საქმე №ას-669-2020 18 ნოემბრის, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „მ.....“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ო.მ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და განაცდური ხელფასის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ო.მ–ძემ (შემდეგში: დასაქმებული ან მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „მ.....“-ის მიმართ (შემდეგში: დამსაქმებელი ან მოპასუხე კომპანია ან აპელანტი ან კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2019 წლის 16 იანვრის N4 ბრძანება (შემდეგში - სადავო ბრძანება) დასაქმებულის წარმოების უფროსის თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ; 1.2. აღდგენილ იქნეს მოსარჩელე განთავისუფლებამდე დაკავებულ თანამდებობაზე, წარმოების უფროსის თანამდებობაზე; 1.3. მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისროს 3 თვის განაცდურის ანაზღაურება 4500 ლარის ოდენობით.

2. სარჩელი დაეფუძნა იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომ მოსარჩელე 2018 წლის 24 სექტემბრიდან დაინიშნა წარმოების ხელმძღვანელად. მისი დანიშვნის დროს მისთვის ინვენტარიზაციის სახით საწყობი დირექტორს არ ჩაუბარებია და ნივთები არ აღრიცხულა. მოსარჩელე იღებდა ყოველთვიურ ანაზღაურებას 1500 ლარის ოდენობით. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხე კომპანიის დირექტორს, რომ მისთვის გაეფორმებინა შრომითი ხელშეკრულება, რათა გაერკვია პასუხისმგებლობის ფარგლები, მოსარჩელე გაათავისუფლეს დაკავებული სამუშაოდან. გათავისუფლების მიზეზად მითითებულია თითქოს მოსარჩელემ გაიტანა ცემენტის პარკები საწარმოდან. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ სადავო ბრძანებაში მითითებულია ის სამუშაო, რასაც, სინამდვილეში, მოსარჩელე არ ასრულებდა.

3. მოპასუხემ წარმოდგენილ შედავებაში მიუთითა სარჩელის ხანდაზმულობაზე (მოთხოვნის მომსპობი შესაგებელი) და აღნიშნა, რომ სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება მიღებული იქნა 16.01.2019წ-ს და ამავე დღიდან მოსარჩელე აღარ ასრულებს სამსახურებრივ უფლებამოსილებებს, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 26.02.2019წ.-ს - ერთ თვიანი ვადის დარღვევით. მოპასუხემ უარყო მოსარჩელის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ მისთვის დაუდგენელი იყო საწარმოში მისი პასუხისმგებლობის ფარგლები. მოპასუხე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის პასუხისმგებლობის სფეროში შედიოდა საწყობიდან პროდუქციის განკარგვა და დანაკლისი. მოპასუხე აღნიშნავს, რომ საწყობიდან მოხდა პროდუქციის განკარგვა, რაშიც მოსარჩელის ჩართულობა იკვეთებოდა. სწორედ ეს გახდა სამსახურიდან მისი გათავისუფლების მიზეზი.

4. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ბრძანება მოსარჩელის წარმოების უფროსის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ. მოსარჩელე აღდგენილი იქნა მოპასუხე კომპანიაში წარმოების უფროსის თანამდებობაზე. მოპასუხე კომპანიას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სამი თვის განაცდურის ანაზღაურება 4500 ლარის ოდენობით.

5. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმების და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, რომელიც არ დაკმაყოფილდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2018 წლის 24 სექტემბრიდან მოსარჩელე, ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, მოპასუხე კომპანიაში, დაინიშნა წარმოების ხელმძღვანელად, უფროსად.

7. დადგენილია, რომ მოსარჩელე იღებდა ყოველთვიურ ანაზღაურებას 1500 ლარის ოდენობით.

8. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოპასუხე კომპანიის 2019 წლის 16 იანვრის ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. დამსაქმებლის მიერ მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა საწარმოდან პროდუქციის - ცემენტის დასაფასოებელი პარკების გატანა. დასაქმებულს, ამ ფაქტთან დაკავშირებით, ახსნა-განმარტება სამსახურიდან გათავისუფლებამდე, არ ჩამორთმევია.

9. მოსარჩელემ უარყო ასეთი ფაქტის არსებობა. ამ გარემოების დასადატურებლად, მოპასუხემ წარადგინა პარტნიორთა კრების ოქმები (ორი ოქმი).

10. 2018 წლის 03 დეკემბრის პარტნიორთა კრების ოქმის მიხედვით, კრებაზე განსახილველი საკითხი იყო მოპასუხე კომპანიის დამფუძნებლის და ამავე დროს, მოლარე-ოპერატორის - ნ.მ–ის მიერ საზოგადოებისათვის საზიანო ქმედებებზე რეაგირება. ოქმში ნათქვამია, რომ საწარმოში სამდღიანი გაფიცვის შემდეგ, მატერიალური ინვენტარიზაციით დადგინდა 1 500 ცალი (1125 ლარის ღრებულების) ცემენტის პარკის დანაკლისი. ვიდეოკამერის მეშვეობით აღმოჩნდა, რომ აღნიშნული პროდუქცია ქარხნის საწყობიდან გატანილი იქნა უშუალოდ ნ.მ–ის მონაწილეობით, რის გამოც, კრების გადაწყვეტილებით ნ.მ–ი გათავისუფლადა მოლარე-ოპერატორის თანამდებობიდან და მიეცა ამავე დროს ერთთვიანი ვადა 2019 წლის 3 იანვრამდე აენაზღაურებინა საწარმოსთვის ზიანი. კრებას არ ესწრებოდა თავად ნ.მ–ი; კრებას არ უმსჯელია და არსად არის ნახსენები ამ პარკების გატანის პროცესში მოსარჩელის ჩართულობაზე.

11. 2019 წლის 25 იანვარს პარტნიორთა კრების ოქმის მიხედვით, პარტნიორებმა განიხილეს საკითხი ნ.მ–ის პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად კვლავაც იმსჯელეს 1500 ცალი ცემენტის პარკის დანაკლისზე, სადაც უკვე ნ.მ–თან ერთად ფიგურირებს მოსარჩელის სახელი, როგორც პარკების საწარმოდან გატანის პროცესში მონაწილე პირი. ნ.მ–ი და არც მოსარჩელე კრებას არ ესწრებოდნენ.

12. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული კრების ოქმები იმის დასადასტურებლად, რომ მოსარჩელემ საწარმოდან გაიტანა ცემენტის პარკები, ვერ იქნება უტყუარი და წონადი მტკიცებულება, რადგან კრებაზე განსახილველი საკითხები ეხებოდა საწარმოს პარტნიორს ნ.მ–ს და არა მოსარჩელეს. ამასთან, დამსაქმებელს ამ ფაქტთან დაკავშირებით მოსარჩელისთვის ახსნა-განმარტება არ ჩამოურთმევია, რათა მას მისცემოდა საშუალება თავისი პოზიცია დაეფიქსირებინა იმგვარ ფაქტთან დაკავშირებით, რომელსაც დამსაქმებელი უხეშ დარღვევად მიიჩნევდა.

13. აღნიშნული ფაქტის ირგვლივ სასამართლო სხდომაზე დაიკითხა ორი მოწმე - საწარმოს ყოფილი დირექტორი ს.მ–ი და ბუღალტერი ი.ს–ი. ს.მ–მა ასეთი ინფორმაციის თაობაზე არაფერი იცოდა. მას, საწარმოდან ცემენტის პარკების გატანის ფაქტი, არ დაუდასტურებია, ხოლო ი.ს–მა განაცხადა, რომ ვიდეოჩანაწერში ნახა მოსარჩელე ცემენტის პარკების გატანის მომენტში, რაც საკმარის მტკიცებულებას, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, არ წარმოადგენდა. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული ვიდეოჩანაწერი არ დაუთვალიერებია. შესაბამისად, რამდენად მკვეთრია ჩანაწერი, რამდენად იძლევა პირის სიზუსტით იდენტიფიცირების შესაძლებლობას, ამის გადამოწმების საშუალება სასამართლოს არ ჰქონდა.

14. როგორც დადგენილია, მოსარჩელე ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე ასრულებდა შრომით მოვალეობებს დამსაქმებელ კომპანიაში. მისი თანამდებობა იყო „წარმოების უფროსი“. ვინაიდან მასთან წერილობითი შრომის ხელშეკრულება არ დადებულა, მისი ფუნქციები და მოვალეობებიც განსაზღვრული იყო ზეპირად, მხარეთა შეთანხმებით. საწარმოს შინაგანაწესი არ ჰქონია.

15. 2019 წლის 16 იანვარს, მოსარჩელემ, წერილობით მიმართა მოპასუხე კომპანიის დირექტორს და მოითხოვა შრომის ხელშეკრულების პროექტი, სადაც მითითებული იქნებოდა შეთანხმების პირობები, რათა მისი უფლება-მოვალეობები ყოფილიყო გაწერილი შრომის ხელშეკრულებით. იმავე დღეს, წერილი უშუალოდ ჩაიბარა დირექტორმა და იმავე დღეს, საწარმოს დირექტორმა გამოსცა სადავო ბრძანება მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ.

16. სადავო ბრძანებაში გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია პარტნიორთა 2018 წლის 3 დეკემბრის ოქმი, საწარმოდან ცემენტის 1500 ცალი პარკის გატანის საკითხი და მოსარჩელის, როგორც მატერიალურად პასუხისმგებელი პირის მონაწილეობა ამ პროცესში, რომელმაც თითქოს თავი იმართლა, რომ პარკების გატანა მოხდა დირექტორის განკარგულებით. 610 პარკი დააბრუნა მოსარჩელემ, დანარჩენი არ არის დაბრუნებული. დირექტორის ბრძანებით, მოსარჩელეს განესაზღვრა მოვალეობები, რაზედაც უარს აცხადებს, ყოველივე აღნიშნულის გამო, მოსარჩელე გათავისუფლდა წარმოების უფროსის თანამდებობიდან.

17. ზემოთ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ მთავარ საკვლევ საკითხად განსაზღვრა: დაიცვა თუ არა დასაქმებულმა სადავო ბრძანების გასაჩივრების საქართველოს შრომის კოდექსით დადგენლი ვადა (ა); რამდენად იყო მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული დარღვევა რეალური (ბ); დაარღვია თუ არა დასაქმებულმა სამსახურებრივი მოვალეობები უხეშად (გ).

18. სადავო ბრძანების გასაჩივრების ვადის დაცულობის საკითხის შესამოწმებლად კი, სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია დადგენილიყო: 1. რა ვადაში უნდა გასაჩივრებულიყო სადავო ბრძანება და 2. საიდან უნდა აითვალოს გასაჩივრების ოცდაათდღიანი ვადა, როგორც ამას შრომის კოდექის 38-ე მუხლის მე-6 და მე-7 ნაწილები განსაზღვრავს.

19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, იმის გათვალისწინებით, რომ შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტა ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენაა, იგი ნამდვილად ადრესატისათვის ჩაბარების მომენტიდან მიიჩნევა.

20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 51-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ნების გამოვლენა ნამდვილია, როცა იგი მეორე მხარეს მიუვა (იხ. სუსგ №ას-747-715-2016, 20 იანვარი, 2017 წელი).

21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როდესაც შრომითი ხელშეკრულება წინასწარი გაფრთხილების გარეშე წყდება, მიზანშეწონილია, ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინება წერილობითი ფორმით განხორციელდეს.

22. წერილობითი დოკუმენტის შექმნა, ერთი მხრივ, დასაქმებულის უფლებების დაცვას ემსახურება, ვინაიდან იგი უფლებამოსილია, სრულ ინფორმაციას ფლობდეს მასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღის, საფუძვლისა და გასაჩივრების წესის თაობაზე. მეორე მხრივ კი, დამსაქმებლისათვის მტკიცების პროცესს აიოლებს, რადგან, თუ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა დასაქმებულისათვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ინფორმაციის ჩაბარება, ხელშეკრულება შეწყვეტილად არ მიიჩნევა.

23. ხელშეკრულება შეწყვეტილად მეორე მხარისათვის შეტყობინების ჩაბარების მომენტიდან ითვლება. სშკ-ი ხელშეკრულების შეწყვეტის დასაბუთების ვალდებულებას აკისრებს. თუმცა, აღნიშნული ვალდებულება უპირობოდ არ წარმოიშობა. დასაბუთების ვალდებულება დასაქმებულის მოთხოვნაზეა დამოკიდებული. დასაქმებულს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლის თაობაზე წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის უფლება შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში აქვს. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით დაასაბუთოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი. დასაქმებულს უფლება აქვს წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. თუ დამსაქმებელი დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით არ დაასაბუთებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს, დასაქმებულს უფლება აქვს, 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამ შემთხვევაში, დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი ეკისრება დამსაქმებელს. კანონით გათვალისწინებული ვადის დაცვის გარეშე, სასამართლოსათვის მიმართვა ერთ-ერთი ის არგუმენტთაგანია, რომელიც შესაგებლის ფარგლებში, დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა.

24. დასაქმებულს სასამართლოში სარჩელის აღძვრის უფლება აქვს წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 დღის ვადაში. წერილობითი დასაბუთება შესაძლოა ხელშეკრულებით შეწყვეტის შეტყობინებაშიც იყოს მოცემული. თუ წერილობით შეტყობინებაში არ არის მითითებული ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის დასაბუთება (და რეალურად დამსაქმებელს აღნიშნული არც ევალება), დასაქმებული, შესაბამისი სურვილის შემთხვევაში, უფლებამოსილია მოითხოვოს დამსაქმებლისგან ხელშეკრულების შეწყვეტის წერილობითი დასაბუთება. თუმცა, შესაძლოა დასაქმებულმა არც მოითხოვის ამგვარი დასაბუთება და პირდაპირ მიმართოს სასამართლოს. ნებისმიერ შემთხვევაში, დასაქმებული შეზღუდულია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების სასამართლოში გასაჩივრების 30 დღიანი ვადით. აღნიშნული ვადა უნდა აითვალოს იმ დღიდან, როდესაც დასაქმებულს წერილობით განემარტა ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზეზი და ყველაზე გვიან აღნიშნული 30 დღიანი ვადა აითვლება დასაქმებულის მოთხოვნის საპასუხოდ დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მიზეზის დასაბუთების დასაქმებულისათვის ჩაბარების დღიდან.

25. დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების მე-3 პუნქტში ნათქვამია, რომ ბრძანების ერთი ეგზემპლარი უნდა გაეგზავნოს მოსარჩელეს საცხოვრებელ მისამართზე დაზღვეული წერილით, საქართველოს ფოსტის მეშვეობით.

26. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა სასამართლოს ვერ დაუდასტურა მოსარჩელისათვის აღნიშნული ბრძანების, ფოსტის მეშვეობით, გაგზავნისა და ჩაბარების ფაქტი, არც მისთვის უშუალოდ 2019 წლის 16 იანვარსვე ბრძანების გადაცემის შესახებ წერილობითი მტკიცებულება წარუდგენია, რაც მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.

27. მოსარჩელის განმარტებით, მან 2016 წლის 16 იანვარს მიმართა რა საწარმოს დირექტორს მისი მოვალეობების განსაზღვრის მიზნით შრომის ხელშეკრულების პროექტის მომზადების თაობაზე, იგი ელოდებოდა ამ ხელშეკრულების პროექტს, დაახლოებით თებერვლის შუა რიცხვებში მას ერთ-ერთმა თანამშრომელმა სახლში მიუტანა გათავისუფლების ბრძანება და მალევე 26 თებერვალს მიმართა სასამართლოს.

28. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დასაქმებულს გასაჩივრების 30 დღიანი ვადა აქვს დაცული.

29. იმ საკითხთან მიმართებით, გათავისუფლდა თუ არა დასაქმებული სამსახურიდან მართლზომიერ საფუძველზე (საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ი) 47-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი (კანონის 29.09.2020წ.-ის რედაქცია N7177-Iს). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მხრიდან მოპასუხის მიერ მითითებულ დარღვევებს ნამდვილად რომც ჰქონდა ადგილი, ამასაც სადავოდ ხდიდა მოსარჩელე (დასაქმებული). შესაბამისად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რაც ადასტურებდა მოსარჩელის მიერ ჩადენილ უხეშ გადაცდომას, რისი მტკიცების მოვალეობაც მას ეკისრებოდა, განხორციელებულად არ მიიჩნეოდა სამსახურიდან დასაქმებულის გათავისუფლების სშკ-ის 47-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტით დადგენილი წინაპირობები.

30. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შრომის სამართალში მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალური სტანდარტის გათვალისწინებით, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. განსახილველ საქმეში დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება მოპასუხემ სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა, კერძოდ, ვერ მიუთითა თუ რატომ გახდა აუცილებელი მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლება.

31. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ (აპელანტი) ვერ დაასაბუთა მოსარჩელესთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერება.

32. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სშკ-ის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით, ასევე, სსკ-ის 44-ე და 408-ე მუხლით და 32-ე მუხლის პირველი ნაწილით (სშკ-ის რედაქცია გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის) და მიიჩნია, რომ სადავო ბრძანების გაუქმებას შედეგად უნდა მოჰყოლოდა მოსარჩელის აღდგენა პირვანდელ თანამდებობაზე, ასევე, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს შრომის ანაზღაურება.

33. იმის გათვალისწინებით, რომ დასაქმებულის ხელფასი შეადგენდა თვეში 1500 ლარს, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მიზნით, სწორად ჰქონდა დაკისრებული დამსაქმებელს მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან სამი თვის ხელფასი - 4500 ლარი.

34. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე, საკასაციო საჩივარი წარადგინა დამსაქმებელმა (მოპასუხე, აპელანტი) რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

35. კასატორი სადავოდ ხდის სარჩელის აღძვრის ხანდაზმულობას და აღნიშნავს, რომ სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანება მიღებული იქნა 16.01.2019წ-ს და ამავე დღიდან მოსარჩელე აღარ ასრულებს სამსახურებრივ უფლებამოსილებებს, ხოლო სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 26.02.2019წ.-ს - ერთ თვიანი ვადის დარღვევით. სადავო ბრძანება გამოცემისდღესვე ჩაბარდა მოსარჩელეს - 16.01.2019წ-ს. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ იგი მივიდა სამსახურში და მოითხოვა შრომის კონტრაქტის მისთვის გადაცემა. ამასთან, კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეს არ მოუთხოვია დასაბუთება, თუ რატომ გათავისუფლდა იგი სამსახურიდან. შესაბამისად, მოსარჩელისათვის გასაგები იყო მისი გათავისუფლების მიზეზი. ამდენად, მოსარჩელეს სარჩელის წარდგენის უფლებით უნდა ესარგებლა 16.02.2019წ-მდე.

36. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ მოსარჩელს გათავისუფლების ბრძანება სახლში მიუტანა უცნობა მუშამ თებერვლის თვეში, მაშინ როდესაც დამსაქმებელს, გათავისუფლების ბრძანება არცერთი მუშისათვის არ მიუცია მოსარჩელისათვის ჩასაბარებლად. ბრძანებაში ეწერა, რომ იგი დასაქმებულს ჩაბარდებოდა დაზღვეული წერილით, საკუთარ მისამართზე. ასეთ ვითარებაში, კასატორისთვის გაუგებარია რატომ გაგზავნიდა დამსაქმებელი მუშას, თანაც ერთი თვის ვადაში.

37. კასატორი მიუთითებს, რომ მოსარჩელემ მის მეუღლესთან - ნ.მ–თან ერთად საწყობდან გაიტანა 1500 ცემენტის პარკი და ზიანი მიაყენა საწარმოს. აღნიშნულ ფაქტს მოსარჩელე სარჩელში არ უარყოფს, იგი უბრალოდ აღნიშნავს, რომ მას არ ებარა საწყობი. მოწმე - ს.მ–ის ჩვენებით კი, დადასტურებულია, რომ საწყობი მოარჩელეს ებარა. კასატორი აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში, მიუხედავად იმისა, რომ შუამდგომლობა იყო დაკმაყოფლებული, არ დაიკითხა იმ კომპანიის დირექტორი, რომელსაც გადაეცა საწარმოდან მითვისებული ცემენტის პარკები.

38. კასატორი მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს განესაზღვრა 2-თვიანი ვადა საწარმოსთვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად და თუკი, მოსარჩელე თვლიდა, რომ მას ბრალი არ მიუძღოდა, შეეძლო ამავე ვადაში წარმოედგინა მტკიცებულებები, რაც მას სამსახურიდან გათავისუფლებას თავიდან აარიდებდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

40. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

41. კასატორი ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებას, რომლითაც უცვლელად იქნა დატოვებული მოცემულ საქმეზე სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მაისის გადაწყვეტილება. აღნიშნული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი სადავო ბრძანება მოსარჩელის წარმოების უფროსის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ. მოსარჩელე აღდგენილი იქნა მოპასუხე კომპანიაში წარმოების უფროსის თანამდებობაზე. მოპასუხე კომპანიას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სამი თვის განაცდურის ანაზღაურება 4500 ლარის ოდენობით.

42. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება იმ მოსაზრებას, რომ მოსარჩელემ გაუშვა სადავო ბრძანების გასაჩივრების 1-თვიანი ვადა. იმავდროულად, საკასაციო პრეტენზია შეეხება დასაქმებულის გათავისუფლების მართლზომიერებას, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ მოსარჩელემ მის მეუღლესთან - ნ.მ–თან ერთად საწყობდან გაიტანა 1500 ცემენტის პარკი და საწარმოს ზიანი მიაყენა.

43. ამდენად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატამ უნდა იმსჯელოს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნების კანონიერებაზე, რომელსაც, შინაარსობრივ საფუძვლიანობასთან ერთად, საქმის განხილვის ეტაპზე, მოპასუხემ დაუპირისპირა იმგვარი შედავება, რომლის დადასტურებაც არსებით ზეგავლენას ახდენს სარჩელის წარმატებაზე და აფერხებს მის დაკმაყოფილებას, კერძოდ, თავდაცვის საპროცესო საშუალებად მოპასუხემ მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზეც (იხ., ამ განჩინების პ.3).

44. დადგენილია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მხრიდან უარყოფილი იქნა მოპასუხის შედავება სარჩელის ხანდაზმულობასთან მიმართებით. მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

45. მოპასუხე კომპანიის 2019 წლის 16 იანვრის ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

46. 2019 წლის 16 იანვარს, მოსარჩელემ, წერილობით მიმართა მოპასუხე კომპანიის დირექტორს და მოითხოვა შრომის ხელშეკრულების პროექტი, სადაც მითითებული იქნებოდა შეთანხმების პირობები, რათა მისი უფლება-მოვალეობები ყოფილიყო გაწერილი შრომის ხელშეკრულებით. წერილი იმავე დღეს ჩაიბარა საწარმოს დირექტორმა და იმავე დღეს გამოსცა ბრძანება მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ. დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების მე-3 პუნქტში ნათქვამია, რომ ბრძანების ერთი ეგზემპლარი უნდა გაეგზავნოს მოსარჩელეს საცხოვრებელ მისამართზე დაზღვეული წერილით, საქართველოს ფოსტის მეშვეობით.

47. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა სასამართლოს ვერ დაუდასტურა მოსარჩელისათვის აღნიშნული ბრძანების, ფოსტის მეშვეობით, გაგზავნისა და ჩაბარების ფაქტი, არც მისთვის უშუალოდ 2019 წლის 16 იანვარსვე ბრძანების გადაცემის შესახებ წერილობითი მტკიცებულება წარუდგენია, რაც მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა.

48. სარჩელი აღძრულია 26.02.2019წ.-ს.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზოგადად, ვადებს დიდი მნიშვნელობა აქვს სამართლებრივ ურთიერთობებში წესრიგის შეტანისთვის. დროის ფაქტორი ერთ-ერთ მთავარ როლს ასრულებს პირთა შორის ურთიერთობების სამართლებრივ მოწესრიგებაში. გარკვეული დროის დადგომას ან ვადის გასვლას უკავშირდება კონკრეტული იურიდიული შედეგები – სამართლებრივი ურთიერთობების (შესაბამისად პირთა უფლებებისა ან/და მოვალეობების) წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა. მართლმსაჯულების უმნიშვნელოვანესი მიზანია ადამიანის უფლებების დაცვა, რაც შესაძლებელია საქმეზე მხოლოდ სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მიღების გზით. მართლმსაჯულების შედეგი სამართლიანობის მიღწევა, აღდგენა, უზრუნველყოფა უნდა იყოს. „ადამიანებისთვის სასიცოცხლოდ აუცილებელია განცდა, რომ მათ სამართლიანად ეპყრობიან“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება №1/3/534 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ტრისტან მამაგულაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II, 3.).

50. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. 1996 წლის 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტომ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51).

51. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა. ამ ვადის გაცდენა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას (შეადრ: სუსგ №ას-1191-2019, 4 დეკემბერი, 2019 წელი). „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ოლღა სუმბათაშვილი და იგოგ ხაპროვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“).

52. ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის კვლევისას, როგორც მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის (სკ-ის 130-ე მუხლი), ისე - მისი იძულებით განხორციელების შესაძლებლობის საკითხი (სკ-ის 144.1. მუხლი) სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით უნდა გადაწყდეს, ხოლო თავად ხანდაზმულობის ვადა - შრომის კოდექსით, რამდენადაც, სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც.

53. სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-6 ნაწილით განსაზღვრულია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების გასაჩივრების სპეციალური ვადა და დადგენილია, რომ დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში, სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. კანონის აღნიშნული დანაწესი არ არის ამომწურავი და მისი ანალიზი უნდა მოხდეს ამავე მუხლის სხვა ნაწილებთან ერთობლიობაში, კერძოდ, 47-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები იძლევა ხელშეკრულების შეწყვეტის იმ საფუძველთა ჩამონათვალს, როდესაც დამსაქმებელი უფლებამოსილია, საწარმოო აუცილებლობიდან გამომდინარე, ცალმხრივად მოშალოს შრომითი ხელშეკრულება. ამ შემთხვევაში, კანონმდებლის იმპერატიული ნებაა, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე სამი ან ოცდაათი კალენდარული დღით ადრე წერილობით ეცნობოს დასაქმებულს ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, რაც საქართველოს კონსტიტუციის მე-6 მუხლით დაცული სიკეთის - თავისუფალი მეწარმეობის ხელშეწყობას ემსახურება, თუმცა, ორგანული კანონით - სშკ-ით დადგენილია პროპორციული ბალანსი მეწარმე დამსაქმებლის ინტერესებსა და დასაქმებულის აღიარებულ უფლებებს შორის: იმის მიხედვით, დასაქმებულის ინფორმირების რომელ ვადას აირჩევს დამსაქმებელი, განსხვავებულ სოციალურ დაცვას ადგენს კანონი. თუკი, ინფორმირება 30 კალენდარული დღით ადრე განხორციელდება ურთიერთობის შეწყვეტამდე, მაშინ, გათავისუფლებული მუშაკის კომპენსაცია ერთი თვის შრომის ანაზღაურებით განისაზღვრება, ხოლო, 3-დღიანი ვადის გამოყენებისას - ორი თვის შრომის ანაზღაურებით.

54. შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის სოციალური დატვირთვაა ასევე დასაქმებულის უფლება, სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ წერილობითი ნების მისვლიდან ოცდაათ კალენდარულ დღეში მოითხოვოს დამსაქმებლისაგან ნების განმარტება (იხ. სშკ-ის 48.4 მუხლი), ხოლო დამსაქმებელი ვალდებულია, მოთხოვნის წარდგენიდან შვიდ კალენდარულ დღეში დაასაბუთოს საკუთარი გადაწყვეტილება (სშკ-ის 48.5. მუხლი), წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუკი დასაქმებული ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნებას სადავოდ გახდის სასამართლოში, მისი კანონიერების მტკიცების ტვირთი ერთმნიშვნელოვნად დამსაქმებელს დაეკისრება (სშკ-ის 48.7. მუხლი).

55. სხვა დამატებით რეგულაციას სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერებიდან გამომდინარე უფლების იძულებითი დაცვის ვადასთან მიმართებით, შრომის კოდექსი არ ითვალისწინებს, რის შედეგადაც, პრაქტიკაში წარმოიშვება პრობლემები იმის თაობაზე, თუ რა ვადაში შეუძლია დასაქმებულს მიმართოს სასამართლოს, თუკი იგი დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნების დასაბუთების მოთხოვნის ინსტიტუტით არ ისარგებლებს ან ისარგებლებს ზემოხსენებული ვადების დარღვევით.

56. იმ ვითარებაში, როდესაც კანონი საკითხის პირდაპირ რეგულირებას არ ადგენს, დღის წესრიგში დგება სასამართლოს მხრიდან კანონის განმარტების აუცილებლობა, რაც კანონის ბუნდოვანი ტექსტის დაზუსტებას და ნორმის მნიშვნელობის დადგენას გულისხმობს, შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილია, განმარტოს კანონი მაშინ, როდესაც ამის საჭიროება არსებობს და საკანონმდებლო დანაწესებით პრობლემის ერთმნიშვნელოვანი გადაწყვეტა ვერ ხდება.

57. კანონის ინტერპრეტაციის არსი, კანონის ტექსტის საფუძველზე მისი აზრისა და მიზნის დადგენაა, რაც სამართლის განვითარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საფუძველია. კანონის ინტერპრეტაციის აუცილებლობას კანონში არსებული ხარვეზი განაპირობებს. ასეთი ვითარება მაშინაა, როდესაც კანონი პირდაპირ არ იძლევა პასუხს ამა თუ იმ საკითხზე და სასამართლო კანონის ტექსტისა და სამართლის ძირითადი პრინციპების შეჯერებით ადგენს იმ სამართლებრივ წესრიგს, რომლის დადგენაც კანონმდებელს სურდა. ამასთან, როდესაც კანონმდებელი გარკვეულ ქცევას სავალდებულოდ ადგენს, ამით მას სურს განსაზღვრული მიზნის მიღწევა. იმპერატიული ნორმები ასახავენ კანონმდებლის მიდგომას კონკრეტული ქცევის მიზანსა და მიზანშეწონილობაზე. მართლმსაჯულება კანონმდებლის განზრახვას ვერ გასცდება მაშინაც კი, როდესაც კანონმდებლის მიერ სამართლის ნორმის შინაარსის დაზუსტებისა და ლეგიტიმური ცვლილებებისათვის კანონში ღია სივრცეა დატოვებული. იმპერატიული ნორმების დადგენის შემთხვევაში, კანონმდებელი ქცევის მხოლოდ ამ სახით განხორციელების სავალდებულოობას ადგენს და მათ არსებობას, როგორც წესი, სხვა ზოგადსამართლებრივ პრინციპებთან ერთად საფუძვლად უდევს სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და კერძო სფეროში ნდობის დაცვის პრინციპი (იხ. სუსგ №ას-221-213-2012, 24 ივლისი, 2012 წელი).

58. აღნიშნული საკითხი განიმარტა სუს-ს გადაწყვეტილებაში - იხ., სუსგ №ას-167-157-2017, 2 ივნისი, 2017 წელი, რომელშიც, საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ: „...კანონის ღია სივრცის შევსების მიზნით, პალატა ხელმძღვანელობს ნორმის ისტორიული განმარტებით და მხედველობაში იღებს შრომითი ურთიერთობისათვის დამახასიათებელ სოციალური მხარეს, რამდენადაც სშკ-ის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარეობს შრომითი ურთიერთობის დაქვემდებარებულობის გენერალური დათქმა (დასაქმებული ასრულებს დამსაქმებლის მითითებას სათანადო ანაზღაურების პირობით, რომელიც წარიმართება დამსაქმებლის მიერ დადგენილი წესებითა და პირობებით: შრომითი ხელშეკრულება, შინაგანაწესი, საკანონმდებლო რეგულაცია და სხვა). ამ დაქვემდებარებული ურთიერთობიდან გამომდინარეობს ის, რომ ზოგადად შრომის კოდექსი წარმოადგენს დასაქმებულის დაცვის მინიმალურ სტანდარტს და ამ საკითხთა მარეგულირებელი ნორმების განმარტებისას უპირატესობა ე.წ „სუსტი მხარის“ ინტერესებს ენიჭება. ორგანულ კანონში _ „შრომის კოდექსში“ ცვლილებების შეტანამდე კანონმდებელი მოთხოვნის იძულებითი განხორციელების ვადებს არ ადგენდა, შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობის საკითხიც სრულად ექცეოდა სსკ-ის 129-ე მუხლით განთვალისწინებულ სახელშეკრულებო მოთხოვნის სამწლიან ვადაში. თავად შრომის, როგორც სოციალურად უაღრესად მნიშვნელოვანი უფლების არსის გათვალისწინებით, კანონმდებელმა კანონში შეტანილი ცვლილებებით შეზღუდა უფლების იძულებით განხორცილების (გათავისუფლების შესახებ ბრძანების სასამართლოში გასაჩივრება) ვადა. და იგი, დათხოვნილი მუშაკის მიერ გათავისუფლების საფუძვლის დასაბუთების მოთხოვნის შემთხვევაში, სამოცდაშვიდი კალენდარული დღით განსაზღვრა (დასაქმებულის უფლება, შეტყობინების მიღებიდან 30-დღიან ვადაში მოითხოვოს ნების წერილობით განმარტება; დამსაქმებლის ვალდებულება _ 7-დღიანი ვადის დაცვით დაასაბუთოს საკუთარი გადაწყვეტილება; დასაქმებულის უფლება, დასაბუთების ჩაბარებიდან/არჩაბარებიდან 30-დღიანი ვადის დაცვით მიმართოს სასამართლოს). ისმის კითხვა: რა რეგულაცია უნდა გავრცელდეს შემთხვევაზე, როდესაც დასაქმებული არ ისარგებლებს დამსაქმებლისაგან გადაწყვეტილების წერილობითი განმარტების მოთხოვნის უფლებით ან 30-დღიანი ვადის დარღვევით გამოიყენებს ამ შესაძლებლობას? საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ასეთ შემთხვევაში, უფლების იძულებით დაცვაზე სრულად უნდა გავრცელდეს სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-6 ნაწილით დადგენილი 30-დღიანი ვადა, გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების დასაბუთების 7-დღიანი ვადის დამატებითი პირობის გარეშე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი უფლების დაცვის ვადის შემჭიდროება ორიენტირებულია, ერთი მხრივ, დამსაქმებლის უფლებაზე, დროულად გაერკვეს მის მიერ გამოვლენილი ნების სამართლებრივ შედეგებში (შეეცილება თუ არა მას დასაქმებული), ხოლო, მეორე მხრივ, იცავს გათავისუფლებული მუშაკის ინტერესებს დავის სწრაფად გადაწყვეტის, ასევე, ურთიერთობაში მეტი სიცხადისა და ბუნებრივი სტაბილურობის შეტანის მიზნით. ამ განმარტების პარალელურად, დღის წესრიგში დგება იმ საკითხის გარკვევა, თუ როდის იწყება ზემოხსენებული ვადის ათვლა: კანონით გათვალისწინებული წერილობითი შეტყობინების ჩაბარებიდან, დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნების ძალაში შესვლიდან თუ უშუალოდ ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ რაიმე აქტის გამოცემიდან/ადრესატისათვის გადაცემიდან“. მითითებულ საქმეში, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ ეს საკითხი არასწორად დაუკავშირა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების გამოცემის ფაქტს. დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე სსკ-ის 50-ე მუხლით გათვალისწინებული ცალმხრივი გარიგებაა და ამავე კოდექსის 51-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, იგი ნამდვილია იმ მომენტიდან, როდესაც მეორე მხარეს მიუვა.

59. ამდენად, დამსაქმებლის ქმედების მართლზომიერების შეფასებისას, დამსაქმებლის მტკიცების ტვირთის წარმატებით რეალიზების მიზნებისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება დასაქმებულთა სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე დამსაქმებლის გადაწყვეტილების წერილობით დასაბუთებას (იხ., სუსგ №ას-391-2019, 26 დეკემბერი, 2019 წელი. პ.9)

60. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ როგორც ამ განჩინების პ.47-შია აღნიშნული დამსაქმებელმა სასამართლოს ვერ დაუდასტურა მოსარჩელისათვის სადავო ბრძანების, ფოსტის მეშვეობით, გაგზავნისა და ჩაბარების ფაქტი, არც მისთვის უშუალოდ 2019 წლის 16 იანვარსვე ბრძანების გადაცემის შესახებ წერილობითი მტკიცებულება წარუდგენია, რაც მისი მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა. მით უმეტეს, დადგენილია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების მე-3 პუნქტის მიხედვით, ბრძანების ერთი ეგზემპლარი უნდა გაეგზავნოს მოსარჩელეს საცხოვრებელ მისამართზე დაზღვეული წერილით, საქართველოს ფოსტის მეშვეობით (იხ.,ამ განჩინების პ.25). ამ საკითხთან დაკავშირებით პრეტენზიას გამოთქვამს კასატორი ამ განჩინების პ.36-ში, თუმცა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა რელევანტური მტკიცებულებებით ვერ დაარწმუნა სასამართლო თავის პოზიციის მართებულობაში.

61. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის განმარტებით, მან 2016 წლის 16 იანვარს მიმართა რა საწარმოს დირექტორს მისი მოვალეობების განსაზღვრის მიზნით შრომის ხელშეკრულების პროექტის მომზადების თაობაზე, იგი ელოდებოდა ამ ხელშეკრულების პროექტს, დაახლოებით თებერვლის შუა რიცხვებში მას ერთ-ერთმა თანამშრომელმა სახლში მიუტანა გათავისუფლების ბრძანება. სარჩელი წარდგენილია 2019 წლის 26 თებერვალს (იხ., ამ განჩინების პ.27). საწინააღმდეგო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ უფლების შესაძლო დარღვევის თაობაზე სარჩელის აღძვრის უფლება მოსარჩელეს ამ დროიდან წარმოეშვა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით გათვალისწინებული დასაბუთებული შედავება, კასატორს არ წარმოუდგენია.

62. ამდენად, საკასაციო პალატას მაიჩნია, რომ დასაქმებულს გასაჩივრების 30 დღიანი ვადა დაცული აქვს.

63. რაც შეეხება, სამსახურიდან დასაქმებულის გათავისუფლების მართლზომიერების კვლევას, კასატორი ეყრდნობა დასაქმებლის სამსახურიდან გათავისუფლების იმ მიზეზს, რაც მითითებულია ამ განჩინების პ. 37-ში, კერძოდ, კასატორი მიუთითებს, რომ მოსარჩელემ მის მეუღლესთან - ნ.მ–თან ერთად საწყობდან გაიტანა 1500 ცემენტის პარკი და ზიანი მიაყენა საწარმოს. აღნიშნული კი, შრომით სამართლებრივ დავებზე დამკვიდრებული მტკიცების სტანდარტიდან გამომდინარე, კასატორის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს (შეადრ: სუსგ-ები Nას-483-457-2015, 07.10.2015, №ას-110-2019, 5 ივლისი, 2019 წელი, პ-25.; №ას-1132-2019, 30 სექტემბერი, 2019 წელი).

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ბრძანების/გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 48.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება), 58-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

65. დასაქმებულის შრომითი უფლებების ხელყოფის დადგენა/შეფასების მიზნებიდან გამომდინარე, უპირველეს ყოვლისა საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დამსაქმებლის ქმედების მართლზომიერება დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების დროს. სშკ-ის 47-ე მუხლი განსაზღვრავს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველთა იმპერატიულ წრეს. მითითებული მუხლის პირველი ნაწილის „ზ” ქვეპუნქტის მიხედვით შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა). განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ბრძანებაში მოსარჩელის წარმოების უფროსის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ არ არის მითითებული კონკრეტულად აღნიშნული ნორმა, მაგრამ მოპასუხის განმარტებით, საწარმოდან ცემენტის პარკების გატანა მოსარჩელის მხრიდან მიჩნეული იქნა ვალდებულების უხეშ დარღვევად და გახდა საფუძველი სამსახურიდან გათავისუფლების. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, თუ რა მიიჩნევა ვალდებულების უხეშ დარღვევად, კანონი არ განსაზღვრავს. ქმედების შეფასება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა მოხდეს საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა შეფასების საფუძველზე, დარღვევის სიმძიმის, სიხშირის, შედეგის, მისი გამომწვევი მიზეზებისა და სხვა გარემოებათა გათვალისწინებით.

66. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (მრავალთა შორის იხ., სუსგ-ები №ას-499-499-2018, 08 ივნისი, 2018; №ას-941-891-2015, 2016 წლის 29 იანვრის განჩინება).

67. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული ღონისძიების, დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების სიმძიმის გათვალისწინებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები და ფაქტობრივი გარემოებები უნდა ქმნიდეს იმ სამართლებრივ სურათს, რაც დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებას სამართლებრივად გაამართლებს. დამსაქმებელს ევალება მისი გადაწყვეტილების მყარი და გადაუწონადი მტკიცებულებებით დასაბუთება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას.

68. კონკრეტულ შემთხვევაში, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დასაქმებულმა (მოსარჩელე) უარყო, მისი მხრიდან, რაიმე შემხებლობა მოპასუხე კომპანიის საწყობიდან პროდუქციის გატანის ფაქტზე, ამასთან, აღნიშნული არ დასტურდება იურიდიული ძალის მქონე რაიმე დოკუმენტით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა მოსარჩელის ბრალეულობა. მით უმეტეს, დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიას არ ჰქონდა შინაგანაწესი, მასთან წერილობითი შრომის ხელშეკრულება არ დადებულა, მისი ფუნქციები და მოვალეობებიც განსაზღვრული იყო ზეპირად (იხ., ამ განჩინების პ.14). შესაბამისად, მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის სასამსახურო ვალდებულებათა ფარგლების შესახებ, მთლიანად მოპასუხეს დაეკისრა.

69. მოპასუხემ წარადგინა პარტნიორთა კრების ოქმები (ორი ოქმი). 2018 წლის 03 დეკემბრის პარტნიორთა კრების ოქმის მიხედვით, კრებაზე განსახილველი საკითხი იყო მოპასუხე კომპანიის დამფუძნებლის და ამავე დროს, მოლარე-ოპერატორის - ნ.მ–ის მიერ საზოგადოებისათვის საზიანო ქმედებებზე რეაგირება. ოქმში ნათქვამია, რომ საწარმოში სამდღიანი გაფიცვის შემდეგ, მატერიალური ინვენტარიზაციით დადგინდა 1 500 ცალი (1125 ლარის ღრებულების) ცემენტის პარკის დანაკლისი. ვიდეოკამერის მეშვეობით აღმოჩნდა, რომ აღნიშნული პროდუქცია ქარხნის საწყობიდან გატანილი იქნა უშუალოდ ნ.მ–ის მონაწილეობით, რის გამოც, კრების გადაწყვეტილებით ნ.მ–ი გათავისუფლადა მოლარე-ოპერატორის თანამდებობიდან და მიეცა ამავე დროს ერთთვიანი ვადა 2019 წლის 3 იანვრამდე აენაზღაურებინა საწარმოსთვის ზიანი. კრებას არ ესწრებოდა თავად ნ.მ–ი; კრებას არ უმსჯელია და არსად არის ნახსენები ამ პარკების გატანის პროცესში მოსარჩელის ჩართულობაზე.

70. 2019 წლის 25 იანვარს პარტნიორთა კრების ოქმის მიხედვით, პარტნიორებმა განიხილეს საკითხი ნ.მ–ის პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად კვლავაც იმსჯელეს 1500 ცალი ცემენტის პარკის დანაკლისზე, სადაც უკვე ნ.მ–თან ერთად ფიგურირებს მოსარჩელის სახელი, როგორც პარკების საწარმოდან გატანის პროცესში მონაწილე პირი. არც ნ.მ–ი და არც მოსარჩელე კრებას არ ესწრებოდნენ.

71. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ზემოაღნიშნული კრების ოქმები იმის დასადასტურებლად, რომ მოსარჩელემ საწარმოდან გაიტანა ცემენტის პარკები, ვერ იქნება უტყუარი და წონადი მტკიცებულება, რადგან კრებაზე განსახილველი საკითხები ეხებოდა საწარმოს პარტნიორს ნ.მ–ს და არა მოსარჩელეს. ამასთან, დამსაქმებელს ამ ფაქტთან დაკავშირებით მოსარჩელისთვის ახსნა-განმარტება არ ჩამოურთმევია, რათა მას მისცემოდა საშუალება თავისი პოზიცია დაეფიქსირებინა იმგვარ ფაქტთან დაკავშირებით, რომელსაც დამსაქმებელი უხეშ დარღვევად მიიჩნევდა.

72. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგოდ ვერ გამოდგება კასატორის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ მის მეუღლესთან - ნ.მ–თან ერთად საწყობდან გაიტანა 1500 ცემენტის პარკი და ზიანი მიაყენა საწარმოს, რასაც მოსარჩელე სარჩელში არ უარყოფს, იგი უბრალოდ აღნიშნავს, რომ მას არ ებარა საწყობი (იხ., ამ განჩინების პ.37-ში მითითებული კასატორის პრეტენზია).

73. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ კასატორს (მოპასუხე) არც შესაგებელში და არც საკასაციო საჩივარში არ მიუთითებია იმ გარემოებაზე, რომ დავის განხილვის დროისათვის, საწარმოში აღარ არსებობს მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა, ან გავიდა შრომის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა, ამიტომაც აღდგენა ობიექტურად შეუძლებელია.

74. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

75. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში დაადგინა, რომ დამსაქმებლისთვის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონით მინიჭებული უფლება (ხელშეკრულებიდან გასვლა) უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად (სსკ-ის 115-ე მუხლი) (მრავალთა შორის იხ., სუსგ-ები Nას-199-2019, 12 აპრილი, 2019 წელი; №ას-391-2019, 26 დეკემბერი, 2019 წელი).

76. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

77. სსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უკან უნდა დაუბრუნდეს, მის მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „მ.....“-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შპს „მ.....“- ს (ს.კ: ......) უკან დაუბრუნდეს ბ.ბ–ის მიერ 05.08.20209-ში საგადასახადო დავალება N0 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (300 ლარი) 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე