების აბსტრაქტული შემადგენლობისა და შესაბამისი მტკიცების ტვირთი განაწილების შესახებ იხილეთ: სუსგ-ებები: N ას-1115-2019; N ას-959-2019; Nას-796-2019; N ას-589-2019; N ას-203-203-2018);

19. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ რაციონალური, სწრაფი და ეფექტიანი მართლმსაჯულების პრინციპების დაცვით განკარგა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლით გათვალისწინებული საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის დაბრუნების პროცესუალურსამართლებრივი შესაძლებლობა.

20. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

21. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „დ-ს D.”-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „დ-ს D.”-ის სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადასახადო დავალება N19262, გადახდის თარიღი 2020 წლის 21 თებერვალი), 70% – 210 ლარი ;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე