საქმე №ას-838-2020 18 დეკემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „რ–ა“, შპს „ქ.ბ.ჯ–ი“ (მოპასუხე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს “ჯ.მ.“ (მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს ,,ჯ.მ.მა‘’ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს ,,რ–ას‘’ და შპს ,,ქ.ბ.ჯ–ის‘’ (შემდგომში: პირველი ან მეორე მოპასუხე ან ერთად წოდებული მოპასუხეები, აპელანტები ან კასატორები) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნეს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთი, მდებარე მისამართზე ქ. თბილისი, ......., საკადასტრო კოდი N....... (შემდეგში- სადავო ნივთი) და აღნიშნული უძრავი ნივთი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცეს მოსარჩელეს.

2. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო უძრავი ნივთი ირიცხება მის საკუთრებად. მოპასუხეები, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, ფლობენ სადავო უძრავ ნივთს და ნებაყოფლობით არ ათავისუფლებენ მას.

3. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიიჩნიეს, რომ მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, რადგან მხარეებს შორის მოქმედებს 2018 წლის 11 იანვრის იჯარის ხელშეკრულება და, შესაბამისად, მოპასუხეებს სადავო უძრავი ნივთის ფლობის უფლება აქვთ.

4. აღსანიშნავია, რომ იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს წარმოებაშია გადახდისუუნარობის საქმე მოსარჩელე საწარმოს მიმართ, საქმის განხილვაზე მოწვეულ იქნა ყველა პირი, რომელმაც, როგორც მოსარჩელე საწარმოს კრედიტორმა, მომართა სასამართლოს და გადახდისუუნარობის საქმის ფარგლებში, კრედიტორად აღიარების მოთხოვნა დააყენა.

5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე გამოცხადებულ კრედიტორთა ერთმა ნაწილმა მიიჩნია, რომ სარჩელი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოვალე საწარმო უფრო მაღალი საიჯარო ქირის აკუმულირებას შესძლებს, რაც კრედიტორების მოთხოვნის დაკმაყოფილების ალბათობას გაზრდის.

6. სხდომაზე გამოცხადებულ კრედიტორთა ნაწილმა კი, მიიჩნია, რომ სარჩელს უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე, რაგან მოპასუხე საწარმოთა მფლობელობიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთხოვის შედეგად, დიდი ხნით შეწყდება საიჯარო ქირის აკუმულირების პროცესი, რის შედეგადაც, კრედიტორების მოთხოვნები მოსარჩელე საწარმოს მიმართ შეუსრულებელი დარჩება.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელის კუთვნილი სადავო უძრავი ნივთი, და თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს.

8. საქალაქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხეთა მიერ, რომლებმაც მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 თებერვლის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონება ეკუთვნის მოსარჩელეს.

11. მოპასუხეები სადავო ქონებას ფლობენ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე.

12. შესაბამისად, სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ სავსებით სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და მართებულად განმარტა, რომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 172-ე მუხლის 1 ნაწილის საფუძველზე, აპელანტები ვალდებულნი იყვნენ დაებრუნებინათ მესაკუთრისათვის კუთვნილი ქონება, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის, ზეპირი ფორმით, დადებულია სადავო ქონების იჯარის ხელშეკრულება.

13. საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ სადავო ქონებაზე იჯარის ხელშეკრულება დაიდო პირველ მოპასუხეს და მოსარჩელეს შორის 2018 წლის 11 იანვარს 10 თვის ვადით, ე.ი. 2018 წლის 11 ნოემბრამდე.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 მარტის განჩინების საფუძველზე, მოსარჩელის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება დაიწყო.

15. 2018 წლის 8 ოქტომბერს მოსარჩელის უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა პირველ მოპასუხეს აცნობა იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულება საიჯარო ვადის გასვლის შემდეგ შეწყდებოდა (ს.ფ. 45). აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, მხარეთა შორის წარმოიშვა დავა და, საბოლოოდ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 20 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით განცხადება იჯარის ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-10 მუხლის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებები (განჩინებები, დადგენილებები), აგრეთვე თავისი უფლებამოსილების განსახორციელებლად სასამართლოს მიერ აღძრული მოთხოვნები და განკარგულებები სავალდებულოა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ყველა სახელმწიფო, საზოგადოებრივი თუ კერძო საწარმოსათვის, დაწესებულებისათვის, ორგანიზაციისათვის, თანამდებობის პირისა თუ მოქალაქისათვის და ისინი უნდა შესრულდეეს. ამავე კოდექსის 266-ე მუხლის მიხედვით, კი გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი.

17. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შესასრულებლად სავალდებულოა სასამართლოს ზემოხსენებული განჩინებაც და პირველი მოპასუხე იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის ფაქტს სადავოდ ვერ გახდის.

18. ამ ვითარებაში, აღსრულების ეროვნული ბიუროს გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების სამსახურის 2019 წლის 1 მაისისა და 21 მაისის წერილებში მითითებული პოზიცია საქმის განხილვის შედეგზე გავლენას ვერ მოახდენს.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ წერილებში მეურვეს აპელანტებთან იჯარის ხელშეკრულების დადების ნება არ გამოუხატავს.

20. პირველი მოპასუხის მიერ ქონების ფაქტობრივად ფლობის გაგრძელებისა და თანხის გადახდის საფუძველზე მეურვემ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის იჯარის ხელშეკრულება ზეპირი ფორმით იყო დადებული, რაც როგორც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებას, ისე მოსარჩელის ნებას ცალსახად ეწინააღმდეგებოდა.

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 327-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმების, ე.ი. ორივე და არა, მხოლოდ, ერთ-ერთი მხარის მიერ გამოვლენილი ნების საფუძველზე იდება.

22. განსახილველ შემთხვევაში, 2018 წლის 11 ნოემბრის შემდეგ, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს და მეურვეს აპელანტთან ხელშეკრულების დადების ნება არ გამოუვლენიათ.

23. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებთ, ასეც რომ ყოფილიყო, აღსრულების ეროვნული ბიუროს გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების სამსახურის 2019 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მხარეთა შორის სავარაუდოდ დადებული ზეპირი ხელშეკრულებაც შეწყდა, რის თაობაზეც აპელანტს წერილობით ეცნობა (ს.ფ. 208-209). ამ ნების არანამდვილობის თაობაზე კი, აპელანტს არ მიუთითებია. ეს კი ნიშნავს, რომ პირველ მოპასუხეს და მოსარჩელეს შორის იჯარის ხელშეკრულება შეწყვეტილია და აპელანტს სადავო ქონების ფლობის უფლება არა აქვს.

24. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა ისიც, რომ მეორე მოპასუხეს და მოსარჩელეს ხელშეკრულება არ დაუდიათ. ამიტომ, ამ საწარმოს მოსარჩელის კუთვნილი ნივთის ფლობის უფლება საერთოდ არ ჰქონია.

25. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტით დადგინდა გადაწყვეტილების აღსრულება „კანონმდებლობით დადგენილი საერთო წესების დაცვით“, ე.ი. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ. ამის შესაბამისად, განჩინებაში მითითებული ვადა - 2019 წლის 31 ოქტომბერი, სავარაუდოდ, გამოიყენებოდა იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები გადაწყვეტილების გასაჩივრებაზე უარს განაცხადებდნენ და იგი კანონიერ ძალაში დაუყოვნებლივ შევიდოდა. თუმცა, რადგან მოპასუხეებმა გადაწყვეტილება გაასაჩივრეს, ხოლო 2019 წლის 31 ოქტომბერი უკვე დადგა, სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების აღსრულებისათვის დადგენილმა წესმა ფაქტობრივი და სამართლებრივი მნიშვნელობა დაკარგა. სააპელაციო პალატის აზრით, აპელანტთა მოსაზრება მოსარჩელის შემოსავლების შემცირების თაობაზე დავის საგანზე გავლენას ვერ მოახდენს, ამიტომ, აღნიშნული პოზიცია სამართლებრივად არ შეფასდა.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე,სააპელაციო სასამართლომ განხორციელებულად მიიჩნია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 172-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 168-ე მუხლით გათვალისწინებული წანამძღვრები. შესაბამისად, აპელანტები ვალდებულნი იყვნენ დაებრუნებინათ მესაკუთრისათვის კუთვნილი ქონება.

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა, შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ აპელანტები სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობენ სადავო უძრავ ქონებას.

29. კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებით წერილობითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ, პირველი მოპასუხე განაგრძობდა მოსარჩელის ქონებით სარგებლობას და ქირის გადახდას, ხოლო მოსარჩელე იღებდა საიჯარო ქირას და პრეტენზია არ გამოუთქვამს. შესაბამისად, საიჯარო ურთიერთობა ორმხრივად გაგრძელდა. ამ გარემოებას ადასტურებს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 21 მაისის წერილი, რომელიც საქმეს ერთვის.

30. კასატორები აღნიშნავენ, რომ მოსარჩელე კომპანიის დირექტორმა გ. ა–მა 2018 წლის 29 იანვარს თავის ნებით დატოვა დირექტორის თანამდებობა და კომპანია უდირექტოროდ დარჩა 2018 წლის 27 დეკემბრამდე. შესაბამისად, მოსარჩელე კომპანიას არ ჰყავდა უფლებამოსილი წარმადგენელი, ვისაც შეეძლო ხელშეკრულების შეწყვეტის ნება გამოეხატა.

31. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ არასწორად იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის შორის იჯარის ხელშეკრულება ზეპირი ფორმით იყო დადებული, რაც ეწინააღმდეგებოდა, როგორც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებას ისე, მესაკუთრის ნებას. კასატორების მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა დაედგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ სასამართლო გადაწყვეტილებით საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტის შემდგომ, მხარეთა შორის წარმოიშვა ახალი, ზეპირი საიჯარო ხელშეკრულება დადებული უვადოდ.

32. კასატორები არ ეთანხმებიან დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომც ყოფილიყო სახელშეკრულებო ურთიერთობა გაგრძელებული, აღსრულების ეროვნული ბიუროს გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების სამსახურის 2019 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მხართა შორის სავარაუდოდ დადებული ზეპირი ხელშეკრულებაც შეწყდა, რის თაობაზე აპელანტს ეცნობა წერილობით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 20 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად

34. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

35. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კასატორების მიერ სადავოა მოსარჩელის კუთვნილი - სადავო უძრავი ნივთის მათ მიერ ფლობის მართლზომიერება. კასატორების მოსაზრება, ვერ დააბრკოლებს მოსარჩელის მიერ აღძრული ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებას, ვინაიდან, საქმის მასალებით დადგენილია და კასატორებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეა - ქონების მესაკუთრე, ხოლო სასამართლოში განხილვის საგანია მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. მოპასუხეთა (კასატორთა) მოსაზრება, იმასთან დაკავშირებით, რომ საიჯარო ურთიერთობა ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდგომ, მხარეთა ურთიერთობა გაგრძელდა იჯარის ზეპირი უვადო ხელშეკრულების სახით, ვერ იქნება გაზიარებული.

36. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მოქმედ მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

37. მოცემულ შემთხვევაში, საიჯარო ხელშეკრულების გაგარძელებასთან და შესაბამისად, სადავო უძრავი ნივთის ფლობის მართლზომიერებასთან მიმართებით კასატორთა შედავება, რაც კასატორებს მისცემდათ სადავო უძრავი ნივთის ფლობის გაგრძელების საფუძველს, დაუსაბუთებელია. ამ მხრივ, კასატორებმა ვერ შეძლეს საკასაციო პალატის დარწმუნება, მათი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლის არსებობაში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან მიმართებით, რომ 2018 წლის 8 ოქტომბერს მოსარჩელის უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა პირველ მოპასუხეს აცნობა იმის თაობაზე, რომ ხელშეკრულება საიჯარო ვადის გასვლის შემდეგ შეწყდებოდა (ს.ფ. 45). აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, მხარეთა შორის წარმოიშვა დავა და, საბოლოოდ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 20 თებერვლის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით განცხადება იჯარის ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გაგრძელების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

38. რაც შეეხება კასატორთა მითითებას აღსრულების ეროვნული ბიუროს გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების სამსახურის წერილებზე, სააპელაციო სასამართკლოს განჩინებით დადგენილია, რომ ამ წერილებში მეურვეს აპელანტებთან იჯარის ხელშეკრულების დადების ნება არ გამოუხატავს. პირველი მოპასუხის მიერ ქონების ფაქტობრივად ფლობის გაგრძელებისა და თანხის გადახდის საფუძველზე მეურვემ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის იჯარის ხელშეკრულება ზეპირი ფორმით იყო დადებული, რაც როგორც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ განჩინებას, ისე მოსარჩელის ნებას ცალსახად ეწინააღმდეგებოდა. ხელშეკრულება კი დადებულად მიიჩნევა, როცა სსკ-ის 327-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმებას, ე.ი. ორივე და არა, მხოლოდ, ერთ-ერთი მხარის მიერ გამოვლენილი ნება, მიაღწევენ. განსახილველ შემთხვევაში, არც მესაკუთრეს და არც მეურვეს 2018 წლის 11 ნოემბრის შემდეგ აპელანტთან ხელშეკრულების დადების ნება არ გამოუვლენიათ.

39. შესაბამისად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ დავაზე (მოთხოვნა გათვალისწინებული სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით) ნივთის არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე; ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას.

40. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს. მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს განაპირობებს.

41. მაშასადამე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორებმა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია ვერ წარმოადგინეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების მიმართ. ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებულია მოსარჩელე; სადავო უძრავი ნივთის მფლობელობას ახორციელებენ მოპასუხეებ, რომლებმაც ვერ დაადასტურეს მფლობელობის განხორცილების მართლზომიერება სსსკ-ის 168-ე მუხლის საფუძველზე.

42. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად. (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

43. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“. (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხადის №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

44. სხვა საქმეზე ევროპული სასამართლო იმეორებს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №1 ოქმის პირველი მუხლის მიხედით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია, საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

45. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

46. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (შეადრ: სუსგ-ები №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვალი; №ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბერი; № ას-901-867-2016, 2016 წლის 9 დეკემბერი). მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ირიცხება მოსარჩელე, თუმცა ფაქტობრივად ქონება მოპასუხეთა მფლობელობაშია.\

47. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს კასატორების მიერ საკასაციო სასამართლოში 2020 წლის 17 დეკემბერს წარმოდგენილ განცხადებაზე, რომლითაც კასატორები ითხოვენ, რომ საქმეს დაერთოს ახალი მტკიცებულებები, აგრეთვე საკასაციო პალატამ იმსჯელოს ახალ გარემოებებზე ( სულ 17 გვერდი), რომელთა საფუძველზეც საკასაციო საჩივარი ცნობილი უნდა იქნეს დასაშვებად (იხ. განცხადება).

48. საკასაციო პალატა პირველ რიგში აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს, იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით).

49. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

50. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სამართალწარმოების სამართლებრივი ბუნების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, იმსჯელოს კასატორების მიერ განცხადებაში მითითებულ ახალ გარემოებეზე. შესაბამისად, კასატორებს უკან უნდა დაუბრუნდეს 2020 წლის 17 დეკემბერს წარმოდგენილ განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები, (სულ 16 ფურცელი).

51. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

52. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

54. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „რ–ის“ და შპს „ქ.ბ.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორებს უკან უნდა დაუბრუნდეთ 2020 წლის 17 დეკემბერს წარმოდგენილ განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები, (სულ 16 ფურცელი).

3. შპს „რ–ას“ (ს.კ:.......) და შპს „ქ.ბ.ჯ–ს“ (ს.კ:....... ) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით რ.ც–ძის მიერ 2020 წლის 13 ნოემბერს №10109246113 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ე. გასიტაშვილი