საქმე №ას-259-259-2018 30 ივნისი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.მ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „რ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ზ.მ–მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი, პარტნიორი ან გამყიდველი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „რ–ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე ან კომპანია) მიმართ, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებით მიყენებული ზიანის _ 800 000 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

მოსარჩელე კომპანიის საწესდებო კაპიტალის 39% წილის მფლობელი პარტნიორია. მას და ო.ს–ს (შემდგოში _ მყიდველი) შორის 2013 წლის 8 თებერვალს გაფორმდა წინარე ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მხარეებმა აიღეს ვალდებულება, 2013 წლის 31 ოქტომბრამდე გაეფორმებინათ ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ, ქ.თბილისში, .... ს.უ–სა (ნაკვეთი ..., დაზუსტებული ფართობი - 7 000.00 კვ.მ, ს/კ: .....) და ქ.თბილისში, .... ქ#5-ში, მე-4 სართულზე მდებარე 143.86 კვ.მ (ს/კ: .....) ფართის თაობაზე. ამავე დღეს მხარეებმა გააფორმეს ბეს ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისადაც მყიდველმა .... მდებარე უძრავ ქონებაზე ბეს სახით გადაიხადა 700 000 აშშ დოლარი, ხოლო ქ.თბილისში, .... ქ#5-ში მდებარე ქონებაზე _ 100 000 აშშ დოლარი. ნასყიდობის ფასი .... მდებარე ქონებაზე შეადგენდა 3 000 000 აშშ დოლარს, ხოლო, ქ.თბილისში არსებულ უძრავ ქონებაზე - 200 000 აშშ დოლარს.

2013 წლის 5 აპრილს კომპანიამ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს პარტნიორის წინააღმდეგ და მოითხოვა მისთვის ზიანის ანაზღაურების მიზნით 5 143 808.43 ლარისა და 47 072.52 აშშ დოლარის დაკისრება. აღნიშნული სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, 2013 წლის 12 აპრილის განცხადებით კომპანიამ მოითხოვა ყადაღის დადება პარტნიორის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეებზე (ს/კ #..... და ს/კ #...... უძრავ ქონებაზე, ასევე, კომპანიაში პარტნიორის კუთვნილ 39%-იან წილზე). უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ განჩინება გაასაჩივრა პარტნიორმა, თუმცა, საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ვინაიდან კომპანიის მიერ აღძრული სარჩელის უზრუნველსაყოფად ყადაღა დაედო პარტნიორის კუთვნილ უძრავ ქონებას, 2013 წლის 12 ოქტომბერს მყიდველმა შეადგინა უთანხმოებათა შესახებ ოქმი, რომლითაც შეატყობინა გამყიდველს, რომ 2013 წლის 31 ოქტომბრამდე აძლევდა ვადას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესასრულებლად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოითხოვდა გადახდილი ბეს - 800 000 აშშ დოლარის უკან დაბრუნებას ორმაგი ოდენობით. პარტნიორმა ხსენებულის თაობაზე აცნობა რწმუნებულს, რომელმაც კომპანიის სარჩელის განმხილველ სასამართლოს 2014 წლის 17 ოქტომბერს მიმართა მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით და მოითხოვა სადეპოზიტო ანგარიშზე 800 000 აშშ დოლარის განთავსება, წინააღმდეგ შემთხვევაში _ უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით მას უარი ეთქვა შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე. ხელშეკრულებების არსებობის თაობაზე გაჟღერებულ იქნა თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2013 წლის 17 ოქტომბრის და 2013 წლის 13 დეკემბრის, ასევე, თბილისის სააპელაციო სასამართლოში - 2015 წლის 27 იანვრის სხდომაზე. მიუხედავად იმისა, რომ კომპანიისათვის ცნობილი გახდა მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შესახებ და იმის გათვალისწინებით, რომ სარჩელი ისედაც უსაფუძვლო იყო, მხარემ მაინც უარი განაცხადა სადეპოზიტო ანგარიშზე თანხის განთავსებაზე.

ზემოხსენებულ მიზეზთა გამო, ვერ მოხდა მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება მყიდველის მიერ დათქმულ დრომდე, რის გამოც, კვლავ შედგა ოქმი უთანხმოებათა შესახებ. ზეპირი მოლაპარაკების შედეგად, 2014 წლის 18 იანვარს კიდევ ერთხელ შედგა ოქმი, რითაც საბოლოოდ, ხელშეკრულების გაფორმების თარიღად განისაზღვრა 2014 წლის თებერვალი. სხვა შემთხვევაში კვლავ იყო ბეს ორმაგად დაბრუნების პირობა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ კომპანიის სარჩელი არ დააკმაყოფილა, თუმცა, აღნიშნული გადაწყვეტილება გასაჩივრდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში, რის გამოც სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება ვერ მოხდა. კომპანიის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო სასამართლოშიც, ხოლო საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ საკასაციო საჩივარი დატოვა განუხილველად. იმის გათვალისწინებით, რომ ვერ მოხდა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება, ნოტარიუს ე.ყ–ის თანდასწრებით მოსარჩელემ მყიდველს დაუბრუნა გადახდილი ბე ორმაგი ოდენობით (1 600 000 აშშ დოლარი), რაზეც გაფორმდა ფულის მიღებისა და გადაცემის შესახებ სანოტარო აქტი. ამდენად, გადახდილი თანხიდან 800 000 აშშ დოლარი (მიღებული ბეს ორმაგი ოდენობის დასაბრუნებლად), წარმოადგენს მიყენებულ ზიანს. გარდა აღნიშნულისა, მოპასუხემ ასევე უნდა აუნაზღაუროს მოსარჩელეს საადვოკატო მომსახურების ხარჯი - 5 000 ლარი და მყიდველისათვის ბეს ორმაგად დაბრუნებისას გაფორმებული სანოტარო აქტის საზღაური - 3 042 ლარი (რაც სასამართლო ხარჯებთან ერთად 11 042 ლარს შეადგენს).

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. უძრავი ქონებისა და არამატერიალური აქტივის დაყადაღების ფაქტი მოპასუხეს სადავო არ გაუხდია, თუმცა, რაც შეეხება მოსარჩელესა და მყიდველს შორის გაფორმებულ წინარე ნასყიდობისა და ბეს ხელშეკრულებებს, მოპასუხემ მიუთითა, რომ მისთვის უცნობი იყო აღნიშნული გარემოების თაობაზე. მოსალოდნელი ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფის თაობაზე 2013 წლის 17 ოქტომბერს წარდგენილ შუამდგომლობაში პარტნიორის რწმუნებულმა მიუთითა ზემოთ მითითებულ ფაქტებზე, თუმცა, მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ ყოფილა წარდგენილი, რაც შუამდგომლობის უარყოფის საფუძველი გახდა. მტკიცებულებათა არარსებობის პირობებში, კომპანიისათვის უცნობი იყო რა ვალდებულებები ჰქონდა აღებული მითითებულ უძრავ ქონებაზე მოსარჩელეს. სასამართლოს არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, მოსარჩელეს არც ზემოაღნიშნული განჩინების მიღების შემდგომ წარუდგენია თბილისის საქალაქო ან/და სააპელაციო სასამართლოსთვის რაიმე მტკიცებულება მოსალოდნელ ზიანთან დაკავშირებით, მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმე თითქმის ერთი წელი იხილებოდა. მოპასუხემ ეჭვქვეშ დააყენა 2013 წლის ხელშეკრულებათა ნამდვილობა, მისი ვარაუდით, შესაძლოა, არავითარი ხელშეკრულება არ გაფორმებულა და მათი შემდგომი გაფორმება ემსახურება მხოლოდ მოთხოვნის უფლების წარმოშობას. აღნიშნულ ეჭვს ისიც აძლიერებს, რომ არარეალურია როგორც ხელშეკრულებაში მითითებული ქონებების ღირებულება, ისე _ ანგარიშსწორების ფორმა _ 1 600 000 აშშ დოლარის უნაღდო ანგარიშსწორებით დაბრუნება. მოპასუხის განმარტებით, უძრავი ქონების წინარე ხელშეკრულება და ბეს ხელშეკრულება არ არის გაფორმებული სანოტარო წესით და არ არის დარეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, შესაბამისად, მხარეებს დოკუმენტებზე ნებისმიერი თარიღის მითითება შეეძლოთ. გარდა ამისა, საქართველოს პარლამენტის მიერ „სასოფლო- სამეურნეო მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონში 28.06.2013 წელს შეტანილი ცვლილებების საფუძველზე, რომც არ ყოფილიყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გამოყენებული, მოსარჩელე მაინც ვერ მოახერხებდა სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე დაწესებული მორატორიუმის გამო ქონების გასხვისებას მყიდველზე.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი უარყოფილ იქნა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პარტნიორმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების დასაბუთება:

1.1. საკასაციო პრეტენზიების მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები:

საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს სარჩელის უზრუნველყოფის გაუმართლებელი ღონისძიების შედეგად მიადგა თუ არა მხარეს ზიანი და არსებობს თუ არა ამ ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), წინამდებარე განჩინებით საკასაციო სასამართლო შეამოწმებს კასატორის შემდეგი პრეტენზიების საფუძვლიანობას:

- პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელის უარყოფა დაუკავშირა კომპანიის მხრიდან სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების კანონიერად გამოყენებასა და დამდგარ ზიანში მისი ბრალის არარსებობას, სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, რითაც სრულებით უარყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილის არსებობა. უნდა აღინიშნოს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება წარმოადგენს მოსარჩელის კანონით მინიჭებულ უფლებას, რომლის რეალიზაცია არ გამორიცხავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199.3 მუხლის გამოყენებას, პირიქით, სარჩელის უზრუნველყოფით მინიჭებული უფლების გამოყენებამ, კანონით დადგენილ შემთხვევებში (სსსკ-ის 199.3. მუხლი) შეიძლება განაპირობოს მოპასუხისათვის სარჩელის უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. განსახილველი ურთიერთობა წესრიგდება სწორედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, რომლის წინაპირობებიც განსხვავდება სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის წინაპირობებისგან (მოპასუხისათვის მიყენებული ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნა (შედეგი) წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა (წინაპირობა)). კანონი განმარტავს, თუ რა იგულისხმება ტერმინში „გაუმართლებელი გამოდგა“:

i მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ან/და

ii იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

- ინგლისის საპროცესო სამართალი ითვალისწინებს სასამართლო აკრძალვების (სარჩელის უზრუნველყოფის) მაგივრად მატერიალური კომპენსაციის დანიშვნას. ამ შემთხვევაში ინგლისის სასამართლო ითვალისწინებს გარკვეული წინაპირობების არსებობას. სასამართლო აკრძალვის ნაცვლად მატერიალური კომპენსაციის გამოყენება შესაძლებელია, თუ მოსარჩელის ამა თუ იმ უფლების დარღვევა მიჩნეულია ნაკლებად მნიშვნელოვნად. აგრეთვე, აუცილებელ პირობას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ მოსარჩელის უფლებით მიყენებული ზიანი უნდა ექვემდებარებოდეს ფულად შეფასებას და შესაძლებელი იყოს მისი ანაზღაურება თანხით. ინგლისის სასამართლო ასევე ითვალისწინებს იმასაც, რომ სასამართლო აკრძალვა არ უნდა იყოს მოპასუხისათვის მეტისმეტად მძიმე, ანუ ის არ უნდა იყოს უსამართლო, არაკეთილგონიერი“ (Романов А. К., Правовая система Англии, М., 2002, стр. 121). ინგლისის პროცესში სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებების გამოყენება განპირობებულია „ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის“ სასამართლოში წარდგენით. ეს გარკვეულწილად წარმოადგენს მოსარჩელის ვალდებულებას, უზრუნველყოს მოპასუხის მოთხოვნა თუ სარჩელის უზრუნველყოფა გაუმართლებელი გამოდგება. მნიშვნელოვანია, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება გამომდინარეობს არა კანონიდან, არამედ - სასამართლო პრეცედენტიდან (American Cyanamid Co против Ethicon Ltd [1975]). ინგლისის სასამართლო პრაქტიკაც მიუთითებს იმაზე, რომ თუ სარჩელი არ დაკმაყოფილდება, მოპასუხეს ეძლევა უფლება, სარჩელის უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანი მოითხოვოს თუ დაამტკიცებს ზიანის ფაქტს. ამ შემთხვევაში სასამართლო განსაზღვრავს ზიანის ოდენობას (Сравнительный анализ законодательства и практики Англии, Казахстана и России по вопросам принятия мер по обеспечению иска /https://www.zakon.kz/4698896-sravnitelnyjj-analiz-zakonodatelstva-i.html). გერმანიის სამოქალაქო პროცესის 945-ე პარაგრაფის თანახმად, თუ უზრუნველყოფის ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგება ამავე კანონის შემთხვევებში მხარეს, რომლის ინტერესებშიც შედიოდა უზრუნველყოფის გატარება, ვალდებულია მოწინააღმდეგე მხარეს აუნაზღაუროს ამით გამოწვეული ზიანი (Гражданское процессуальное уложение Германии. WoltersKluwer, 2006, п. 945). ანალოგიურ წესს ითვალისწინებს რუსეთის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 146-ე მუხლი და მოპასუხეს ეძლევა უფლება, მოითხოვოს მოსარჩელისგან სარჩელის უზრუნველყოფით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება თუ სარჩელი გაუმართლებელი აღმოჩნდება და გადაწყვეტილება შევა კანონიერ ძალაში (Волченко О., статья «Защита прав ответчика при принятии мер по обеспечению иска в гражданском судопризводстве России и Германии.», Труды Института государства и права Российской академии наук №5.2011, стр. 203).

- სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199.3 მუხლი და ზიანის მატერიალურ-სამართლებრივი ინსტიტუტი, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 327.3, 477-ე, 421-ე და 423.2 მუხლები, რადგან უდავოა, რომ კომპანიის სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ყადაღა გამოდგა გაუმართლებელი, სასამართლოს გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. ამის გამო პარტნიორმა ვერ გაყიდა ყადაღადადებული უძრავი ქონება და შედეგად მან ბე ორმაგად დაუბრუნა სავარაუდო მყიდველს 1 600 000 აშშ დოლარის ოდენობით. ბეს ორმაგად დაბრუნების შეთანხმება დამოწმდა სანოტარო წესით. დაბრუნებული თანხიდან 800 000 აშშ დოლარი წარმოადგენს იმ დანაკლისს რაც გამოწვეული იყო ვალდებულების შეუსრულებლობით.

- განსახილველ შემთხვევაში, 2013 წლის 8 თებერვალს გამყიდველსა და მყიდველს შორის წერილობით გაფორმდა წინარე ხელშეკრულება (სკ-ის 327.3 მუხლი), რაც მიუთითებს გამყიდველის ვალდებულებაზე, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მიჰყიდოს უძრავი ქონება მყიდველს (სკ-ის 477-ე მუხლი). ამ მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად მხარეთა შორის დაიდო წერილობითი ბეს ხელშეკრულება (სკ-ის 421-ე მუხლი), რომლის თანახმად მყიდველმა გამყიდველს გადასცა ბე - 800 000 აშშ დოლარი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების უზრუნველსაყოფად. გამყიდველის მიერ წინარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო (რასაც წინ უსწრებდა უთანხმოებათა შესახებ შეთანხმებები), მან მყიდველს დაუბრუნა ბეს _ 800 000 აშშ დოლარის ორმაგი ოდენობა _ 1 600 000 აშშ დოლარი (სკ-ის 423.2 მუხლი). ვალდებულების შეუსრულებლობის მიზეზად მითითებულია გაუმართლებელი სარჩელის უზრუნველყოფა, რაც გამომდინარეობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებიდან სარჩელის უარყოფის თაობაზე. მითითებული გარემოება შეესაბამება სსსკ-ის 199.3. მუხლის ნორმატიულ აღწერილობას. გადახდილი ბეს ორმაგი ოდენობიდან _ 1 600 000 აშშ დოლარიდან 800 000 აშშ დოლარი შეიძლება შეფასდეს როგორც ზიანი, რადგან ეს ის თანხაა რომლითაც შემცირდა კასატორის აქტივი და გაიზარდა მისი პასივი, რაც განპირობებულია გაუმართლებელი სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებით (სსსკ-ის 199.3 მუხლი).

- სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გამოტანილია მნიშვნელოვანი პროცესუალური დარღვევებით. საერთოდ არ არის შეფასებული საოქმო განმარტებები, რომლითაც დასტურდება ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების წარდგენა, ასევე მოპასუხის უარი ამ ხელშეკრულებების ნამდვილობასთან დაკავშირებით ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე. არ არის სწორად შეფასებული ბეს ხელშეკრულება, წინარე ხელშეკრულება, ბეს ორმაგად დაბრუნების ხელშეკრულება.

- სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლი, მან მხოლოდ ფორმალურად მიუთითა მასზე. ამავე დროს, არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 327.3 და 421-ე მუხლები. სასამართლომ არასწორად იმსჯელა ხელშეკრულების ნამდვილობის ინსტიტუტზე. ზიანის არარსებობას სასამართლო ასაბუთებს იმით, რომ მისთვის არ არის სარწმუნო მითითებული ხელშეკრულებები, მაგრამ შემოიფარგლება მოსაზრებით ყოველგვარი ფაქტებისა და მტკიცებულებების გარეშე. სასამართლო არასწორად განმარტავს მიზეზობრივი კავშირის ინტიტუტს, რადგან მიზეზობრივი კავშირის არარსებობას დაუკავშირა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ არაკონსტიტუციურად ცნობილი „მორატორიუმი.“ ყოვლად დაუსაბუთებულია სასამართლოს ეს მსჯელობა, რადგან ამ ცვლილებებით უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს არ აეკრძალათ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის შეძენა, არამედ დროებით შეჩერდა, მით უმეტეს, რომ ეს შეჩერება ცნობილი იქნა არაკონსტიტუციურად საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ. ეს ნიშნავს იმას, რომ ო.ს–ს ყოველთვის გარანტირებული ჰქონდა საკუთრების მიღებაზე კონსტიტუციური უფლება. საგანგებოდ უნდა აღინიშნოს, რომ „მორატორიუმის“ გამო უძრავი ქონებების ნასყიდობის ხელშეკრულების არ დადების გამო, პასუხს არ აგებდა კასატორი, რადგან „მორატორიუმი“ წარმოადგენს ფორსმაჟორულ მდგომარეობას. სასამართლოს ეს მსჯელობა ალოგიკურია, რადგან საქმეში წარმოდგენილი მასალების მიხედვით, 2013 წლის 12 აპრილს გამოყენებული ყადაღის გამო ხელშემკვრელ მხარეთა შორის შედგა უთანხმოების ოქმი და გამყიდველის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ვადა 2014 წლის თებერვლით განისაზღვრა. თუკი დავუშვებთ, რომ მითითებული „მორატორიუმი“ გახდა გამყიდველის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის მიზეზი, მაშინ ეს ფაქტი უფრო მიუთითებს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე, ვიდრე პირიქით. სასამართლოს აღრეული აქვს წინარე და ბეს ხელშეკრულებების ინსტიტუტები, იგი არასწორად ასკვნის, რომ ბეს ხელშეკრულება არ უნდა იქნეს გამოყენებული წინარე ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად.

- სასამართლომ უგულვებელყო საქმეში არსებული მტკიცებულებები, მიიჩნია, რომ გამყიდველს პირველ ინსტანციაში არ ჰქონდა წარდგენილი ბეს ხელშეკრულებისა და წინარე ხელშეკრულების დადების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. მან არასწორად შეაფასა გამყიდველის ელექტრონული წერილი, ბეს ხელშეკრულება, წინარე ხელშეკრულება, საერთოდ არ შეაფასა მხარეთა ახსნა-განმარტებები, რომელიც მიცემული ჰქონდათ პირველ ინსტანციის სასამართლოში და სხვა მასალები, რაც კავშირში იყო სარჩელის უზრუნველყოფის განცხადების განხილვასთან. პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო ჩანაწერებით დასტურდება (რაც უგულვებელყო სასამართლომ), რომ მოპასუხის ერთადერთი პრეტენზია ამ ხელშეკრულებებთან მიმართებაში იყო და არის ძველი თარიღით ხელმოწერის თაობაზე მოსაზრება. მოპასუხის შუამდგომლობაზე ამ ხელშეკრულებების ნამდვილობის დადგენის მიზნით ექსპერტიზის დანიშვნაზე მოსარჩელის მხრიდან თანხმობის გაცხადების შემდეგ, თავად მოპასუხემ თქვა უარი ექსპერტიზის ჩატარებაზე, შესაბამისად, არც ამ დოკუმენტების წარდგენის საჭიროება აღარ არსებობდა. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელემ წარადგინა ხელშეკრულებების დედნები პირველი ინსტანციის სასამართლოში. ამდენად, ყოვლად უსაფუძვლოა იმაზე მსჯელობა, რომ კომპანიისათვის უცნობი იყო ამის შესახებ და ის, რომ მოსარჩელე არ უთითებდა ამ ხელშეკრულებების თაობაზე.

- სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია სარჩელის დაკმაყოფილების ყველა წინაპირობა:

i ნასყიდობის წინარე და ბეს ხელშეკრულებების დადების ფაქტი;

ii ხელშემკვრელ მხარეთა დათქმა იმის შესახებ, რომ თუკი უახლოეს პერიოდში ვერ მოახერხებდა ქონების მყიდველისათვის გაფორმებას, გამყიდველს მოუწევდა ბეს ორმაგი ოდენობით დაბრუნება;

iii კომპანიის მიერ პარტნიორის წინააღმდეგ 2013 წლის 5 აპრილს სარჩელის აღძვრა და ამ სარჩელის უზრუნველსაყოფად პარტნიორის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასა და არამატერიალურ სიკეთეებზე, მათ შორის ზემოთ მითითებულ ქონებაზე ყადაღის დადების მოთხოვნა, რაც დააკმაყოფილა საქმის განმხილველმა სასამართლომ. ხსენებული განჩინება გასაჩივრდა პარტნიორის მხრიდან, თუმცა განცხადება არ დაკმაყოფილდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ. 2014 წლის 17 ოქტომბერს პარტნიორის მხრიდან მოთხოვნილ იქნა მოსალოდნელი ზიანის უზრუნველყოფა და კომპანიის დავალდებულება, სადეპოზიტო ანგარიშზე განეთავსებინა 800 000 აშშ დოლარი, წინააღმდეგ შემთხვევაში _ უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება, რასაც შეეწინააღმდეგა იმჟამინდელი მოსარჩელე, ხოლო სასამართლომ პარტნიორის მოთხოვნა არ გაიზიარა;

iv გაუმართლებელი ყადაღის გამო, გამყიდველმა ვერ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ქონების გასხვისების ვალდებულება, მათ შორის დამატებით მიცემული ვადის განმავლობაში, თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება არ იყო გაუქმებული, ნოტარიუსის თანდასწრებით ამჟამინდელმა მოსარჩელემ ბე დააბრუნა ორმაგად, რის თაობაზეც გაფორმდა ფულის მიღებისა და გადაცემის შესახებ სანოტარო აქტი. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში არსად არ არის ნახსენები იმის თაობაზე, რომ წინარე ხელშეკრულება, ბეს ხელშკრულება და ბეს ორმაგად დაბრუნების ხელშეკრულება არ არის ნამდვილი, არის კანონსაწინააღმდეგო და ა.შ. პირიქით, ამ გარემოებების არარსებობა და, შესაბამისად, მათზე სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში მსჯელობის არარსებობა მიუთითებს მათ ნამდვილობაზე და კანონშესაბამისობაზე. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი, რაც გამოიხატა უპირველეს ყოვლისა იმაში, რომ მოპასუხე არც შესაგებელში და არც ზეპირ თუ წერილობით განმარტებაში არ უთითებდა არცერთ ფაქტზე, რაც შეიძლება მიუთითებდეს ამ ხელშეკრულებების არანამდვილობაზე. მოპასუხის ყველა პოზიციის დაჯამების შედეგად ის ამახვილებდა ყურადღებას მხოლოდ იმაზე, რომ: მითითებული ხელშეკრულებები ყალბია, შესაძლებელია ხელშეკრულების მხარეებს ისინი გაეფორმებინათ „უკანა რიცხვით“. მოპასუხის მითითება სიყალბეზე შემოიფარგლება მხოლოდ ტერმინით „ყალბია“, რაც წარმოადგენს სამართლებრივ შეფასებას, ხოლო ამასთან დაკავშირებული ფაქტები, არ აქვს მითითებული. რაც შეეხება მოსაზრებას „უკანა რიცხვით“ მათი გაფორმების თაობაზე, ეს მოსაზრება არ არის დადასტურებული არცერთი მტკიცებულებით.

- არასწორია სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, თითქოს მოწინააღმდეგე მხარისათვის უცნობი იყო სარჩელის უზრუნველყოფით გამოწვეული ზიანის ოდენობა. სინამდვილეში კომპანიის, როგორც წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირების, ასევე _ დომინანტი და არადომინანტი პარტნიორებისათვის კარგად იყო ცნობილი, რომ აღნიშნული უძრავი ქონებები ჯერ კიდევ 2008 წელს იპოთეკით იქნა დატვირთული კასატორის მიერ სს „რ.ბ–ის“ სასარგებლოდ კომპანიის სესხის უზრუნველსაყოფად (იხ. საკასაციო საჩივარზე დართული იპოთეკის ხელშეკრულებები). აღნიშნული განპირობებული იყო იმით, რომ საზოგადოებას არ გააჩნდა ფულადი სახსრები და დასახული მიზნების მისაღწევად სესხი უზრუნველყოფილ იქნა პარტნიორის პირადი ქონებით, შესაბამისად, კომპანიის მხრიდან იმის განცხადება, რომ სადავო ქონების ღირებულების შესახებ არაფერი იცოდა, ყოველგვარ ლოგიკურ საფუძველს მოკლებულია.

- სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დავას იწვევს ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი. ხსენებული მსჯელობა ალოგიკური და ურთიერთსაწინააღმდეგოა. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს განჩინებით არ არის უარყოფილი ხელშეკრულებების ნამდვილობა, სასამართლო ფიქრობს, რომ ეს ხელშეკრულებები არ არის სარწმუნო, რადგან ისინი არ იყო წარდგენილი სასამართლოში კომპანიის სარჩელის განხილვისას და ამ პერიოდის მანძილზე პარტნიორის წარმომადგენელს არც უხსენებია მათ შესახებ. ამ განმარტებიდან ირკვევა, რომ სასამართლოს მიერ უგულვებელყოფილია საქმეში არსებული მასალები: კომპანიის სარჩელისა და სარჩელის უზრუნველყოფის განხილვის ყველა ეტაპზე პარტნიორის წარმომადგენელი ამ ხელშეკრულებების საფუძველზე უთითებდა იმ სავარაუდო ზიანზე, რომლის წინაშეც აღმოჩნდა კასატორი. წარდგენილ იქნა პარტნიორის ელექტრონული წერილი ხსენებული ფაქტების თაობაზე, რაც შეეხება ხელშეკრულებების წარდგენის ფაქტს, თავად კომპანიის შედავების გათვალისწინებით, როგორც უკვე ითქვა, მათი წარდგენის აუცილებლობა არ წარმოშობილა.

- გაუგებარია სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ სადავო თანხის გადახდილად მიჩნევის შემთხვევაშიც, არ იარსებებდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. მით უფრო გაურკვეველია სასამართლოს მსჯელობა, რომლის თანახმადაც გამყიდველსა და მყიდველს შორის არ წარმოშობილა ბეს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა, რადგან მხარეებს გაფორმებული არ ჰქონდათ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და აქედან გამომდინარე, ბეს ორმაგად დაბრუნება მოკლებულია სამართლებრივ საფუძვლებს.

1.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ:

საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) სავალდებულო ძალა გააჩნია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა წინააღმდეგაც საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. სააპელაციო პალატის დასკვნით:

1.2.1. 2013 წლის 5 აპრილს კომპანიამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში აღძრა სარჩელი ამჟამინდელი მოსარჩელის წინააღმდეგ, თანხის დაკისრების მოთხოვნით. ხსენებული სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, კომპანიის 2013 წლის 12 აპრილის შუამდგომლობის საფუძველზე, სასამართლომ 2013 წლის 15 აპრილს მიიღო განჩინება და ყადაღა დაედო პარტნიორის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებასა (მდებარე ქ.თბილისი, .... ქ#5, ს/კ #.....; ქ.თბილისში, .... ს.უ–ში, ს/კ #.....) და კომპანიაში პარტნიორის კუთვნილ 39% წილს;

1.2.2. კომპანიის სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 15 აპრილის განჩინებაზე საჩივარი წარადგინა პარტნიორმა, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2013 წლის 12 ივლისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა;

1.2.3. 2013 წლის 17 ოქტომბრერს, ამჟამინდელი მოსარჩელის წარმომადგენელმა სასამართლოს მიმართა განცხადებით და მოითხოვა მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფა. წარმომადგენელმა განცხადებას დაურთო პარტნიორის 2013 წლის 14 ოქტომბრის ელექტრონული წერილი, საიდანაც იკითხებოდა, რომ არსებობდა ბეს ხელშეკრულებები დაყადაღებულ უძრავ ქონებაზე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით განმცხადებელს უარი ეთქვა ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის გარანტიის გამოყენებაზე იმ დასაბუთებით, რომ განმცხადებელმა ვერ წარუდგინა სასამართლოს უტყუარი მტკიცებულებები, რომლებიც პირდაპირ დაადასტურებდა ზარალის მოლოდინის გარდაუვალობას;

1.2.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით კომპანიის სარჩელი პარტნიორის მიმართ არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, გაუქმდა მოცემულ საქმეზე მიღებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებაც. სარჩელის უარყოფის თაობაზე საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 24 მარტის განჩინებითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 6 აგვისტოს განჩინებით, თუმცა, კომპანიის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ზემდგომი წესით გასაჩივრების გამო, პარტნიორის ქონებაზე გამოყენებული ყადაღის გაუქმება ვერ მოხერხდა;

1.2.5. 2013 წლის 8 თებერვალს მოსარჩელესა და მყიდველს შორის გაფორმდა ე.წ წინასწარი ხელშეკრულება, რომლის პირველი და მე-8 პუნქტებით მხარეებმა აიღეს ვალდებულება, 2013 წლის 31 ოქტომბრამდე დაედოთ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება (უძრავ ქონებაზე: მდებარე ქ.თბილისში, .... ქ#5-ში, მე-4 სართულზე არსებულ 143,86 კვ.მ ფართსა ს/კ #.....; და ქ.თბილისში, .... ს.უ–ში, ნაკვეთ #....-ზე, დაზუსტებული ფართობი: 7000.00 კვ.მ, ს/კ #.....). ამავე დღეს, 2013 წლის 8 თებერვალს ზ.მ–სა და ო.ს–ს შორის გაფორმდა ბეს ხელშეკრულება, რომლის 1.1 და 1.2 პუნქტების თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ბეს მიმცემი (ო.ს–ი) ბეს მიმღებს (ზ.მ–ი) გადასცემს ფულად თანხას, ერთ შემთხვევაში (უძრავ ქონებაზე, ს/კ ......) 700 000 აშშ დოლარს, ხოლო, მეორე შემთხვევაში (უძრავ ქონებაზე, ს/კ ......) – 100 000 აშშ დოლარს. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ თანხის გადაცემას ესწრებოდნენ ო.უ–ძე და დ.ა–ი. ბეს გადაცემასთან დაკავშირებით რაიმე დამატებითი წერილობითი დოკუმენტი საქმეში წარმოდგენილი არ არის;

1.2.6. კომპანიის საქმეზე გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება მართალია, გაასაჩივრა პარტნიორმა, თუმცა, ნასყიდობის წინარე და ბეს ხელშეკრულებების თაობაზე საჩივრის ავტორს არ მიუთითებია. მხოლოდ ამის შემდგომ, როდესაც მისი საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, სასამართლოს მხარემ მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით მიმართა, სადაც მხოლოდ სიტყვიერად მიუთითა განსახილველ დავაში შესაფასებელი ხელშეკრულებების თაობაზე, თუმცა, მათი რეალურად არსებობის დასადასტურებლად დაურთო არა პირდაპირი მტკიცებულებები, არამედ, კომპანიის პარტნიორის ელექტრონული წერილი, სადაც ეს უკანასკნელი წარმომადგენელს ატყობინებდა ნასყიდობის წინარე და ბეს ხელშეკრულებების დადებისა და ამ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე შესაძლო პასუხისმგებლობის თაობაზე. სწორედ პირდაპირი მტკიცებულებების არარსებობა გახდა შუამდგომლობის უარყოფის საფუძველი. საგულისხმოა, რომ სანოტარო წესით ბეს ორმაგად დაბრუნების აქტი შედგა 2014 წლის 18 ივნისს (სადაც მითითებულია, რომ ნოტარიუსის თანდასწრებით 1.6 მლნ აშშ დოლარი, როგორც ბეს ორმაგი ოდენობა გადასცა ზ.მ–მა ო.ს–ს), მაშინ, როცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ მიღებულ იქნა 2014 წლის 7 აპრილს, თითქმის ორი თვით ადრე, ვიდრე მოხდებოდა თანხის დაბრუნება ნებაყოფლობით;

1.2.7. „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონში 2013 წლის 28 ივნისს შეტანილი ცვლილებით ე.წ მორატორიუმი გამოცხადდა და 2014 წლის 31 დეკემბრამდე დროებით შეჩერდა უცხოელებზე, საზღვარგარეთ რეგისტრირებულ იურიდიულ პირებსა და საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, უცხოელის მიერ საქართველოში რეგისტრირებულ იურიდიულ პირებზე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე საკუთრების მინიჭება. ეს შეზღუდვა ძალაში იყო საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ 2014 წლის 24 ივნისის განჩინების მიღებამდე. ამ მხრივ საგულისხმოა, რომ მყიდველი იყო რუსეთის მოქალაქე და მოსარჩელე, ყადაღის არარსებობის პირობებშიც კი, .... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთს ვერ გაყიდდა.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

1.3.1. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმებამდე ყურადღებას გაამახვილებს მოცემული საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების საკითხზე, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 დეკემბრის განჩინების თანახმად, საჩივრის განსახილველად მიღების წინაპირობას, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტი წარმოადგენდა, შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებაში საკასაციო პალატა იმსჯელებს მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევის საკითხსა და მათ არსებითობაზე საქმეზე მიღებული შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიმართ, კერძოდ, არსებობს თუ არა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით, ასევე, 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები.

1.3.2. უპირველეს ყოვლისა, უნდა აღინიშნოს, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების სპეციალურ სახეს წარმოადგენს და იგი არა ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესებით, არამედ _ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილით რეგულირდება (თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად), რაც იმას ნიშნავს, რომ:

ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის გამოყენებული უნდა იყოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება;

ეს ღონისძიება უნდა იყოს გაუმართლებელი;

უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად უნდა არსებობდეს ზიანი და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი.

ამ ფაქტების მითითება და მტკიცება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს. ის გარემოება, რომ მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად გვევლინება საპროცესო სამართლის ნორმა, არსებითად არ ცვლის ვითარებას. აღნიშნული საკანონმდებლო ტექნიკის საკითხია და სამართლებრივი ურთიერთობის რეგულირების მხოლოდ მასზე დამყარება არ ეწინააღმდეგება მართლწესრიგის პრინციპებს. ეს ნორმა მნიშვნელოვანია იმ კონტექსტშიც, რომ იგი ერთი მხრივ, მოსამართლეს აძლევს პრევენციული მოქმედების განხორციელების შესაძლებლობას _ ზიანის აშკარა საფრთხის შემთხვევაში, მხარეს შეიძლება დაეკისროს მისი უზრუნველყოფა, ამასთანავე, პირს, რომლის ინტერესების დაცვასაც ემსახურება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, განემარტება ამ ღონისძიების გაუმართლებლობის გამო შესაძლო ზიანზე პასუხისმგებლობა.

1.3.3. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორის მიერ წარმოდგენილ სასამართლო მეგობრის დასკვნაში გადმოცემულ მსჯელობას ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულების დადებისა და ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ბეს ხელშეკრულებით უზრუნველყოფის შესაძლებლობის თაობაზე და ამ საკითხთან მიმართებით ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოების მიერ დადგენილ გარემოებაზე, რომლის თანახმადაც 2013 წლის 8 თებერვალს მოსარჩელესა და მყიდველს შორის გაფორმდა ე.წ წინასწარი ხელშეკრულება, რომლის პირველი და მე-8 პუნქტებით მხარეებმა აიღეს ვალდებულება, 2013 წლის 31 ოქტომბრამდე დაედოთ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ხსენებული გარიგება დადებულია წერილობითი ფორმით. ამ მხრივ უნდა აღინიშნოს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამავე ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება (წინარე ხელშეკრულება). ხელშეკრულებისათვის გათვალისწინებული ფორმა ვრცელდება ასევე წინარე ხელშეკრულებაზედაც. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წინარე ხელშეკრულება თავისი სამართლებრივი ბუნებით განსხვავდება ძირითადი გარიგებისაგან. წინარე ხელშეკრულების შინაარსი, როგორც წესი, გამომდინარეობს ძირითადი ხელშეკრულების საგნიდან, მაგრამ ყველა შემთხვევაში იგი უნდა შეიცავდეს ძირითადი ხელშეკრულების დადების დავალდებულებას, ამასთანავე, წინარე ხელშეკრულება უნდა განსაზღვრავდეს იმ წინაპირობებს, რომლებიც აუცილებელია ძირითადი ხელშეკრულების დასადებად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი ბათილად (არარად) ჩაითვლება. წინარე ხელშეკრულება კონტრაჰირების იძულების სამართლებრივ ბერკეტს წარმოადგენს და მხარეებს წარმოუშობს მოთხოვნის უფლებას მომავალში ხელშეკრულების დადების თაობაზე. მითითებული სპეციფიკის გარდა, წინარე ხელშეკრულება ჩვეულებრივ გარიგებას წარმოადგენს და მის მიმართ სრულად ვრცელდება სახელშეკრულებო სამართლის ნორმები. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება წერილობითია, მასში მოცემულია გარიგების საგანი, ფასი, ძირითადი ხელშეკრულების დადების პირობა და ვადა (სკ-ის 477-ე მუხლით განსაზღვრული არსებითი პირობები), რაც იმას ნიშნავს, რომ გარიგება ფორმალური თვალსაზრისით აკმაყოფილებს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის მოთხოვნას. საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკით დადგენილია ისიც, რომ გარიგების ფორმის მომწესრიგებელი ზოგადი დებულებები მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 68-ე-71-ე მუხლებში. 68-ე მუხლის მიხედვით, გარიგების ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა. თუ ასეთი ფორმა არ არის დაწესებული, მხარეებს შეუძლიათ თვითონ განსაზღვრონ იგი. გარიგების ძირითადი ფორმებია ზეპირი და წერილობითი ფორმა, ხოლო წერილობითი გარიგება, თავის მხრივ შეიძლება იყოს მარტივი ან რთული (სანოტარო) სახის. სამოქალაქო კოდექსის 323-ე მუხლი უძრავი ნივთის გადაცემისათვის ადგენს მხოლოდ წერილობით ფორმას. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის არცერთი ნორმა არ განიხილავს უძრავი ნივთის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, როგორც გარიგების ფორმას (იხ. სუსგ №ას-1529-1443-2012, 9 დეკემბერი, 2013 წელი). რაც შეეხება სსკ-ის 183-ე მუხლში ასახულ მითითებას წერილობითი გარიგების საფუძველზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციასთან დაკავშირებით, აღნიშნული არ უკავშირდება გარიგების ფორმას, არამედ მხოლოდ იმას განსაზღვრავს, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულების კანონით დადგენილი წესით წერილობით გაფორმების შემდეგ, მოპოვებული საკუთრების უფლების აღრიცხვა პუბლიცირებულ უფლებათა ანუ საჯარო რეესტრში უნდა მოხდეს (იხ. სუსგ №ას-202-191-2017, 27 სექტემბერი, 2017 წელი, პ.პ: 31). ამდენად, შეიძლება ითქვას, რომ მოსარჩელის მიერ დადებული ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება ფორმალური თვალსაზრისით სრულად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს.

1.3.4. რაც შეეხება ბეს ხელშეკრულებას, საკასაციო პალატამ უკვე აღნიშნა, რომ თეორიული თვალსაზრისით ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფა დასაშვებია ბეს ხელშეკრულებით. თუმცა, ბეს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნების წარმატებისათვის სავალდებულოა თავად ამ ხელშეკრულების ნამდვილობის შემოწმება. ამ მხრივ საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დარღვევის თაობაზე და განმარტავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევად არ განიხილება შემთხვევა, როდესაც სასამართლო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, იკვლევს მოთხოვნის წინაპირობის ნამდვილობას, კეროდ, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნების საფუძვლიანობის დადგენისას, იქნება ეს შესრულება თუ მეორადი მოთხოვნები, სასამართლო ვალდებულია, პირველ რიგში დაადგინოს ხელშეკრულების არსებობა, ხოლო, ამ საკითხის გადაწყვეტის შემდგომ გადაჭრას საკითხი სახელშეკრულებო, კანონისმიერი თუ რომელი საფუძვლით შეიძლება იყოს გამართლებული მოსარჩელის პრეტენზია დარღვეული უფლების რესტიტუციის თაობაზე.

1.3.5. ხსენებული განმარტებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მხედველობაში იღებს ბეს ხელშეკრულების დადების მარეგულირებელ სამართლის დანაწესებს. სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლის თანახმად, ბედ მიიჩნევა ფულადი თანხა, რომელსაც ხელშეკრულების ერთი მხარე აძლევს მეორე მხარეს და ამით დასტურდება ხელშეკრულების დადების ფაქტი. ხსენებული ნორმიდან გამომდინარე, ბე წარმოადგენს არა დამოუკიდებელ გარიგებას, არამედ, იგი უზრუნველსაყოფი ვალდებულების ნაწილი, აქცესორული უფლებაა, რომელიც არსებობს ძირითად ვალდებულებასთან ერთად და ემსახურება ამ ვალდებულების არსებობის დადასტურებას/შესრულებას. სწორედ მისი აქცესორული ბუნება და სამართლებრივი დატვირთვა განაპირობებს იმას, რომ ბეზე შეთანხმებისას მხარეები ამავდროულად ათანხმებენ ხელშეკრულების არსებით პირობებს. სამართლის თეორიაში გამოთქმული მოსაზრებების თანახმად, ბეს ლეგალურ დეფინიციაში მითითებულია, რომ მისი მთავარი ფუნქციაა ხელშეკრულების დადების ფაქტის დადასტურება (მტკიცების ფუნქცია), თუმცა, მხოლოდ აღნიშნული არ არის ბეს ფუნქცია; მას აქვს კიდევ 2 მნიშვნელოვანი ფუნქცია: ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფისა და საგადამხდელო ფუნქციები. პირველი ფუნქციის სამართლებრივი შედეგი მდგომარეობს იმაში, რომ თუ ბეს მიმცემი ბრალეულად დაარღვევს მასზე დაკისრებულ ვალდებულებას, ბე რჩება მის მიმღებს და ბეს თანხა ჩაითვლება ზიანის ანაზღაურების ანგარიშში; ხოლო თუ ვალდებულების შეუსრულებლობა გამოწვეულია ბეს მიმღების ბრალეული მოქმედებით, მაშინ მან ბე უკან უნდა დააბრუნოს ორმაგად. ამასთან, არ გამოირიცხება ბეს მიმცემის მხრიდან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაც (423). მეორე ფუნქციის სამართლებრივი შედეგი კი მდგომარეობს იმაში, რომ ბეს თანხა, როგორც წესი, ჩაითვლება ვალდებულებით გათვალისწინებული გადასახდელის ანგარიშში (422) (იხ. http://www.gccc.ge/).

1.3.6. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს ბეს ხელშეკრულების დადების თაობაზე კასატორის მიერ წარმოდგენილ სასამართლოს მეგობრის დასკვნაში გადმოცემულ თეორიულ მსჯელობას, თუმცა, თავად სამოქალაქო კოდექსის 421-ე მუხლის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ბეს ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევისათვის სავალდებულოა არა მხოლოდ ხელშეკრულების წერილობით დადების ფაქტის დადასტურება, არამედ _ ბეს თანხის გადაცემის დამტკიცება. როგორც მოთხოვნის მარეგულირებელი მატერიალური, ისე _ საპროცესო ნორმებიდან გამომდინარე (სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლები), თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს. სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შესაგებლით მოპასუხემ ეჭვქვეშ დააყენა ხელშეკრულების დადება მათ შორის თანხის რეალურად გადაცემის თვალსაზრისით და ამ გარემოებას არც კასატორი უარყოფს საკასაციო საჩივრით, შესაბამისად, სადავო ფაქტს წარმოადგენს და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაა ბეს რეალურად მიღება. ამ მხრივ, მართალია, თავად სადავო ხელშეკრულება შეიცავს დათქმას თანხის მოწმეთა დასწრებით გადაცემის თაობაზე, თუმცა, ისეთ ვითარებაში, როდესაც მოთხოვნის წარმატებას თავად თანხის რეალურად გადაცემის ფაქტი განაპირობებს, ხოლო, გადაცემა შედავებულია მესამე პირის მიერ, ხელშეკრულების ზემოხსენებული ჩანაწერი და თანხის გადაცემის თაობაზე მოწმის ჩვენება არასაკმარისია ფაქტის მტკიცებისათვის, ამ შემთხვევაში მოსარჩელე, როგორც მტკიცების ტვირთის მატარებელი მხარე, ვალდებულია სასამართლოს შესთავაზოს უფრო სარწმუნო მტკიცება იმგვარად, რომ წარდგენილი თუნდაც არაპირდაპირი მტკიცებულებების ერთობლიობა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, წარმოშობდეს სასამართლოს შინაგან რწმენას თანხის რეალუარდ გადახდის თაობაზე. ამ მხრივ, მართალია, კასატორი პრეტენზიას გამოთქვამს საოქმო ჩანაწერების არასაკმარისი შეფასების თაობაზე, თუმცა, კასატორის შედავებათა გაზიარების შემთხვევაშიც კი, განსახილველი სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შედავება არ ამსუბუქებს მოსარჩელის მტკიცებას სარწმუნოდ დაადასტუროს ბეს თანხის რეალურად მიღების ფაქტი. უდავოა, რომ ამგვარი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება და ვერც კასატორი მიუთითებს მასზე.

1.3.7. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას იმის თაობაზე, რომ „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონში 2013 წლის 28 ივნისს შეტანილი ცვლილებით გამოცხადებული ე.წ მორატორიუმი 2014 წლის 31 დეკემბრამდე აფერხებდა ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებით მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას, რაც ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას ასევე აბრკოლებს. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულების ბეს ხელშეკრულებით უზრუნველყოფის ფაქტის დამტკიცების შემთხვევაში, შეფასება უნდა მიეცეს არა ზემოხსენებულ საკანონმდებლო შეზღუდვას, არამედ იმას, რომ ვალდებულების შესრულება გამორიცხა სარჩელის გაუმართლებელმა უზრუნველყოფამ, ამ შემთხვევაში უმთავრესია ის, რომ: ზემოხსენებული კანონი აჩერებდა და არ უარყოფდა სასოფლო-სამეურნეო მიწის უცხოელებზე გასხვისების შესაძლებლობას; შეზღუდვა შეეხებოდა წინარე ხელშეკრულების ერთ-ერთ და არა ორივე საგანს; ბეს ორმაგად დაბრუნება ვალდებულების არა ნებისმიერი, არამედ ბრალეული შეუსრულებლობის შემთხვევაშია დასაშვები (სკ-ის 423.2 მუხლი).

1.4. გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვების პროცესუალური დასაბუთება:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მართალია, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუმართლებლობით გამოწვეული მოთხოვნის წინაპირობები ნაწილობრივ დასტურდება, თუმცა, კასატორი ვერ ამტკიცებს წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად ბეს ხელშეკრულების რეალურად დადების ფაქტს (ბეს მიღება), ასეთ შემთხვევაში კი, შეუძლებელია მსჯელობა ბეს ორმაგად დაბრუნების ფაქტსა და ამ მხრივ თანხის ნახევრის ოდენობით მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების თაობაზე. ვინაიდან განსახილველი სარჩელის წარმატების ერთ-ერთი უმთავრესი წინაპირობის _ ზიანის თვალსაზრისით საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ დასაბუთებულ შედავებას, პალატა უარყოფს მხარის მოთხოვნას და ამავე კოდექსის 410-ე მუხლის შესაბამისად, უცვლელად ტოვებს გასაჩივრებულ განჩინებას.

2. საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:

წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს ერთვის იპოთეკის ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც მხარეს სურს ზიანის თაობაზე მოპასუხის ინფორმირების ფაქტის მტკიცება. პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენს, ამ ინსტანციაში მტკიცებულებათა წარმოდგენა ეწინააღმდეგება კანონმდებლის ნებას. შემოწმების ფაქტობრივი საფუძვლები, საკასაციო წარმოებისას შემოიფარგლება ქვემდგომ სასამართლოებში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების სისწორითა და გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში გადმოცემული მოსაზრებებით. ამდენად, პალატა ასკვნის, რომ კასატორს უარი უნდა ეთქვას დოკუმენტების მიღებაზე და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად უნდა დაუბრუნდეს ისინი.

3. პროცესის ხარჯები:

ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საკასაციო საჩივარი, არ არსებობს პროცესის ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარზე გადახდილ სახელმწიფო ბაჟს, ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, ის უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 55-ე, 104-ე, 407-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.მ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. ზ.მ–ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დართული მტკიცებულებები 14 (თოთხმეტი) ფურცლად (ტ. IV, ს.ფ. 253-266).

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე