2 დეკემბერი, 2020 წელი,

საქმე №ას-619-2020 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სს „რ.ა–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.ბ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – შრომითი ურთიერთობის აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ვ.ბ–ძე (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან დასაქმებული), 2015 წლის 1 აგვისტოს შპს „რ.ა–თან“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მესამე მოპასუხე ან დამსაქმებელი) დადებული უვადო შრომით-სამართლებრივი ხელშეკრულების საფუძველზე, საწარმოში დასაქმებული იყო მძღოლად და მისი საშუალო ყოველთვიური შრომითი ანაზღაურება 879.89 ლარს (შრომითი ანაზღაურება განისაზღვრებოდა გამომუშავებით) შეადგენდა.

2. 2016 წლის 1 სექტემბერს სს „ე.ი–მა“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე ან მეიჯარე) შეიძინა მესამე მოპასუხის კუთვნილი ქონება - მიწის ნაკვეთი, მასზე განთავსებული საწარმოს ნაგებობები და წარმოებისათვის განკუთვნილი დანადგარები. 2016 წლის 2 სექტემბერს დადებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე აღნიშნულ ქონებას და საწარმოო პროცესს მართავდა მესამე მოპასუხე. 2016 წლის 15 ნოემბერს მეორე მოპასუხესა და შპს „გ.ჯ–ს“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც თავდაპირველი მოიჯარე) შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საგანია მეიჯარის მიერ 2016 წლის 1 სექტემბერს აუქციონზე შეძენილი უძრავ-მოძრავი ქონება და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომელიც აუქციონზე გატანამდე წარმოადგენდა მესამე მოპასუხის საკუთრებას. იჯარის ხელშეკრულების მიხედვით, იჯარის საგნის დანიშნულებაა ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის საწარმოს მესამე მოპასუხის მიერ განხორციელებული საქმიანობის იდენტური საქმიანობისათვის გამოყენება. მესამე მოპასუხე, მართავდა საწარმოს და, როგორც დამსაქმებელი, აგრძელებდა შრომით ურთიერთობას საწარმოში დასაქმებულ პირებთან.

3. 2016 წლის 10 ნოემბერს საწარმოში მოხდა საავტომობილო ზეთის, დიზელის საწვავისა და ალუმინის სადენის ქურდობა. კომპანიის კუთვნილი ქონების ქურდობის ფაქტზე რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 22 ნოემბრის განაჩენით, დამნაშავედ ავტოსატრანსპორტო საამქროს მძღოლი პ.ბ–ი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მსჯავრდებული) იქნა ცნობილი.

4. დამსაქმებლმა 2016 წლის 21 ნოემბრის #352ლ ბრძანებით (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც სადავო ბრძანება), საწარმოს ქონების ქურდობის გამო, იმავე წლის 10 ნოემბრიდან დასაქმებულთან (ვ. ბ–თან) შრომითი ურთიერთობა შეწყვიტა, საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტისა და მუშა-მოსამსახურეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულების 6.5 მუხლის “დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

5. 2016 წლის 20 დეკემბერს მოსარჩელემ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნით მიმართა დამსაქმებელს, შედეგად, დასაქმებულს ეცნობა, რომ მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას საწარმოში ქურდობის ფაქტი დაედო საფუძვლად, კერძოდ, მოსარჩელემ ხელმძღვანელთან შეთანხმების გარეშე მსჯავრდებულს ნაქურდალი ქონება (ბიდონები) გადაატანინა საწარმოს ტერიტორიის ერთი ნაწილიდან მეორე ნაწილში, რაც ადმინისტრაციის მხრიდან დასაქმებულის მიმართ ნდობის დაკარგვის საფუძველი იყო.

6. 2017 წლის 1 იანვარს მესამე მოპასუხესთან იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა. 2017 წლის 6 იანვარს დადებული მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე კი, საწარმოს იჯარის უფლება შპს „გ.ჯ–ისგან“ გადაეცა სს „რ.ა–ს“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, საწარმო ან მოიჯარე). შესაბამისად, 2017 წლის იანვრიდან საწარმოს მართვას პირველი მოპასუხე ახორციელებს.

7. ზემოაღნიშნულ ფაქტებზე დაყრდნობით მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეების წინააღმდეგ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით.

8. პირველმა და მესამე მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, ხოლო მეორე მოპასუხეს არც შესაგებელი წარუდგენია და არც სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადებულა.

9. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი გასაჩივრებული ბრძანება და მოსარჩელე აღდგენილ იქნა პირველი მოპასუხე საწარმოს ავტოსატრანსპორტო საამქროში მძღოლად; 2017 წლის 1 იანვრიდან სამსახურში აღდგენამდე პირველ მოპასუხეს ყოველთვიურად იძულებითი განაცდურის - 879,89 ლარის გადახდა დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ. სარჩელი მეორე მოპასუხის წინააღმდეგ სამუშაოზე აღდგენის, ბრძანების ბათილად ცნობისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების, ასევე, 2016 წლის 21 ნოემბრიდან 2017 წლის 1 იანვრამდე იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში უარყოფილ იქნა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლი, საქართველოს ორგანული კანონის - საქართველოს შრომის კოდექსის, შემდეგში სშკ-ის, მე-2, 6.9, 37.1 „ზ“ და „ო“ ქვეპუნქტები, 38.8. 6.1⁵, მე-3, 32.1 და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, მე-2, მე-8, 115-ე, 54-ე, 394-ე, და 412-ე მუხლები გამოიყენა.

10. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პირველმა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი უარყოფილ იქნა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამსაქმებლის პოზიციას მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე არ გააჩნდა ლეგიტიმური საფუძველი და დასახული მიზნის არაპროპორციული იყო.

12. განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პირველმა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და მოთხოვნის ამ ნაწილში სარჩელის უარყოფა.

12.1. კასატორის მტკიცებით, კანონშეუსაბამოა დამსაქმებლის უფლებამონაცვლედ მათი ცნობა, რადგან, შრომით სამართლებრივ ურთიერთობაში უფლებამონაცვლეობას კანონისმიერი საფუძველი არ გააჩნია. გარდა ამისა, კასატორის მოსაზრებით, მყიდველს აუქციონზე შეძენილი ქონება შრომითი ვალდებულებებისგან თავისუფალი გადაეცა, შემდეგ კი, შრომით-სამართლებრივი ვალდებულებების გარეშე გადავიდა კასატორის მფლობელობაში.

12.2. კასატორის მითითებით, მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე ბრძანება მათ არ გამოუციათ, იმ უბრალო მიზეზით, რომ მოსარჩელე მათთან შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში არ იმყოფებოდა.

12.3. გარდა ამისა, კასატორის მოსაზრებით, ვინაიდან მოსარჩელე დასაქმებული იყო მესამე მოპასუხესთან, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, იგი იმავე საწარმოში უნდა აღდგეს და არა მათ საწარმოში, ხოლო, თუ უკანონოდ გათავისუფლებული პირის აღდგენა შეუძლებელია იმავე ან ტოლფას თანამდებობაზე, სასამართლოს მხრიდან განხილულ უნდა იქნეს კომპენსაციის გადახდის საკითხი, თუმცა, ვინაიდან სარჩელი სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში მიმართული არ არის სათანადო მოპასუხის მიმართ და, ამასთან, არასათანადო მოპასუხე არც შეიცვალა სათანადო მოპასუხით, სასამართლოს სარჩელი პირველი მოპასუხის წინააღმდეგ არ უნდა დაეკმაყოფილებინა.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულია განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი შედეგის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 2.1 (შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ) და 2.2 (შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით), 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება), 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები. საკასაციო სასამართლოს განსჯით, აღნიშნული ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა სამართლებრივი წინაპირობა შესრულებული იყო, ამასთან, არ ვლინდებოდა მოთხოვნის გამომრიცხველი/ან შემწყვეტი გარემოებები, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა სარჩელი.

16. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმაზე, რომ შრომითი ურთიერთობა არის, შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში, დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება, ანაზღაურების სანაცვლოდ. შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით. შრომითი ხელშეკრულება მხარეებს შორის იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ან სამუშაოს შესრულების ვადით (შდრ. სუსგ № ას-921-871-2015, 26.11.2015).

17. მოცემულ შემთხვევაში, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებული იყო კასატორის მხრიდან დამაჯერებელი არგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენაზე, რომლითაც ის დაამტკიცებდა, რომ მოსარჩელემ სამსახურებრივი მოვალეობა ნამდვილად უხეშად დაარღვია, რადგანაც საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, დამსაქმებელს ენიჭება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულების „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში. ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ-ები N ას-416-399-16, 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება; Nას-812-779-2016, 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება; Nას-1276-1216-2014, 2015 წლის 18 მარტის განჩინება; Nას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება).

18. დადგენილია, რომ დამსაქმებელმა მოსარჩელე სამსახურიდან გაათავისუფლა სშკ-ის 37.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტისა და მუშა-მოსამსახურეთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულების 6.5 მუხლის “დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, რაც მუშაკის მიერ ისეთ ბრალეულ ქმედებას გულისხმობს, რომელიც ადმინისტრაციის მხრიდან ქმნის ნდობის დაკარგვის საფუძველს. მოპასუხის მტკიცებით, ბრალეული ქმედება გამოიხატა მოსარჩელის მიერ ქურდობაში ხელისშეწყობით, რის გამოც ადმინისტრაციას მის მიმართ გაუჩნდა უნდობლობა, რაც მისი მოსაზრებით, დისციპლინური პასუხისმგებლობის ყველაზე მძიმე ზომის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია.

19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა. შესაბამისად, ამ შემთხვევაში, კასატორია (მოპასუხე) ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს მოსარჩელის მიერ, მასზე ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ანდა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის ფაქტები, რაც საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძვლად იქნება მიჩნეული.

20. დადგენილია, რომ საწარმოს კუთვნილი ქონების ქურდობის ფაქტზე რუსთავის საქალაქო სასამართლომ 2016 წლის 22 ნოემბრის განაჩენით, არა მოსარჩელე, არამედ სხვა პირი ცნო დამნაშავედ. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელის მიერ მსჯავრდებულის თხოვნით ბიდონების ერთი ადგილიდან მეორე ადგილას გადატანა, თუნდაც ხელმძღვანელობასთან შეთანხმების გარეშე, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს იმგვარ ქმედებად, რაც შრომითი ურთიერთობის გაგრძელების მიზანშეწონილობას ეჭვქვეშ დააყენებდა. საწარმოს შინაგანაწესის მიხედვით, ადმინისტრაციის მხრიდან ნდობის დაკარგვის საფუძვლად მითითებულია დასაქმებულის მიერ ბრალეული ქმედების ჩადენა. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს გამამტყუნებელი განაჩენის არარსებობის პირობებში 2016 წლის 10 ნოემბერს საწარმოში მომხდარი ფაქტის გამო, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ გააჩნდა და მან დაუსაბუთებლად გამოიყენა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ყველაზე მკაცრი ზომა გათავისუფლება.

21. საკასაციო პალატამ არაერთხელ განმარტა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოყენებული უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ № ას-941-891-2015, 2016 წლის 29 იანვრის განჩინება).

22. კასატორის პრეტენზია ისიცაა, რომ დასაქმებულს შრომითი ურთიერთობა ჰქონდა მესამე და არა პირველ მოპასუხესთან და, ამდენად, ის არ იყო მოსარჩელის შრომითი უფლების ხელყოფაზე ანგარიშვალდებული საწარმო.

22.1. კასატორის ამ პრეტენზიას საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და მის ყურადღებას მიაქცევს არაერთ ფაქტობრივ გარემოებაზე: როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, 2016 წლის 1 სექტემბერს მეორე მოპასუხემ შეიძინა მესამე მოპასუხის კუთვნილი ქონება, რომელშიც განთავსებული იყო დასაქმებულთა სამუშაო ადგილი. 2016 წლის 2 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე აღნიშნულ ქონებას და საწარმოო პროცესს მართავდა მესამე მოპასუხე და, როგორც დამსაქმებელი, აგრძელებდა შრომით ურთიერთობას საწარმოში დასაქმებულ პირებთან. 2016 წლის 15 ნოემბერს მეორე მოპასუხესა და და შპს „გ.ჯ–ს“ შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის საგანია მეიჯარის მიერ 2016 წლის 1 სექტემბერს აუქციონზე შეძენილი უძრავ-მოძრავი ქონება და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომელიც აუციონზე გატანამდე წარმოადგენდა მესამე მოპასუხის საკუთრებას. იჯარის ხელშეკრულების მიხედვით, იჯარის საგნის დანიშნულებაა ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის მესამე მოპასუხის მიერ განხორციელებული საქმიანობის იდენტური საქმიანობისათვის გამოყენება. 2017 წლის 1 იანვარს მესამე მოპასუხესთან იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა. 2017 წლის 6 იანვარს დადებული მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე კი, საწარმოს იჯარის უფლება შპს „გ.ჯ–ისგან“ გადაეცა პირველ მოპასუხეს. ამდენად, 2017 წლის იანვრიდან საწარმოს მართავს და ხელმძღვანელობს პირველი მოპასუხე. რაც იმას ნიშნავს, რომ პირველ მოპასუხეს გადაეცა არა მხოლოდ საიჯარო ქონება, არამედ საიჯარო ქონების იმ სამეწარმეო საქმიანობისათვის გამოყენების ვალდებულებაც დაეკისრა, რასაც ახორციელებდა მოსარჩელის თავდაპირველი დამსაქმებელი საწარმო. გარემოებათა ამგვარი ერთობლიობა კი, სწორედ იმაზე მეტყველებს, რომ კასატორი, როგორც საიჯარო ქონების ფუნქციური დანიშნულების შენარჩუნებაზე პასუხისმგებელი სუბიექტი, ამავადროულად პასუხისმგებელია საიჯარო ქონების დანიშნულებისამებრ გამოყენების პროცესში წარმოშობილ შრომით ვალდებულებებზეც, ვინაიდან, როდესაც საუბარია საიჯარო ქონების გამოყენებაზე იმავე დანიშნულებით, რაც ამ ქონებას იჯარით გაცემამდე ჰქონდა, იგულისხმება, რომ სამართლებრივად მოიჯარე ხდება იმ უფლება-მოვალეობების კრედიტორი და მოვალე, რაც დაკავშირებულია საიჯარო ქონების სახელშეკრულებო დათქმის შესატყვისად სარგებლობასთან, მათ შორის შრომითსამართლებრივ ურთიერთობებზეც, რამეთუ საიჯარო საგნის დანიშნულების შენარჩუნებისას, ასეთს კი, კონკრეტულ შემთხვევაში, მესამე მოპასუხის მიერ განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობა წარმოადგენს, ამ საქმიანობის განხორციელება მიიღწევა სწორედ მასში დასაქმებული პირების მეშვეობით, მათზე დაკისებული ფუნქცია/მოვალეობების ფარგლებში. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია (შდრ. სუსგ. #ას-391-2019, 26.12.2019წ).

23. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ №ას-951-901-2015, 29.01.2016). საკასაციო პალატა სრულად ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობასა და დასკვნებს და აღნიშნავს, რომ დამსაქმებლის მიერ გამოყენებული დისციპლინური სახდელი - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა უკანონო იყო. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე საფუძვლიანი იყო და მართებულად დაკმაყოფილდა. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ დავაში დაცულია მტკიცების ტვირთის ის გონივრული სტანდარტი, რაც დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის წარმოშობილი დავებისთვისაა დამახასიათებელი და რაც მტკიცების ტვირთს (როგორც ბრძანების დასაბუთებულობის, ასევე, იმავე ან ტოლფასი თანამდებობის არარსებობის ნაწილში) უბრუნებს მოპასუხეს, რადგან სწორედ ეს უკანასკნელია ვალდებული, ამტკიცოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების სამართლიანობა და პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის ობიექტური შეუძლებლობა (იხ. სუსგ-ები N ას-682-636-2017, 15.09.2017წ; Nას-727-680-2017, 15.09.2017წ; Nას-787-736-2017, 20.07.207წ.).

24. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

25. სსსკ-ის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

26. კასატორმა სახელმწიფო ბაჟი გადაიხადა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264.3-ე, 408.3, 410-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „რ.ა–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

ბესარიონ ალავიძე

მირანდა ერემაძე