17 ნოემბერი, 2020 წელი,

საქმე№ას-734-2020 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შპს „რ.ხ.ი.ა.ჯ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - V. P.G.(მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული თანხის უკან დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება მიუღებელი შემოსავლისათვის

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „რ.ხ.ი.ა.ჯ–ა“ („ R. I.A. G.“), (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც გამყიდველი, კომპანია, მოპასუხე ან კასატორი) საქართველოში რეგისტრირებული იურიდიული პირია, რომლის 100%-იანი წილის მესაკუთრეა „რ.ა.ხ–ას“ სახელმწიფო - საინვესტიციო ორგანო, არაბთა გაერთიანებული საემიროები. კომპანია თბილისში, საკუთრების უფლებით ფლობს სასტუმრო კომპლექსს - „შ.მ.პ–ს“.

2. 2011 წლის 8 ოქტომბერს მოპასუხესა და „E.H.H.L.“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მყიდველი) შორის დაიდო წერილობითი შეთანხმება, რომელიც დასათაურებულია - როგორც „ურთიერთგაგების მემორანდუმი“. შეთანხმების საგანი იყო „შ.მ.პ–ის“ გასხვისება, რომელიც მყიდველს გადაეცემოდა - 62 500 000 აშშ დოლარად ან მის ეკვივალენტ არაბთა გაერთიანებული საემიროების დირჰამად. მყიდველს პირველი შენატანი - 600 000 აშშ დოლარი ან მისი ეკვივალენტი არაბთა გაერთიანებული საემიროების დირჰამი, გამყიდველის მიერ წინასწარ განსაზღვრულ ანგარიშზე მემორანდუმის ხელმოწერისას უნდა გადაეხადა; 19 400 000 აშშ დოლარი ნასყიდობის დახურვისას, რაც შესაძლებელი იყო 2011 წლის 31 ოქტომბერს ან დაახლოებით - საკუთრების 25%-ის გადაცემის დროს; 15 000 000 აშშ დოლარი, წლიურ 4%-თან (რომელიც აითვლებოდა ნასყიდობის დახურვის თარიღიდან) ერთად, 2012 წლის 31 ივლისს, ან მანამდე, როდესაც საკუთრების 15% იქნებოდა გადაცემული; 13 500 000 აშშ დოლარი, წლიურ 4%-თან ერთად, 2013 წლის 31 იანვარს ან - მანამდე; 14 000 000 აშშ დოლარი, წლიურ 4%-თან ერთად, 2013 წლის ივლისს ან მანამდე, როდესაც საკუთრების 100% იქნებოდა გადაცემული. შეთანხმებას მყიდველის სახელით ხელი, ჰ.ჰ–მა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მყიდველის წარმომადგენელი) მოაწერა.

3. შეთანხმების საფუძველზე, მყიდველის წარმომადგენელმა (ჰ.ჰ–მა), როგორც პირადად, ისე მასთან დაკავშირებული (აფილირებული) კომპანიების („N.Y.G.T.“; „T.G.T.L.“; „ O.G.T.“) მეშვეობით, შპს „რ.ხ.ი.ა.ჯ–ის“ პარტნიორს, რ.ა.ხ–ას საინვესტიციო სახელმწიფო ორგანოს, 2011 წლის 11 ოქტომბრიდან 2012 წლის 27 მარტის ჩათვლით, ნასყიდობის ფასის ნაწილი -19 831 371 აშშ დოლარი გადაუხადა.

4. 2014 წლის 24 ნოემბერს მყიდველის წარმომადგენელმა (ჰ.ჰ–მა) და შპს „ნ.ი.ე–მა“ 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმების საფუძველზე წარმოშობილი მოწინააღმდეგე მხარის (უფლებამონაცვლეებისა და მემკვიდრეების) წინააღმდეგ არსებული ყველა უფლება და მოთხოვნა, რომელიც შედეგია ან წარმოიშვა (წარმოიშვება) SPA შერატონიდან, ავსტრიის კანონმდებლობის შესაბამისად დაფუძნებულ უცხოურ კომპანია „V.P.C-ს“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, ცესიონერი ან მოწინააღმდეგე მხარე) დაუთმეს. მოგვიანებით, მყიდველის წარმომადგენელმა დაადასტურა, რომ მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე, გამოხატავდა ნამდვილ და ჭეშმარიტ ნებას, მოსარჩელისთვის გადაეცა ყველა და ნებისმიერი მოთხოვნა, დაკავშირებული ნებისმიერ გადახდასთან, დარიცხულ სარგებელსა და ზიანთან, რომელიც გამომდინარეობდა ხელშეკრულებიდან, მათ შორის, 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმებიდან ან საქართველოში/თბილისში სასტუმრო შერატონის შეძენასთან დაკავშირებული ან სხვა ნებისმიერი დოკუმენტიდან (იხ. „უფლებამოსილების მინიჭებად ავსტრიაში გამოსაყენებლად“ დასათაურებული 2017 წლის 2 იანვრის დოკუმენტი).

5. შპს „ე.ჯ–ის“ დასკვნით, 2016 წლის 1 დეკემბრისათვის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დეპოზიტებზე გამოცხადებული შეწონილი საპროცენტო განაკვეთის, აშშ დოლარსა და არაბთა გაერთიანებულ დირჰამს შორის დადგენილი გაცვლითი კურსის მიხედვით, მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი შემოსავალი - 9 617224 აშშ დოლარია.

6. ზემოაღნიშნულ ფაქტებზე დაყრდნობით 2016 წლის 26 თებერვალს მოსარჩელემ (ცესიონერმა) სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული თანხის დაბრუნებისა და მიუღებელი შემოსავლისათვის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

7. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო. ის მოთხოვნის გამომრიცხაველი გარემოებაზე მითითებით ამტკიცებდა, რომ მოსარჩელის სასარგებლოდ არ მომხდარა 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმებიდან მოთხოვნის დათმობა. მისი მოსაზრებით, 2014 წლის 24 ნოემბრის დათმობის ხელშეკრულება ნამდვილი არ იყო და ის არ წარმოუშობდა მოსარჩელეს უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე მოთხოვნას.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 5 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს - 19 831 371 აშშ დოლარისა და 9 617 224 აშშ დოლარის, ასევე - 2016 წლის 2 დეკემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად -1 198 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 54-ე, 316.1, 317.1, 477-ე, 323-ე, 183-ე, 311.1, 976-ე, 981-ე და 979-ე მუხლები გამოიყენა.

9. მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 29 მაისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი უარყოფილ იქნა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10.1. სააპელაციო სასამართლომ მთლიანად გაიზიარა პირველი ინსტანციის მიერ დადგენილი ფაქტები და მათი სამართლებრივი შეფასება იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეებს შორის 2011 წლის 8 ოქტომბრის დადებული შეთანხმება ბათილი იყო, რადგანაც ის ფორმადაუცველ გარიგებას წარმოადგენდა და ამ გარიგების საფუძველზე განხორციელებული შესრულების უკან დაბრუნებისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება ჰქონდათ შემსრულებლებს უსაფუძვლო გამდიდრების წესების შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ 2014 წლის 24 ნოემბერს მყიდველის წარმომადგენელსა (ჰ.ჰ–ი) და შპს „ნ.ი.ე–ს“ უფლება ჰქონდათ, 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმების საფუძველზე წარმოშობილი მოთხოვნა დაეთმოთ მოსარჩელისათვის.

11. მოპასუხემ საკასაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა. კასატორის ძირითადი პრეტენზიები შემდეგია:

11.1. მყიდველის წარმომადგენლის (ჰ.ჰ–ი) ან მასთან დაკავშირებულ რომელიმე კომპანიისაგან სადავო თანხა მოპასუხეს არ მიუღია; თანხა გადახდილია არა ურთიერთგაგების მემორანდუმის, არამედ - „რ.ჰ.ჰ. ლიმითედს“, შპს „ნ.ი.ე–სა“ და ჰ.ჰ–ს შორის 2012 წლის 1 მარტს გაფორმებული წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე; შესაბამისად, რაკი თანხა არ მიუღია, მოცემულ საქმეში ის არასათანადო მოპასუხეა. არც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა და არც სამართლებრივი დოქტრინა არ იცნობს თანხის სხვა პირის მეშვეობით მიღების ცნებას.

11.2. სასამართლომ, ნაცვლად სახელშეკრულებო სამართლის ნორმებისა, გამოიყენა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები, არ გაითვალისწინა, რომ კასატორი არ გამდიდრებულა.

11.3. კასატორი სადავოდ ხდის საქმეში წარმოდგენილი სადავო თანხის გადახდის დამადასტურებლად წარმოდგენილი ჩეკების ნამდვილობას იმაზე მითითებით, რომ ისინი დედნის სახით არ ყოფილა წარდგენილი.

11.4. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად დაადგინეს, რომ მოთხოვნის დათმობა კანონიერია. 2014 წლის 24 ნოემბრის მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებას შპს „ნ.ი.ე–ის“ დირექტორ ფ. ნ–ის ნაცვლად, არაუფლებამოსილი პირი მყიდველის წარმომადგენელი (ჰ.ჰ–ი) აწერს ხელს, შესაბამისად, მოთხოვნის დათმობის შეთანხმება არ არის ნამდვილი ანუ „V.P.C.“ არასათანადო მოსარჩელეა.

11.5. წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მხარეებს შორის ნებისმიერი დავა განსახილველად უნდა გადაეცეს ინგლისური სამართლის საფუძველზე არბიტრაჟს, DIFC/LCIA წესების მიხედვით. ამ ხელშეკრულებით გამორიცხულია მოთხოვნის სხვა პირისათვის გადაცემა. შესაბამისად, ვინაიდან მხარეებს შორის ურთიერთობა წესრიგდება წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე და არა 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმებით, საქართველოს სასამართლოს არ გააჩნია აღნიშნული დავის განხილვის კომპეტენცია.

11.6. გარდა ამისა, კასატორმა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 8 მაისის განჩინების (სხდომის გადადებაზე უარის თქმის შესახებ) გაუქმებაც მოითხოვა. მისი მოსაზრებით, საქმე პროცესუალურსამართლებრივი თვალსაზრისითაც დარღვევებითაა განხილული, კერძოდ, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ პანდემიისა და საქართველოში არსებული საგანგებო მდგომარეობის დროს, საეჭვოდ დაჩქარებულ და არაგონივრულად შემჭიდროებული ვადით, დისტანციურად განიხილა საქმე და დაწესებული შეზღუდვების პირობებში, სრულფასოვნად საქმისთვის მომზადების შეუძლებლობის, კომპანიის დირექტორებისა და უცხოელი წარმომადგენლების პროცესზე დასწრების სურვილით, საქმის განხილვის გადადების თაობაზე მათი შუამდგომლობა უარყო. საქმის განხილვისას კი, მის მიმართ დაირღვა საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო კონვეციებით მინიჭებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება, რადგან კონვენციის მე-6 მუხლი სწორედ პროცესის მხარისათვის საკუთარი პოზიციის სრულად და ამომწურავად წარდგენის შესაძლებლობის მიცემას გულისხმობს.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 7 სექტემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

14.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14.2. მიუხედავად იმისა, რომ 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმების არასწორ სამართლებრივ შეფასებაზე კასატორის პრეტენზია გასაზიარებელია, საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივარს დასაშვებად მაინც ვერ მიიჩნევს, რადგანაც საბოლოო შედეგზე ზეგავლენას ვერ მოახდენს. გასაჩივრებული განჩინება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ მისი სამოტივაციო ნაწილი ამ კუთხით არ შეიცავს შესაბამის სამართლებრივ დასაბუთებას (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქ/პუნქტი), კერძოდ:

14.2.1. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ „მხარეთა შორის 2011 წლის 8 ოქტომბერს გაფორმებული შეთანხმება, კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაუცველობის გამო, დადებულად ვერ მიიჩნევა, სარჩელით შეცილებასა და სასამართლო დადგენილებას არ საჭიროებს და, რომ ასეთ დროს იურიდიულად უვარგისი შედეგი ავტომატურად დგება“ და განმარტავს, რომ უძრავი ნივთის გასხვისების წესს ადგენს სსკ-ის 323-ე (ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას) და არა - 311.1 მუხლი, როგორც ეს შეაფასა სასამართლომ. მოხმობილი ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ უძრავი ნივთის გასხვისების შესახებ ხელშეკრულება წერილობით ფორმას საჭიროებს, სხვა დათქმა კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის. ამასთან, მართალია, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში უნდა დარეგისტრირდეს (სსკ-ის 311.1 მუხლი), წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას მესამე პირთათვის იურიდიული ძალა არ გააჩნია, თუმცა, ეს ვალდებულება სანივთოსამართლებრივი ვალდებულებაა, გამიზნული კონკრეტული პირის საკუთრების უფლების დადასტურებისათვის, რისი შეუსრულებლობაც უძრავ ქონებაზე წერილობით დადებულ გარიგებას ბათილად ვერ აქცევს. ამის საილუსტრაციოდ საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე: „უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებითსამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას განსაზღვრავს სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლს, ეს ნორმა წერილობით ფორმასთან ერთად განამტკიცებს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელ წინაპირობასა და საკუთრების გადასვლის მომენტს - რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტს ის დანიშნულება გააჩნია, რომ შემძენი მესამე პირების წინაშე მესაკუთრის სტატუსით აღიჭურვება, ვინაიდან უძრავი ქონების შემძენის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციამდე, ერთადერთ მესაკუთრედ ითვლება გამსხვისებელი (სკ-ის 312-ე მუხლი). როგორც აღინიშნა, სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლი განსაზღვრავს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებითსამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ფორმის დაცვით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მიუხედავად იმისა, რეგისტრირებულია თუ არა იგი საჯარო რეესტრში, წარმოშობს ნასყიდობის მომწესრიგებელი ნორმებით გათვალისწინებულ მხარეთა უფლება-მოვალეობებს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია არის არა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ფორმა, არამედ უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელი წინაპირობა, შესაბამისად, მისი დაუცველობა იწვევს არა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, არამედ იმას, რომ შემძენი არ მიიჩნევა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ და კარგავს ამ ქონების კეთილსინდისიერ შემძენთან შედავების უფლებას (სკ-ის 185-ე მუხლი)“, (შდრ. სუსგ #ას-523-496-2014, 30.04.15 წ; #ას-875-817-2017, 21.03.2018წ).

15. ამრიგად, 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმება ნამდვილი იყო და ის მხარეებს წარმოუშობდა უფლება-მოვალეობებს. მისი საგანი იყო უძრავი ნივთი, თბილისში მდებარე სასტუმრო „შ.მ.პ–ი“, რომლის შესაძენად მყიდველს უნდა გადაეხადა 62 500 000 აშშ დოლარი ან მისი ეკვივალენტი არაბთა გაერთიანებული საემიროების დირჰამი (სსკ-ი 327-ე მუხლის პირველი ნაწილი - ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეების მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით). „ურთიერთგაგების მემორანდუმი“, თავისი შინაარსით წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულებას და მასზე ვრცელდება ნასყიდობის მომწესრიგებელი ნორმები (სსკ-ის 477-ე და მომდევნო მუხლები). შესაბამისად, მყიდველი (E.H.H.L.) ნასყიდობიდან გამომდინარე ვალდებული იყო, შეთანხმებული წესით (გრაფიკით) გადაეხადა გამყიდველისათვის ნასყიდობის ფასი. საქმის მასალებით უტყუარადაა დადგენილი, რომ მყიდველის ეს ვალდებულება ნაწილობრივ შეასრულეს არავალდებულმა პირებმა, ჰ.ჰ–მა და მასთან დაკავშირებულმა (აფილირებულმა) კომპანიებმა („N.Y.G.T.“; „T.G.T.L.“; „ O.G.T.“). მათ შპს „რ.ხ.ი.ა.ჯ–ის“ პარტნიორს - რას ალ ხაიმას საინვესტიციო სახელმწიფო ორგანოს, ჯამურად - 19 831 371 აშშ დოლარი გადაუხადეს.

15.1. კასატორის მტკიცება, რომ აღნიშნული თანხა მას უშუალოდ არ მიუღია, სამართლებრივ სურათს ვერ შეცვლის, რადგანაც 2001 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმებით ნასყიდობის ფასი გამყიდველს წინასწარ განსაზღვრულ ანგარიშზე უნდა გადაეხადა. შესაბამისად, პრეზუმირებულია (ივარაუდება), რომ მითითებულმა პირებმა თანხა სწორედ კრედიტორის (კასატორის) მიერ მითითებულ ანგარიშებზე ჩარიცხეს. ამ გარემოების გამაქარწყლებელი მტკიცებულება კასატორს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ შესრულების მიღება არაუფლებამოსილი პირის მიერ კასატორის თანხმობით მოხდა (თუ ვალდებულების შესრულება მიიღო იმ პირმა, რომელიც არ იყო უფლებამოსილი, ვალდებულება ჩაითვლება შესრულებულად მაშინ, როცა კრედიტორმა მისცა ამის თანხმობა ან ამ შესრულებისგან მიიღო სარგებელი, სსკ-ის 373.2-ე მუხლი). შესაბამისად, ის ამ პირების ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა და მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული სარგებელთან ერთად. ამ პრეზუმფციის გაქარწყლება, ბუნებრივია, მოპასუხეს/კასატორს ეკისრებოდა. ამ გარემოების გამაქარწყლებელი დამაჯერებელი მსჯელობა კი, მას სასამართლოსათვის არ შემოუთავაზებია. სსკ-ის 385-ე მუხლის თანახმად, ის რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება, უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ჰ.ჰ–სა და მასთან დაკავშირებულ (აფილირებულ) კომპანიებს („N.Y.G.T.“; „T.G.T.L.“; „ O.G.T.“) მოთხოვნა კასატორის (შესრულების მიმღების) მიმართ წარმოეშვათ არა წილის ნასყიდობის, არამედ 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმების საფუძველზე. შესრულების კონდიქციიდან გამომდინარე მათი მოთხოვნის უფლება სსკ-ის 976.1 „ა“ ქვეპუნქტიდან (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში), 979-ე მუხლის პირველი (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე, სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით) და 981-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებიდან (თუ მიმღებმა მიღებისას იცოდა, ან უხეში გაუფრთხილებლობის გამო მისთვის უცნობი იყო სამართლებრივი საფუძვლის ხარვეზის არსებობა და ამის შესახებ მოგვიანებით შეიტყობს,ან გადაცემის თაობაზე მოთხოვნა მიღებულია სასამართლო წარმოებაში, მაშინ მიმღებს ეკისრება პასუხისმგებლობა ხარვეზის თაობაზე ცნობების მიღების ან სასამართლო წარმოებაში გადაცემის დროიდან _ 979-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების, 980-ე მუხლის, ასევე ქვემოთ მოყვანილი წესების საფუძველზე. თუ მიმღები არ იღებს სარგებელს, რომელიც მას შეეძლო მიეღო მეურნეობის სათანადოდ გაძღოლის შედეგად, მაშინ ანაზღაურების მოვალეობა ეკისრება იმ შემთხვევაში,თუ მას ბრალი მიუძღვის. ფულად ვალზე გადახდილ უნდა იქნეს პროცენტი. საგნიდან მიღებული შემოსავალი უნდა დაბრუნდეს) გამომდინარეობდა და მოსარჩელისათვის მოთხოვნის დათმობის გამომრიცხველი გარემოებაც არ არსებობდა.

16. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს 2014 წლის 24 ნოემბრის მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების ნადვილობისათვის აუცილებელ შემდეგ წინაპირობებზე: მოთხოვნა განსაზღვრებადი, ანუ იდენტიფიცირებადი უნდა იყოს, ის უნდა ეკუთვნოდეს მოთხოვნის დამთმობს (ცედენტს) და მისი გადაცემა შესაძლებელი უნდა იყოს. მოცემულ შემთხვევაში, სამივე წინაპირობა სახეზეა. როგორც უკვე აღინიშნა, დასათმობი მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველია 2011 წლის 8 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მყიდველის (E.H.H.L.) ვალდებულების (ნასყიდობის ფასის გადახდა) ნაწილის არავალდებული პირების მიერ გადახდა. ნასყიდობის საფასურის ნაწილი ჰ.ჰ–მა და მასთან აფილირებულმა კომპანიებმა, ჯერ კიდევ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე გადაიხადეს, სახელდობრ, 2011 წლის 11 ოქტომბერს - 2 202 000 დირჰამი, 2011 წლის 17 ოქტომბერს - 10 478 000 დირჰამი, 2011 წლის 14 ნოემბერს - 8 257 500 დირჰამი და 2011 წლის 13 დეკემბერს -11 453 125 დირჰამი. აქედან გამომდინარე, საფუძველს მოკლებულია კასატორის არგუმენტი, რომ გადახდილია 2012 წლის 1 მარტის წილის ნასყიდობის ფარგლებში. ასევე, არ არსებობს მოთხოვნის გადაცემის დამაბრკოლებელი გარემოებები, რაც გათვალისწინებულია სსკ-ის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილით (მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია, მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). მოვალესთან შეთანხმება დათმობის დაუშვებლობის შესახებ შეიძლება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს მოვალის პატივსადები ინტერესი). მოცემულ შემთხვევაში, მოთხოვნის დათმობა არ ეწინააღმდეგება არც ვალდებულების არსს, არც კანონს და არც 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმებას, რომელიც მოთხოვნის გადაცემის დაუშვებლობას არ ითვალისწინებდა. გარდა ამისა, იგი დავის შემთხვევაში, ინგლისური სამართლის საფუძველზე არბიტრაჟის მიერ, DIFC/LCIA წესების თანახმად, საქმის განხილვის თაობაზე შეთანხმებასაც არ ითვალისწინებდა.

17. კასატორის მოთხოვნა საქართველოს სასამართლოს კომპეტენციის არარსებობაზე მითითებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმისწარმოების შეწყვეტის თაობაზე ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე დაუსაბუთებელია.

ასევე დაუსაბუთებელია, კასატორის პრეტენზიაც მოსარჩელის არასათანადოობასთან დაკავშირებით. ის ფაქტი, რომ 2014 წლის 24 ნოემბრის მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულებას შპს „ნ.ი.ე–ის“ დირექტორ ფ.ნ–ის ნაცვლად, ჰ.ჰ–ი (მყიდველის წარმომადგენელი) აწერს ხელს, სამართლებრივ სურათს ვერ შეცვლის. ამ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო პრეზუმირებულად მიიჩნევს უფლებამოსილი პირის - ფ.ნ–ის თანხმობის არსებობას, რადგანაც საქმეში არ არის წარმოდგენილი საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, მაგალითად, ფ.ნ–ის განცხადება მოთხოვნის დათმობის არანამდვილობასთან დაკავშირებით. მერყევად ბათილი გარიგების შეცილების უფლება არა მოპასუხეს, არამედ უფლებამოსილ პირს (ფ.ნ–ის) ეკუთვნოდა (სსკ-ის 99-ე-102-ე მუხლები). ამ უკანასკნელს კი, მოთხოვნის დათმობა სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, მოთხოვნის დათმობა ნამდვილია და, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეც უფლებამოსილი იყო, აღეძრა სარჩელი.

18. კასატორი სადავოდ ხდის საქმეში წარმოდგენილი სადავო თანხის გადახდის დამადასტურებლად წარმოდგენილი ჩეკების ნამდვილობას იმაზე მითითებით, რომ ისინი დედნის სახით არ ყოფილა წარდგენილი. საკასაციო საამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორის ეს პრეტენზია არ არის გასაზიარებელი მისი არათანმიმდევრული და წინააღმდეგობრივი ხასიათის გამო, კერძოდ, ერთი მხრივ, მოპასუხე სადავო თანხის მიღებას ფაქტობრივად ადასტურებს, როცა საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ თანხა გადახდილია 2012 წლის 1 მარტის წილის ნასყიდობის და არა 2011 წლის 8 ოქტომბრის შეთანხმების ფარგლებში, მეორე მხრივ კი, საერთოდ უარყოფს თანხის მიღებას. ამ გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის მსჯელობას ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სსსკ-ის 135-ე (წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე) მუხლის გამოუყენებლობასთან დაკავშირებით.

19. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის პროცესუალური დარღვევებით განხილვას ეხება, რამაც, მისი მოსაზრებით, საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია. კერძოდ, იგი მიიჩნევს, რომ საქმის დისტანციურად განხილვით დაირღვა მხარის უფლება, რადგანაც მას არ მიეცა საკუთარი პოზიციის სრულად და სრულფასოვნად პროცესზე დაფიქსირების საშუალება. გარდა ამისა, კომპანიის დირექტორებსა და უცხოელ წარმომადგენლებს არც პროცესზე დასწრების შესაძლებლობა არ მიეცათ. ამ მსჯელობასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „კორონავირუსის შესაძლო გავრცელების აღსაკვეთად სასამართლო სისტემაში გასატარებელ ღონისძიებების შესახებ“ საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს 2020 წლის 13 მარტის რეკომენდაციის 1-ლი მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის (საერთო სასამართლოებმა უზრუნველყონ პროცესის მონაწილეთა სასამართლო განხილვაში მონაწილეობა დისტანციურად, ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით, საპროცესო კანონმდებლობთ გათვალისწინებული წესით) თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს შეეძლო, საქმე დისტანციურად განეხილა. ამასთან, უდავოა, რომ სააპელაციო განხილვის თითოეული ეტაპი ცნობილი იყო მხარეებისათვის, მათ გადაეგზავნათ საქმეში არსებული მასალები და ინფორმირებული იყვნენ საქმის განხილვის თარიღის, ასევე, განხილვის ფორმის თაობაზე, უზრუნველყოფილ იქნა სასამართლო სხდომაზე მათი დისტანციურად მონაწილეობაც, შესაბამისად, აპელანტს სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, სასამართლო სხდომაზე ნებისმიერ საკითხზე დაეფიქსირებინა საკუთარი პოზიცია. ამდენად, მისი ეს პრეტენზიაც დაუსაბუთებელია. განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით პალატა დამატებით მოიშველიებს პრეცედენტულ სამართალსაც. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვაც კი არ მიიჩნია ევროკონვენციის 6.1. მუხლის დარღვევად (იხ. ECHR: „რიჟამაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, განაცხადი no: 2745/03, 31.07.2007წ. გადაწყვეტილება). შესაბამისად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 8 მაისის განჩინების (სხდომის გადადებაზე უარის თქმის შესახებ) გაუქმების თაობაზე კასატორის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

21. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

22. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს შპს "ე.ჯ.ი.ო–ის" (ს/კ ......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 ლარის (საგადასახადო დავალება #1594803464, გადახდის თარიღი 15.07.2020 წ), 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „რ.ხ.ი.ა.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „რ.ხ.ი.ა.ჯ–ას“ (ს/კ ......) დაუბრუნდეს შპს "ე.ჯ.ი.ო–ის" (ს/კ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 ლარის (საგადასახადო დავალება #1594803464, გადახდის თარიღი 15.07.2020 წ), 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

ბესარიონ ალავიძე

მირანდა ერემაძე