საქმე №ას-771-2020

15 ოქტომბერი, 2020 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - მცხეთის მუნიციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.ს–ძე, ნ.ს–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. მცხეთაში, სოფელ .......... მდებარე 96 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (ს/კ: #......) საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია სახელმწიფოს სახელზე.

2. 2015 წლის 16 ოქტომბერს მცხეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობასა და ი.მ კ.ს–ძეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის საგანია სოფ. .......... 1941-1945 წლებში სამამულო ომში დაღუპულთა მემორიალისა და სკვერის მოწყობის სამუშაოების შესყიდვა.

3. 2015 წლის 18 დეკემბერს გაფორმდა შესრულებული სამუშაოს მიღების აქტი და მცხეთის მუნიციპალიტეტის გამგებელის მიერ გაიცა #62 ბრძანება მიმწოდებლისათვის 3 907 ლარის გადარიცხვის თაობაზე.

4. მუნიციპალიტეტის ქონების განზრახ განადგურების ფაქტზე შესაბამისი რეაგირების თხოვნით 2018 წლის 27 ივნისს მცხეთის მუნიციპალიტეტის მერიამ (შემდგომში „მოსარჩელე“, „მუნიციპალიტეტი“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) მიმართა მცხეთის რაიონულ პროკურატურას.

5. სასარჩელო მოთხოვნა:

მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.ს–ძისა და ნ.ს–ძის (შემდგომში „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვა ზიანის, 3 907 ლარის ანაზღაურება.

5.1 სარჩელის საფუძვლები:

მოსარჩელის განცხადებით, მისთვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხეებმა მძიმე ტექნიკის გამოყენებით თვითნებურად გაანადგურეს ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ სოფ. .......... 2016 წელს აღმართული მემორიალი, რითაც მოსარჩელეს მიადგა ქონებრივი ზიანი და სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის შესაბამისად იგი ექვემდებარება ანაზღაურებას.

6. მოპასუხეების პოზიცია

მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მუნიციპალიტეტმა ააგო მემორიალი, ეკუთვნოდა მოპასუხეთა მამკვიდრებელს გ.ყ–ს (იგი იყო თ.ს–ძის მეუღლე და ნ.ს–ძის მამა). აღნიშნული ნაკვეთი უკანონოდ მიითვისა მოსარჩელემ, შესაბამისად, უკანონოდ გააფორმა ხელშეკრულება მასზე მემორიალის მოწყობის შესახებ. საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში მიმდინარეობს წარმოება მითითებული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელისთვის გადაფორმების ფაქტზე. ამასთან, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს მოპასუხეთა მიერ მემორიალის განადგურებისა და მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტს.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 19 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

9.2 სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები, იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე-317-ე, 992-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე იყო ვალდებული ემტკიცებინა ზიანის არსებობა და კონკრეტულად მისთვის მიყენების ფაქტი.

9.3 სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია, საქმის მასალებში მოიპოვება ხელშეკრულება, რომლითაც დასტურდება მუნიციპალიტეტის ქონებაზე მემორიალის მოსარჩელის ხარჯით განთავსების ფაქტი, თუმცა ისეთი კატეგორიის დავაში, რომელიც დელიქტური ურთიერთობიდან გამომდინარეობს, ზიანის მიყენების დამადასტურებელ გარემოებად შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურების შესახებ დოკუმენტაცია განკუთვნადი და რელევანტური სახის მტკიცებულება ვერ იქნება, მით უფრო, მაშინ, როდესაც ეს ფაქტი სადავოდ არ გამხდარა.

9.4 ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირდაპირი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მემორიალის გასანადგურებლად ტექნიკის უშუალოდ მოპასუხეთა მიერ დაქირავებასა და მათ უშუალო მონაწილეობას ზიანის მიყენებაში, საქმის მასალებში არ მოიპოვება.

9.5 სასამართლომ სათანადო მტკიცებულებად არ მიიჩნია მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ფოტოსურათებიც და აღნიშნა, რომ არ დგინდებოდა მათზე დატანილი და მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი ნაგებობის იდენტურობის ფაქტი, შესაბამისად, ამ დოკუმენტებით ვერ დადასტურდებოდა, თუ რაში გამოიხატა მოპასუხეთა ბრალეული ქმედებით გამოწვეული ზიანი.

9.6 სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ქმედების ბრალად შერაცხვის სისხლისსამართლებრივი და სამოქალაქოსამართლებრივი საფუძვლები განსხვავებულია. საქმეში წარმოდგენილი დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილებაში, მართალია, საუბარია მოპასუხეთა ქმედებით მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენებაზე, თუმცა მასში არ არის განმარტებული, თუ რაში გამოიხატა ზიანის მიყენების ფაქტი ან/და რა მოცულობის ზიანი განიცადა მუნიციპალიტეტმა. საქმეში არ არსებობს აგრეთვე მტკიცებულება, რომელიც მოპასუხეებისთვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების ფაქტს დაადასტურებდა. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ ვინაიდან სამოქალაქო სამართალში ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები განსხვავებულია, მარტოოდენ დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილება, სხვა რელევანტური მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, მოპასუხეებისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ერთადერთი საფუძველი არ შეიძლება გახდეს.

9.7 გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ განსაკუთრებული ყურადღება მიაპყრო სააპელაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი განხილვის დროს მოსარჩელის მიერ გაკეთებულ ახსნა-განმარტებას, რომ მემორიალი დაინგრა 2016 წელს. შესაბამისად, სასამართლომ გაურკვევლად მიიჩნია 2018 წლის 25 ივნისის წერილის მიზანი, რომლითაც მოსარჩელემ მიმართა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს სოფ. .......... მდებარე 96 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის (ს/კ: #.....), მუნიციპალიტეტისთვის გადაცემის შესახებ, ვინაიდან ამ დროს მემორიალი უკვე განადგურებული იყო.

9.8 სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვნად მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ როგორც საქმეში წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, ტერიტორია, რომელზე მდგარი მემორიალიც განადგურდა, მოსარჩელის მართლზომიერ მფლობელობაში არ იმყოფება. მეტიც, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 19 ივლისის N5/40772 წერილით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიზანშეწონილად არ მიაჩნია სოფელ .......... მდებარე 96 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის (ს/კ #......) მუნიციპალიტეტისთვის გადაცემა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დადგინდებოდა ზიანის არსებობისა და ამ ზიანის მოსარჩელეების მიერ მიყენების ფაქტი, მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უფლებამოსილ პირს არ წარმოადგენდა, რაც მის სარჩელს წარუმატებელს ხდიდა.

10. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

10.1 სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების მოთხოვნით.

10.2 კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ არ არსებობს მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მუნიციპალიტეტისთვის მიყენებული ზიანი და მათ შორის მიზეზობრივი კავშირი. სასამართლომ არ გაითვალისწინა რიგი მტკიცებულებებისა, რომლებიც აღნიშნულ გარემოებას ადასტურებდა. ესენია: 2015 წლის 16 ოქტომბრის სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება; 2015 წლის 28 დეკემბრის მიღება-ჩაბარების აქტი; 2015 წლის 18 დეკემებრის სამუშაოების მიღების აქტი; მუნიციპალიტეტის 2016 წლის 21 იანვრის ბრძანება, რომლითაც დასტურდება მიმწოდებლისთვის შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება; 2018 წლის 29 ნოემბრის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლითაც დასტურდება, რომ სოფ. .......... მდებარე 96 კვ.მ მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული ნაგებობის რეგისტრაციის მოთხოვნით სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ საჯარო რეესტრს მიმართა 2016 წლის 12 სექტემბერს; ერთ-ერთი მოპასუხის მიერ მცხეთა-მთიანეთის გუბერნატორის სახელზე შეტანილი განცხადება, სადაც მოპასუხემ აღიარა მემორიალის დანგრევის ფაქტი; მოწმეთა ჩვენებები, რომლითაც ასევე დასტურდება მოპასუხეთა მიერ მემორიალის განადგურება; 2019 წლის 24 მაისის შემთხვევის დათვალიერების ოქმი. შესაბამისად, გაუგებარია, დამატებით რა სახის მტკიცებულებების წარდგენა იყო საჭირო სარჩელში მითითებული გარემოების დასამტკიცებლად.

10.3 ამასთან, საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ მემორიალის განთავსებისა და მისი განადგურების დროისათვის ქონება, რომელზეც აღნიშნული მემორიალი იყო განთავსებული მოსარჩელის მართლზომიერ მფლობელობაში იმყოფებოდა, ხოლო სახელმწიფოს ამ ქონებაზე საკუთრება მოგვიანებით წარმოეშვა, 2016 წლის 12 სექტემბრის მიმართვის საფუძველზე. ამრიგად, სასამართლომ უგულებელყო ის უდავო ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხეების მიერ განადგურებული ქონება შეიქმნა მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტიდან გამოყოფილი თანხით, რაც ნიშნავს იმას, რომ ქონება წარმოადგენდა მუნიციპალიტეტის საკუთრებას და მისი განადგურებით მოსარჩელეს მიადგა ქონებრივი ზიანი.

10.4 სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურებაზე უფლებამოსილ პირს. თუმცა, თუნდაც დასტურდებოდეს ეს გარემოება, მას უნდა განესაზღვრა ის საპროცესო სუბიექტი, რომელიც უფლებამოსილი იქნებოდა მოეთხოვა ანაზღაურება.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 სექტემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

სამოტივაციო ნაწილი:

12. საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია.

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

15. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

17. წარმოდგენილ საკასაციო შედავებათა მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

18. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია განმარტებული, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას, სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ საქმე №ას- 15-29-1443-2012; №ას-973-1208-04; №ას- 664-635-2016).

19. კასატორის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია ეხება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და არასწორად დაასკვნა, რომ არ დგინდებოდა მითითებული მტკიცებულებების საფუძველზე მოპასუხეთა მხრიდან მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი.

20. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოთ მითითებულ პრეტენზიას და პირველ რიგში განმარტავს შემდეგს: როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკითაა დადგენილი სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისთვის შემდეგი ელემენტების კუმულაციურად არსებობა უნდა დადგინდეს: 1. ზიანი; 2. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; 3. მიზეზრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ქმედებას შორის. 4. ბრალეულობა. მხოლოდ იმ შემთხევაში, თუ საქმეში არსებული და დადასტურებული გარემოებებით დადგინდა ზემოაღნიშნული წინაპირობები, პირს დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, ე.ი. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მოხმობილი ნორმის დისპოზიციას უნდა წარმოშობდეს და თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას საფუძველშივე გამორიცხავს. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-809-776-2016, 4 აპრილი, 2017 წელი).

21. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების შეფასების წესი. კერძოდ, მოცემული მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს.

23. სასამართლოს, როგორც ნეიტრალური არბიტრის როლი მტკიცების პროცესში შემოიფარგლება მტკიცების საგნის სწორად განსაზღვრით, მხარეთა შეჯიბრებითობის ხელმძღვანელობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებობა-განკუთვნადობის შემოწმებითა და შეკრებილ მტკიცებულებათა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-ანალიზით, სწორედ მათ საფუძველზე ყალიბდება მოსამართლის შინაგანი რწმენა და იგი საფუძვლად დაედება მიღებულ გადაწყვეტილებას (სუსგ №ას-839-805-2016, 2017 წლის 6 მარტი).

24. ამავე დროს, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, რომელიც გულისხმობს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ისე განაწილებას, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია, ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა - მას, ვინც უარყოფს.

25. ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ სარჩელის განხილვის დროს, მხარეები სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო სასამართლო წარმოდგენილ მტკიცებულებებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი (მოსარჩელე) მოპასუხეთა მხრიდან მისთვის ქონებრივი ზიანის მიყენების ფაქტზე აპელირებს, თუმცა სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ ადასტურებს აღნიშნული ზიანის დადგომაში მოპასუხეთა ბრალეულობას.

ამავე საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხეთა ბრალეულობის დამადასტურებელ რელევანტურ მტკიცებულებად კასატორის მიერ წარმოდგენილი დადგენილება დაზარალებულად ცნობის შესახებ ვერ განიხილება.

უდავოა, რომ სისხლის სამართლის საქმის განხილვის ფარგლებში შესაბამისი ორგანოების კვლევის საგანს წარმოადგენს სწორედ ის ფაქტობრივი გარემოება, არის თუ არა პირი დამნაშავე ანუ ჩაიდინა თუ არა მან მართლსაწინაღმდეგო და ბრალეული ქმედება. აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებას კი ადასტურებს მხოლოდ კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი. შესაბამისად, მცხეთის მუნიციპალიტეტის დაზარალებულად ცნობა არ წარმოადგენს მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეულობის დამადასტურებელ მტკიცებულებას.

სისხლის სამართლის საქმის აღვრა ეფუძვნება მხოლოდ ვარაუდს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისა და ზიანის არსებობის შესახებ. სწორედ სისხლის სამართლის საქმის განხილვის ფარგლებში დგინდება და დასტურდება კონკრეტული ქმედება არის თუ არა დანაშაულის ნიშნების შემცველი და ზიანის გამომწვევი. ასევე დგინდება მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელი სუბიექტიც.

საკასაციო პალატის დასკვნით, საქართველოს კანონმდებლობა დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას არ უკავშირებს მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე დამდგარ განაჩენს. ასეთი განაჩენი მოთხოვნის უფლების მქონე პირს ათავისუფლებს მხოლოდ მტკიცების ტვირთისაგან. სისხლის სამართლის საქმის წარმოება არ გამორიცხავს, არ აქარწყლებს პირის უფლებას, სამოქალაქო-სამართლებრივი პრეტენზიის წაყენების შესახებ მანამდე, მისი მსვლელობისას ან მის გარეშე.

თუმცა ასეთ ვითარებაში, საჭიროა, რომ სახეზე იყოს ე.წ. „გენერალური დელიქტის“ სრული შემადგენლობა: მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი. ამასთან, ზიანი უნდა იყოს პირდაპირი და გარდაუვალი შედეგი ზიანის მიმყენებლის მოქმედებისა (უმოქმედობისა). ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს გენერალური დელიქტის იურიდიულ შემადგენლობას რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის.

26. საკასაციო სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია განმარტოს სამოქალაქო საპროცესო ურთიერთობის მიზნებისათვის აღიარების სამართლებრივი მნიშვნელობა, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 131-ე და 132-ე მუხლების თანახმად, ერთი მხარის მიერ ისეთი გარემოების არსებობის ან არარსებობის დადასტურება (აღიარება), რომელზედაც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნებსა თუ შესაგებელს, სასამართლომ შეიძლება საკმარის მტკიცებულებად ჩათვალოს და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას.

საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის ან არარსებობის აღიარება მხარეს შეუძლია როგორც ზეპირი, ისე წერილობითი ფორმით, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების ან ამ საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის დროს. თუ აღიარება წარმოდგენილია წერილობითი ფორმით, იგი დაერთვის საქმეს. ზეპირად გაკეთებული აღიარება შეიტანება სასამართლო სხდომის ოქმში.

საპროცესო სამართლის თეორიაში აღიარების განსაკუთრებული მნიშვნელობა განმარტებულია იმგვარად, რომ ფაქტს, რომელსაც უნდა ადასტურებდეს დავის სუბიექტი, ადასტურებს მისი მოწინააღმდეგე მხარე. ფაქტის აღიარების დროს მხარე ცნობს დავის კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, რაც სასამართლომ შეიძლება საკმარის საფუძვლად მიიჩნიოს გადაწყვეტილების გამოტანისას და დაეყრდნოს ამ აღიარებას.

საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნისნავს, რომ ის დოკუმენტი, რომელსაც კასატორი მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან საქმისთვის მნიშვნელოს მქონე გარემოების აღიარებად მიიჩნევს სსსკ-ის 131-132 - ე მუხლების სტანდარტის შესაბამის მტკიცებულებად არ გვევლინება ვინაიდან არაა შედგენილი მხარეთა შორის მიმდინარე სამოქალაქო სამართალწარმოების ფარგლებში და შესაბამისად საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობის აღიარებად ვერ განიხილება.

იმ პირობებში, როდესაც საქმეში წარდგენილი არცერთი დოკუმენტით არ დგინდება სოფ. .......... მდებარე 96 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე (ს/კ: #......) აღმართული მემორიალის დანგრევის გამო მოპასუხეთათვის რაიმე სახის პასუხისმგებლობის დაკისრების ფაქტი, სისხლის სამაღთალწარმოების პროცესში გამოკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე დაყრდნობით აპელირება, რომ მემორიალი მოპასუხეთა უშუალო მონაწილეობით დაინგრა, არ შეიძლება ადასტურებდეს ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნას.

საკასაციო პალატის განმარტებით, დასახელებული წერილობითი დოკუმენტები უნდა შეფასდეს როგორც სტანდარტული ხასიათის წერილობითი მტკიცებულება და ასევე, საქმეშე შეკრებილ სხვა მტკიცებულებებთან ერთად განხილული იქნეს სსსკ-ის 105-ე მუხლით განსაზღვრული სტანდარტით.

მთლიანობაში, საკასაციო პალატა დასაბუთებულ საკასაციო შედავებად ვერ მიიჩნევს კასატორის მითითებას საკასაციო საჩივარში ასახულ მტკიცებულებათა ჩამონათვალზე (2015 წლის 16 ოქტომბრის სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება; 2015 წლის 28 დეკემბრის მიღება-ჩაბარების აქტი; 2015 წლის 18 დეკემებრის სამუშაოების მიღების აქტი; მუნიციპალიტეტის 2016 წლის 21 იანვრის ბრძანება, რომლითაც დასტურდება მიმწოდებლისთვის შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება; 2018 წლის 29 ნოემბრის ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლითაც დასტურდება, რომ სოფ. .......... მდებარე 96 კვ.მ მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული ნაგებობის რეგისტრაციის მოთხოვნით სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ საჯარო რეესტრს მიმართა 2016 წლის 12 სექტემბერს; ერთ-ერთი მოპასუხის მიერ მცხეთა-მთიანეთის გუბერნატორის სახელზე შეტანილი განცხადება, სადაც მოპასუხემ აღიარა მემორიალის დანგრევის ფაქტი; მოწმეთა ჩვენებები, რომლითაც ასევე დასტურდება მოპასუხეთა მიერ მემორიალის განადგურების ფაქტი; 2019 წლის 24 მაისის შემთხვევის დათვალიერების ოქმი) და თვლის, რომ მითითებული დოკუმენტები ზიანის მიყენების ფაქტის დამადასტურებელ რელევანტურ მტკიცებულებებად ვერ გამოდგება.

27. როგორც სააპელაციო სასამართლომ თავად მოსარჩელის განმარტების საფუძველზე დაადგინა, მითითებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული მემორიალი დაინგრა 2016 წელს, თუმცა საქმეში წარდგენილი არცერთი დოკუმენტით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მემორიალის განადგურების დროს სწორედ მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს.

არც ის გარემოება დგინდება, რომ მოსარჩელე აჟამად არის აღნიშნული ნაკვეთის მესაკუთრე (ან მართლზომიერი მფლობელი). პირიქით, საქმეში არსებული მოსარჩელისთვის სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ გაგზავნილი 2018 წლის 19 ივლისის #5/40772 წერილიდან ჩანს, რომ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო ამ ეტაპზე მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს სოფელ .......... მდებარე 96 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობის (#1, ს/კ #......) მუნიციპალიტეტისთვის გადაცემას (იხ. ს.ფ 127). თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი 2018 წლის 29 ივნისის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან კი დადგენილია, რომ აღნიშნული ქონების მესაკუთრე სახელმწიფოა (იხ. ს.ფ. 27).

28. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

29. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

29.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1.მცხეთის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2.კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3.განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: ვლადიმერ კაკაბაძე

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე