საქმე №ას-885-2020 18 დეკემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – სს ,,თ–ი“ (მოპასუხე)

მეორე კასატორები – თ.ა–ი, მ.გ–ძე, დ.ც–ი, გ.ა–ძე, გ.ტ–ი, ბ.კ–ძის უფლებამონაცვლეები: გ. და დ. კ–ძეები (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 14 აპრილის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.ა–მა, ბ.კ–ძემ, მ.გ–ძემ, დ.ც–მა, გ.ა–ძემ, გ.ტ–მა (ერთად წოდებული, როგორც მოსარჩელეები ან მეორე კასატორები) და და ე.ხ–მა (შემდგომში - თავდაპირველი მოსარჩელე) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში სს „თ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე ან მოპასუხე საზოგადოება ან აპელანტი ან პირველი კასატორი) მიმართ, შემდეგი მოთხოვნებით: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის Nკ-90 ბრძანება მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ; 1.2. დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელეების მიმართ ფულადი კომპენსაციის 2016 წლის 05 თებერვლიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, კერძოდ ყოველთვიურად: ბ.კ–ძის მიმართ 3000 ლარის, მ.გ–ძის მიმართ - 1600 ლარის, დ.ც–ის მიმართ - 3750 ლარის, გ.ა–ძის მიმართ - 3750 ლარის, ე.ხ–ის მიმართ - 2850 ლარის, გ.ტ–ის მიმართ - 3000 ლარის, ხოლო თ.ა–ის მიმართ - 1675 ლარის გადახდა. აღსანიშნავია, რომ 2018 წლის 20 მარტის სასამართლო სხდომაზე, მოსარჩელეებმა დააზუსტეს სასარჩელო მოთხოვნა (იხ. 2018 წლის 20 მარტის სასამართლო სხდომის ოქმი და დაზუსტების შუამდგომლობა; ტ-3, ს.ფ. 116).

2. სარჩელის თანახმად, მოსარჩელები მუშაობდნენ მოპასუხე საზოგადოებაში სხვადასხვა პოზიციებზე მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულებების საფუძველზე. მოპასუხემ 2016 წლის 11 იანვარს გამოსცა ბრძანება კომპანიაში რეორგანიზაციის ჩატარების თაობაზე. მოსარჩელეებს 2016 წლის 01 თებერვლის წერილით ეცნობათ, რომ ისინი რეორგანიზაციის საფუძვლით გათავისუფლდებოდნენ დაკავებული თანამდებობიდან. 2016 წლის 4 თებერვალს, მოპასუხემ გამოსცა ბრძანება მოსარჩელეების სამსახურიდან გათავისუფლების თაობაზე. მოსარჩელეების განმარტებით, მოპასუხე საზოგადოებაში რეალურად არ განხორციელებულა რეორგანიზაცია და მის საფუძველზე ისეთი ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელიც აუცილებელს გახდიდა მოსარჩელეების სამსახურიდან გათავისუფლებას, ასევე ადგილი არ ჰქონია ისეთ ეკონომიკურ გარემოებებს, რომელიც აუცილებელს გახდიდა სამუშაო ძალის შემცირებას და გაამართლებდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას, შესაბამისად, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ ისინი უკანონოდ გათავისუფლდნენ სამსახურიდან.

3. მოპასუხემ წარმოდგენილ შესაგებელში, სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელეების სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება კანონიერია, ვინაიდან მოპასუხე საზოგადოებაში 2016 წლის 11 იანვარს გამოიცა ბრძანება რეორგანიზაციის ჩატარების შესახებ და რეორგანიზაცია ჩატარდა კანონის სრული დაცვით, რის შედეგადაც გაუქმდა ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და დაცვის სამმართველო მასში შემავალი ერთეულებით. ამასთან, 2016 წლის 1 თებერვალს, გათავისუფლებამდე 3 დღით ადრე მოსარჩელეებს, რომლებიც დასაქმებულნი იყვნენ აღნიშნულ ერთეულში, შრომითი კანონომდებლობის დაცვით ეცნობათ, რომ რეორგანიზაციის საფუძვლით ისინი გათავისუფლდებოდნენ სამსახურიდან. ამასთან, მოპასუხემ გადაუხადა მათ კანონით გათვალისწინებული 2 თვის კომპენსაცია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხე მიუთითებს, რომ არ არსებობს სადავო ბრძანების ბათილად ცნობისა და სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ბ.კ–ძის, მ.გ–ძის, დ.ც–ის, გ.ა–ძის, გ.ტ–ისა და თ.ა–ის სარჩელი მოპასუხის მიმართ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის Nკ-90 ბრძანება ბ.კ–ძის დაკავებული თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ. დაეკისრა, მოპასუხეს ბ.კ–ძის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 25550 ლარის (დაუბეგრავი), ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 400 ლარისა და მოსარჩელე ბ.კ–ძის მიერ გადახდილი სახ. ბაჟის 100 ლარის გადახდა; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის Nკ-90 ბრძანება მ.გ–ძის დაკავებული თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ. დაეკისრა მოპასუხეს მ.გ–ძის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 13627 ლარის (დაუბეგრავი), ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 400 ლარისა და მოსარჩელე მ.გ–ძის მიერ გადახდილი სახ. ბაჟის 100 ლარის გადახდა; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის Nკ-90 ბრძანება დ.ც–ის დაკავებული თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ. დაეკისრა მოპასუხეს მოსარჩელე დ.ც–ის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 22368 ლარის (დაუბეგრავი), ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 400 ლარისა და მოსარჩელე დ.ც–ის მიერ გადახდილი სახ. ბაჟის 100 ლარის გადახდა; ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის Nკ-90 ბრძანება გ.ა–ძის დაკავებული თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ. დაეკისრა მოპასუხეს მოსარჩელე გ.ა–ძის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 21676 ლარის (დაუბეგრავი), ადოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 400 ლარისა და მოსარჩელე გ.ა–ძის მიერ გადახდილი სახ. ბაჟის 100 ლარის გადახდა; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის Nკ-90 ბრძანება გ.ტ–ის დაკავებული თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ. დაეკისრა, მოპასუხეს მოსარჩელე გ.ტ–ის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 20442 ლარის (დაუბეგრავი), ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 400 ლარისა და მოსარჩელე გ.ტ–ის მიერ გადახდილი სახ. ბაჟის 100 ლარის გადახდა; ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხის 2016 წლის 04 თებერვლის Nკ-90 ბრძანება თ.ა–ის დაკავებული თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ. დაეკისრა, მოპასუხეს მოსარჩელე თ.ა–ის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით 9682 ლარის (დაუბეგრავი), ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის 300 ლარისა და მოსარჩელე თ.ა–ის მიერ გადახდილი სახ. ბაჟის 100 ლარის გადახდა. არ დაკმაყოფილდა ე.ხ–ის სარჩელი მოპასუხის მიმართ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე.

5. საქალაქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

6. - მოსარჩელეები მუშაობდნენ მოპასუხე საზოგადოებაში სხვადასხვა პოზიციებზე. მხარეთა შორის 2013-2014 წლებში დაიდო უვადო შრომითი ხელშეკრულებები, ინდივიდუალურად ყველა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის. მოსარჩელეების შრომის ანაზღაურება შეადგენდა შემდეგს: ბ.კ–ძის - 3000 ლარს, მ.გ–ძის - 1600 ლარს, დ.ც–ის - 3000 ლარს, გ.ა–ძის - 3000 ლარს, გ.ტ–ის - 2400 ლარს, თ.ა–ის - 1340 ლარს.

7. - მოპასუხემ 2016 წლის 11 იანვარს გამოსცა ბრძანება რეორგანიზაციის ჩატარების შესახებ. 2016 წლის 29 იანვარს, მოპასუხემ გამოსცა ბრძანება, 2016 წლის 1 თებერვლიდან ტექნიკური და საინვესტიციო საქმიანობის სამმართველოში შრომის დაცვის და სახანძრო უსაფრთხოებისა და უშიშროების დირექტორის მოადგილის საშტატო ერთეულების გაუქმების თაობაზე. 2016 წლის 01 მარტის ბრძანებით კი გაუქმდა ყველა ის საშტატო ერთეული, რომელზეც მუშაობდნენ მოსარჩელეები, რის შემდეგ, მოპასუხემ დაამტკიცა ახალი საშტატო განრიგი. ამასთან, რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა კონტროლისა და რევიზიის სამსახური.

8. -2016 წლის 1 თებერვალს, გათავისუფლებამდე 3 დღით ადრე მოსარჩელეებს, რომლებიც დასაქმებულები იყვნენ მოპასუხესთან, ეცნობათ, რომ რეორგანიზაციის საფუძვლით ისინი გათავისუფლდებოდნენ სამსახურიდან.

9. - მოპასუხის 2016 წლის 4 თებერვლის Nკ-90 ბრძანების საფუძველზე, მოსარჩელეები გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობიდან 2016 წლის 5 თებერვლიდან და მოპასუხემ გადაუხადა მათ კომპენსაცია 2 თვის ხელფასის ოდენობით.

10. მოსარჩელეების ყოველთვიური ხელფასის გათვალისწინებით, მოპასუხეს მოსარჩელეებისთვის გადახდილი აქვს კომპენსაცია: ბ.კ–ძისთვის - 10447.76 ლარი, მ.გ–ძისთვის - 5572.16 ლარი, დ.ც–ისთვის -13631.88 ლარი, გ.ა–ძისთვის - 14324.08 ლარი, გ.ტ–ისთვის - 8358.20 ლარი ხოლო თ.ა–ისთვის - 6398.09 ლარი.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მოსაწესრიგებლად იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა” ქვეპუნქტით (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ს) 115-ე მუხლით (სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას), აგრეთვე სსსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ რეორგანიზაციის კანონიერებასა და უკანონობას არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს მოსარჩელეების გათავისუფლების საკითხთან. იმ მოცემულობაშიც, თუ რეორგანიზაცია კანონიერია, მოპასუხე ვალდებული იყო დაესაბუთებინა სასამართლოსათვის მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, თუ რატომ მიანიჭა უპირატესობა სხვა ახალ თანამშრომლებს და არა მოსარჩელეებს, რომლებიც წლების განმავლობაში მუშაობდნენ მოპასუხე კომპანიაში. შესაბამისად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან და წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ მოსარჩელეებთან შრომით ურთიერთობის შეწყვეტა ეწინააღმდეგება საქართველოს შრომის კოდექსის მოთხოვნებს. შესაბამისად, სავადო ბრძანებები ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

12. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ იხელმძღვანელა სშკ-ის 38.8 მუხლით და მიიჩნია, რომ საერთო ჯამში, მოსარჩელეების ყოველთვიური ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით, მოპასუხეს მოსარჩელეებისთვის გადახდილი აქვს კომპენსაცია ბ.კ–ძისთვის - 10447.76 ლარი, მ.გ–ძისთვის - 5572.16 ლარი, დ.ც–ისთვის - 13631.88 ლარი, გ.ა–ძისთვის - 14324.08 ლარი, გ.ტ–ისთვის - 8358.20 ლარი, ხოლო თ.ა–ისთვის - 6398.09 ლარი. ამასთან, ვინაიდან, დადგენილია, რომ სადავო ბრძანებები უკანონოა და ამასთან, მოსარჩელეებს მიღებული აქვთ სხვადასხვა ოდენობით კომპენსაციები, მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაცია 12 თვის ხელფასის ოდენობას გამოკლებული მოპასუხის მიერ მოსარჩელეებისთვის ანაზღაურებული თანხა, რაც ხელზე ასაღები თანხის სახით, შეადგენს ბ.კ–ძის შემთხვევაში 25550 ლარს, მ.გ–ძის - 13627 ლარს, დ.ც–ის - 22368 ლარს, გ.ა–ძის - 21676 ლარს, გ.ტ–ის - 20442 ლარს, ხოლო თ.ა–ის - 9682 ლარს.

13. საქალაქო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა ორივე მხარის მიერ: მოსარჩელეებმა მოითხოვეს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის უარყოფა.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 14 აპრილის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. სააპელაციო სასამართლომ წარდგენილი სააპელაციო საჩივრების ფარგლებში იმსჯელა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებაზე და დამატებით აღნიშნა, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ ცალმხრივად გამოვლენილი ნების კანონიერება უნდა შემოწმდეს შეწყვეტის შესახებ აქტში მითითებული სამართლებრივი საფუძვლისა და ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებით (იხ. სუსგ 07/04/2017წ. №ას-210-199-2017 ). ასეთ დროს, სასამართლო, ხელმძღვანელობს შრომით სამართლებრივ ურთიერთობებში დამკვიდრებული ე.წ. ,,favor prestatoris” პრინციპით, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედებების კეთილსინდისიერების კონტექსტში“ (იხ. სუსგ Nას-941-891-2015, 29.01.2016წ).

16. განსახილველ შემთხვევაში, დასაქმებულთა (მოსარჩელეთა) გათავისუფლების საფუძველს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას) წარმოადგენდა.

17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ლეგიტიმურ საფუძვლებს ითვალისწინებს, რომელთაგან წინამდებარე დავის ფარგლებში შეფასების საგანს „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული გარემოების არსებობა წარმოადგენს (სახეზეა თუ არა ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას), უნდა დადგინდეს უშუალოდ ამ გარემოებამ განაპირობა თუ არა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოქმედი რედაქცია ითვალისწინებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების ჩამონათვალს. მათი შინაარსის გათვალისწინებით, აღნიშნულ ნორმაში მოცემული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველი შესაძლოა იყოს დამსაქმებლის საოპერაციო (სამოქმედო) მოთხოვნებთან დაკავშირებული. აქვე, აღსანიშნავია, რომ ზემოაღნიშნული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი. ხსენებული ნორმა არ შეიძლება განმარტებულ იქნეს, როგორც დამსაქმებლის ცალმხრივი უფლება, ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე სამუშაოდან გაათავისუფლოს დასაქმებული. მითითებული ნორმის ასეთი განმარტება წაახალისებდა დამქირავებლის თვითნებობას, ხოლო სასამართლოსათვის მიმართვის უფლებას აზრს დაუკარგავდა. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 115-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა.

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ უნდა შეაფასოს სამუშაო ძალის შემცირება ხომ არ ატარებდა ფორმალურ ხასიათს. საყურადღებოა, რომ საწარმოს ან მისი სტრუქტურული ერთეულის რეორგანიზაცია უკანონოა, როდესაც რეალურად ადგილი არ ჰქონდა რეორგანიზაციას, ფორმალური ნიშნების მიხედვით დარჩა იგივე სტრუქტურული ერთეული (ერთეულები), ან ცვლილებით გაუქმებული სტრუქტურების ნაცვლად შემოღებულ იქნა ახალი სტრუქტურული ერთეულები, რომლებიც ფორმალური ნიშნით განსხვავდება, მაგრამ შინაარსობრივად ისეთივე ფუნქციის მატარებელია, როგორც ძველი სტრუქტურული ერთეულები. ყოველივე ზემოაღნიშნულთან ერთად, რეორგანიზაციის შედეგად პირთა გათავისუფლების უკანონობაზე უნდა უთითებდეს, აგრეთვე, სამუშაო ძალის შემცირების არარსებობა. ჩატარებული რეორგანიზაციის პირობებში, მაშინაც კი, როდესაც მას შტატების შემცირება მოსდევს, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოვლენილი ცალმხრივი ნება შეესაბამება თუ არა ამ ნების საკანონმდებლო რეგლამენტაციას.შრომის სამართლის მარეგულირებელი ნორმები ადგენს შრომითი ურთიერთობის მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელების ვალდებულებას, თუმცა დასაქმებულის სამართლებრივი მდგომარეობის არსის (დაქვემდებარების პრინციპით სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ), ასევე, კერძო სექტორში დამკვიდრებული თავისუფალი მეწარმეობის პრინციპის გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ შრომის კოდექსი წარმოადგენს დასაქმებულის უფლებების დაცვის მინიმალურ სტანდარტს, შესაბამისად, მისი უფლებების შეზღუდვის კანონიერება ე.წ „პროპორციულობის ტესტის“ შესაბამისად უნდა შემოწმდეს და დადგინდეს გონივრული ბალანსი დამსაქმებელი მეწარმის კანონიერ ინტერესსა და დასაქმებული ფიზიკური პირის სოციალური უფლებების შეზღუდვას შორის.

19. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. აღნიშNული დასკვნა გამომდინარებს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, რომლის მიხედვით დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ დასაქმებულების გათავისუფლება კანონიერი და დასაბუთებულია.

20. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ დამსაქმებელმა მასზე არსებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა, რომ რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელეთა გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რომლითაც დადგინდებოდა თუ რა მონაცემზე დაყრდნობით მოხდა მოსარჩელეთა მიმართ გადაწყვეტილების მიღება, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტლება სამსახურიდან მათი გათავისუფლების შესახებ.

21. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ რეორგანიზაციის მოტივით პირის სამუშაოდან გათავისუფლება მართლზომიერია, თუკი დადგინდება, რომ რეორგანიზაცია თავისი შინაარსით, ეკონომიკური სიდუხჭირის, შტატების ან/ხელფასის შემცირების ან სხვა ობიექტური გარემოებითაა გამართლებული და დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე (სუსგ Nას-194-185-2016).

22. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. პალატას მიაჩნია, რომ აპელანტის პრეტენზია კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში, სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები N ას-353-338-2016, 15.06.2016წ; №ას-727-680-2017, 15.09.2017წ.; Nას-632-2019წ, 21.06.2019წ.; Nას-395-2019, 27.06.2019წ.). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ნორმატიული მიზანი სწორედ ის არის, რომ ბრძანების ბათილობის შედეგად მოსარჩელემ მიიღოს იურიდიული შედეგი და იმ შემთხვევაში, როდესაც ამგვარი შედეგი სამუშაო ადგილზე აღდგენაში არ მდგომარეობს, მოსარჩელეს მიეკუთვნება კომპენსაცია. ხოლო რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნელყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა (სუსგ.21.06.2019წ., საქმეზე Nას-632-2019წ.).

23. პალატამ მიიჩნია, რომ საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეთათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. პალატამ მიუთითა, რომ კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არცერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ 10.11.2017წ., საქმეზე №ას-787-736-2017; სუსგ. 21.06.2019წ., საქმეზე Nას-632-2019წ.).

24. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია გონივრული ოდენობის იყო და არ არსებობდა მისი შეცვლის საფუძველი.

25. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ორივე მხარემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი. მეორე კასატორებმა (მოსარჩელეები) მოითხოვეს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო პირველმა კასატორმა (მოპასუხე) - სარჩელის უარყოფა.

26. პირველი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

27. პირველი კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობაზე, კრძოდ, აღნიშნავს, რომ სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა რეორგანიზაციის მიზანშეწონილობა, ასევე, მიიჩნია, რომ დამსაქმებელმ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულებები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა მოსარჩელეთა გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას. ამასთან, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე საზოგადოებაში 2016 წლის 1 მარტის ბრძანებით გაუქმდა ყველა ის საშტატო ერთეული, რომელზედაც მუშაობდნენ მოსარჩელეები, რის შედეგად, მოპასუხემ დაამტკიცა ახალი საშტატო განრიგი. ამასთან, რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა ახალი სამსახური - კონტროლისა და რევიზიის სამსახური. პირველი კასატორისათვის გაურკვეველია, თუ სასამართლომ მიიჩნია, რომ რეორგანიზაცია მართლზომიერად ჩატარდა, იგი არ ატარებდა მოჩვენებით ხასიათს, მას მოჰყვა სამუშაო ძალის შემცირება, მაშინ რატომ მიიჩნია სასამართლომ, რომ მოსარჩელეები უკანონდ დაითხოვეს სამსახურიდან. პირველი კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მსჯელობას, რომ დამსაქმებელს უნდა შეეთავაზებინა სამუშაო ჯერ მოსარჩელეებისათვის და აღნიშნავს, რომ ასეთ ვალდებულებას კანონი არ ითვალისწინებს კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში.

28. ამასთან, პირველ კასატორი სადავოდ ხდის ერთ-ერთ მოსარჩელესთან - თ.ა–თან უვადო შრომითი ურთიერთობას (სშკ-ის მე-6 მუხლის 1.3 პუნქტი) და აღნიშნავს, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის (ხალვაში) მსგავსად, მასთანაც ვადიანი შრომითი ურთიერთობა არსებოდა. ამიტომ, ამ ნაწილში, კომპენსაციის დაკისრება მიზანშეუწონელია. სასამართლომ კი, თ. ა–ს იმაზე მეტი მიაკუთვნა ვიდრე ის მიიღებდა სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში. კერძოდ, რომ არ მომხდარიყო რეორგანიზაცია მის გათავისუფლებამდე დარჩენილი იყო არასრული 8 თვე. აქედან 2 თვის კომპენსაცია მას მიღებული აქვს. შესაბამიად, განხორცილებული ანგარიშსწორების გათვალისწინებით მას 6 თვეზე მეტი არც უნდა დაკისრებოდა.

29. მეორე საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

30. კასატორები აღნიშნავენ, რომ გასაჩივრებული განჩინება, მოსარჩელეთა სასარგებლოდ კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში, საკმარისად არ არის დასაბუთებული. კომპენსაციის ოდენობა სასამართლომ 12 თვის შრომის ანაზღაურებას უკვე გაცემული 2 თვის შრომის ანაზღაურება, რაც არ გამომდინარეობს სშკ-ის 38.8 მუხლის მიზნიდან. მეორე კასატორები აღნიშნავენ, რომ არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომლის მიხედვით დასაქმებულებს კომპენსაციის ოდენობა განესაზღვრათ გასაჩივრებული ბრძანების გამოცემიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე პერიოდის შრომის ანაზღაურების ოდენობით (სუსგ Nას-773740-2014, 24.03.2015).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით მეორე საკასაციო საჩივარი, ხოლო 15 ოქტომბრის განჩინებით პირველი საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

32. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

33. თავდაპირველად საკასაციო პალატა იმსჯელებს პირველი საკასაციო საჩივრის საფუძვლებზე.

34. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირველმა კასატორმა დასაქმებულთა სამსახურიდან დათხოვნა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს დააფუძნა, დამატებით კი განმარტა, რომ მოპასუხე საზოგადოებაში 2016 წლის 11 იანვარს გამოიცა ბრძანება რეორგანიზაციის ჩატარების შესახებ და რეორგანიზაცია ჩატარდა კანონის სრული დაცვით, რის შედეგად, გაუქმდა ეკონომიკური უსაფრთხოებისა და დაცვის სამმართველო მასში შემავალი ერთეულებით. ამასთან, 2016 წლის 1 თებერვალს, გათავისუფლებამდე 3 დღით ადრე მოსარჩელეებს, რომლებიც დასაქმებულნი იყვნენ აღნიშნულ ერთეულში, შრომითი კანონომდებლობის დაცვით ეცნობათ, რომ რეორგანიზაციის საფუძვლით ისინი გათავისუფლდებოდნენ სამსახურიდან.

35. პირველი კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ დამსაქმებელმა არამართლზომიერად გაათავისუფლა მოსარჩელეები სამსახურიდან. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს მოპასუხე საწარმოში რეორგანიზაციის ჩატარებისა და მოსარჩელეთა მიმართ რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერება. შესაფასებელია, რეორგანიზაციის (შტატების შემცირების) მოტივით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელეები დაკავებული თანამდებობებიდან, ადგილი ხომ არ ჰქონდა დამსაქმებლის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, სსკ-ის 115-ე, მე-8 მუხლს და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (სუსგ №ას-115-111-2016, 08.04.2016წ.).

36. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით (ამჟამად მოქმედი სშკ-ის რედაქციით 47-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი - საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177) გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ (ეკონომიკურ, ტექნოლოგიურ ან ორგანიზაციულ) გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს.

37. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს (სუსგ-ები №ას-67-2020, 29 სექტემბერი, 2020; Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.).

38. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). ნიშანდობლივია, რომ შრომით სამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს მისი სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა განაპირობა სამუშაო ძალის შემცირებამ, კადრების ოპტიმიზაციამ, კომპანიის ფინანსურმა სიძნელეებმა, დამსაქმებელს ეკისრება. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დააკისრა რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს.

39. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დამსაქმებელმა მითითებული საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: 1) საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმულ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; 2) შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების განთავისუფლება. დამსაქმებელმა უნდა წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში.

40. როგორც საქმის მასალებითაა დადგენილი მოსარჩელეები მუშაობდნენ მოპასუხე საზოგადოებაში სხვადასხვა პოზიციებზე. მხარეთა შორის 2013-2014 წლებში დაიდო უვადო შრომითი ხელშეკრულებები, ინდივიდუალურად ყველა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის. მოსარჩელეების შრომის ანაზღაურება შეადგენდა შემდეგს: ბ.კ–ძის - 3000 ლარს, მ.გ–ძის - 1600 ლარს, დ.ც–ის - 3000 ლარს, გ.ა–ძის - 3000 ლარს, გ.ტ–ის - 2400 ლარს, თ.ა–ის - 1340 ლარს. მოპასუხემ 2016 წლის 11 იანვარს გამოსცა ბრძანება რეორგანიზაციის ჩატარების შესახებ. 2016 წლის 29 იანვარს, მოპასუხემ გამოსცა ბრძანება, 2016 წლის 1 თებერვლიდან ტექნიკური და საინვესტიციო საქმიანობის სამმართველოში შრომის დაცვის და სახანძრო უსაფრთხოებისა და უშიშროების დირექტორის მოადგილის საშტატო ერთეულების გაუქმების თაობაზე. 2016 წლის 01 მარტის ბრძანებით კი გაუქმდა ყველა ის საშტატო ერთეული, რომელზეც მუშაობდნენ მოსარჩელეები, რის შემდეგ, მოპასუხემ დაამტკიცა ახალი საშტატო განრიგი. ამასთან, რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნა კონტროლისა და რევიზიის სამსახური. 2016 წლის 1 თებერვალს, გათავისუფლებამდე 3 დღით ადრე მოსარჩელეებს, რომლებიც დასაქმებულები იყვნენ მოპასუხესთან, ეცნობათ, რომ რეორგანიზაციის საფუძვლით ისინი გათავისუფლდებოდნენ სამსახურიდან.

41. განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელეთა განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება იმის შესახებ, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება სამსახურიდან მოსარჩელეთა გათავისუფლების შესახებ.

42. პირველი კასატორი არ ეთანხმება სამართლოს მსჯელობას, რომ დამსაქმებელს უნდა შეეთავაზებინა სამუშაო ჯერ მოსარჩელეებისათვის და აღნიშნავს, რომ ასეთ ვალდებულებას კანონი არ ითვალისწინებს კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში.

43. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ერთ-ერთ შრომით დავაზე, სადაც დასაქმებულის გათავისუფლების მიზეზად საწარმოში განხორციელებული რეორგანიზაცია და დასაქმებულის მიერ დაკავებული შტატის გაუქმება იყო, სასამართლომ განმარტა რომ შრომის სამართლის მარეგულირებელი ნორმები ადგენს შრომითი ურთიერთობის მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელების ვალდებულებას, თუმცა დასაქმებულის სამართლებრივი მდგომარეობის არსის (დაქვემდებარების პრინციპით სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ), ასევე, კერძო სექტორში დამკვიდრებული თავისუფალი მეწარმეობის პრინციპის გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ შრომის კოდექსი წარმოადგენს დასაქმებულის უფლებების დაცვის მინიმალურ სტანდარტს, შესაბამისად, მისი უფლებების შეზღუდვის კანონიერება ე.წ „პროპორციულობის ტესტის“ შესაბამისად უნდა შემოწმდეს და დადგინდეს გონივრული ბალანსი დამსაქმებელი მეწარმის კანონიერ ინტერესსა და დასაქმებული ფიზიკური პირის სოციალური უფლებების შეზღუდვას შორის (შეადრ: სუსგ ას-365-2019, 4 ოქტომბერი, 2019).

44. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის შესაბამისად, უზრუნველყოფილია შრომის თავისუფალება. შრომის თავისუფლება და სხვა სოციალური უფლებები ადამიანის სასიცოცხლო ინტერესებს უკავშირდება და ძირითადი უფლებების განხორციელების წინაპირობაა. „შრომა თავისუფალია“, რაც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესათუ ის სფერო, ასევე, შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება, იზრუნოს მოქალაქეთა დასაქმებაზე და დაიცას მათი შრომითი უფლებები. კონსტიტუციით დაცულია არამარტო უფლება, არჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება, განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო“ (იხ., საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის გადაწყეტილება საქმეზე გადაწყვეტილება საქმეზე N2/2-389). ვინაიდან საკითხი შეეხება დასაქმებულის კონსტიტუციურ უფლებას - „შრომის უფლება“ [კონსტიტუციის 26-ე მუხლის დისპოზიცია: შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. ყველას აქვს სამუშაოს თავისუფალი არჩევის უფლება. უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და სხვა შრომითი უფლებები დაცულია ორგანული კანონით], დამსაქმებლის მხრიდან ამ უფლების შეზღუდვა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს, რომ მიჩნეული იქნეს მართლზომიერად, კერძოდ, შრომის უფლების შეზღუდვა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით, უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს და იყოს პროპორციული. დასახელებული კრიტერიუმებიდან პირველი - „გათვალისწინებული იყოს კანონით“ ნიშნავს იმას, რომ ამ უფლების შეზღუდვა სშკ-ით გათვალისწინებულ კანონიერ საფუძველზე უნდა განხორციელდეს.

45. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ახალ საშტატო ერთეულებთან მოსარჩელეთა კვალიფიკაციისა და უნარების შესაბამისობის დადგენისა და სხვა შესაბამისი გარემოებების შესწავლის გარეშე, სადავო ბრძანება არ აკმაყოფილებს ობიექტურობის კრიტერიუმებს.

46. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; Nას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. აღნიშნული კი გამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელეთა გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

47. რაც შეეხება თ.ა–ის სასარგებლოდ კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში წარმოდგენილ პირველი კასატორის პრეტენზიას, აღნიშნული საკითხი პირველმა კასატორმა დააყენა სააპელაციო საჩივრითაც, რაც არ იქნა გაზიარებული (იხ., ამ სააპელაციო სასამართლოს განჩინების პპ: 3.2) . ამასთან, დადგენილია, რომ მოსარჩელეები მუშაობდნენ მოპასუხე საზოგადოებაში სხვადასხვა პოზიციებზე. მხარეთა შორის 2013-2014 წლებში დაიდო უვადო შრომითი ხელშეკრულებები, ინდივიდუალურად ყველა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის (იხ., სააპელაციო სასამართლოს განჩინების პ.2.1).

48. რაც შეეხება კომპენსაციის განსაზღვრის ოდენობას, ამ ნაწილშია წარმოდგენილი მეორე საკასაციო საჩივარიც, შესაბამისად, ამ საკითხზე ერთობლივად იმსჯელებს საკასაციო პალატა.

49. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგად სწორად იქნა გამოყენებული სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტი (ამჟამინდელი რედაქციით სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 პუნქტი). ნორმის შინაარსის მიხედვით სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

50. ვინაიდან, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა უფლებებში აღდგენის საშუალებად კომპენსაცია იქნა დადგენილი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სავსებით მართებულად დაეკისრა მოპასუხე საზოგადოებას კომპენსაციის სადავო ოდენობა გადახდა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ,

51. საკასაციო პალატა მიუთითებს სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით, „კომპენსაცია წარმოადგენს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგს (სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილი) იმ შემთხვევებისათვის, როდესაც არ კმაყოფილდება მოსარჩელის მოთხოვნა სამსახურში აღდგენისა ან მისი ტოლფასი თანამდებობით უზრუნველყოფის თაობაზე. მოცემულ კონკრეტულ შემთხვევაშიც სარჩელი სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში დაკმაყოფილდა და მოსარჩელეთა სამსახურში აღდგენა ვრ მოხერხდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ნორმატიული მიზანიც სწორედ ის არის, რომ ბრძანების ბათილობის შედეგად მოსარჩელემ მიიღოს იურიდიული შედეგი და იმ შემთხვევაში, როდესაც ამგვარი შედეგი სამუშაო (ტოლფასი თანმდებობა) ადგილზე აღდგენაში არ მდგომარეობს, მოსარჩელეს მიეკუთვნება სულ მცირე, კომპენსაცია. ხოლო რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც, სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა (მრავალთა შორის იხ., სუსგ №ას-1414-1334-20, 31 ოქტომბერი, 2018. პ.22).

52. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უპრიანი არ არის მხოლოდ სახელფასო ანაზღაურება იყოს კომპენსაციის განსაზღვრის ერთადერთი კრიტერიუმი და ისიც, თუ რამდენს შეადგენს მოსარჩელის დარიცხული სახელფასო განაკვეთი, რადგან კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში.

53. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას და ამ საკითხის განსაზღვრას სასამართლოებს მიანდობს. შესაბამისად, სასამართლო ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით თავად განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას“ (იხ. სუსგ Nას-727-680-2017, 15 სექტემბერი, 2017 წელი; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ.).

54. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის N158 „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ (Termination of Employment Convention, 1982 (No. 158)) კონვენციის მე-10 მუხლი ადგენს, რომ „თუ კომპეტენტური ორგანოები დაასკვნიან, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა არაკანონიერად, და თუ სამსახურში აღდგენა არ არის შესაძლებელი, ეს ორგანოები უფლებამოსილნი უნდა იყვნენ, რომ დააკისრონ დამსაქმებელს ადეკვატური კომპენსაციის გადახდა“.

55. მეორე კასატორები აღნიშნავენ, რომ კომპენსაციის ოდენობაში სასამართლომ 12 თვის შრომის ანაზღაურებას უკვე გაცემული 2 თვის შრომის ანაზღაურებაც მიიჩნია, რაც არ გამომდინარეობს სშკ-ის 38.8 მუხლის მიზნიდან.

56. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კომპენსაცია განსხვავდება იძულებითი განცდურისაგან. იძულებითი განაცდური წარმოადგენს სწორედ იმ ზიანს, რომელიც ეკუთვნის დასაქმებულს სამსახურში აღდგენის შემთხვევაში, რათა აღდგეს პირვანდელი ვითარება იმ სახით, რომელიც არ იარსებებდა, რომ არ შექმნილიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ასეთ დროს, იძულებითი განაცდურის ოდენობა დაანგარიშდება სახელფასო სარგოს ოდენობიდან. შესაბამისად, სსკ-ის 408.1 მუხლით გათვალისწინებული ზიანი და სშკ-ის 38.8 მუხლით (ამჟამად მოქმედი სშკ-ის რედაქციით 48.8 მუხლი - საქართველოს 2020 წლის 29 სექტემბრის ორგანული კანონი №7177) გათვალისწინებული კომპენსაცია იდენტური უფლების აღდგენის საშულებები არ არიან. რადგან ეს უკანასკნელი სასამართლომ სწორედ იმ შემთხვევისათვის უნდა გამოიყენოს, როდესაც შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა. შესაბამისად, სწორედ სასამართლომ უნდა დადგინოს სამართლიანი რესტიტუციის კონკრეტული გამოხატულება ყოველ ცალკე აღებულ შემთხვევაში. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. კომპენსაციის ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ: სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ.; სუსგ. Nას-632-2019წ., 21.06.2019წ.)

57. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

58. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. შრომითსამართლებრივ დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

59. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

60. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

61. მეორე კასატორები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „თ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. თ.ა–ის, მ.გ–ძის, დ.ც–ის, გ.ა–ძის, გ.ტ–ის, ბ.კ–ძის უფლებამონაცვლეების: გ. და დ. კ–ძეების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. კასატორ სს „თ–ს“ (ს.კ:.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 06.10.2020-ში №119201 საგადახდო დავალებით გადახდილი 5,667 ლარის 70% – 3966.9 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი