საქმე №ას-828-2020 18 დეკემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ს.ზ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „დ–ე“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ს.ზ–მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა შპს ,,დ–ეს“ (შემდეგში: მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა თბილისში მ ს „დ–ეს“ მიმდებარედ, (ნაკვ. 51/1) მოსარჩელის კუთვნილი 2620 კვ.მ მიწის ნაკვეთის (მიწის, უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი N ....) ჯეროვანი გამოყენებისათვის საჯარო გზასთან აუცილებელი კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 7 სექტემბრის N005369416 დასკვნის დანართი N1-ში და N2-ში მითითებული მე-2 ვარიანტის შესაბამისად, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ქ. თბილისში, მ „დ–ის“ მიმდინარედ არსებული 3779 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან (მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი N ....) სამანქანე გზისათვის საჭირო ფართი აღიარებულ იქნას აუცილებელ გზად.

2. მოსარჩელის განმარტებით, მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს დამოუკიდებელი საავტომობილი კავშირი საჯარო გზასთან არ გააჩნია. მისთვის მისაღებია ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 7 სექტემბრის N005369416 დასკვნაში მითითებული ნებისმიერი ვარიანტი საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად, თუმცა, მითითებული ვარიანტი უფრო ნაკლებ ზიანის მომტანი იქნება მოსარჩელისთვის.

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის ქმედება ემსახურება მოპასუხისთვის ზიანის მიყენებას. მოსარჩელეს უძრავ ნივთთან დასაკავშირებლად გააჩნია საფეხმავლო გზა, რომელსაც საჯარო სივრცის მეშვეობით უკავშირდება. ამასთან გასათვალისწინებელია მესაკუთრის უფლებებიც, ვინაიდან მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ბაზრობის ტერიტორიას, რომელზედაც განლაგებულია სავაჭრო ობიექტები, რომელიც გაცემულია მესამე პირებზე იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მოსარჩელემ და სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრის ამოწერის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში იმყოფება უძრავი ნივთი, მდებარე: ქ. თბილისი, მ/ს ,,დ–ის“ მიმდებარედ (ნაკვ. 51/1) (საკადასტრო კოდი N ....).

8. საჯარო რეესტრის ამოწერის თანახმად, მოპასუხის საკუთრებაში იმყოფება უძრავი ნივთი, მდებარე: ქალაქი თბილისი, მ/ს ,,დ–ის“ მიმდებარედ (საკადასტრო კოდი N .....).

9. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 07 სექტემბრის N005369416 დასკვნის მიხედვით, ქ. თბილისში, მ-ს ,,დ–ის" მიმდებარედ (ნაკვ. 51/1) მდებარე N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთამდე, საავტომობილო გზის მოწყობა ტექნიკური თვალსაზრისით, შესაძლებელია მოეწყოს ნაკვეთის ჩრდილო დასავლეთის მხრიდან, N .... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 ლურჯი ფერით ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N1); დასავლეთის მხრიდან N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე და ამ მიწის ნაკვეთის წინ მდებარე მიწის ნაკვეთზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 მწვანე ფერით ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N2); სამხრეთ დასავლეთის მხრიდან N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 იასამნისფრად ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N3); სამხრეთის მხრიდან საჯარო სივრცეზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 ნარინჯისფრად ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N4).

10. 2018 წლის 04 მაისის სსიპ ,,ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს” N002925018 დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, მ ს ,,დ–ის“ მიმდებარე ტერიტორიაზე, N0 ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთამდე 2016 წლის 07 სექტემბრის N005369416 დასკვნის დანართში N4 ვარიანტით განხილული საავტომობილო გზის მოწყობა, ისე, რომ არ მოხდეს დღეს ფაქტობრივად N .... ან N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების კვეთა, შეუძლებელია.

11. მხარეთა ახსნა-განმარტებითა და წერილობითი მტკიცებულებებით დადგენილი იქნა, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას ჰყავს მრავალი მოიჯარე. იჯარის საგანს წარმოადგენს სხვადასხვა კვ.მ. ფართზე არსებული სავაჭრო ჯიხურები და კონტეინერები, რომლებიც განლაგებულია საჯარო გზიდან N ..... საკადასტრო კოდით არსებული მიწის ნაკვეთის მთელ პერიმეტრზე.

12. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ 2018 წლის 25 სექტემბერს განხორციელებულ ადგილზე დათვალიერებაზე, რომლის შედეგად წარმოებული ოქმითაც დადგენილი იქნა, რომ დათვალიერება მოხდა დასკვნაში არსებული ოთხივე ვარიანტის შესაბამისად. ექსპერტის განმარტებებით კი გარკვეული იქნა, რომ პირველი სამი ვარიანტის გამოყენების შემთხვევაში, მოხდება მიწის ნაკვეთებზე არსებული ობიექტების აღება, რაც შეეხება მეოთხე ვარიანტს ექსპერტის მოსაზრებით, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელად საავტომობილო გზის გაყვანა შესაძლებელი იყო სამხრეთის მხრიდან საჯარო სივრცეზე გავლით და მოცემული ვარიანტი წამოადგენდა ყველაზე მისაღებს, რადგან არ ხდებოდა კერძო საკუთრების გადაკვეთა, თუმცა, ახლანდელი მდგომარეობით კვეთა ხდება N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავი ქონებაზე, მეტიც - მასზე განთავსებული საჯარო სივრცე დატვირთულია სერვიტუტით და მასზე მოწყობილია საპარკინგე ადგილი. ექსპერტისავე განმარტებით, საავტომობილო გზის მოწყობა ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად შეუძლებელია, ვინაიდან ეს ტერიტორია წარმოადგენს ბაზრის ტერიტორიას და საავტომობილო გზის მოწყობის შემთხვევაში, უნდა მოხდეს მასზე არსებული ობიექტების, კერძოდ, იჯარით გაცემული უძრავი ნივთების აღება, რაც თავისთავად ზიანს მიაყენებს მესაკუთრესა და მესამე პირებს. ექსპერტის განმარტებით, დასკვნაში მე-4 ვარიანტის შესაბამისად შესაძლებელი იყო საავტომობილო გზის მოწყობა, თუმცა, ამ ეტაპზე სამხრეთის მხრიდან საჯარო სივრცეზე გავლით (მე-4 ვარიანტი) გზის გაყვანისას საჭირო იყო მოძრავი ობიექტის აღება.

13. სააპელაციო სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ სასამართლოს მიერ განხორციელებული ადგილზე დათვალიერების შედეგად შედგენილი ოქმის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელად არ არსებობს საავტომობილო გზა, მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია სავაჭრო ობიექტები, რომელთან დაკავშირებაც შესაძლებელია საფეხმავლო გზით ექსპერტიზის დასკვნაში არსებულ მესამე და მეოთხე ვარიანტების შესაბამისად. ამასთან, საავტომობილო გზის მოწყობა ნებისმიერი ვარიანტის შემთხვევაში, საჭიროებს ახალი გზის გაყვანას, რომლის დროსაც საჭირო გახდება მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ობიექტების აღება.

14. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოეების სამართლებრივი შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, იმგვარად, რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი. ამდენად, მიუხედავად საკუთრების უფლების აღიარებისა და ხელშეუვალობისა, საქართველოს მე-19-ე მუხლის მე-2 ნაწილი არ გამორიცხავს საკუთრების უფლების შეზღუდვას, რის საილუსტრაციო მაგალითსაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 180-ე მუხლით რეგლამენტირებული აუცილებელი გზის უფლება წარმოადგენს. სსკ-ის 170-ე მუხლის შესაბამისად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში, თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია.სსკ-ის 180-ე მუხლის მიხედვით, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. აღნიშნული მუხლის ანალიზი იძლევა არაერთი დასკვნის გაკეთების საფუძველს. კერძოდ, აუცილებელი გზა არ შეიძლება ნებისმიერ შემთხვევაში დადგინდეს, ასეთ დროს სახეზე უნდა მიწის ნაკვეთის არაჯეროვანი კავშირი სხვადასხვა კომუნიკაციებთან. მაგრამ იგი არ გულისხმობს ნებისმიერი სახის ტერიტორიასთან ან კომუნიკაცასთან კავშირს, არამედ გარკვეულ, კანონით განსაზღვრულ კომუნიკაციებთან და რაც მთავარია, ეს დაკავშირება უნდა გამომდინარეობდეს აუცილებლობიდან, რაც გულისხმობს იმას, რომ მიწის ნაკვეთისათვის, გარდა მითითებული გზისა, ნაკლებად უნდა არსებობდეს სხვა ალტერნატივა. ასეთის არსებობის შემთხვევაში კი, გამოკვეთილი უნდა იყოს ამ გზის გამოყენების უპირატესობა სხვებთან შედარებით. კერძოდ, აუცილებელი გზის დადგენით, რაც შესაძლებელია ნაკლებად უნდა შეიზღუდოს სხვა მიწის მესაკუთრის უფლებები. მოთხოვნილი გზა ყველაზე მოხერხებულ უნდა იყოს და ყველაზე მეტად უნდა შეესაბამებოდეს სწორედ ამ კონკრეტული მიზნით გზის გამოყენებას. მიწის ნაკვეთის უკეთ გამოყენების მიზნით მხარეებმა შეიძლება დაადგინონ სერვიტუტიც, მაგრამ განსხვავებით სერვიტუტისაგან, აუცილებელი გზის მოთხოვნა გამომდინარეობს არა მხარეთა შეთანხმებიდან, არამედ კანონიდან გამომდინარე ვალდებულებიდან, რომ მიწის მესაკუთრემ, რომელზეც გადის აუცილებელი გზა უნდა ითმინოს მის მიწის ნაკვეთზე განხორციელებული აუცილებელი გზის მოსაწყობად აუცილებელი ღონისძიებები და გზის ექსპლოატაციის შედეგები. ასევე, აუცილებელი გზის დადგენა ხდება მაშინ, როდესაც ერთ მიწის ნაკვეთს სხვადასხვა კომუნიკაციებთან კავშირი არ გააჩნია.

15. სამეზობლო თმენის ვალდებულებაა განმტკიცებული, რაც საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს წარმოადგენს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.

16. განსახილველ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებისა და ექსპერტიზის დასკვნის ურთიერთშეჯერებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ იკვეთება ისეთი გარემოება, როდესაც მიწის ნაკვეთი, რომლის მეშვეობითაც მოსარჩელე მოითხოვს აუცილებელი გზის დადგენას, მართალია წარმოადგენს კერძო საკუთრებას, თუმცა დაყოფილია სამეწარმეო-საქმიანობის თვალსაზრისით პატარა ფართებად, გაცემულია იჯარით და მათზე განთავსებულია სავაჭრო ჯიხურები და კონტეინერები. ამასთან, დადგენილია ისიც, რომ მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთები არ წარმოადგენს ერთადერთ და უალტერნატივო საშუალებას, რათა მოსარჩელემ შეძლოს აუცილებელი საავტომობილო გზით სარგებლობა, კერძოდ, ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული მეოთხე ვარიანტის გამოყენებით ასევე დგინდება სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა, თუმცა N ...... საკადასტრო კოდის ქვეშ რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრე მოცემულ დავაში მხარედ არ არის ჩართული, რის გამოც, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლო მოკლებული იყო საპროცესო-სამართლებრივ შესაძლებლობას, ემსჯელა ხსენებული ვარიანტის მიზანშეწონილობასა და მართებულობაზე.

17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის ნაკვეთზე აუცილებელი გზის დადგენა მოსარჩელის ნაკვეთით ჯეროვანი სარგებლობის ერთადერთი შესაძლებლობა არ არის, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც არსებობს სხვა ალტერნატიული გზა, რის თაობაზეც პალატამ უკვე მიუთითა.

18. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ სასამართლომ არ განიხილა ექსპერტიზის დასკვნით შეთავაზებული ვარიანტები სრულყოფილად და არ დაადგინა, რომ მოსარჩელის უძრავ ქონებას არ გააჩნია საავტომობილო გზა საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება მასზედ, რომ აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების მოთხოვნისას დაუშვებელია მხოლოდ მომჩივანი მხარის ინტერესების გათვალისწინებით მოთხოვნის დაკმაყოფილება. ამ შემთხვევაში, უნდა შემოწმდეს და დადგინდეს ყველა გონივრული და შესაძლო საშუალება, რომლითაც შესაძლოა დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის მოთხოვნა. აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენისას უნდა შემოწმდეს ყველა მესაკუთრის ინტერესი და მხოლოდ მათი ინტერესების ურთიერთშეჯერების შედეგად უნდა მოხდეს გადაწყვეტილების მიღება.

19. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტის მოთხოვნა მიმართული იყო მხოლოდ და მხოლოდ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე აუცილებელი გზის მოწყობისკენ, რაც ერთგვარად მის სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე მეტყველებდა და აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად ვერ გახდებოდა მოპასუხის საკუთრების ბოჭვის კანონიერი საფუძველი, მით უფრო, რომ ეს უკანასკნელი არ იკვეთებოდა საქმის მასალებით.

20. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს, თუმცა, აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული შემთხვევა კანონისმიერი ბოჭვის ამსახველ ისეთ დანაწესს წარმოადგენს, როდესაც მხოლოდ აუცილებლობა, ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მხოლოდ ამგვარ შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციითა და სამოქალაქო კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, რომლის შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ აუცილებელი ბოჭვის ფარგლებში (იხ. სუსგ. Nას-102-100-2011, 24 მაისი, 2011 წელი; Nას-70-68-2014, 6 აპრილი, 2015 წელი).

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა იმ გარემოების დადასტურება, რომ მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად უალტერნატივოდ ესაჭიროებოდა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ქონების გამოყენება. აღნიშნულის სამტკიცებლად მხარემ წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნა, რომელთა კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ სადავო ნაკვეთში მოხვედრა, მოპასუხის ნაკვეთებით სარგებლობის გარეშე, შესაძლებელია კიდევ ერთი მიწის ნაკვეთის მეშვეობით. შესაბამისად, დადაგენილი იქნა, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე აუცილებელი გზის დადგენა აპელანტის საკუთრებაში არსებული ნაკვეთის ჯეროვანი სარგებლობისთვის ერთადერთი ობიექტური შესაძლებლობა არ არის (მით უფრო, რომ საფეხმავლო გზა არსებობს და გამოყენებაშია), ასევე - იმის გათვალისწინებით, რომ სარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწაზე განთავსებული სავაჭრო ჯიხურების მესაკუთრეების ინტერესებს უპირობოდ შელახავს და მიაყენებს მათ გამოუსწორებელ ზიანს, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არა არსებობდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გააწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

23. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 170-ე და 180-ე მუხლები, თუმცა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არასწორად განმარტა, კერძოდ, სასამართლო მიუთითებს, რომ: მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთები არ წარმოადგენს ერთადერთ უალტერნატივო საშუალებას, რათა მოსარჩელემ შეძლოს აუცილებელი საავტომობილო გზით სარგებლობა. ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული მეოთხე ვარიანტის გამოყენებით ასევე დგინდება მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა, თუმცა № .... საკადასტრო კოდის ქვეშ რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრე მოცემულ დავაში მხარედ არ არის ჩართული, რის გამოც, სასამართლო მოკლებულია საპროცესო-სამართლებრივ შესაძლებლობას, იმსჯელოს სხსენებული ვარიანტის მიზანშეწონილობასა და მართებულობაზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 04.05.2018 წლის დასკვნა და საჯარო რეესტრის ამონაწერი (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის მიერ წარდგენილი შუამდგომლობის დანართები №1 და №2), ასევე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 22.07.2016წ. გადაწყვეტილება (სარჩელის დანართი №4, გვ. 50-51) გამორიცხავს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 07.09.2016 წლის დასკვნაში მითითებულ მე-4 ვარიანტს, რომელზედაც მიუთითებს სააპელაციო სასამართლო. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 04.05.2018 წლის დასკვნაში მითითებულია, რომ ქ. თბილისში, მ ს "დ–ის" მიმდებარე ტერიტორიაზე № ...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთამდე 2016 წლის 07 სექტემბრის №005369416 დასკვნის დანართში №4 ვარიანტით განხილული საავტომობილო გზის მოწყობა, ისე რომ არ მოხდეს დღეს ფაქტობრივად №...... ან №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების კვეთა, შეუძლებელია. ამავე დასკვნით დგინდება, რომ № ..... და № ...... (შპს "დ–ის" საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი) საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთებს შორის მანძილი შეადგენს 1,57 მ-ს (იხ. დასკვნის დანართი №3); საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ № ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართი შეადგენს სულ 76 კვ.მ-ს; თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 22.07.2016წ. გადაწყვეტილებით (იხ. სარჩელის დანართი №4, გვ. 50-51) დგინდება, რომ 2016 წლის 07 სექტემბრის №005369416 დასკვნის დანართში №4 ვარიანტით განხილული საავტომობილო გზის მოწყობა შეუძლებლად მიაჩნია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურსაც. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენს ერთადერთ უალტერნატივო საშუალებას მოსარჩელის მიწის ნაკვეთამდე მისაღწევად. რაც შეეხება დანარჩენ სამ ვარიანტს - სარჩელის მე-7 ფაქტობრივ გარემოებაში მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ ზოგადად მოსარჩელისათვის აუცილებელი გზის მოწყობის სამივე ვარიანტი, რომელიც მითითებულია ექსპერტიზის დასკვნაში, მისაღები იყო, თუმცა მოსარჩელეს მიაჩნდა, რომ ამ სამი ვარიანტიდან ყველაზე ოპტიმალური (მათ შორის მოპასუხის ინტერესების გათვალისწინებით) ვარიანტი იყო ექსერტიზის დასკვნაში მითითებული ვარიანტი №2, ვინაიდან: ა) ეს იყო ყველაზე მოკლე მანძილი; ბ) №1 და №3 ვარიანტების შემთხვევაში, მოპასუხეს მუწევდა სავაჭრო დახლების აღება; გ) არქიტექტურის სამსახურში წარდგენილი დოკუმენტების და არქიტექტურის სამსახურის მიერ გაცემული ნებართვის შესაბამისად თავად მოპასუხეს ჰქონდა მითითებული ვარიანტი №2-ის ადგილზე გასასვლელები, როგორც მოსარჩელის ნაკვეთამდე, ასევე საჯარო გზამდე, ხოლო ასეთი გასასვლელები არ იყო მითითებული №1 და №3 ვარიანტების შემთხვევაში.

24. კასატორი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015წ. 6 აპრილის გადაწყვეტილებაზე (Nას-70-68-2014), რომელშიც ყურადღება გამახვილებულია საჯარო გზებთან ჯეროვანი კავშირის ცნებაზე. ასევე, კასატორი მიუთითებს სხვა გადაწყვეტილებაზე -სუსგ Nას-144-486-07, 26 ივლისი 2007 წელი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად

26. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღძრული სარჩელით დავის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენებისათვის საჯარო გზასთან აუცილებელი კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთიდან სამანქანე გზისათვის საჭირო ფართზე მოსარჩელის აუცილებელი გზით სარგებლობის დადგენა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 7 სექტემბრის N005369416 დასკვნის დანართი N1-ში და N2-ში მითითებული მე-2 ვარიანტის შესაბამისად (იხ., ამ განჩინების პ.1). მოსარჩელის განმარტებით, მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს დამოუკიდებელი საავტომობილი კავშირი საჯარო გზასთან არ გააჩნია. მისთვის კი, აღნიშნულ დასკვნაში მითითებული ნებისმიერი ვარიანტი საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად, თუმცა, მე-2 ვარიანტი უფრო ნაკლებ ზიანის მომტანი იქნება მოსარჩელისთვის.

28. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

29. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში.

30. მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგნისა და სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, წინამდებარე დავა უნდა დარეგულირდეს სსკ-ის 180-ე მუხლის შესაბამისად.

31. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 180-ე მუხლით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება, მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კაშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტური მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.

32. აღსანიშნავია, რომ სსკ-ის 180-ე მუხლით აუცილებელი გზის მხოლოდ აუცილებელ, უალტერნატივო შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციით და ამავე კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, ამასთან, ამ უფლების შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში. კანონი მესაკუთრის მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების შეზღუდვას აწესებს მხოლოდ ნორმაში აღნიშნულ წინაპირობათა უტყუარად არსებობის შემთხვევაში (იხ. სუსგ-ები №ას-1559-2018, 13 თებერვალი, პ. 21; 2019 სუსგ №ას-1048-1316-09, 23 მარტი, 2010წ.). შესაბამისად, სსკ-ის სსკ-ის 180-ე მუხლში ასახულია საკუთრების კანონისმიერი შებოჭვის საფუძვლები.

33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად უნდა დაასაბუთოს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტების არსებობა–არარსებობის საკითხი. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში, ურთიერთშეჯერებით და მხოლოდ ამის შემდეგ ღებულობს დასკვნას საქმისათვის მნიშნელოვანი გარემოებების არსებობის შესახებ. აღნიშნული ნორმები იმპერატიულად ავალდებულებს სასამართლოს, საქმეში წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულების როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლივად სრულყოფილ და ობიექტურ გამოკვლევას და რაიმე გამონაკლისს რომელიმე მტკიცებულებისათვის უპირატესობის მინიჭების თაობაზე კანონი არ ითვალისწინებს. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა გულისხმობს თავდაპირველად მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას.

34. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ სსკ-ის 115-ე მუხლის მიხედვით „სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული მუხლის დანაწესი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, განკარგოს თავისი ნივთი შეხედულებისამებრ, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, თუმცა, ამავე მუხლით დგინდება, რომ საკუთრების უფლება აბსოლუტურ უფლებას არ წარმოადგენს და მისი შეზღუდვა კანონით დადგენილ შემთხვევაში შესაძლებელია. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვებია ამ მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით, იმგვარად, რომ არ დაირღვეს საკუთრების უფლების არსი.

35. ამდენად, მიუხედავად საკუთრების უფლების აღიარებისა და ხელშეუვალობისა, საქართველოს კონსტიტუცია არ გამორიცხავს საკუთრების უფლების შეზღუდვას, რის საილუსტრაციო მაგალითსაც სსკ-ის 180-ე მუხლით რეგლამენტირებული აუცილებელი გზის უფლება წარმოადგენს. თუმცა, ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ სსკ-ის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება კი, ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ (იხ. სუსგ 2010 წლის 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-443-415-2010; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-102-100-2011).

36. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 07 სექტემბრის N005369416 დასკვნის მიხედვით, ქ. თბილისში, მ-ს ,,დ–ის" მიმდებარედ (ნაკვ. 51/1) მდებარე N0 .... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთამდე, საავტომობილო გზის მოწყობა ტექნიკური თვალსაზრისით, შესაძლებელია მოეწყოს ნაკვეთის ჩრდილო დასავლეთის მხრიდან, N ...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 ლურჯი ფერით ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N1); დასავლეთის მხრიდან N .... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე და ამ მიწის ნაკვეთის წინ მდებარე მიწის ნაკვეთზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 მწვანე ფერით ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N2); სამხრეთ დასავლეთის მხრიდან N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 იასამნისფრად ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N3); სამხრეთის მხრიდან საჯარო სივრცეზე გავლით (იხ. დანართ N1-2 ნარინჯისფრად ნაჩვენები მიმართულება, ვარიანტი N4). 2018 წლის 04 მაისის სსიპ ,,ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს” N002925018 დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, მ ს ,,დ–ის“ მიმდებარე ტერიტორიაზე, N .... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთამდე 2016 წლის 07 სექტემბრის N005369416 დასკვნის დანართში N4 ვარიანტით განხილული საავტომობილო გზის მოწყობა, ისე, რომ არ მოხდეს დღეს ფაქტობრივად N .... ან N .... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების კვეთა, შეუძლებელია.

37. დადგენილი იქნა ისიც, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას ჰყავს მრავალი მოიჯარე. იჯარის საგანს წარმოადგენს სხვადასხვა კვ.მ. ფართზე არსებული სავაჭრო ჯიხურები და კონტეინერები, რომლებიც განლაგებულია საჯარო გზიდან N01.13.03.051.007 საკადასტრო კოდით არსებული მიწის ნაკვეთის მთელ პერიმეტრზე.

38. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლოს მიერ განხორციელებული ადგილზე დათვალიერების შედეგად შედგენილი ოქმის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელად არ არსებობს საავტომობილო გზა, მიწის ნაკვეთზე განთავსებულია სავაჭრო ობიექტები, რომელთან დაკავშირებაც შესაძლებელია საფეხმავლო გზით ექსპერტიზის დასკვნაში არსებულ მესამე და მეოთხე ვარიანტების შესაბამისად. ამასთან, საავტომობილო გზის მოწყობა ნებისმიერი ვარიანტის შემთხვევაში, საჭიროებს ახალი გზის გაყვანას, რომლის დროსაც საჭირო გახდება მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ობიექტების აღება.

39. ერთ-ერთ საქმეში მოსარჩელეს აუცილებელი გზა დაუდგინდა მოპასუხეთა ნაკვეთზე არა სარჩელით მოთხოვნილი და მის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის პირველი ვარიანტის შესაბამისად, 6-მეტრიანი გზის მეშვეობით, რამეთუ მიჩნეული იქნა, რომ ეს ერთადერთ ოპტიმალურ შესაძლებლობას არ წარმოადგენდა, არამედ, აუცილებელი გზის უზრუნველსაყოფად სრულიად საკმარისად იქნა მიჩნეული 3- მეტრიანი გზის არსებობა (შეადრ: სუსგ №ას-1513-2018, 8 თებერვალი, 2018).

40. განსახილველ შემთხვევაში, იკვეთება ისეთი გარემოება, როდესაც მიწის ნაკვეთი, რომლის მეშვეობითაც მოსარჩელე მოითხოვს აუცილებელი გზის დადგენას, მართალია წარმოადგენს კერძო საკუთრებას, თუმცა დაყოფილია სამეწარმეო-საქმიანობის თვალსაზრისით პატარა ფართებად, გაცემულია იჯარით და მათზე განთავსებულია სავაჭრო ჯიხურები და კონტეინერები. რაც შეეხება N ..... საკადასტრო კოდის ქვეშ რეგისტრირებული უძრავი ქონებას, მისი მესაკუთრე მოცემულ დავაში მხარედ არ არის ჩართული, რის გამოც, მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასამართლო მოკლებული იყო საპროცესო-სამართლებრივ შესაძლებლობას, ემსჯელა ხსენებული ვარიანტის მიზანშეწონილობასა და მართებულობაზე, რასაც საკასაციო პალატაც იზიარებს.

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება.მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

42. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ., ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64). განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა აუცილებელი გზით მოპასუხე კომპანიის კუთვნილი ნაკვეთის დატვირთვის აუცილებლობა, რაც მან ვერ განახორციელა.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

44. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. აუცილებელი გზის დადგენის საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

46. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

47. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარს ერთვის სახელმწიფო ბაჟის სახით 300 ლარის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი. შესაბამისად, კასატორის უკან უნდა დაუბრუნდეს არამხოლოდ სსსკ-ის 401-ე მუხლის მიხედვით საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის თანხა - 150 ლარის 70% - 105 ლარი, არამედ მის მიერ საკასაციო საჩივარზე ზედმეტად გადახდილი 150 ლარიც.

48. საბოლოოდ, კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უკან უბრუნდება 255 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.ზ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ს.ზ–ს (პირადი № .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა.ხ–ას მიერ 10/01/2020-ში №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 300 ლარიდან 255 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი