საქმე №ას-794-2020 24 დეკემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ქ.ა–ა, ე.ს–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – პ.ა–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა; უძრავი ქონებიდან გამოსახლება, თანხის დაკისრება (შეგებებული სარჩელით

აღწერილობითი ნაწილი:

1. პ.ა–მა (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა ქ.ა–ისა და ე.ს–ის (შემდეგში მოხსენიებული ასევე, როგორც მოპასუხეები, აპელანტები ან კასატორები) წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი პ.ა–სა და ქ.ა–ს შორის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დამოწმებული 05.02.2018წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება. 1.2. ბათილად იქნეს ცნობილი ქ.ა–სა და ე.ს–ს შორის საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დამოწმებული 12.06.2018წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება. 1.3. უძრავი ქონება მდებარე: ქ. თბილისი, ........ ქ. N 11 (........ის ქ. #9) არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი ფართით 526 კვ.მ. მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები საერთო ფართით 89,5 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი 64,94 კვ.მ. მიწის საკადასტრო კოდი: ..... (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) დაბრუნდეს პ.ა–ის საკუთრებაში.

2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მის საკუთრებაში იყო სადავო უძრავი ქონება. პ.ა–ის შვილები - ე. და ა. ლ–ბი და შვილიშვილი გ.ა–ი, რომელიც ჰყავს ნაშვილები და ატარებს მის გვარს, თავის მეუღლესთან ქ.ა–თან ერთად, წასულები იყვნენ და ცხოვრობდნენ საბერძნეთში, პ.ა–ი შარშან იმყოფებოდა საბერძნეთში და მას ქ–მ შესთავაზა, რომ დაეწერა ანდერძი გ–ზე, რის სანაცვლოდ მას მოუვლიდნენ სიკვდილამდე. პ.ა–ი ამაზე თავს იკავებდა, მაგრამ ამავდროულად მაინც ჰქონდა სურვილი გ–სთვის ანდერძის დაწერისა, იმის გამო, რომ მისი სიკვდილის შემდეგ, გ–ს სამკვიდროზე პრობლემა აღარ შექმნოდა. 2018 წლის დასაწყისიდან გ.ა–ი გახდა მძიმედ ავად. იგი მოთავსებული იყო საავადმყოფოში. მოპასუხემ, იმის შიშით, რომ გ–ს გარდაცვალების შემდეგ, წაერთმეოდა მემკვიდრეობის უფლება, სასწრაფოდ სკაიპის მეშვეობით გააფორმა მინდობილობა ნ.ბ–ზე და წაიყვანა მოსარჩელე საჯარო რეესტრში ანდერძის დასაწერად. სწორედ ამ დროს, გაფორმდა მოტყუებით ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც მოსარჩელეს ანდერძი ეგონა. მოსარჩელე არის წამოშობით ბერძენი, არ გააჩნია ქართული განათლება შესაბამისად მას არ წაუკითხავს, თუ რა ეწერა დოკუმენტში და ვერც წაიკითხავდა იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ არ იცის ქართული წერა-კითხვა. იგი ბრმად ენდო ნ.ბ–ს და მოაწერა ხელი ჯერ ქართულად, რაც დაზეპირებული აქვს და შემდეგ, რუსულად. 2018 წლის მარტში პ.ა–ი წასული იყო საბერძნეთში თავისი შვილის ა. ლ–ის გარდაცვალების წლისთავზე და იქვე შეიტყო თავისი შვილიშვილის (ნაშვილები) გ.ა–ის მძიმე ავადმყოფობის შესახებ. იგი სიკვდილის ბოლო წუთებამდე იყო გ–ს გვერდით, სახლშიც და საავადმყოფოშიც. გ.ა–ი გარდაიცვალა 28.04.2018წ. ივნისში, საქართველოში ჩამოსვლისას, ადვოკატთან ვიზიტის შემდეგ, პ. ა–ისთვის ცნობილი გახდა, რომ მას თავისი ბინა აღარ ეკუთვნოდა და იგი იქნა თურმე გასხვისებული. ასევე, ცნობილი გახდა ის გარემოებაც, რომ მას თითქოსდა ბინის სანაცვლოდ თებერვლის თვეში „აუღია 45 000 აშშ დოლარი". აღნიშნულის გამო, დაუკავშირდა მოსარჩელეს და უთხრა, რომ მოტყუების გამო მას უჩივლებდა სასამართლოში. აღნიშნული შემდეგ მოსარჩელემ კვლავ გააფორმა მინდობილობა ნ.ბ–ზე და სასწრაფო წესით, 250 ლარიანი ქვითრით იმავე დღესვე, 12.06.2018წ. სახლი გადააფორმა ე.ს–ზე, რომელსაც თითქოსდა „გადაუხდია 40 000 აშშ დოლარი".

3. ქ.ა–ამ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 05.02.2018 წლის ხელშეკრულება გაფორმდა კანონის სრული დაცვით, რისი ანაზღაურებაც სრულად აქვს მიღებული მოსარჩელეს.

4. ე.ს–მა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ 12.06.2018 წლის ხელშეკრულება გაფორმდა კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით.

5. ამასთან, ე.ს–მა შეგებებული სარჩელი აღძრა პ.ა–ის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: ა) გამოსახლებული იქნეს პ.ა–ი სადავო უძრავი ქონებიდან და ქონება გადაეცეს მესაკუთრეს (შეგებებული სარჩელის ავტორს) თავისუფალ მდგომარეობაში; ბ) დაეკისროს პ.ა–ს ე.ს–ის სასარგებლოდ მისი უძრავი ქონების თვითნებურად სარგებლობის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 2018 წლის ივნისიდან 2019 წლის მაისამდე (სულ 11 თვე - უძრავი ქონების მოპასუხის სარგებლობაში ყოფნის პერიოდში) ყოველთვიურად 400 ლარი, სულ 4400 ლარის გადახდა.

6. შეგებებული სარჩელი დაემყარა შემდეგ საფუძვლებს: ე.ს–ი წარმოადგენს უძრავი ქონების მდებარე ქ. თბილისი, ........ ქ. #11, ს.კ. N0..... მესაკუთრეს, თანახმად 2018 წლის 12 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა. მას შემდეგ, რაც ე.ს–ი გახდა სადაო ქონების მესაკუთრე (2018 წლიდან) იგი უშედეგოდ ცდილობდა მისი საკუთრებით სარგებლობის უფლების მოპოვებას. ამ ფაქტზე გამოძახებული იყო არაერთხელ შსს საპატრულო პოლიცია რომელმაც შეადგინა რეაგირების ოქმი 17.06.2018 წ. პოლიციამ მოახდინა ფაქტის დაფიქსირება, რომ იგი არ აპირებს ბინიდან გამოსვლას, რის გამოც პრობლემას უქმნის კანონიერ მესაკუთრეს.

7. შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო. მისი განმარტებით პ.ა–ი ცხოვრობდა და დღესაც ცხოვრობს თავის სახლში. შესაბამისად სანამ თავდაპირველი სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარე დავას იხილავს სასამართლო, საფუძველს მოკლებულია მსჯელობა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვაზე.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით პ.ა–ის სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა; შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; პ.ა–სა და ქ.ა–ს შორის, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, 2018 წლის 5 თებერვალს დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და ქ.ა–სა და ე.ს–ს შორის, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, 2018 წლის 12 ივნისს დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად იქნა ცნობილი; სადავო უძრავი ქონება პ.ა–ის საკუთრებაში აღირიცხა.

9. აღნიშნული გადაწყვეტილება ქ.ა–მა და ე.ს–მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონება პ.ა–ის საკუთრება იყო. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება 2018 წლის 5 თებერვალს, პ.ა–სა და ქ.ა–ს შორის, ნ.ბ–ის წარმომადგენლობით, დაიდო. უძრავი ქონების მეორე ნასყიდობის ხელშეკრულება 2018 წლის 12 ივნისს, ქ.ა–სა და ე.ს–ს შორის, ასევე, ნ.ბ–ის წამომადგენლობით, დაიდო. სადავო უძრავი ქონება ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმების შემდეგ ქ.ა–ის, ხოლო შემდეგ, ე.ს–ის საკუთრებაში ირიცხებოდა (ტომი I, ს.ფ 15-16,17-18, 19-20 ,21-22).

12. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2018 წლის 12 ნოემბერს ქ. თბილისის პოლიციის მთავარი დეპარტამენტის ძველი თბილისის შსს სამმართველოს მე-7 განყოფილებაში სისხლის სამართლის N006121118010 საქმეზე, პ.ა–ის მიმართ განხორციელებული შესაძლო თაღლითური ქმედების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით, გამოძიება დაიწყო. მიღებულია, თუ არა სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს შემაჯამებელი გადაწყვეტილება (განაჩენი) წინამდებარე საქმის მასალებით არ დგინდება (ტომი I, ს.ფ 226-289). პ.ა–ი საქმის განხილვის პერიოდშიც სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრობდა (მხარეთა ახსნა-განმარტება, სარჩელი/შესაგებელი).

13. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ პ.ა–ი ქართულ ენას სრულყოფილად არ ფლობს.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე მხარეთა შორის სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ეროვნებით ბერძენია და მას რუსული განათლება აქვს მიღებული. პირველი ინსტანციის სასამართლოში და სააპელაციო საჩივარში, მოპასუხე მიუთითებდა მასზედ, რომ პ.ა–ს სადავოდ გამხდარ გარიგებაზე ქართულად ჰქონდა მოწერილი ხელი, ასევე, აცხადებდა, რომ მოწმედ დაკითხულმა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ხელშეკრულების გაფორმებისას პ.ა–ს ჰკითხა ფლობდა, თუ არა ქართულ ენას, მას შემდეგ, რაც კითხვაზე დადებითი პასუხი მიიღო, საჯარო რეესტრში სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ენის ცოდნასა და მის საფუძვლიანად ცოდნას შორის არსებითი განსხვავებაა და ეს განსხვავება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როდესაც ხანდაზმული პირის მიერ, რომლისთვისაც ქართული მშობლიური ენა არ არის, სამართლებრივი მნიშვნელობის ნების გამოვლენის ნამდვილობაა შედავებული.

16. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა პ.ა–თან კომუნიკაციის შედეგები და აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მას ქართული ესმის, პირველი ინსტანციის სასამართლოში ქართულად საუბარი და ქართულად აზროვნება ასევე, მოსამართლის შეკითხვებზე პასუხის გაცემა, უჭირდა, თარჯიმანის გარეშე მოსამართლის შეკითხვებისთვის პასუხის გაცემა ვერ შეძლო. გარდა ამისა, ყურადღება მიექცა იმ გარემოებას, რომ პ.ა–ს, თარჯიმანის სასამართლო პროცესზე დასწრება, სარჩელითაც ჰქონდა მოთხოვნილი. აგრეთვე, სადავოდ გამხდარ გარიგებაზე მას ხელი მოწერილი აქვს, როგორც ქართულად ასევე, რუსულად, ამასთანავე საქმის მასალებში წარმოდგენილია დოკუმენტაცია (გამოკითხვის ოქმები), სადაც პ.ა–ი რუსულად საუბრობს და რუსულადვე აწერს ხელს.

17. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული ლ. ღ–ძის განმარტებით, მოსარჩელეს დიდი ხანია იცნობს, ის ქართულად საუბრობს, თუმცა, ცუდად.

18. ყოველივე ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელემ ქართული ენა სრულყოფილად არ იცის, რასაც საყოფაცხოვრებო, ყოველდღიური კომუნიკაციისგან განსხვავებით, სამართლებრივი ტერმინოლოგიის აღქმის შეუძლებლობა შეეძლო გამოეწვია.

19. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ 2018 წლის 5 თებერვალს პ.ა–ს, სადავო უძრავი ქონების გასხვისების ნება არ გამოუხატავს.

20. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველი დავისთვის სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაციის მინიჭებისა და მართებული სამართლებრივი შედეგის დადგომისთვის უმნიშვნელოვანესია იმ ფაქტის დადგენა თუ მხარეებს ერთმანეთთან რა სამართლებრივი ურთიერთობა აკავშირებდათ. სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაში შედის და მხარის მიერ არასწორი საფუძვლის მითითება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთადერთი საფუძველი არ შეიძლება გახდეს.

21. აღნიშნულს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე და 185-ე მუხლების შინაარსიც ადასტურებს, რომელთა ანალიზიც ცხადყოფს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა მხარეს არ ავალდებულებს მიუთითოს დავის სამართლებრივი საფუძველი. აღნიშნული არ წარმოადგენს ხარვეზის დადგენის საფუძველს, რაც მეტყველებს იმაზე, რომ სამართლებრივი საფუძველი სასამართლომ და არა მხარემ უნდა განსაზღვროს.

22. მოცემულ შემთხვევაში, მოდავე მხარეთა მიერ სადავოდაა გამხდარი მოსარჩელის რეალური ნება, ანუ ის, პ.ა–ი ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას მიზნად ისახავდა, თუ არა, ქ.ა–ისთვის მისი ერთადერთი საცხოვრებელი სახლის მიყიდვას. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის საკვლევ გარემოებათა წრეს მოსარჩელის ნამდვილი ნების დადგენა წარმოადგენს.

23. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლის თანახმად, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. ხსენებული მუხლის მიხედვით, გარიგების საფუძვლად ქცეული მცდარი წარმოდგენა პირს შეცილების უფლებას ანიჭებს, თუ ის მისი კონტრაჰენტის მხრიდან მოტყუებით არის გამოწვეული.

24. მოტყუება გარიგებაში ხელყოფს ერთი მხარის ნდობას მეორე მხარის კეთილსინდისიერ ქცევასთან მიმართებით. მოტყუებისას ნების ნაკლი განპირობებულია გარიგების მეორე მხარის განზრახი სამართლებრივად გასაკიცხი მოქმედებით, რომლის მიზანიც ნების გამომვლენისათვის არასწორი წარმოდგენის შექმნაა. განსხვავებით თვალთმაქცური გარიგებისაგან, რომელიც დადებულია ისე, რომ მხარეებს ამ გარიგებიდან გამომდინარე შედეგის დადგომა არ სურთ, მოტყუებით დადებული გარიგების შემთხვევაში, ორივე მხარეს სურს ხელშეკრულებით დასახული მიზნის მიღწევა, თუმცა აღნიშნული მოტყუებულის თავისუფალი გადაწყვეტილებით არ არის განპირობებული, არამედ მოტყუების შედეგია. მოტყუებასა და გარიგების დადებას შორის მიზეზობრივი კავშირის, განზრახვის, ისევე როგორც მართლწინააღმდეგობის ცალკეული წინაპირობების მტკიცების ტვირთი მოტყუებულს, ამ შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარეს (მოსარჩელე) აწევს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. პალატა განმარტავს, რომ ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ არის მიმართული დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტა სამართლებრივი შეფასების და არა სასამართლოს მიერ კანონის განმარტების ან/და ნორმის შეფარდების მართებულობის დადგენას ეხება, ამიტომ, მსგავსი კატეგორიის დავების გადაწყვეტისას მხარეთა ახსნა-განმარტებებს და საქმეში არსებულ სხვა სახის მტკიცებულებებს დიდი მნიშვნელობა ენიჭება. ნების განმარტება უნდა მოხდეს იმდაგვარად, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები, გარემოებები, ასევე, მხარეთა განმარტებები ერთ მთლიან ლოგიკურ ჯაჭვს ქმნიდეს და ობიექტური დამკვირვებლისთვის, განვითარებულ ფაქტებსა და გამოხატულ ნების განმარტებას შორის დადგენილი კანონზომიერება, მოულოდნელი/გაუგებარი არ იყოს. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო ფაქტობრივ გარემოებას მასზედ, რომ სადავოდ გამხდარი ხელშეკრულებებით, უძრავი ქონების „შემძენების“ - ქ.ა–ისა და შემდგომ, ე.ს–ის მიერ უძრავი ქონების საფასურის გადახდის დამადასტურებელი არცერთი დოკუმენტი საქმის მასალებში არ მოიპოვება. მართალია ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საფასურის გადაუხდელობა მისი ბათილად ცნობის ერთადერთი საფუძველი არ შეიძლება გახდეს, თუმცა, როდესაც სადავოდ არის გამხდარი გამოვლენილი ნების ნამდვილობა და სასამართლოს მიერ გარიგების დადების მიზანი უნდა დადგინდეს, თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულების არარსებობა, გონივრულობის სტანდარტიდან გამომდინარე, სერიოზულ ეჭვს ბადებს, კერძოდ, ლოგიკიდან არ გამომდინარეობს ქმედუნარიანი, სრულწლოვანი პირის მიერ, ერთადერთი ქონების იმდაგვარად გასხვისება, რომ იგი თანხის მიღების გარანტიებს არ ქმნიდეს, მით უფრო კი, ისეთ შემთხვევაში, თუ იგი, როგორც აპელანტი განმარტავს, საბერძნეთში საცხოვრებლად წასვლას გეგმავდა.

25. ნასყიდობის ხელშეკრულების არსი სწორედ ისაა, რომ გამყიდველმა ხელშეკრულებით შეთანხმებული საფასური მიიღოს ხოლო, მყიდველს უძრავი ქონება გადაეცეს.

26. საქმის მასალებით და მხარეთა ახსნა-განმარტებით დასტურდება, რომ შვილის წლისთავზე საბერძნეთში წასული პ.ა–ი, საქართველოში, „გაყიდულ“ ბინაში, საცხოვრებლად დაბრუნდა.

27. სააპელაციო ინსტანციაში საქმის ზეპირ განხილვაზე, თავად აპელანტის წარმომადგენლებმა მიუთითეს, რომ უკან დაბრუნებულ პ.ა–ს სახლის გასაღები კვლავაც ჰქონდა.

28. ასევე, მოსარჩელეს სარჩელში ძირითადი მისამართის გრაფაში, სწორედ სადავო ქონების მისამართი აქვს მითითებული.

29. ამასთან, მართალია აპელანტები ზეპირსიტყვიერად მიუთითებდნენ, რომ „გამყიდველმა“ სადავო საცხოვრებელი სახლი მოძრავი ნივთებისგან გამოათავისუფლა, თუმცა ეს გარემოება საქმის მასალებში არსებული არცერთი წონადი მტკიცებულებით არ დგინდება, მხოლოდ პროცესის შედეგით დაინტერესებული პირის ახსნა-განმარტება კი, ამგვარი საკვანძო საკითხის გადასაწყვეტად საკმარის და განკუთვნად მტკიცებულებად მიჩნეული ვერ იქნება, მით უფრო, ისეთ პირობებში, როდესაც ამავე საქმისწარმოების პროცესში, უძრავი ქონების მეორე შემძენმა - ე.ს–მა, შეგებებული სარჩელი აღძრა და პ.ა–ის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვა მოითხოვა, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არ დაკმაყოფილდა.

30. ზემოაღნიშნული გარემოებების ერთობლიობაში შეფასებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უძრავი ქონების გაყიდვის მიზანი მოსარჩელეს არ გააჩნდა, რაც მის მიერ სადავო გარიგების შემდგომ განხორციელებული კონკლუდენტური მოქმედებებითაც დგინდება, კერძოდ, იგი საბერძნეთიდან დაბრუნების შემდგომ, თავისივე გასაღებით ბრუნდება მის კუთვნილ ბინაში და მის განკარგვას აგრძელებს როგორც საკუთარს, ასევე მას შემდეგ რაც ე.ს–ი მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონების განთავისუფლებას პოლიციის ძალით ითხოვს, მოსარჩელე ძველი თბილისის რაიონულ პროკურატურას განცხადებით მიმართავს, რის შედეგადაც პროკურატურამ პ.ა–ის მიმართ განხორციელებული შესაძლო თაღლითური ქმედების ფაქტზე გამოძიება დაიწყო. სააპელაციო სასამართლოს საქმის განხილვის ეტაპზე, გამოძიების შედეგები სასამართლოსთვის ცნობილი არ გამხდარა. გარდა ამისა, საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2018 წლის 17 ივნისს შსს საპატრულო პოლიციის მიერ შედგენილი რეაგირების ოქმი, საიდანაც დგინდება, რომ სადავო უძრავი ქონების მისამართზე პოლიცია ე.ს–ის მოთხოვნით გამოცხადდა, ამავე დოკუმენტში მითითებულია, რომ 85 წლის პ.ა–ი უარს აცხადებს სადავო ბინის დაცლაზე და განმარტავს, რომ სახლი მის საკუთრებას წარმოადგენს.

31. ყველა მოხმობილი მოქმედება, სადავო უძრავი ქონების პირველი და მეორე მყიდველის მიერ საფასურის გადახდის დაუდასტურებლობის პირობებში, სასამართლოს უქმნის მტკიცებულებით გამყარებულ შინაგან რწმენას მასზედ, რომ 2018 წლის 05 თებერვალს გაფორმებული ხელშეკრულება მიზნად ქონების გასხვისებას, თანხის მიღების მიზნით, არ ისახავდა. მოსარჩელე მისი ასაკის, კონტრაჰენტის მიმართ არსებული ნდობისა და ქართული ენის არასაკმარისი ცოდნის გამო, არასწორად იმედოვნებდა, რომ ხელს ანდერძს აწერდა, თუმცა, რეალურად უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა.

32. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია ჩუქებისა და ანდერძის სამართლებრივ ინსტიტუტებს და განმარტა, რომ ამ ორ სამართლებრივ ინსტრუმენტს შორის ძირითადი განსხვავება ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის დროა, კერძოდ, ჩუქების დროს დასაჩუქრებულს ქონება გამჩუქებლის სიცოცხლეშივე, ხოლო ანდერძის დროს, მემკვიდრის გარდაცვალების შემდგომ გადაეცემა. ამასთან, ჩუქება ყოველთვის ეფუძნება დასაჩუქრებულსა და დამსაჩუქრებელს შორის ახლო, ნდობაზე და პატივისცემაზე დამყარებულ ურთიერთობას, რასაც ასევე ადგილი აქვს ანდერძის დროსაც. ჩუქება თავისი შინაარსით მაშინ უთანაბრდება ანდერძს, როდესაც დასაჩუქრებული იქცევა, როგორც მემკვიდრე, ანუ, ღირსეულად, პატივისცემითა და მჩუქებლის ნების შესაბამისად. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე განმარტავდა, რომ მას თავისი ქონების გ.ა–ისთვის ანდერძით დატოვების განზრახვა ჰქონდა, მისი ნება კი, რეალურად სიცოცხლის ბოლომდე მის ერთადერთ საცხოვრებელ სახლში ცხოვრებისკენ იყო მიმართული. მაშინ როდესაც ქ.ა–მა მას სადავო სახლის გადაფორმება სთხოვა, მოსარჩელემ გ–ს მძიმე ავადმყოფობის შესახებ არაფერი იცოდა.

33. საქმის მასალების სრული და ობიექტური გამოკვლევის შედეგად, სააპელაციო პალატას შეექმნა მტკიცებულებით გამყარებული შინაგანი რწმენა მასზედ, რომ მოსარჩელის მიერ დადებული გარიგების სადავოდ გახდომა, ქ. ა–ის ქმედებებს, კერძოდ მის მიერ სადავო ქონების რამდენიმე თვეში გასხვისებას და ახალი შემძენის მიერ, სადავო ბინიდან მოსარჩელის პოლიციის წესით გამოსახლების მცდელობას მოჰყვა. ანუ, რეალურად მოსარჩელის, ნება - ცხოვრების ბოლომდე ეცხოვრა მის სახლში, ვერ აღსრულდა, ამგვარი ნების ობიექტური არსებობა კი, მოსარჩელის მიერ განხორციელებული იმ კონკლუდენტური მოქმედებებით იქნა დადასტურებული, როდესაც საბერძნეთიდან დაბრუნების შემდეგ სადავო უძრავ ქონებას, როგორც საკუთარს დაეუფლა, მისი განკარგვა განაგრძო და სამართალდამცავ სტუქტურებსაც მიმართა საკუთრების უფლების დასაცავად. სწორედ ზემოაღნიშნულის გამო, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მასზედ, რომ სადავო გარიგებით თვალთმაქცურად დაიფარა ჩუქების/ანდერძის ხელშეკრულების დადებისადმი გამოვლენილი ნება, რაც სადავო გარიგებას თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლისა, ბათილ გარიგებად აქცევს.

34. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ ქ.ა–სა და ე.ს–ს შორის 2018 წლის 12 ივნისს დადებული გარიგება მოჩვენებით გარიგებას წარმოადგენდა.

35. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს. მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში, არ არსებობს ნების გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, რომლითაც, როგორც ნების გამომვლენი, ისე ნების მიმღები მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი.

36. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისას, მნიშვნელოვანია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრა. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება.

37. განსახილველ შემთხვევაში, მეორე „მყიდველი“ ე.ს–ის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს, აღნიშნული გარემოება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოპასუხეებმა განმარტეს, რომ ქ.ა–მა საბერძნეთში თანხა იტალიაში მცხოვრები ე.ს–ის დისგან მიიღო, შესაბამისად, ცხადია თანხის გადაცემა საბანკო გადარიცხვის ან სხვა ელექტრონული გადარიცხვის გზით უნდა მომხდარიყო, რაც წესით მოპასუხე მხარეს, თანხის გადარიცხვის თაობაზე მტკიცებულების ზედმეტი ძალისხმევის გარეშე, წარდგენის შესაძლებლობას მისცემდა, თუმცა, ამგვარი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს. გარდა ამისა, სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად კვალიფიკაციის მიზნებისთვის ასევე ყურადღებაა გასამახვილებელი იმ გარემოებაზე, რომ 2018 წლის 05 თებერვალს ქ.ა–მა სადავო უძრავი ქონება 45 000 აშშ დოლარად „შეიძინა“, თუმცა, ხუთ თვეში, დაჩქარებული წესით, სადავო ქონება 40 000 აშშ დოლარად, ანუ 5 000 აშშ დოლარით ნაკლებად, „გაყიდა“. სასამართლოს მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც სადავო გარიგების ნამდვილობის თაობაზე საფუძვლიანი ეჭვი არსებობს, სულ მცირე მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა, თუ რა გადაუდებელმა და მოულოდნელმა საჭიროებამ განაპირობა სადავო უძრავი ქონების გასხვისება ძალიან მცირე დროში და უფრო ნაკლებ ფასად ვიდრე მან გადაიხადა.

38. ზემოაღნიშნულის გარდა, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იგი გარკვეულ უჩვეულო კავშირს ხედავს, 2018 წლის ივნისის თვეში, სადავო ქონების დაჩქარებული წესით გასხვისებას, შსს საპატრულო პოლიციის მიერ პ.ა–ის გამოკითხვის ოქმის შედგენასა და რამდენიმე დღის შემდგომ, პ.ა–ის მიერ თბილისის პროკურატურაში განცხადების შეტანას შორის, აღნიშნული მოვლენების ურთიერთმიმართებასთან დაკავშირებით მოპასუხეებს სასამართლოსთვის დამაჯერებელი და ლოგიკური ახსნა-განმარტება არ წარუდგენიათ.

39. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

40. სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი, შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს. ამდენად, გარიგების ბათილობისას უნდა არსებობდეს ამ ნორმის რომელიმე კომპონენტის დარღვევით დადებული ხელშეკრულება. გარიგება ამორალურია, თუ „ის ეწინააღმდეგება სოციალური სამართლიანობის პრინციპს, ხელშეკრულების მხარეს აყენებს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში“. ამგვარი კატეგორიის დავებში, შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების, მისი შინაარსის მიმართება ზნეობასთან.

41. გარდა ზემოაღნიშნულისა, პალატა მიუთითებს, რომ ნებისმიერი სახის გარიგების სადავოობისას სასამართლო მხარეთა მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტს ამოწმებს. გარიგების მონაწილეთა ქცევის კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვას სამი ფუნქცია გააჩნია: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია. კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხარეთა თანამშრომლობა, მეორე მხარის ინტერესების გათვალისწინება, მეორე მხარის უფლებებისა და ქონებისადმი განსაკუთრებული გულისხმიერების გამოჩენა საჭიროა ამ ურთიერთობის ნორმალურად განვითარებისათვის.

42. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ პ.ა–ი წარმოშობით ბერძენია, რომელსაც რუსული განათლება აქვს და ქართულ ენას სრულყოფილად არ ფლობს, 84 წლის ასაკში დადო ერთადერთი საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც შეთანხმებული საზღაურის მიღების ფაქტი არცერთი გარემოებით არ დგინდება. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ, მოსარჩელე საბერძნეთში გაემგზავრა, საქართველოში დაბრუნების შემდგომ თავისივე გასაღებით შევიდა „გაყიდულ“ უძრავ ქონებაში და მას შემდეგ დღემდე, ამ ქონებას განკარგავს, როგორც საკუთარს. აღნიშნული გარემოებები დგინდება, როგორც მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებებით, ასევე დავის განხილვისას მოპასუხის მიერ აღძრული შეგებებული სარჩელით, რომლითაც იგი სადავო ბინის პ.ა–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას მოითხოვდა. გარდა ამისა, სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონება პირველმა „მყიდველმა“, რომელიც მოსარჩელის ნაშვილები პირის ცოლია, მეორე „მყიდველს“ შეძენიდან რამდენიმე თვეში, 5 000 აშშ დოლარით ნაკლებად, დაჩქარებული წესით მიჰყიდა, ამ შემთხვევაშიც, ნასყიდობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს.

43. ყოველივე ზემოაღნიშნულის ერთობლივი შეფასებით, სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მსჯელობა მასზედ, რომ სადავო გარიგებები სწორედ იმ მიზნით გაფორმდა, რათა გ.ა–ის გარდაცვალების შემდეგ, პ.ა–ს მისთვის დაპირებული უძრავი ქონება სხვა მემკვიდრეებისთვის არ გადაეფორმებინა, რაც მათ ბათილ გარიგებებად, ხოლო სააპელაციო საჩივარს, დაუსაბუთებლად აქცევს.

44. ამასთან, ვინაიდან სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ უცვლელად იქნა დატოვებული, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ სამართლებრივი საფუძვლებიც, არ არსებობს.

45. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს გამოვლენილი ნების რეალურად გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან შეუსაბამობის ფაქტი და მოპასუხეების არაკეთილსინდისიერად/არამართლზომიერად მოქმედების ფაქტი უნდა დაედასტურებინა. აღნიშნულის სამტკიცებლად მოსარჩელემ სასამართლოს გარდა დასაბუთებული ახსნა-განმარტებისა, ასევე, მოპასუხეებს შორის ახლო მეგობრული/ნათესაური ურთიერთობების ამსახველი დოკუმენტაცია, მის მიერ წარსულში გაფორმებული სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე დოკუმენტაციის რუსულ ენაზე ან თარჯიმნის მონაწილეობით გაფორმების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, ასევე შსს საპატრულო პოლიციის მიერ შედგენილი რეაგირების ოქმი და თბილისის პროკურატურაში განცხადების შეტანის ამსახველი მტკიცებულებები წარუდგინა.

46. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხეებმა სასამართლოს ვერ შეუქმნეს მტკიცებულებით გამყარებული შინაგანი რწმენა მასზედ, რომ პ.ა–ის ნება ნამდვილად შეესაბამებოდა ქონების გასხვისების და არა ანდერძის შედგენის ნებას, ასევე ვერ დაადასტურეს, რომ მან სადავო უძრავი ქონება გამოათავისუფლა და უკან დაბრუნების მოტივის გარეშე წავიდა ქვეყნიდან, ასევე ვერცერთ გარიგებასთან მიმართებით ნასყიდობის საფასურის დამადასტურებელი მტკიცებულება ვერ წარმოადგინეს. გარდა ყოველივე აღნიშნულისა, მოპასუხე ქ.ა–მა, რომელიც მოსარჩელის რძალია (ნაშვილები გ.ა–ის მეუღლე) სასამართლოს წინაშე ვერ განმარტა, თუ რა გაუთვალისწინებელმა და გადაუდებელმა გარემოებებმა გამოიწვია 2018 წლის 05 თებერვალს 45 000 აშშ დოლარად „შეძენილი“ უძრავი ქონების ხუთ თვეში, 2018 წლის 12 ივნისს, 40 000 აშშ დოლარად, დაჩქარებული წესით, „გაყიდვის“ აუცილებლობა.

47. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავოდ გამხდარი ხელშეკრულებები ბათილ გარიგებათა რიგს მიეკუთვნება და შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სარჩელი მართებულად დააკმაყოფილა.

48. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა და ე. ს–ის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

49. კასატორები სადავოდ ხდიან გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ გარემოებას, რომ მოსარჩელე სრულყოფილად არ ფლობდა ქართულ ენას და აღნიშნავენ, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მე-3 გვერდზე მე-9 პუნქტში სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ პ.ა–ი ქართულ ენას სრულყოფილად არ ფლობს. კასატორები მიუთითებენ სასამართლოს განმარტებაზე, რომ ენის ცოდნასა და ენის საფუძვლიან ცოდნას შორის დიდი განსხვავებაა, თუმცა სასამართლო გადაწყვეტილების დასაბუთების ამ ნაწილში იყენებს, მხოლოდ პ.ა–ის სასარგებლო არგუმენტებს და ყურადღების გარეშე ტოვებს იმ მტკიცებულებებსა და მოსაზრებებს, რაც მის საწინააღმდეგოდ მეტყველებს. ასეთი ერთ-ერთი მტკიცებულებაა, პ.ა–ის მიერ წარმოდგენილი მოწმე - კ–ის მიერ სასამართლოსათვის მიცემულ ახსნა-განმარტება, სადაც აცხადებს, რომ იგი მოსარჩელეს იცნობს 14 წელია და მასთან კომუნიკაცია ყოველთვის ხდება ქართულ ენაზე, მიუხედავად იმისა, რომ თავად კ–ს რუსული განათლება აქვს. ქართულ ენაზე პ–ი საუბრობს კარგად. იმავეს აღნიშნავს სასამართლო პროცესზე მოწმედ გამოკითხული მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მოწმე - ღ–ძე (რომელმაც თავად ქართული ენის გარდა სხვა ენა არ იცის), საჯარო რეესტრის წარმომადგენელი მ.ხ–ა, ასევე სასამართლო პროცესზე გამოკითხული ნ.ბ–ი. აქვე ყურადღებას ვამახვილებთ იმ გარემოებაზე, რომ თუ პირი საზოგადოების უმეტეს ნაწილთან (კ–ი, ღ–ძე, ხ–ა (საჯარო რეესტრის წარმომადგენელი), ბ–ი, ადვოკატი - მ–ძე, ნოტარიუსები: ლ.გ–ი (2013წ. გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება) და თ.ბ–ძე (2018წ. ნასყიდობის ხელშეკრულება და საპენსიო თანხის მიღების შესახებ მინდობილობა), საპატრულო ეკიპაჟის წევრები და ა.შ) საუბრობს ქართულ ენაზე, ანუ ადეკვატურად შეუძლია აღიქვას, თარგმნოს, პასუხი გასცეს შესაბამის კითხვას, წარმართოს საუბარი, ნიშნავს, რომ იგი სათანადოდ ფლობს იმ ენას, რომელზეც საუბრობს, ანუ შეუძლია მოისმინოს, გაიაზროს, გამოხატოს აზრი და გასცეს პასუხი, უბრალო მომხმარებლის დონეზე, რასაც არ სჭირდება სპეციალური განათლება და ცოდნა.

50. კასატორთა მოსაზრებით, იმისათვის, რომ სანოტარო წესით შედგეს ანდერძი, არ არის საჭირო მეორე მხარის წარმომადგენლის დასწრება და არც საჯარო რეესტრში ანდერძის დარეგისტრირება. საკმარისია, მოანდერძის მიერ ნოტარიუსთან ნების გამოხატვა შესაბამისი ფორმით. თუმცა კონკრეტულ შემთხვევაში პ.ა–ი თავად მივიდა ნოტარიუს თ.ბ–ძესთან ნ.ბ–ისათვის ქ. ა–ის მიერ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გასაფორმებლად წარმომადგენლობის უფლების მინიჭებისათვის და თავად გადაიხადა აღნიშნული მინდობილობის გაფორმების მომსახურების საფასური. ამასთან, იმავე დღეს, 03.02.2018წ. ნოტარიუს ბ–თან მას არ გამოუხატავს სურვილი შეედგინა ანდერძი. ასეთი სურვილის არსებობის შემთხვევაში, ნ.ბ–ის დასწრება საერთოდ არ იყო საჭირო და ნოტარიუსი ისედაც ვალდებული იყო შეედგინა ანდერძის პროექტი მოანდერძის ნების შესაბამისად ან კანონმდებლობით დადგენილი წესით უარი ეთქვა ამაზე. იმ შემთხვევაში, თუ პ.ა–ი ნოტარიუსთან გამოთქვამდა ანდერძის შედგენის სურვილს, ნოტარიუსი, იმ უფლება-მოვალეობების ფარგლებში, რაც დელეგირებული აქვს სახელმწიფოსაგან, ვერ მოატყუებდა და ვერ ეტყოდა, რომ ანდერძის გასაფორმებლად საჯარო რეესტრში უნდა წასულიყო, მით უმეტეს, ნოტარიუსს ანდერძის გაფორმებისათვის უნდა მიეღო მომსახურების გარკვეული საფასური, რაც გამორიცხავს მის დაინტერესებას, ანდერძის გასაფორმებლად მასთან მისული პირი გაეგზავნა საჯარო რეესტრში. უძრავი ქონების ნასყიდობის გაფორმებისას წარმომადგენლობის უფლების მინიჭების თაობაზე მინდობილობის შედგენის შემდეგ კერძოდ: 05.02.2018წ. პ.ა–ი ნ.ბ–თან ერთად გამოცხადდა საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გასაფორმებლად და ამ ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით, მიიღო ვრცელი განმარტება საჯარო რეესტრის წარმომადგენელისგან, რომელსაც დაუდასტურა, რომ სურდა სწორედ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება და ანდერძი მოსარჩელეს არც ერთხელ არ უხსენებია, რაც დაადასტურა მოწმედ გამოკითხულმა საჯარო რეესტრის წარმომადგენელმა - მ.ხ–ამ.

51. ამდენად, კასატორების მოსაზრებით, ნათელია, რომ პ– ა–ს თავისუფლად შეეძლო საკუთარი ნების გამოხატვა საერთოდ და ასევე ქართულ ენაზეც, აცნობიერებდა მის მიერ 05.02.2018 წელს დადებული გარიგების შინაარსს, სურდა ეს გარიგება და მიზანმიმართულად მოქმედებდა ამ გარიგების დასადებად, თუმცა, შემდგომში გარკვეული გარემოებების გამო, ნასყიდობის საფასურის გადამცემი პირის - გ.ა–ის გარდაცვალების შემდეგ (28.05.2018წ.), შეეცვალა აზრი და შეეცადა გარემოებები წარმოეჩინა ისე, რომ თითქოს იგი მოატყუეს და მოტყუებით გააფორმებინეს ნასყიდობის ხელშეკრულება. აქვე საინტერესოა ის გარემოება, რომ თუ ქ.ა–სა და მის წარმომადგენელს ნ.ბ–ს მოტყუებით სურდათ საცხოვრებელის ახლის ხელში ჩაგდება, სავარაუდოა, რომ გამოიყენებდნენ რეესტრში გარიგების რეგისტრაციის დაჩაქრებულ და არა სტანდარტულ ოთხდღიან მომსახურებას. აღნიშნული ადასტურებს, რომ არავინ ცდილობდა პ.ა–ის მოტყუებასა და მასზე ზეგავლენის მოხდენას.

52. რაც შეეხება საპენსიო თანხის მიღების მინდობილობას, დღემდე პ.ა–ი ნ.ბ–ს არ შედავებია, სადავოდ არავის გაუხდია მინდობილობის ნამდვილობა, პ–ი არც ამ მინდობილობის შინაარსზე დავობს, არ მიუთითებს, რომ მას მინდობილობის გაფორმებისას არ ესმოდა ქართული, საჭიროებდა თარჯიმანს, თუმცა ეს მინდობილობაც, იმავე ნოტარიუსთან, იმავე დღეს და ისევ თარჯიმნის გარეშეა დადებული, რაც ასევე ადასტურებს მოსარჩელის არაკეთილსინდისერ დამოკიდებულებას და მის მცდელობას, სასამართლო შეიყვანოს შეცდომაში, რაც თითქმის გამოუვიდა კიდეც.

53. კასატორები აღნიშნავენ, რომ გადაწყვეტილებაში სასამართლო უთითებს, რომ პ.ა–ს არ გააჩნდა ნება ერთადერთი საცხოვრებელი სახლის გაყიდვისა, თუმცა, სასამართლომ ყურადღების გარეშე დატოვა ის გარემოება, რომ პ.ა–ი არის საბერძნეთის მოქალაქე, წარმოდგენილია მისი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი, მის მიერ თბილისში არსებული საცხოვრებელი სახლის გაყიდვის მიზანი კი, იყო სწორედ საბერძნეთში, საცხოვრებლად გადასვლა, რაც დაადასტურა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილმა მოწმე ღ–ძემ, რომელმაც განაცხადა, რომ პ–მა გაყიდა სახლში არსებული ნივთები, სკამი, მაგიდა, საწოლი და ა.შ და "გადაბარგდა" საბერძნეთში. მოსამართლის კითხვაზე, : "რას ნიშნავდა გადაბარგება?" მოწმემ გასცა პასუხი, რომ: სულ რომ წავიდა, სულ რომ გადასახლდა საცხოვრებლადო." მიუხედავად იმის, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ გამოკითხულმა თავად ა–ის მიერ წარმოდგენილმა ღ–ძემ დაადასტურა აღნიშნული გარემოება, სასამართლომ განჩინების მე-6 გვერდზე მიუთითა: ". . . ამასთან, მართალია, აპელანტები ზეპირსიტყვიერად მიუთითებდნენ, რომ "გამყიდველმა" სადავო საცხოვრებელი სახლი მოძრავი ნივთებისაგან გამოათავისუფლა, თუმცა ამ გარემოებას, სასამართლო მაინც არ მიიჩნევს დადგენილად და აღნიშნავს, რომ მხოლოდ შედეგით დაინტერესებული პირის ახსნა-განმარტება კი ამგვარი საკვანძო საკითხის გადასაწყვეტად საკმარის და განკუთვნად მტკიცებულებად მიჩნეული ვერ იქნებაო. კასატორები მიუთითებენ, მოწმის ჩვენება, წარმოადგენს მტკიცებულებების ერთ-ერთ სახეს, მოწმე არ გახლავთ დაინტერესებული პირი საქმის შედეგით და მოწმე ღ–ძის ახსნა-განმარტება, მით უფრო სარწმუნოა, რადგან იგი წარმოდგენილია პ.ა–ის მიერ მის სარჩელში მოყვანილი გარემოებების დასადასტურებლად. მოწმე ღ–ძემ ასევე აღნიშნა, რომ მას შემდეგ, რაც გ.ა–ი გარდაიცვალა (2018 წლის 28 მაისი) და საბერძნეთიდან ჩამოვიდა პ.ა–ი 2018 ივნისის თვეში, გ–ს ორმოცის აღსანიშნავად მან პ– ა–ს ათხოვა სკამები, მაგიდა, თეფშები და ჭიქები და ამ თარიღის აღსანიშნავად დაპატიჟა სულ 5-6 მეზობელი, საიდანაც ნათლად ჩანს, რომ პ.ა–ს საცხოვრებელი სახლში ამ მომენტისათვის აღარ ჰქონდა ისეთი საყოფაცხოვრებოდ საჭირო და აუცილებელი ნივთები, როგორიცაა სკამი, საწოლი, თეფში, მაგიდა, რაც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მის მიერ 2018 წლის 05 თებერვალს გამოვლენილი ნება უძრავი ქონების გასხვისებასთან დაკავშირებით არის ნამდვილი ნების გამოხატვა. თუკი იგი არ აპირებდა საქართველოში საცხოვრებლად დაბრუნებას, ლოგიკურია, უნდა გაესხვისებინა საცხოვრებელი სახლიც და მასში არსებული ყველა ნივთი, რადგან ახალი მესაკუთრისათვის საცხოვრებელი სახლი ჩაებარებინა გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში, ხოლო თავად საცხოვრებლად გადასულიყო სხვა ქვეყანაში.

54. რაც შეეხება „ერთადერთი საცხოვრებველი სახლის გასხვისების" მიზნის დადგენას, რომელიც ვერ აღმოაჩინა სასამართლომ, კასატორები აღნიშნავენ, რომ ხანდაზმული, 85 წლის ქალბატონისათვის, რომელსაც არც ერთი ახლო ნათესავი საქართველოში აღარ ჰყავს, რომლის შვილები, რძალი, შვილიშვილები და ახლო ნათესავების უმრავლესობა ცხოვრობს საბერძნეთში, თავადაც საბერძნეთის მოქალაქეა, სავსებით ბუნებრივი და მოსალოდნელია ჰქონდეს სურვილი, გაასხვისოს საქართველოში არსებული საცხოვრებელი სახლი და საცხოვრებლად გადავიდეს თავის უახლოეს ნათესავებთან.

55. კასატორები აღნიშნავენ, რომ რეალურად, პ.ა–ის მიერ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების მოთხოვნა მოყვა გ.ა–ის, (რომელმაც პ–თან წინასწარი შეთანხმებით, საცხოვრებელი ბინის ღირებულება გადასცა სრულად პ–ის შვილსა და მის ბიოლოგიურ დედას - ე.ს), გარდაცვალებას, როდესაც გ–ს ნახევარძმას და პ.ა–ას შვილიშვილს - რ.ზ–ს გაუჩნდა ამ სახლის ინტერესი, თან პირი, რომელმაც სადავო სახლის საფასური შეთანხმებისამებრ გადაიხადა - გ.ა–ი, უკვე აღარ იყო ცოცხალი და ვერ დაადასტურებდა თანხის გადახდას. აღნიშნული დასტურდება იმ გარემოებით, რომ 2019 წელის 16 აგვისტოს პ–ის მიერ შედგენილ იქნა ანდერძი რ.ზ–ის სასარგებლოდ. სადავო ხელშეკრულების გაუქმების მოტივად კი მითითებულია ის გარემოება, ვითომდა პ–მა არ იცოდა ქართული და ვერ აღიქვამდა ქართულ ენაზე დადებული გარიგების შინაარსს, რაც არ დასტურდება წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით თუ პ.ა–ის მიერ წარმოდგენილი მოწმეთა ახსნა-განმარტებებით. რაც შეეხება ქრისტინა ა–ისა და ე.ს–ს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითად შერაცხვას, სასამართლოს ერთადერთი არგუმენტი გააჩნია, ის რომ არ იქნა წარმოდგენილი ნასყიდობის საფასურის დამადასტურებელი მტკიცება, თუმცა სასამართლო აქვე მიუთითებს, რომ თანხის გადახდის მტკიცებულების არ არსებობა არ წარმოადგენს გარიგების ბათილობის საფუძველს. მით უმეტეს, როცა არც ერთი მტკიცებულებით, არც ერთი მოწმის ჩვენებით არ დასტურდება, რომ ქ. და ე. რაიმეთი ერთმანეთთან არიან დაკავშირებულნი, არ არის დადგენილი, რა ისეთი ნდობა არსებობდა მათ შორის, რაც განაპირობებდა გარიგების შესრულების უტყუარ გარანტიას, რომ "მოჩვენებითად" გაყიდულ სადავო საცხოვრებელ სახლზე საკუთრების უფლება დაცული იქნებოდა ქ–სათვის. იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო გარიგებას მოჩვენებითად მიიჩნევს, უნდა ჰქონდეს მყარი მტკიცებულებები იმისათვის, რომ დაადასტუროს, რომ ორივე მხარე მოქმედებდა მოჩვენებითად. სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს ასეთი მოქმედების მიზანი და მოტივი ორივე - მყიდველისა და გამყიდველი მხარიდან. სასამართლომ არ გამოიკვლია რატომ უნდა ჩათვლილიყო "მოჩვენებითად" აღნიშნული გარიგება, რა მოტივი ამოძრავებდათ ერთი მხრივ, გამყიდველ - ქ.ა–ს, და მეორე მხრივ - კეთილსინდისერ შემძენს - ე.ს–ს. ამ გარემოებების გამოუკვლევლად, სასამართლოს მტკიცება, რომ ამ ორ პირს შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის გარიგება წარმოადგენს "მოჩვენებით" გარიგებას, მით უმეტეს, მაშინ, როდესაც კეთილსინდისერი შემძენი არაერთხელ, ჯერ პოლიციაში, ხოლო შემდეგ სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით ცდილობს დაიცვას თავისი დარღვეული მესაკუთრის უფლებები, ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელია. მით უემეტეს, რომ კეთილსინდისერმა შემძენმა განახორციელა მესაკუთრისათვის დამახასიათებელი ის მოქმედებები, რაც უზრუნველყოფდა სადავო საცხოვრებელი სახლის დაუფლებასა და განკარგვას. კერძოდ: იგი, როგორც მესაკუთრე შევიდა სადავო საცხოვრებელ სახლში, გამოცვალა სახლის შესასვლელი კარის გასაღები, ასევე უზრუნველყო კომუნალური გადასახადების მის სახელზე გადმოფორმება და დღეის მდგომარეობით კომუნალური გადასახადები ე.ს–ის სახელზე მოდის. აღნიშნულს ადასტურებს სასამართლოზე წარდგენილი პოლიციის გამოკითხვის ოქმები, რაც სასამართლოს საერთოდ არც უნახავს და არ უმსჯელია წარდგენილ მტკიცებულებებზე. გარიგების მოჩვენებითად დასადასტურებლად, სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მხოლოდ იმ ფაქტზე, რომ ვერ იქნა წარმოდგენილი უძრავი ქონების ღირებულების გადახდის დამადასტურებელი ქვითრები, თუმცა კანონი ითვალისწინებს თანხის გადაცემას ასევე უნაღდო ანგარიშსწორებითაც. ის გარემოება, რომ ელექტრონული ან საბანკო ანგარიშიდან თანხების გადარიცხვის მტკიცებულება არ არის წარმოდგენილი, არ შეიძლება გახდეს გარიგების ბათილობის ან "მოჩვენებითად" ჩათვლის საფუძველი, რასაც თავად სასამართლოც ეთანხმება. სხვა გარემოებები, რომლებიც კეთილსინდისერი შემძენს აქცევს არაკეთისლინდისერ შემძენად, სასამართლოს არ მიუთითებია. ასევე, არაობიექტურად იქნა შეფასებული სასამართლოს მხრიდან 45 000 აშშ დოლარად ნაყიდი საცხოვრებელი სახლის 5 თვეში 40 000 აშშ დოლარად გაყიდვის ფაქტი. ამ საცხოვრებელი სახლის შეძენის შემდეგ, გ.ა–ს მოულოდნელად დაუდგინდა მწვავე გულსისხლძარღვთა უკმარისობა, რეანიმაციაში დაჰყო 59 დღე, უშედეგო მკურნალობის შემდეგ გარდაიცვალა, დაიკრძალა, ასევე გ–ს შვილი მოყვა ავტოავარიაში (მოტოციკლეტით), დიაგნოზით - ყვრიმალისა და ზედა ყბის, ცხივრის ძვლების მოტეხილობა, რომლის მკურნალობაც ძვირადღირებულია, მით უმეტეს, თუკი პირი არ არის დაზღვეული. მას დასჭირდა მკურნალობა, ასევე შეეყარა ინფექციური ავადმყოფობა - წითელა და ამ მკურნალობისა და დაკრძალვა/ორმოცის ხარჯების გასასტუმრებლად იძულებული იყო სასწრაფოდ გაეყიდა ახლადშეძენილი საცხოვრებელი სახლი, რითაც აიხსნება უფრო ნაკლებ ფასად ამ სახლის გაყიდვის ფაქტი. მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში, მხარეებს არაფერი უშლიდა ხელს, დაეფიქისირებინა სულ სხვა ღირებულება, თუნდაც იგივე - 45 000 აშშ დოლარი, ან ცოტათი მეტი. შესაბამისად, კასატორები მიიჩნვენ, რომ გარიგება მოჩვენებითი არ იყო (იხ., საკასაციო. საჩივარი).

სამოტივაციო ნაწილი:

56. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

57. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

58. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სსსკ-ის მე-3, მე-4 მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ №ას-1163-2018, 08.02.2019წ; №ას-495-2020, 23 ოქტომბერი, 2020).

60. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა მიერ სადავოდაა გამხდარი მოსარჩელის რეალური ნება, ანუ ის, პ.ა–ი ხელშეკრულების გაფორმებისას მიზნად ისახავდა თუ არა, ქ.ა–ისთვის მისი ერთადერთი საცხოვრებელი სახლის მიყიდვას.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საკითხს არეგულირებს სსკ-ის 81-84-ე მუხლები.

62. სსკ-ის 81 - ე მუხლის თანახმად, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. თუ ერთი მხარე დუმს იმ გარემოებათა გამო, რომელთა გამჟღავნების დროსაც მეორე მხარე არ გამოავლენდა თავის ნებას, მაშინ მოტყუებულს შეუძლია მოითხოვოს გარიგების ბათილობა.

63. კანონის მითითებული დანაწესის შესაბამისად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა უნდა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს, პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება, ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა. შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი (შეადრ: სუსგ-ები №ას-182-171-2014, 16.06.2014; №ას-251-2019, 5 ივნისი, 2019, პპ: 36, 38).

64. მოტყუებით დადებული გარიგებისას გადამწყვეტია ის, რომ მხარის ნების ფორმირება ხორციელდება განზრახი მოტყუების საფუძველზე. მოტყუება წინ უნდა უსწრებდეს გარიგების დადებას და აშკარა უნდა იყოს, რომ გარიგება მოტყუების გარეშე არ დაიდებოდა. როგორც წესი, მოტყუება გარიგებაში ხელყოფს ერთი მხარის ნდობას მეორე მხარის კეთილსინდისიერ ქცევასთან მიმართებით. მოტყუებისას ნების ნაკლი განპირობებულია გარიგების მეორე მხარის განზრახი სამართლებრივად გასაკიცხი მოქმედებით, რომლის მიზანიც ნების გამომვლენისათვის არასწორი წარმოდგენის შექმნაა.

65. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. აღნიშნული წესის დაუცველობა კი მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

66. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლოს საკვლევ საგანს მოსარჩელის ნამდვილი ნების დადგენა წარმოადგენს. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ გარიგების დადებაზე ნების გამოვლენის დროს, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, ივარაუდება, რომ გამყიდველს, გარიგების დადებისას, ხელშეკრულების შინაარსი და მოსალოდნელი შედეგები სრულად ჰქონდა გაცნობიერებული. აღნიშნულის საწინააღმდეგო გარემოება, გარიგების ნამდვილობის შემცილებელმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს.

67. მაშასდამე, სსკ-ის 81-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლით გარიგების ბათილობასთან დაკავშირებით ფაქტობრივ გარემოებათა მითითება-დამტკიცების ტვირთი მოტყუებულს ეკისრება, რომელიც მან სარწმუნო, განკუთვნადი მტკიცებულებების წარდგენის გზით უნდა დაასაბუთოს. კერძოდ, მოტყუებულმა უნდა ადასტუროს მოტყუებასა და გარიგების დადებას შორის მიზეზობრივი კავშირი, განზრახვა, ისევე როგორც მართლწინააღმდეგობის ცალკეული წინაპირობები.

68. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნას მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. სწორედ ამიტომ (საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე) ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს. მაგალითად, პირის ქმედუუნარობა, სულიერი აშლილობა, ფსიქიკური, ფიზიკური იძულება, მოტყუება, და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ. „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნამდვილ ნებას არ შეესაბამება (სულიერი ავადმყოფობა) ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ.). ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი, რაღა თქმა უნდა, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან (შეადრ:. სუსგ-ები №ას-1301-1221-2015, 11 მარტი, 2016 წელი; Nას-1823-2019, 20 თებერვალი, 2020).

69. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

70. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს არა ერთ რომელიმე მტკიცებულებაზე განყენებულად, არამედ იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.

71. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით დადასტურებულია, რომ სადავოდ გამხდარი ხელშეკრულებებით, უძრავი ქონების „შემძენების“ - ქ.ა–ისა და შემდგომ, ე.ს–ის მიერ უძრავი ქონების საფასურის გადახდის დამადასტურებელი არცერთი დოკუმენტი საქმის მასალებში არ მოიპოვება. მართალია დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკით ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არის, არამედ ეს გამყიდველს ნასყიდობის საფასურის მოთხოვნის უფლებას აძლევს (იხ., სუსგ №ას-473-2019, 13 აპრილი, 2020. პ.29). თუმცა, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ როდესაც სადავოდ არის გამხდარი გამოვლენილი ნების ნამდვილობა და სასამართლოს მიერ გარიგების დადების მიზანი უნდა დადგინდეს, თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულების არარსებობა, გონივრულობის სტანდარტიდან გამომდინარე, სერიოზულ ეჭვს ბადებს, კერძოდ, ლოგიკიდან არ გამომდინარეობს ქმედუნარიანი, სრულწლოვანი პირის მიერ, ერთადერთი ქონების იმდაგვარად გასხვისება, რომ იგი თანხის მიღების გარანტიებს არ ქმნიდეს, მით უფრო კი, ისეთ შემთხვევაში, თუ იგი, როგორც აპელანტი განმარტავს, საბერძნეთში საცხოვრებლად წასვლას გეგმავდა. ნასყიდობის ხელშეკრულების არსი ხომ სწორედ ისაა, რომ გამყიდველმა ხელშეკრულებით შეთანხმებული საფასური მიიღოს ხოლო, მყიდველს უძრავი ქონება გადაეცეს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს ამ განჩინების პ.24-ში განვითარებულ მსჯელობას.

72. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ შვილის წლისთავზე საბერძნეთში წასული პ.ა–ი, საქართველოში, „გაყიდულ“ ბინაში, საცხოვრებლად დაბრუნდა.

73. სააპელაციო ინსტანციაში საქმის ზეპირ განხილვაზე, თავად აპელანტის წარმომადგენლებმა მიუთითეს, რომ უკან დაბრუნებულ პ.ა–ს სახლის გასაღები კვლავაც ჰქონდა.

74. ასევე, მოსარჩელეს სარჩელში ძირითადი მისამართის გრაფაში, სწორედ სადავო ქონების მისამართი აქვს მითითებული.

75. ამასთან, მართალია აპელანტები ზეპირსიტყვიერად მიუთითებდნენ, რომ „გამყიდველმა“ სადავო საცხოვრებელი სახლი მოძრავი ნივთებისგან გამოათავისუფლა, თუმცა, ეს გარემოება საქმის მასალებში არსებული არცერთი წონადი მტკიცებულებით არ დგინდება, მხოლოდ პროცესის შედეგით დაინტერესებული პირის ახსნა-განმარტება კი, ამგვარი საკვანძო საკითხის გადასაწყვეტად საკმარის და განკუთვნად მტკიცებულებად მიჩნეული ვერ იქნება, მით უფრო, ისეთ პირობებში, როდესაც ამავე საქმისწარმოების პროცესში, უძრავი ქონების მეორე შემძენმა - ე.ს–მა, შეგებებული სარჩელი აღძრა და პ.ა–ის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვა მოითხოვა, რაც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არ დაკმაყოფილდა.

76. ზემოაღნიშნული გარემოებების ერთობლიობაში შეფასებით, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო საამართლოს დასკვნას, რომ სადავო უძრავი ქონების გაყიდვის მიზანი მოსარჩელეს არ გააჩნდა, რაც მის მიერ სადავო გარიგების შემდგომ განხორციელებული კონკლუდენტური მოქმედებებითაც დგინდება, კერძოდ, იგი საბერძნეთიდან დაბრუნების შემდგომ, თავისივე გასაღებით ბრუნდება მის კუთვნილ ბინაში და მის განკარგვას აგრძელებს როგორც საკუთარს, ასევე მას შემდეგ რაც ე.ს–ი მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონების განთავისუფლებას პოლიციის ძალით ითხოვს, მოსარჩელე ძველი თბილისის რაიონულ პროკურატურას განცხადებით მიმართავს, რის შედეგადაც პროკურატურამ პ.ა–ის მიმართ განხორციელებული შესაძლო თაღლითური ქმედების ფაქტზე გამოძიება დაიწყო. სასამართლოს საქმის განხილვის ეტაპზე, გამოძიების შედეგები სასამართლოსთვის ცნობილი არ გამხდარა. გარდა ამისა, საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2018 წლის 17 ივნისს შსს საპატრულო პოლიციის მიერ შედგენილი რეაგირების ოქმი, საიდანაც დგინდება, რომ სადავო უძრავი ქონების მისამართზე პოლიცია ე.ს–ის მოთხოვნით გამოცხადდა, ამავე დოკუმენტში მითითებულია, რომ 85 წლის პ.ა–ი უარს აცხადებს სადავო ბინის დაცლაზე და განმარტავს, რომ სახლი მის საკუთრებას წარმოადგენს.

77. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე თავისი ქონების გ.ა–ისთვის ანდერძით დატოვების განზრახვა ჰქონდა, მისი ნება რეალურად სიცოცხლის ბოლომდე მის ერთადერთ საცხოვრებელ სახლში ცხოვრებისკენ იყო მიმართული. მაშინ როდესაც ქ.ა–მა მას სადავო სახლის გადაფორმება სთხოვა, მოსარჩელემ გ–ს მძიმე ავადმყოფობის შესახებ არაფერი იცოდა.

78. ამასთან, საკასაციო პალატა არ იზიარებს არც ამ განჩინების პ.49-ში მითითებულ კასატორთა პრეტენზიას, რომელიც მოსარჩელის მიერ ქართულ ენის სრულყოფილად ფლობას უკავშირდება და მიუთითებს ამავე განჩინების პ.16-ის დასაბუთების იმ ნაწილზე, სადაც აღნიშნულია, რომ სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა პ.ა–თან კომუნიკაციის შედეგები და აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მას ქართული ესმის, პირველი ინსტანციის სასამართლოში ქართულად საუბარი და ქართულად აზროვნება ასევე, მოსამართლის შეკითხვებზე პასუხის გაცემა, უჭირდა, თარჯიმანის გარეშე მოსამართლის შეკითხვებისთვის პასუხის გაცემა ვერ შეძლო. გარდა ამისა, ყურადღება მიექცა იმ გარემოებას, რომ პ.ა–ს, თარჯიმანის სასამართლო პროცესზე დასწრება, სარჩელითაც ჰქონდა მოთხოვნილი. აგრეთვე, სადავოდ გამხდარ გარიგებაზე მას ხელი მოწერილი აქვს, როგორც ქართულად ასევე, რუსულად, ამასთანავე საქმის მასალებში წარმოდგენილია დოკუმენტაცია (გამოკითხვის ოქმები), სადაც პ.ა–ი რუსულად საუბრობს და რუსულადვე აწერს ხელს.

79. რაც შეეხება მოპასუხეებს შორის გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას (სარჩელის მოთხოვნს 1.2), საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც, სახეზეა გარიგების ბათილობის განმაპირობებელი გარემოებები მისი მოჩვენებითობის საფუძვლით.

80. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

81. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

82. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიზანშეწონილად მიაჩნია განმარტოს გარიგების ბათილობის დაცვითი ფუნქციის მიზანი, რომელიც ზოგადად მართლწესრიგის დაცვითა და ამგვარად, კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპის განმტკიცებას ემსახურება.

83. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზეა დაფუძნებული და წარმოადგენს ნორმა პრინციპს, რომელიც არაერთ ნორმატიულ რეგულირებას უდებს სათავეს (შდრ: სუსგ №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი, პ-19).

84. სსკ-ის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხვ. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. აღნიშნული პრინციპის დაცულობითაა განპირობებული სამოქალაქო კოდექსის ზოგად ნაწილში მოცემული გარიგებათა ბათილობის სხვადასხვა ნორმატიული რეგულირება.

85. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო გარიგების (სარჩელის მოთხოვნა 1.2) ბათილობის სამართლებრივ საფუძველს, სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთების მიხედვით, წარმოადგენს სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მოჩვენებითი გარიგება).

86. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა და არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი, ე.ი. ახდენენ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევის სიმულაციას. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (შდრ: სუსგ №ას-976-908-2017, 22 იანვარი, 2018 წელი, პპ: 24-26).

87. მოჩვენებითი გარიგების მიზანი, როგორც წესი, მესამე პირის მოტყუებაა. სასამართლო პრაქტიკაც ადასტურებს, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან, (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). სავალდებულო არ არის მოჩვენებითი გარიგების მიზანი ყოველთვის იყოს მესამე პირის მოტყუება. მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისათვის გადამწყვეტია ფაქტი, რომ მხარეებს არა აქვთ გარიგებაში მითითებული შედეგის დადგომის განზრახვა, მაგალითად, ხელშეკრულებაში მითითებული ფასის გადახდა. შეძენილი უძრავი ქონებით არსარგებლობა არ არის საკმარისი საფუძველი ამ გარიგების მიჩნევისათვის მოჩვენებითად.

88. მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგებების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, ვინც ამტკიცებს, რომ არსებობს მოჩვენებითი გარიგება ანუ, მას ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება.

89. სასამართლოსათვის აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ შეთანხმებაზე, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. მაშასადამე, სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის ნორმატიული საფუძვლით გარიგების მოჩვენებითობის ინტერესი შესაძლებელია ჰიპოთეტურად გააჩნდეს იმ პირს, რომლის მოტყუებასაც მიზნად ისახავს გარიგებაში მონაწილე მხარე. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ საქმეზე დადგენილია იმგვარი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც არ ქმნიან გამოყენებული ნორმის (სსკ-ის 56.1 მუხლი) შემადგენლობას, რამეთუ როგორც განიმარტა მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე (მოქმედებდნენ შეთანხმებით), რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა და არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. აქედან კი, გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა, იმის თაობაზე, რომ ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლების მქონეა არა თავად გარიგებაში ნების გამომვლენი მხარე ანუ, ის პირი, რომელიც გარიგების მონაწილე მეორე მხარეს თავიდანვე შეუთანხმდა და რომელთან ერთადაც განიზრახავდა სამართლებრივი შედეგის დაუდგომლობას (სიმულაციას), არამედ სხვა პირი, რომლის უფლებაც ირღვევა ამგვარი ნების შეთანხმებული გამოვლენის შედეგად.

90. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მეორე „მყიდველი“ ე.ს–ის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადახდის სსკ-ის 429-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ მიუთითებს ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობასთან მითითებით დადგენილ სამართლო პრაქტიკას (იხ., სუსგ №ას-473-2019, 13 აპრილი, 2020. პ.29). თუმცა, ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მასზედ, რომ აღნიშნული გარემოება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოპასუხეებმა განმარტეს, რომ ქ.ა–მა საბერძნეთში თანხა იტალიაში მცხოვრები ე.ს–ის დისგან მიიღო, შესაბამისად, ცხადია თანხის გადაცემა საბანკო გადარიცხვის ან სხვა ელექტრონული გადარიცხვის გზით უნდა მომხდარიყო, რაც წესით მოპასუხე მხარეს, თანხის გადარიცხვის თაობაზე მტკიცებულების ზედმეტი ძალისხმევის გარეშე, წარდგენის შესაძლებლობას მისცემდა, თუმცა, ამგვარი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს. გარდა ამისა, სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად კვალიფიკაციის მიზნებისთვის ასევე ყურადღებაა გასამახვილებელი იმ გარემოებაზე, რომ 2018 წლის 05 თებერვალს ქ.ა–მა სადავო უძრავი ქონება 45 000 აშშ დოლარად „შეიძინა“, თუმცა, ხუთ თვეში, დაჩქარებული წესით, სადავო ქონება 40 000 აშშ დოლარად, ანუ 5 000 აშშ დოლარით ნაკლებად, „გაყიდა“. სასამართლოს მოსაზრებით, იმ პირობებში, როდესაც სადავო გარიგების ნამდვილობის თაობაზე საფუძვლიანი ეჭვი არსებობს, სულ მცირე მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა, თუ რა გადაუდებელმა და მოულოდნელმა საჭიროებამ განაპირობა სადავო უძრავი ქონების გასხვისება ძალიან მცირე დროში და უფრო ნაკლებ ფასად ვიდრე მან გადაიხადა.

91. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნებისმიერი სახის გარიგების სადავოობისას სასამართლო მხარეთა მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტს ამოწმებს. გარიგების მონაწილეთა ქცევის კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვას სამი ფუნქცია გააჩნია: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია. კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხარეთა თანამშრომლობა, მეორე მხარის ინტერესების გათვალისწინება, მეორე მხარის უფლებებისა და ქონებისადმი განსაკუთრებული გულისხმიერების გამოჩენა საჭიროა ამ ურთიერთობის ნორმალურად განვითარებისათვის.

92. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ პ.ა–ი წარმოშობით ბერძენია, რომელსაც რუსული განათლება აქვს და ქართულ ენას სრულყოფილად არ ფლობს, 84 წლის ასაკში დადო ერთადერთი საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც შეთანხმებული საზღაურის მიღების ფაქტი არცერთი გარემოებით არ დგინდება. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ, მოსარჩელე საბერძნეთში გაემგზავრა, საქართველოში დაბრუნების შემდგომ თავისივე გასაღებით შევიდა „გაყიდულ“ უძრავ ქონებაში და მას შემდეგ დღემდე, ამ ქონებას განკარგავს, როგორც საკუთარს. აღნიშნული გარემოებები დგინდება, როგორც მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებებით, ასევე დავის განხილვისას მოპასუხის მიერ აღძრული შეგებებული სარჩელით, რომლითაც იგი სადავო ბინის პ.ა–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას მოითხოვდა. გარდა ამისა, სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონება პირველმა „მყიდველმა“, რომელიც მოსარჩელის ნაშვილები პირის ცოლია, მეორე „მყიდველს“ შეძენიდან რამდენიმე თვეში, 5 000 აშშ დოლარით ნაკლებად, დაჩქარებული წესით მიჰყიდა, ამ შემთხვევაშიც, ნასყიდობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს.

93. რაც შეეხება ამ განჩინების პ.55-ში მითითებულ კასატორთა პრეტენზიას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ აღნიშნულ გარემოებებზე მოპასუხეებს არც შესაგებელში (ტ.1. გვ:46; გვ.72) და არც დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარში (ტ.2. გვ: 142) არ მიუთითებიათ. შესაბამისად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე საკასაციო პალატა ამ საკითხზე ვერ იმსჯელებს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები. პირველ რიგში მიზანშეწონილია განხილული იქნეს მტკიცების საგნის ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების წრის ზუსტად და სრულად განსაზღვრის შესახებ საკითხი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ. სასამართლო მტკიცების პროცესი – ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ – გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები. სასამართლო შემეცნების ფორმების თვალსაზრისით საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები შეიძლება ორ ჯგუფად დავყოთ: ა) გარემოებები, რომლებიც განაგრძობენ არსებობას სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს (ე.წ. აწმყოს ფაქტები) და ამიტომ შესაძლებელია მათი გრძნობადი აღქმის გზით დადგენა და ბ) გარემოებანი, რომლებსაც ადგილი ჰქონდათ წარსულში და ამიტომ მათი დადგენა უშუალო შემეცნების გზით შეუძლებელია. ასეთი ფაქტები შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ გაშუალებული გზით, მტკიცებულების გამოყენებით. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. მაგალითად, სსსკ-ის 102–ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივივ გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა: სასამართლო (საპროცესო) მტკიცება წარმოადგენს მტკიცებულებათა შეგროვების, შემოწმებისა და შეფასებისათვის სასამართლოსა და მხარეების სამართლით მოწესრიგებულ საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. ამ განმარტებიდან ნათლად ჩანს, თუ ვინ არის სასამართლო მტკიცების სუბიექტი. სასამართლო მტკიცების სუბიექტებად სამოქალაქო პროცესში გვევლინებიან მხარეები - მოსარჩელე, მოპასუხე, მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, მესამე პირი დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე, თანამონაწილეები. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს სასამართლოსა და მხარეთა საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა. შესაძლებელია დასკვნის გაკეთება, რომ სასამართლომ კონკრეტულ საქმეზე მტკიცების საგნის განსაზღვრის დროს უნდა იხელმძღვანელოს მხარეთა მიერ სარჩელისა და შესაგებლის დასაბუთებისათვის მითითებული ფაქტებით, მაგრამ თუ ამ ფაქტებს შორის არიან ისეთებიც, რომლებსაც კანონის თანახმად არ აქვს მნიშვნელობა ამ მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის სამართლებრივი დასაბუთებისათვის, ე.ი. თუ ეს ფაქტები იურიდიულად ვერ ამართლებენ ამ მოთხოვნას (შესაგებელს) – სასამართლომ არ უნდა შეიტანოს ეს ფაქტები მტკიცების საგანში და არ უნდა მიიღოს მტკიცებულებები მათ დასადასტურებლად. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა მიერ დაშვებული შეცომა ფაქტების მითითების დროს, შეიძლება გამოიხატოს იმით, რომ „მათ არ მიუთითეს ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელსაც აქვს მნიშვნელობა საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის. მხარეთა მიერ დაშვებულ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოაწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (სსსკ-ის მე–4 მუხლი)“. ( იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 215.). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“. ( იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები, რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია. (იხ.დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ.87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64). სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის დროს, რაც შეიძლება მოხდეს მოსამზადებელ სხდომაზე (სსსკ-ის 205-ე მუხლი) ან მთავარ სხდომაზე (სსსკ-ის 218-ე მუხლი), შეკითხვების მიცემის საშუალებით კიდევ ერთხელ დააზუსტოს ფაქტიური გარემოებები, რომლებსაც ემყარება მხარეთა მოთხოვნა (შესაგებელი). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ-ის 128-ე მუხლში, რომლის თანახმად სასამართლოს უფლება აქვს შეკითხვები მისცეს მხარეებს, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას. საგულისხმოა სსსკ-ის 219-ე მუხლის დანაწესი იმის შესახებ, რომ მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის განმსაზღვრელი ძირითადი ნიშნები და მიმართულებანი ჩამოყალიბებულია სსსკ-ის 4 I-ელ მუხლში, რომლის თანახმად მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს თავის მხრივ შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას. ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამ მტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ. სასამართლო ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად. “მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

94. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან. ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება. შესაგებელი, ისევე როგორც სარჩელი, ყველა შემთხვევაში წერილობითი ფორმით (როგორც წესი ნაბეჭდი სახით) უნდა იყოს შედგენილი. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებიდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა. ამგვარი მიდგომა სრულადაა შესაბამისობაში სამართლებრივი სიცხადის პრინციპთან. ამიტომაცაა კანონმდებელი ასეთი მკაცრი მოპასუხის მხრიდან თავისი საპროცესო მოვალეობის დარღვევის მიმართ და სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგს უკავშირებს არა სამართალწარმოების გაგრძელებას, არამედ ზეპირი მოსმენის გარეშე დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. ამ თვალსაზრისით სასამართლო პრაქტიკასა თუ დოქტრინაში შესაგებლის წარუდგენლობა სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობას უთანაბრდება (ივარაუდება, რომ მხარემ დაკარგა იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ), ანუ სამართლებრივი შედეგი იგივეა, რაც მოპასუხის სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობისას - მოსამართლე სარჩელში მითითებულ, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან ფაქტებს შეუდავებლად (დამტკიცებულად) მიიჩნევს, ამასთან, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსამართლე ნიშნავს სხდომას, ხოლო სხდომის ჩატარების შემთხვევაში, მოპასუხე ვერ განახორციელებს ფაქტობრივ შედავებას, მათ შორის მტკიცებულებათა წარდგენას (სსსკ-ის 232¹ მუხლი), შესაბამისად, მოპასუხეს მხოლოდ სამართლებრივი შედავების უფლება რჩება. ვინაიდან საქმის განხილვის და დავის გადაწყვეტის მთავარი ფიგურანტი მოსამართლეა, მას ჯერ კიდევ წერილობითი ფორმით წარდგენილი სარჩელიდან და შესაგებლიდან უნდა შეექმნას წარმოდგენა დავის სურათზე (ფაბულა), მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე (სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის განმსაზღვრელი ნორმა), მოთხოვნის წინაპირობებზე (ნორმის შემადგენლობა), მტკიცების საგანსა (სადავო გარემოება, რომელიც უნდა დამტკიცდეს) თუ სარჩელის პერსპექტიულობაზე. იმის მიხედვით, რამდენად აკმაყოფილებს სარჩელი და შესაგებელი ფორმალური დასაბუთებულობის (გამართულობის) მოთხოვნებს, მოსამართლე ნიშნავს მოსამზადებელ ან მთავარ სხდომას. შესაბამისად, თუ მოსამართლე დანიშნავს მოსამზადებელ სხდომას, მან აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა საპროცესო უფლებები_ დააზუსტონ/შეავსონ სარჩელში/შესაგებელში მითითებული გარემოებები (სსსკ-ის 83-ე მუხლი). დასაბუთებულობის მოთხოვნა გამოიყენება შესაგებელთან მიმართებაშიც, ამ დროს მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი და ა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია,თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები). სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება. მოპასუხის მიერ ამ უფლების განუხორციელებლობა, სსსკ-ის 206-ე მუხლის შესაბამისად, ართმევს მას უფლებას, შეასრულოს ასეთი მოქმედება ამ საქმის არსებითად განხილვის დროს (ანუ, სასამართლოს სხდომაზე მხარისაგან მტკიცებულების მიღება აღარ ხდება). ამ შემთხვევისათვის სხვა რაიმე სპეციალურ შედეგს კანონი არ ადგენს“ (შდრ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017, პ.201). მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებელი - ამ ტიპის შეპასუხების წარდგენის დროს მოპასუხე სადავოდ არ ხდის მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს, იგი ფაქტობრივად ეთანხმება მოსარჩელეს ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლებში, თუმცა, მიიჩნევს, რომ სარჩელი უსაფუძვლოა მისი მხრიდან ვალდებულების სრულად შესრულების გამო (ასეთი მოცემულობის პირობებში მტკიცების საგანში შედის მხოლოდ ერთი გარემოება _ „ვალდებულების შესრულება“, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს, რომ ვალდებულება არ შესრულებულა (მითითების ტვირთი), რომლის გაქარწყლება და დამტკიცებაც მოპასუხის მხარესაა. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი _ ამ ტიპის შედავების წარდგენის დროს მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი). მოთხოვნის შემაფერხებელ შესაგებელთან გვაქვს საქმე ასევე, როდესაც მოპასუხე უთითებს მოსარჩელის მხრიდან საპასუხო მოქმედების შესრულებაზე (სსკ-ის 369-ე მუხლი), შესრულების ვადის დაუდგომლობაზე (სსკ-ის 361.2 მუხლი). მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი - ამ ტიპის შეპასუხების დროს მოპასუხე არ ეთანხმება მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულ ფაქტებს (მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს), შესაბამისად, თუ მოსარჩელე ვერ დაამტკიცებს სადავო (დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე) გარემოებებს, სარჩელი არ დაკმაყოფილდება. სარჩელის წარმატება მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის (დამფუძნებელი ნორმა) წინაპირობების მითითება/დადასტურებაზეა დამოკიდებული, ასეთი შედავების დროს მოპასუხე სადავოდ ხდის სწორედ მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობებს, უთითებს ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც მოთხოვნის არსებობას გამორიცხავენ, საკმარისია მოპასუხის მხრიდან თუნდაც ერთი წინაპირობის გამორიცხვა, რომ სარჩელის წარმატებას საფრთხე შეექმნას. შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ცალკეულ შემთხვევაში ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები. სსსკ-ის 4.1 მუხლის მიხედვით, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს, ამავე კოდექსის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომელზეც მოსარჩელე ამყარებს ავისმოთხოვნებს. მოხმობილი ნორმები განსაზღვრავენ მხარეთა ტვირთს ფაქტების მითითების თაობაზე. განსხვავებით მტკიცების ტვირთისაგან, რომელსაც მოსამართლე აქტიურად ხელმძღვანელობს და კარნახობს მხარეებს, თუ ვინ უნდა ამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი, იგი პასიურია ფაქტების მითითებისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსამართლე ვერ დაეხმარება მხარეს სარჩელის/შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთების შედგენაში. მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი.

95. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორთა პრეტენზია შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებისკენაცაა მიმართული, რასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ ვინაიდან კასატორთა პრეტენზია არაა გაზიარებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, შეგებებულ სარჩელთან მიმართებით წარმოდგენილ პრეტენზიაზე მსჯელობა მოკლებულია პროცესუალურ საფუძველს.

96. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

97. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილობის სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

98. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

99. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. ქ.ა–ას და ე.ს–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ქ.ა–ას (პ.ნ: .....) და ე.ს–ს (პ.ნ: .....) უკან დაუბრუნდეთ თ.ი–ის მიერ 23.09.2020-ში საგადასახადო დავალება N0 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2289 ლარის) 70% – 1602.3 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე