30 სექტემბერი, 2020 წელი, №ას-1540-2019 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოპასუხე) – სს „ს.რ–ა"

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელე) – თ.ა–ა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ს.რ–ა (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი, დამსაქმებელი, საწარმო) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებას, რომლითაც ნაწილობრივ გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელს თ.ა–ასთვის (შემდეგში - მოსარჩელე, დასაქმებული) 3 წლის ხელფასის შესატყვისი კომპენსაციის - 21800 ლარის გადახდა დაეკისრა.

2. საკასაციო პრეტენზია ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

2.1. კასატორის მოსაზრებით, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია არაგონივრულია. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, კომპენსაცია არცერთი მხარისთვის არ უნდა ქმნიდეს უსაფუძვლო გამდიდრების წინაპირობებს. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს კომპენსაციის განსაზღვრისას, არ გამოუკვლევია ის გარემოება, თავისი ძალებით შეეცადა თუ არა მოსარჩელე სამსახურის მოძიებას. ამ გარემოების დამადასატურებელი მტკიცებულება მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია. კასატორის განსჯით, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ-ის) 415-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სასამართლოს დათხოვნილი სუბიექტის ასაკის, კომპეტენციისა და დასაქმების პერსპექტივის შეფასებით, სსკ-ის 415-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა დაედგინა, ხომ არ იყო გამოკვეთილი დაზარალებულის ბრალი - მოსარჩელის უმოქმედობა, თავიდან აეცილებინა ზიანი. კასატორის განმარტებით, მოსარჩელე ფართო სპექტრის სპეციალისტია, მას მინიჭებული აქვს ეკონომისტ-ინფორმატიკოსის კვალიფიკაცია, რომელიც მოთხოვნადი პროფესიაა, ამასთან, მოსარჩელე ახალგაზრდაა და სამომავლოდ დასაქმების პერსპექტივაც აქვს, რაც სასამართლოს არ გაუთვალისწინებია. დამსაქმებელს ისე დაეკისრა 3 წლის ხელფასის შესატყვისი კომპენსაციის გადახდა, რომ გადაწყვეტილებაში არ ასახულა, თუ რა ობიექტურმა გარემოებებმა შეუქმნა სასამართლოს ასეთი გადაწყვეტილების მიღების შინაგანი რწმენა. კასატორის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 12 თვის ხელფასს.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

5.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

5.2. საკასაციო პალატის განსჯით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე, ანუ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:

5.2.1. მოსარჩელე 2015 წლის 20 ივლისიდან დასაქმებული იყო საწარმოს ინფრასტრუქტურის ფილიალის სალიანდაგო დეპარტამენტის აღმოსავლეთის სალიანდაგო სამმართველოს ოპერატიული საწარმოო პერსონალის, საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზის, თბილისის უბნის ყოფილი სანერგეს სპეციალისტის თანამდებობაზე. მისი ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 600 ლარს (ხელზე მისაღები ოდენობა).

5.2.2. დამსაქმებლის 2016 წლის 8 აგვისტოს N513 ბრძანებით, 2016 წლის 22 აგვისტოდან, სშკ-ის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,ა“ პუნქტის და 38-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, დასაქმებული გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. დამსაქმებელმა დასაქმებულს 2 თვის კომპენსაცია გადაუხადა.

5.2.3. დასაქმებულის 2016 წლის 30 აგვისტოს მოთხოვნის საფუძველზე, 2016 წლის 8 სექტემბრის წერილით მოპასუხემ მოსარჩელეს აცნობა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი იყო ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდიდა სამუშაო ძალის შემცირებას. ამავე მიმართვით დასაქმებულს განემარტა, რომ მისი დასაქმების სტრუქტურული ერთეული გარდაიქმნა დამოუკიდებელ სტრუქტურულ ერთეულად, რეორგანიზაციის შესაბამისად, დამტკიცდა შესაბამისი სამმართველოს სტუქტურა და ახალი საშტატო განრიგი, რომლის მიხედვითაც გაუქმდა 7 საშტატო ერთეული. ასეთი სახის ორგანიზაციული ცვლილება კი, წარმოადგენდა შრომის კოდექსის 37.1. მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონისმიერ საფუძველს.

5.2.4. რეორგანიზაციამდე არსებულ საცავ ტყე-ნარგავთა ბაზის საშტატო განრიგი ითვალისწინებდა თბილისის უბნის სანერგეს სპეციალისტის 7 საშტატო ერთეულს, რეორგანიზაციის შემდგომ შექმნილ საცავ-ტყე-ნარგავთა სამმართველოს თბილისის უბანზე განისაზღვრა სანერგეს სპეციალისტის 5 შტატი.

5.2.5. 2016 წლის 14 ივლისს დამსაქმებლის მიერ გაცემული ცნობით ირკვევა, რომ რეორგანიზაციის შედეგად სახელფასო ფონდის ეკონომიამ შეადგინა 4250 ლარი.

5.2.6. დასაქმებულმა დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ინფორმატიკისა და მართვის სისტემების ფაკულტეტი და მიენიჭა ეკონომისტ-ინფორმატიკოსის კვალიფიკაცია.

5.2.7. საცავ ტყე-ნარგავთა სამმართველოს სანერგეს სპეციალისტის 5 საშტატო ერთეულიდან არცერთი არ არის ვაკანტური.

6. განსახილველ შემთხვევაში, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნა სშკ-ის 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება, მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლების დანაწესიდან გამომდინარეობს.

8. სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, პირველ რიგში, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლად სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას) დაედო.

9. მითითებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ორგანიზაციული ცვლილებები (რეორგანიზაცია) მხოლოდ მაშინ წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ არსებობს სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა (შდრ. სუსგ №ას-1444-1364-2017, 9.03.2018).

10. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სტრუქტურის შეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულსამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ რეორგანიზაცია, ჯერ ერთი, არ უნდა იყოს ფორმალური, ეკონომიკური, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები საწარმო/ორგანიზაციაში რეალურად უნდა განხორციელდეს შესაბამისი ფაქტობრივი და კანონიერი საფუძვლით და, მეორე, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში, საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. ადმინისტრაციის მიერ ამგვარი ნების გამოვლენას, მიუხედავად იმისა, რა ფორმით არსებობს იგი (აქტი, ბრძანება, გარიგება), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის დისპოზიციური შინაარსი (საჯარო წესრიგისა და ზნეობის წინააღმდეგობა) ბათილად მიიჩნევს და მას იურიდიულ შედეგს არ უკავშირებს. ამდენად, რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერად ჩატარებული, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება, დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის -რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს (შდრ. სუსგ. საქმე Nას-224-224-2018, 18 მაისი, 2019 წელი).

11. საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას მიაპყრობს შრომით დავებში დადგენილი მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურობაზე, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, დამსაქმებელია ვალდებული, დაადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (შდრ. სუსგ №ას-483-457-2015, 7.10.2015). დამსაქმებელმა სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით უნდა დაადასტუროს ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში, ორგანიზაციული ცვლილებების გამო, დასაქმებულთა რიცხოვნობის შემცირების, მათ შორის, მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობა, რასაც დამსაქმებელმა კონკრეტულ შემთხვევაში თავი ვერ გაართვა.

11.1. უნდა აღნიშნოს, რომ რეორგანიზაციის საფუძვლით მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების უკანონობის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტებს და ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებას კასატორი არ ედავება (მას წარმოდგენილი აქვს, მხოლოდ ზოგადი ხასიათის პრეტენზია). სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, სააპელაციო სასამართლომ კი, დავაზე დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობა დასაქმებულის სამუშაოდან გასათავისუფლებლად, კერძოდ, არ გამოიკვეთა ისეთი ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდიდა დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებას. სააპელაციო სასამართლოს ამ სამართლებრივი დასკვნის საწინააღმდეგოდ კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია, საკასაციო პრეტენზია არსებითად მიმართულია კომპენსაციის წინააღმდეგ, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აღარ განავრცობს მსჯელობას რეორგანიზაციის მართლზომიერების შეფასებაზე და საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, მხოლოდ დამსაქმებელზე სასამართლოს მიერ დაკისრებული კომპენსაციის გონივრულობის შეფასებით შემოიფარგლება.

12. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მისთვის დაკისრებული კომპენსაციის ოდენობა არასწორად, არაგონივრულად განსაზღვრა, რითაც დაარღვია მოდავე მხარეთა შორის სამართლიანი ბალანსი.

13. პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების, დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, როდესაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე - იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა, კომპანიის ლიკვიდურობა და გადახდისუნარიანობა და ა.შ.

14. პალატა საქმის გარემოებათა გაანალიზების საფუძველზე მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია შეესატყვისება კომპენსაციის გონივრულობის სტანდარტს და მისი შემცირების თაობაზე მოთხოვნა დაუსაბუთებელია. კომპენსაციის გონივრულობის სტანდარტის შეფასებისას საკასაციო პალატა ითვალისწინებს არაერთ ფაქტორს. კონკრეტულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა განსაკუთრებით ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე ორი მცირეწლოვანი ბავშვის დედაა, რომლებიც მის კმაყოფაზე იმყოფებიან, აღნიშნული გარემოება მოპასუხეს ამ დავის ფარგლებში სადავოდ არ გაუხდია. შესაბამისად, ამ კონტექსტში, სასამართლო ითვალისწინებს მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლებით მიღებული მორალური წნეხის სიმძიმესა და მოსარჩელის კმაყოფაზე მყოფი მცირეწლოვანი ბავშვების საუკეთესო ინტერესებს, მოსარჩელის დასაქმებამდე მასზე დამოკიდებული ბავშვებისათვის სულ მცირე მინიმალური სოციალური განარტიების შექმნის აუცილებლობას, სასამართლო ითვალისწინებს იმ ფაქტსაც, რომ რეორგანიზაციის შედეგად შემცირებულ 7 საშტატო ერთეულზე დასაქმებულთაგან, დამსაქმებელმა მხოლოდ მოსარჩელეს არ შესთავაზა ალტერნატიული სამსახური, სხვა გათავისუფლებული დასაქმებულები კი, სხვადასხვა სტრუქტურულ ერთეულებში გადაანაწილა, რაც ერთიორად ამძაფრებს მოსარჩელისათვის სამსახურიდან გათავისუფლებით გამოწვეულ მორალურ განცდებს. გარდა ამისა, კასატორის ლიკვიდურობისა და გადახდისუნარიანობის, ასევე თავად დასაქმებულის დასაქმების პერსპექტივების შეფასების შედეგად პალატა ასკვნის, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ იკვეთება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამსაქმებლისათვის დაკისრებული კომპენსაციის გადახედვის (შემცირების) სამართლებრივი მოცემულობა.

რაც შეეხება კასატორის აპელირებას დაზარალებულის ბრალეულობაზე ზიანის დადგომაში, საკასაციო პალატა არარლევანტურად აფასებს მოხმობილი საკანონმდებლო დანაწესის (სსკ-ის 415-ე მუხლის) განსახილველ შემთხვევაზე განვრცობას. კომპენსაცია თავისი არსით, ერთი მხრივ, უზრუნველყოფს, როგორც უკვე აღინიშნა, დასაქმებულისათვის უკანონო გათავისუფლებით გამოწვეული მატერიალური და მორალური ზიანის კომპენსირებას, ხოლო, მეორე მხრივ, ემსახურება არამართლზომიერად მოქმედი დამსაქმებლის ქმედების სანქცირებას. ამდენად, კომპენსაციის ფუნქციაა, როგორც, დასაქმებულის ხელყოფილი შრომის უფლების რამდენადმე რესტიტუცია, ისე - დამსაქმებლის ქმედითი დასჯა, სამომავლოდ დამსაქმებლის უკანონო ქმედების პრევენციის მიზნით. სასამართლო საკუთარი შინაგანი რწმენის საფუძველზე, ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში საქმის გარემოებათა სრული სპექტრის გათვალისწინებით, ადგენს კომპენსაციის გონივრულ ოდენობას, რა დროსაც, რა თქმა უნდა, ითვალისწინებს უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის შემდგომი დასაქმების პერსპექტივებსაც, თუმცა დასაქმებულის მხრიდან შემდგომი დასაქმების მცდელობის გამოკვლევას, რაიმე სახის სამართლებრივი დატვრითვა კომპენსაციის განსაზღვრისას არ გააჩნია. სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებული გათავისუფლებიდან რა პერიოდში მოიძიებს ხელახლა ახლა სამუშაო ადგილს, ეს საკუთრივ დასაქმებულის გადასაწყვეტია და უკანონოდ მოქმედი დამსაქმებლის პასუხისმგებლობას ვერ შეარბილებს. ამასთან, სწორედ სამართლიანი ბალანსის დასაცავად, რათა თავიდან იქნეს აცილებული დამსაქმებლისათვის დაუსაბუთებელი ფინანსური ტვირთის დაკისრება, სასამართლო სხვა კრიტერიუმებთან, ერთობლივად, აფასებს დასაქმებულის შემდგომი დასაქმების პერსპექტივასაც. კონკრეტულ შემთხვევაში, მართალია, დასაქმებულს პროფესიული კვალიფიკაცია მიღებული აქვს ინფორმატიკის მიმართულებით, მაგრამ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში დამსაქმებელმა ის გადაიყვანა სანერგე მეურნეობაში სამუშაოდ და, საბოლოოდ, სწორედ სანერგე სპეციალისტის თანამდებობიდან გათავისუფლდა, შესაბამისად, ეს გარემოება, პალატის მოსაზრებით, შრომის ბაზარზე არსებული გამოწვევებისა და კონკურენციის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანწილად ამცირებს დასაქმებულის პროფესიით დასაქმების შემდგომ პერსპექტივებს, შრომის ბაზრის კვლევის ანალიზი კი ცხადყოფს, რომ ქალთა დასაქმების მაჩვენებელი ჩამორჩება საპირიპირო სქესის პირთა დასაქმების მაჩვენებელს. აქედან გამომდინარე და წინამდებარე განჩინების ფარგლებში განხილული ყველა სხვა გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა, მიიჩნევს, რომ დაკისრებული კოპენსაცია უზრუნველყოფს მხარეთა უფლებრივ მდგომარეობას შორის სამართლებრივ წონასწორობას და კასატორის შედავება კომპენსაციის თაობაზე მოკლებულია სამართლებრივ არგუმენტირებულობასა და დასაბუთებას.

15. საბოლოოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო იმგვარად დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რომლითაც გააბათილებდა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ დასაბუთებას.

16. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ. საქმე N ას-395-2019, 27 ივნისი 2019 წელი, საქმე N ას-1611-2018, 26 თებერვალი, 2019 წელი, საქმე N ას-1339-1259-2017, 30 ივლისი, 2018 წელი).

17. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

19. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, ხოლო კასატორს გადახდილი აქვთ საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 1080 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1080 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა #25920, გადახდის თარიღი 22.07.2019), 70% -756 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს.რ–ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2.სს „ს.რ–ას" (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1080 ლარის (საგადახდო მოთხოვნა #25920, გადახდის თარიღი 22.07.2019), 70% – 756 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი