საქმე №ას-1050-2020 28 იანვარი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზ. ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.რ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.რ–ი, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „პ–ო“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 10 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ზ.რ–მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა თ.რ–ისა და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „პ–ოს“ (შემდეგში: პირველი ან მეორე მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: ა) ბათილად იქნეს ცნობილი 16.07.1993წ.-ს პირველ მოპასუხესა და საბინაო სამშენებლო კოოპერატივ „ნ–ი - ...“-ის წარმომადგენელს შორის, რომლის სამართალმემკვიდრეა მეორე მოპასუხე, გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება საცხოვრებელი ბინის მდებარე: თბილისი, ......, პირველი კვარტალი, კორპუსი #6, ბინა #10-ის (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) პირველი მოპასუხისათვის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე და მოსარჩელე ცნობილ იქნეს სადავო ბინის მესაკუთრედ.

2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მისი ბაბუა, ს.რ–ი, თბილისის პირველი მაისის აღმასკომის 1978 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილების საფუძველზე გაწევრიანდა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „ნ–ი #..“-ში ოროთახიანი ბინის მშენებლობაზე. 1979 წლის 20 დეკემბერს თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის აღმასკომის საბინაო განყოფილების მიერ ს.რ–ზე გაიცა საცხოვრებელი ბინის ორდერი, სადავო უძრავ ქონებაზე. 1992 წლის 16 მარტს გარდაიცვალა ს.რ–ი. მას 1984 წლის 16 თებერვალს შეუდგენია სანოტარო წესით დამოწმებული ანდერძი, რომლითაც მთელი თავისი ქონება უანდერძა მოსარჩელეს. ამ უკანასკნელმა ანდერძის თაობაზე შეიტყო 2016 წლის დეკემბრის თვეში, როცა ანდერძი მას გადასცა მეორე დამ. როგორც შემდგომ გახდა ცნობილი, 1993 წლის 16 ივლისს პირველ მოპასუხეს და საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივ „ნ–ი ...“-ის (სამართალმემკვიდრე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „პ–ო“ - მეორე მოპასუხე) წარმომადგენელს შორის, გაფორმებული იქნა პრივატიზაციის ხელშეკრულება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების საფუძველზე და სადავო საცხოვრებელი სახლის მესაკუთრე გახდა მოპასუხე.

3. N107-ე დადგენილების მე-10 მუხლის და იმჟამად მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივში პრივატიზაციის გზით საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში მიღების უფლება ჰქონდა მხოლოდ მეპაიე წევრს. მეპაიეს გარდაცვალების შემთხვევაში, პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე. პირველი მოპასუხე არ იყო მეპაიე წევრი და არც ს.რ–ის მემკვიდრე. შესაბამისად მას უფლება არ ჰქონდა ბინის პრივატიზაცია მოეხდინა თავის სახელზე.

4. პირველმა მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სადავო ბინაში ჩაეწერა 1984 წელს და დღემდე ცხოვრობს. საპაიე შენატანი დაფარული იქნა მის მიერ სრულად, რასაც ადასტურებს კოოპერატივის თავჯდომარის მიერ გაცემული ცნობა. პაის სრულად გადახდის შემდეგ მასთან გაფორმდა პრივატიზაციის ხელშეკრულება, როგორც მეპაიე წევრთან. შესაბამისად, პაის უფლება სამკვიდრო მასაში ვერ შევიდოდა. მისივე განმარტებით, მან უარი თქვა დედის სამკვიდროზე მოსარჩელის და მეორე დის სასარგებლოდ, რაც განპირობებული იყო მათ შორის ზეპირი შეთანხმებით, რომ სამკვიდროზე უარის თქმის შემთხვევაში, მას დარჩებოდა სადავო ბინა. მოსარჩელისათვის 2016 წლამდე იყო ცნობილი ანდერძის თაობაზე და განზრახ გამოაჩინა ანდერძი მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ უარი თქვა დედის სამკვიდროზე.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 10.01.2020წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა იმ გარემოებას, რომ ს.რ–ის ანდერძის თაობაზე მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო 2016 წლის 23 დეკემბრამდე და ამ თარიღის მერე განიზრახა ანდერძის საფუძველზე სადავო ბინის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნის დაყენება, სარგებლის მიღების მიზნით. რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელის ზეპირ განმარტებას, რომ მოპასუხე სადავო კოოპერატიული ბინის მეპაიეს არ წარმოადგენდა, საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების - საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის თავმჯდომარის 1992 წლის 29 დეკემბრის შესაბამისი ცნობისა და 1993 წლის 16 ივლისის პრივატიზაციის ხელშეკრულების - საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ სადავო ბინის პრივატიზაციისას, პირველი მოპასუხე ამ ბინის მეპაიე იყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ დააკმაყოფილა სარჩელი პრივატიზაციის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 10.01.2020წ. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 10 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ ქ. თბილისის პირველი მაისის რაიონის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 28.02.78წ. გადაწყვეტლებით ს.რ–ი და მისი მეუღლე ე.რ–ი გაწევრიანდნენ ორ ოთახიანი ბინის მშენებლობაზე საბინაო სამშენებლო კოოპერატივ „ნ–ი-...“-ში. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე ს.რ–ის სახელზე გაცემული იქნა ორდერი #008953 სადავო ბინაზე. ორდერში მითითებული არიან ს.რ–ი და ე.რ–ი (ტ.1, ს.ფ. 20-22).

10. მოსარჩელე, პირველი მოპასუხე და ხ.რ–ი არიან დედმამიშვილები და ს.რ–ის შვილიშვილები. ჯ.რ–ი და ც.ფ–ა არიან მათი მშობლები.

11. 1984 წელს ს.რ–ის მიერ შედგენილი იქნა ნოტარიულად დამოწმებული ანდერძი, რომლის თანახმად, მოანდერძემ მთელი თავისი ქონება, რომელიც მისი გარდაცვალების დღისათვის აღმოჩნდებოდა, რისგანაც არ უნდა შემდგარიყო და სადაც არ უნდა ყოფილიყო, მათ შორის, საცხოვრებელი სახლი, მდებარე, საგარეჯო ....., უანდერძა თავის შვილიშვილს ზ.რ–ს (ტ.1, ს.ფ. 31).

12. ს.რ–ი გარდაიცვალა 1992 წლის 16 მარტს, მისი მეუღლე ე.რ–ი გარდაიცვალა 1991 წლის 28 სექტემბერს, ხოლო მისი შვილი და მხარეთა მამა - ჯ.რ–ი გარდაიცვალა 2015 წლის 1 მარტს. (ტ.1, ს.ფ. 247, 248, 249, 260).

13. პირველი მოპასუხე სადავო ბინაში ჩაწერილია 1985 წლიდან (ტ. 1, ს.ფ. 254). 1993 წლის 16 ივნისს გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე მას საკუთრებაში გადაეცა სადავო ბინა. პრივატიზაციის ხელშეკრულებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი ბინის ღირებულება დაფარულია პირველი მოპასუხის მიერ (ტ.1, ს.ფ. 23-24).

14. კოოპერატივ „ნ–ი ...“-ის სამართალმემკვიდრეა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „პ–ო“ - მეორე მოპასუხე. ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის თავმჯდომარეა მ.ბ–ი.

15. ც.ფ–ა (მხარეთა დედა) გარდაიცვალა 16.07.2016წ.. 12.2016წ. პირველმა მოპასუხემ სანოტარო ბიუროში წერილობით დაადასტურა დედის სამკვიდროს მიუღებლობის ფაქტი, რის შემდეგაც, მოსარჩელემ და მისმა დამ ხ.რ–მა თანაბრად მიიღეს დედის სამკვიდრო, მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით, მათ შორის, უძრავი ქონება, მდებარე, თბილისი, ......, ბ. 51, 114.45 კვ.მ. ფართი (ტ.1, ს.ფ. 261 -265).

16. საქმეში წარმოდგენილი 05.01.2017წ. სამკვიდრო მოწმობით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ, როგორც ს.რ–ის ანდერძისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრემ საკუთრებაში მიიღო უძრავი ქონება, მდებარე საგარეჯოს რაიონი, ....... ქ. #64 (ტ.1, ს.ფ. 33-35). 12.01.2017წ. ასევე მოსარჩელის სახელზე გაცემული იქნა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც მან, როგორც ს.რ–ის ანდერძისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრემ სრულად მიიღო მამკვიდრებლის უძრავ-მოძრავი ქონება, თავისი აქტივებითა (სამკვიდრო ქონებაში შემავალი აქტივებითა, მოძრავი და უძრავი ნივთები, წილები სამეწარმეო საზოგადოებაში, მოთხოვნის უფლება მიუღებელ პენსიაზე, ნებისმიერ საბანკო დაწესებულებებში განთავსებულ საბანკო ანაბარზე და სხვა არაპირადი ხასიათის უფლებები, რომელიც ჰქონდა მამკვიდრებელს მესამე პირთა მიმართ (მათი არსებობის შემთხვევაში) და პასივებით (ტ.1, ს.ფ. 37-38).

17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სარჩელის საფუძვლად იმ გარემოებაზე მიუთითებდა, რომ ანდერძით მამკვიდრებელმა მას უანდერძა მთელი თავისი ქონება, შესაბამისად, სამკვიდრო მასაში ასევე შედიოდა მამკვიდრებლის უფლება კოოპერატიული ბინის პაიზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება ეკუთვნის მას და 1993 წელს მოპასუხესთან გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება ბათილია. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე:

18. „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის 107 დადგენილების მე-10 პუნქტის თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც მთლიანად გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება, ითვლება ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდება ხელშეკრულება საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიესა და გამგეობას შორის, რაც დასტურდება სანოტარო წესით.

19. საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები იქმნებოდა რა პირთა საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, კოოპერატივის თითოეული წევრი თავისი საპაიო შენატანით მონაწილეობას ღებულობდა კოოპერაციული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში. აღნიშნული გარემოების გამო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, როგორც კოოპერატივის სახლში საცხოვრებელი ბინით მოსარგებლე პირი, განსხვავებულ სამართლებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ვიდრე ადრე მოქმედი საბინაო კოდექსით გათვალისწინებული ბინის დამქირავებლები. საცხოვრებელი სადგომი მუდმივ სარგებლობაში გადაეცემოდა კოოპერატივის წევრს - მეპაიეს, რომელსაც უფლება ჰქონდა, ამავე ბინაში ეცხოვრა თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად. მეპაიეს ოჯახის წევრთა უფლება კანონით შეზღუდული იყო და მათ გააჩნდათ მხოლოდ საცხოვრებელ ფართში ცხოვრების უფლება, მაგრამ არ ჰქონდათ უფლება, დამოუკიდებლად განეკარგათ იგი (გაცვლა, გაქირავება, სადგომის გამოყოფა, ფართის გაყოფის მოთხოვნა და სხვა). ამდენად, ოჯახის წევრთა უფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ ბინით სარგებლობაზე. მეპაიის გარდაცვალების შემთხვევაში პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებით. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ პაიზე უფლებით სარგებლობდა მეპაიე. შესაბამისად, შემდგომში მიღებულმა ნორმატიულმა აქტებმა საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის ბინების პრივატიზაციის შესახებ გაითვალისწინა რა ამგვარი უფლების სპეციფიკურობა _ ბინის მიღებას საფუძვლად ედო არა მხოლოდ სახელმწიფოს ნება, არამედ მეპაიის საკუთრებაში არსებული დანაზოგის პაის სახით კოოპერატივში შეტანა, ბინის პრივატიზაციის გზით საკუთრებაში მიღების უფლებით აღჭურვა კოოპერატივის წევრი - მეპაიე. შესაბამისად, მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებების თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება (პაი) ითვლებოდა ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდებოდა ხელშეკრულება კოოპერატივის წევრსა და კოოპერატივის გამგეობას შორის. კოოპერატიული ბინის საკუთრებაში პრივატიზების გზით გადაცემის ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი და გამგეობა და ბინის საკუთრების უფლებაც მეპაიეს გადაეცემოდა (იხ:, სუსგ. 15.09.09წ. საქმე #ას-205-532-09).

20. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდება, რომ მამკვიდრებელ ს.რ–ს ანდერძის შედგენის მომენტში, ან თუნდაც გარდაცვალების დროს სრულად ჰქონდა გადახდილი პაი. შესაბამისად, დადგენილია, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში მამკვიდრებელს საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე მოპოვებული არ ჰქონდა. სადავო ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. მიღებული სამკვიდრო ითვლება მემკვიდრის საკუთრებად სამკვიდროს გახსნის დღიდან. ამავე კოდექსის 540-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება სამკვიდროს დამტოვებლის გარდაცვალების დღე. მოცემულ შემთხვევაში, მამკვიდრებელი ს.რ–ი გარდაიცვალა 1992 წლის 16 მარტს, ანუ სამკვიდროც გაიხსნა ამ დღიდან. შესაბამისად, სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, დასადგენი იყო, საკითხი იმის თაობაზე, გააჩნდა თუ არა სადავო ბინის პაიზე უფლება მამკვიდრებელს სამკვიდროს გახსნის მომენტში.

21. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 206-ე მუხლის თანახმად, კრედიტორის მიერ მოთხოვნის სხვა პირისათვის დათმობა შეიძლება, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება კანონის ან ხელშეკრულებას, ან მოთხოვნა დაკავშირებული არ არის კრედიტორი პიროვნებასთან.

22. პალატამ განმარტა, რომ მოთხოვნა თავის თავში მოიცავს უფლებასაც. შესაბამისად, კანონით პაის უფლების დათმობა აკრძალული არ იყო. აღნიშნულს არც თავად აპელანტი ხდიდა სადავოდ და უთითებდა საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1985 წლის 30 აგვისტოს 573 დადგენილებით დამტკიცებულ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის სანიმუშო წესდებაზე, რომლის 31-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კოოპერატივის წევრს უფლება ჰქონდა პაის უფლება დაეთმო ოჯახის სრულწლოვანი წევრისათვის კოოპერატივის წევრთა საერთო კრების თანხმობით.

23. აღსანიშნავია, რომ აპელატის შედავება ამ კუთხით შეეხებოდა იმას, რომ მოპასუხე სადავო ბინაში ჩაწერის მომენტში სრულწლოვანი არ იყო, შესაბამისად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი ვერ გახდებოდა. პალატამ გაიზიარა აპელანტის მითითებას მასზედ, რომ მხოლოდ სრულწლოვანი წევრი შეიძლება გამხდარიყო მეპაიე, თუმცა ის ფაქტი, რომ მოპასუხე სადავო ბინაში ჩაწერის მომენტში იყო არასრულწლოვანი, არ გამორიცხავს მისთვის პაიზე უფლების დათმობას სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ.

24. პალატამ აღნიშნა, რომ მართალია კანონი პაის გადაცემისათვის მოითხოვდა კოოპერატივის წევრთა საერთო კრების თანხმობას, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი არ არის, თუმცა, კოოპერატივის თავმჯდომარის მიერ მოპასუხის სახელზე გაცემული ცნობა, სადაც მითითებულია, რომ მან, როგორც მეპაიემ სრულად დაფარა კოოპერატიული ბინის საპაიო შენატანი 10632 მანეთის ოდენობით (ტ. 1, ს.ფ. 86), სასამართლოს უქმნის ასეთი თანხმობის არსებობის ვარაუდს. აღნიშნულ ვარაუდს კი ამყარებს მოპასუხესთან გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება, რომელიც კანონის თანახმად, მხოლოდ კოოპერატივის მეპაიე წევრთან ფორმდებოდა.

25. რაც შეეხება აპელანტის მითითებას მასზედ, რომ მოპასუხეს პაის გადახდის დასადასტურებლად უნდა წარმოედგინა საბანკო ქვითრები და არა კოოპერატივის თავმჯდომარის მიერ გაცემული ცნობა, პალატამ აღნიშნულთან დაკავშირებით ყურადღება მიაქცია სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ მიერ გაცემულ ცნობას, რომლის თანახმად, საარქივო მასალების შენახვის ვადების ამოწურვის გამო, ბანკი (ყოფილი შემნახველი ბანკი, შემდგომში სს „გ.ბ–ის“ სამართალმემკვიდრე), მოკლებულია შესაძლებლობას გასცეს ინფორმაცია კოოპერატიული ბინათმშენებლობის თანხების მოძრაობის თაობაზე (ტ.1, ს.ფ. 150).

26. ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტი მასზედ, რომ მოპასუხემ ჩაანაცვლა ს.რ–ი და გახდა კოოპერატივის მეპაიე წევრი, რომელმაც სრულად დაფარა საპაიო შესატანი და კანონის მოთხოვნათა დაცვით მოიპოვა საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე.

27. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახილა სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის კეთილსინდისიერების სტანდარტზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ფაქტი მასზედ, რომ 1984 წლის ანდერძის შესახებ, მისთვის ცნობილი გახდა 2016 წლის დეკემბერში (სსსკ-ის 102-ე მუხლი) და გაიზიარა გასაჩივებულ განჩინებაში ასახული მსჯელობა მასზედ, რომ მოსარჩელის ქმედება, რომელმაც 1984 წლით დათარიღებული ანდერძი გამოაჩინა მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ უარი განაცხადა კუთვნილ წილზე დედის სამკვიდროდან მოპასუხის და დის სასარგებლოდ, და რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ ბინაზე ხელშეკრულების ბათილად ცნობას და მესაკუთრედ აღრიცხვას, რაც სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, შეიძლება შეფასდეს კეთილსინდისიერების პრინციპის დარღვევად.

28. .სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტმა (მოსარჩელე) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

29. კასატორი არ ეთანხმება დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ მამკვიდრებელ ს.რ–ს ანდერძის შედგენისას, ან თუნდაც გარდაცვალების მომენტში, სრულად გადახდილი ჰქონდა პაი, შესაბამისად მამკვიდრებელს არ ჰქონდა სამკვიდროს გახსნის მომენტში სადაო ქონებაზე საკუთრება. კასატორი აღნიშნავს, რომ საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს 1985 წლის 30 აგვისტოს N573 დადგენილების მე-40 მუხლის თანახმად კოპერატივის გარდაცვლილი წევრის პაი გადადის მის მემკვიდრეზე კანონით დადგენილი წესით. შესაბამისად ნათელია, რომ ჯერ კიდევ, 1985 წელს მიღებულმა კანონქვემდებარე ნორმატიულმა აქტმა, რითაც დამტკიცდა საბინაო-სამშენებლო კოპერატივის სანიმუშო წესდება, პირდაპირ თქვა, რომ პაი წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონებას და საერთოდ არ არის საუბარი მასზე,რომ სრულად არის ის დაფარული თუ არა. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ს.რ–ი, რომელიც იყო საბინაო-სამშენებლო კოპერატივის წევრი ანუ მეპაიე გარდაიცვალა რა 1992 წლის 16 მარტს, მისი პაი უნდა მიეღო მისივე მემკვიდრეს რომელიც არ იყო პირველი მოპასუხე. კასატორი აღნიშნავს, რომ უზენაესმა სასამართლომ თავის 2009 წლის 15 სექტემბრის განჩინებაში (საქმე ას-205-532-09) განმარტა, რომ მეპაიის გარდაცვალების შემთხვევაში, პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) და სწორედ ეს ნორმა მოქმედებდა ს.რ–ის გარდაცვალების მომენტში 1992 წლის 16 მარტს. კასატორი მიუთითებს ასევე უზენაესი სასამართლოს 2001 წლის 21 სექტემბრის განჩინებაზე (საქმე 3კ/607-01), სადაც პალატამ განმარტა: სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში სწორად მიუთითა, რომ ზ. ხ-ოვას სამკვიდრო ქონებას შეადგენს მთელი სახლი, რადგან იმ დროს მოქმედი საბინაო-საამშენებლო კოპერატივის სანიმუშო წესდების შესაბამისად, რომლის ნორმატიული აქტი იყო კოოპერატივის წევრის მ. ხ-ოვის გარდაცვალების შემდეგ პაის (საცხოვრებელი სახლის) მემკვიდრე და მესაკუთრე გახდა მისი მეუღლე ზ. ხ-ოვა, რის გამოც მასთან 1993 წელს დადებულ იქნა ხელშეკრულება, რომლითაც საამშენებლო კოოპერატივმა ზ. ხ-ოვას საკუთრებაში გადასცა სადავო სახლი. ძალზე საინტერესოა და პირდაპირ ესადაგება უზენაესი სასამართლოს 2002 წლის 25 ოქტომბრის (საქმე 3კ-699-02) განჩინების სამოტივაციო ნაწილის მსჯელობა განსახილველ საქმეს, კერძოდ: სააპელაციო სასამართლომ ასევე კანონიერად ჩათვალა, რომ ზ. შ-ე, რომელიც არ წარმოადგენდა კოოპერატივის წევრს, არ შეიძლებოდა ყოფილიყო სადავო ბინის საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულების მხარე; ხელშეკრულება კანონის თანახმად უნდა გაფორმებულიყო მესაკუთრე ვ. შ-ესთან. ვ. შ-ის შვილიშვილზე ზ. შ-ე. სადავო ბინის მესაკუთრედ შეიძლებოდა აღრიცხულიყო მხოლოდ ვ. შ-ეზე ბინის აღრიცხვის შემდეგ ამ უკანასკნელის მიერ კანონით დადგენილი წესით გასხვისების გზით. სააპელაციო სასამართლომ სწორად დააკვალიფიცირა სადავო გარიგება სკ-ს 54-ე მუხლის საფუძველზე როგორც ბათილი გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ვინაიდან კანონმდებლობა მესაკუთრის მიერ საკუთრების გასხვისების განსხვავებულ მექანიზმს ითვალისწინებს, მოცემულ შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წესი დაცული არ ყოფილა. ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო საბინაო-საამშენებლო კოოპერატივის მეპაიესა და გამგეობას შორის. 1996წ. 9 აგვისტოს მხარეთა შორის დადებული სადავო ხელშეკრულება კი გაფორმდა ზ. შ-ესთან, რომელიც არ წარმოადგენს კოოპერატივის წევრს, რაც იწვევს ხელშეკრულების ბათილობას. კონკრეტულ შემთხვევაში, კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილ სამკვიდრო მოწმობაში წერია პირდაპირ, რომ მოსარჩელე არის 1992 წლის 16 მარტს გარდაცვლილი ს.რ–ის შვილისშვილი და ანდერძისმიერი მემკვიდრე. სამკვიდროს გახსნის დღედ მითითებულია 1992 წლის 16 მარტი და სამკვიდროს გახსნის ადგილად დაფიქსირებულია თბილისი ......., კორ.6, ბინა 10. ნათელია, რომ ს. რ–ის პაის მემკვიდრე არის ზ.რ–ი.

30. კასატორი აღნიშნავს, რომ მასსა და მოსარჩელეს შორის არასოდეს მომხდარა შეთანხმება პაის დათმობის თაობაზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ საბინაო-სამშენებლო კოპერატივის წესდების 31 მუხლის "დ" ქვეპუნქტის მიხედვით კოპერატივის საერთო წევრთა თანხმობით კოპერატივის წევრს უფლება ჰქონდა პაი გადაეცა მასთან ერთად მუდმივად მცხოვრებ ოჯახის სრულწლოვანი ნებისმიერი წევრისათვის. ეს გარემოება მოსარჩელემ სადვოდ გახადა სხვა გარემოებებთან ერთად და მისი პრეტენზია მხოლოდ იმ გარემოებას არ შეეხებოდა, რომ პირველი მოპასუხე ბინაში ჩაწერის დროს იყო არასრულწლოვანი იყო და ვერ გახდებოდა მეპაიე. კასატორი აღნიშნავს, რომ პაის გადაცემა უნდა განხორციელებულიყო არა უფლების დათმობის (მოცემულ შემთხვევაში არ არსებული) გარიგებით, არამედ კოპერატივის საერთო წევრთა თანხმობით და აღნიშნულზე უნდა შემდგარიყო სათანადო დოკუმენტი, რაც სახეზე არ გვაქვს.

31. კასატორის პრეტენზია ეხება იმ გარემოებას, ვითომდა პირველ მოპასუხეს დაუდასტურდა საპაიო შენატანების გადახდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ ვითი ბანკიდან აღებული ცნობა მასზე, რომ მათთან აღარ ინახება კოპერატიული ბინების თანხების მოძრაობის შესახებ ინფორმაცია არაფრის მომცემია. ნიშანდობლივია ის გარემეობა, რომ სანიმუშო წესდების 50 მუხლის მიხედვით კოპერატივის გამგეობის მიერ საპაიო, შესავლელი შენატანების, აგრეთვე სხვა გადახდების მიღება ნაღდი ფულად არ დაიშვებოდა და ამავე მუხლის თანახმად კოპერატივის წევრებს საპაიო შესატანი შეჰქონდათ ,ვი-თი ბი“ ბანკის ანგარიშზე. პაის გადახდის ქვითრები უნდა ჰქონოდა შენახული მის გადამხდელს და ის, რომ დიდი ხნის წინ ვითომდა გადაიხადა პაის თანხა პირველმა მოპასუხემ და ამის გამო არ ჰქონდა საბანკო ქვითრები, არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ მას დაუდასტურდეს პაის გადახდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

33. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

34. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებათა საფუძვლიანობა.

35. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

36. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე:

37. მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პალატა შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით. შესაბამისად, სასამართლო მტკიცებით პროცესში, საპროცესო უფლების ჯეროვნად რეალიზების მიზნით, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას (სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

39. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მიერ გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 10 ივლისის განჩინების კანონიერება, რომლითაც უცვლელად იქნა დატოვებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 10.01.2020წ.-ის გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ.

40. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ მამკვიდრებელ ს.რ–ს ანდერძის შედგენისას, ან თუნდაც გარდაცვალების მომენტში, სრულად გადახდილი ჰქონდა პაი, შესაბამისად მამკვიდრებელს არ ჰქონდა სამკვიდროს გახსნის მომენტში სადაო ქონებაზე საკუთრება. კონკრეტულ შემთხვევაში, კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილ სამკვიდრო მოწმობაში წერია პირდაპირ, რომ ზ.რ–ი არის 1992 წლის 16 მარტს გარდაცვლილი ს.რ–ის შვილისშვილი და ანდერძისმიერი მემკვიდრე. სამკვიდროს გახსნის დღედ მითითებულია 1992 წლის 16 მარტი და სამკვიდროს გახსნის ადგილად დაფიქსირებულია თბილისი ..... ბინა 10. ნათელია, რომ ს. რ–ის პაის მემკვიდრე არის ზ.რ–ი. აღნიშნულ პრეტენზიას, საკასაციო პალატა არ იზიარებს და პირველ რიგში განმარტავს, რომ დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სსსკ-ის მე-3, მე-4 მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ №ას-1163-2018, 08.02.2019წ; №ას-495-2020, 23 ოქტომბერი, 2020).

41. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა მიერ სადავოდაა გამხდარი ის გარემოება მოიპოვა თუ არა პირველმა მოპასუხემ უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე (ბინა) კანონის დაცვით; აღნიშნული უფლება შედიოდა თუ არა 1992 წლის 16 მარტს გარდაცვლილი ს.რ–ის სამკვიდრო მასაში და შესაბამისად, ეს უფლება მემკვიდრეობით გადავიდა თუ არა მის შვილისშვილსა და ანდერძისმიერი მემკვიდრეზე - მოსარჩელეზე (აპელანტი, კასატორი).

42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება.

43. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

44. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა.

45. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს.

46. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა, რომ სადავო უძრავი ქონება შედიოდა 1992 წლის 16 მარტს გარდაცვლილი ს.რ–ის სამკვიდრო მასაში და შესაბამისად, ეს უფლება მემკვიდრეობით გადავიდა მის შვილისშვილსა და ანდერძისმიერი მემკვიდრეზე - მოსარჩელეზე (აპელანტი, კასატორი). ამ გარემოების დადასტურება მოსარჩელემ ვერ შეძლო.

47. პირიქით, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ქ. თბილისის პირველი მაისის რაიონის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 28.02.78წ. გადაწყვეტლებით ს.რ–ი და მისი მეუღლე ე.რ–ი გაწევრიანდნენ ორ ოთახიანი ბინის მშენებლობაზე საბინაო სამშენებლო კოოპერატივ „ნ–ი-...“-ში (სამართალმემკვიდრეა - მეორე მოპასუხე). აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე ს.რ–ის სახელზე გაცემული იქნა ორდერი #008953 სადავო ბინაზე. ორდერში მითითებული არიან ს.რ–ი და ე.რ–ი (ტ.1, ს.ფ. 20-22). ს.რ–ი გარდაიცვალა 1992 წლის 16 მარტს, მისი მეუღლე ე.რ–ი გარდაიცვალა 1991 წლის 28 სექტემბერს, ხოლო მისი შვილი და მხარეთა მამა - ჯ.რ–ი გარდაიცვალა 2015 წლის 1 მარტს. (ტ.1, ს.ფ. 247, 248, 249, 260).

48. დადგენილია, რომ პირველი მოპასუხე სადავო ბინაში ჩაწერილია 1985 წლიდან (ტ. 1, ს.ფ. 254). 1993 წლის 16 ივნისს გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე მას საკუთრებაში გადაეცა სადავო ბინა. პრივატიზაციის ხელშეკრულებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი ბინის ღირებულება დაფარულია პირველი მოპასუხის მიერ (ტ.1, ს.ფ. 23-24).

49. ამასთან, დადგენილია, რომ 12.2016წ. პირველმა მოპასუხემ სანოტარო ბიუროში წერილობით დაადასტურა დედის (ც.ფანცულაიას) სამკვიდროს მიუღებლობის ფაქტი, რის შემდეგაც, მოსარჩელემ და მისმა დამ ხ.რ–მა თანაბრად მიიღეს დედის სამკვიდრო, მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით, მათ შორის, უძრავი ქონება, მდებარე, თბილისი, ....., ბ. 51, 114.45 კვ.მ. ფართი (ტ.1, ს.ფ. 261 -265).

50. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებს სადავო უძრავ ქონებაზეც და მიაჩნია, რომ უფლება აღნიშნულ ბინაზე ეკუთვნოდა მეპაიეს - მამკვიდრებელს, რომელიც მემკვიდრეობით მოსარჩელეზე გადავიდა. ამ თვალსაზრისით, კი ბათილი იყო 16.07.1993წ.-ს პირველ მოპასუხესა და საბინაო სამშენებლო კოოპერატივ „ნ–ი - ...“-ის წარმომადგენელს შორის (სამართალმემკვიდრე -მეორე მოპასუხე) გაფორმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულება სადავო უძრავი ქონების პირველი მოპასუხისათვის საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე.

51. საკასაციო პალატა მიუთითთებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (საქმე Nას-205-532-09, 15.09.2009) რომელშიც განიმარტა, რომ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივები იქმნებოდა რა პირთა საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, კოოპერატივის თითოეული წევრი თავისი საპაიო შენატანით მონაწილეობას ღებულობდა კოოპერაციული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობაში. აღნიშნული გარემოების გამო, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, როგორც კოოპერატივის სახლში საცხოვრებელი ბინით მოსარგებლე პირი, განსხვავებულ სამართლებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, ვიდრე ადრე მოქმედი საბინაო კოდექსით გათვალისწინებული ბინის დამქირავებლები. საცხოვრებელი სადგომი მუდმივ სარგებლობაში გადაეცემოდა კოოპერატივის წევრს - მეპაიეს, რომელსაც უფლება ჰქონდა, ამავე ბინაში ეცხოვრა თავისი ოჯახის წევრებთან ერთად. მეპაიეს ოჯახის წევრთა უფლება კანონით შეზღუდული იყო და მათ გააჩნდათ მხოლოდ საცხოვრებელ ფართში ცხოვრების უფლება, მაგრამ არ ჰქონდათ უფლება, დამოუკიდებლად განეკარგათ იგი (გაცვლა, გაქირავება, სადგომის გამოყოფა, ფართის გაყოფის მოთხოვნა და სხვა). ამდენად, ოჯახის წევრთა უფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ ბინით სარგებლობაზე. მეპაიის გარდაცვალების შემთხვევაში, პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებით. აღნიშნულზე მიუთითებს კიდევაც კასატორი (იხ., ამ განჩინების პ. 29) როდესაც აღნიშნავს, რომ მეპაიის გარდაცვალების შემთხვევაში, პაიზე უფლება გადადიოდა მემკვიდრეებზე სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) და სწორედ ეს ნორმა მოქმედებდა ს.რ–ის გარდაცვალების მომენტში 1992 წლის 16 მარტს, თუმცა, საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს სასამართლოს მითითებული გადაწყვეტილების იმ განმარტებაზე, რომლის მიხედვით, მინისტრთა კაბინეტის დადგენილებების თანახმად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი, რომელმაც გადაიხადა საცხოვრებელი ბინის ღირებულება (პაი) ითვლებოდა ბინის მესაკუთრედ, რის შესახებაც იდებოდა ხელშეკრულება კოოპერატივის წევრსა და კოოპერატივის გამგეობას შორის. კოოპერატიული ბინის საკუთრებაში პრივატიზების გზით გადაცემის ხელშეკრულების მხარეებს წარმოადგენდნენ საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრი და გამგეობა და ბინის საკუთრების უფლებაც მეპაიეს გადაეცემოდა. ამდენად, საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის წევრისათვის ბინის საკუთრებაში გადასაცემად საჭირო იყო ორი წინაპირობის არსებობა: პაის სრულად გადახდა და პრივატიზაციის ხელშეკრულების გაფორმება კოოპერატივის წევრსა და გამგეობას შორის.

52. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ (კასატორმა) ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება, რომელიც დაარწმუნებდა სასამართლოს, რომ მამკვიდრებელ ს.რ–ს ანდერძის შედგენის მომენტში, ან თუნდაც გარდაცვალების დროს სრულად ჰქონდა გადახდილი პაი. შესაბამისად, დადგენილია, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში მამკვიდრებელს საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე მოპოვებული არ ჰქონდა. რაც შეეხება კასატორის შედავებას იმასთან დაკავირებით, რომ პირველმა მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა პაის გადახდის დამადაsტურებელი მტკიცებულება ბანკიდან, რაც მას უნდა ჰქონოდა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ აღნიშნულ საკითხზე შედავება კასატორს ასევე წარდგენილი ჰქონდა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში, რაზედაც ამომწურავად აქვს ნამსჯელი სააპელაციო სასამართლოს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთებას მასზედ, რომ სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, საარქივო მასალების შენახვის ვადების ამოწურვის გამო, ბანკი (ყოფილი შემნახველი ბანკი, შემდგომში სს „გ.ბ–ის“ სამართალმემკვიდრე), მოკლებულია შესაძლებლობას გასცეს ინფორმაცია კოოპერატიული ბინათმშენებლობის თანხების მოძრაობის თაობაზე (ტ.1, ს.ფ. 150). ამ მოცემულობაში კი, საქმეში წარმოდგენილი კოოპერატივის თავმჯდომარის მიერ გაცემული ცნობა პაის გადახდის დასადასტურებლად, სავსებით საკმარისად იქნა მიჩნეული პირველი მოპასუხის უფლების მოპოვებისათვის საჭირო ფაქტობრივი გარემოების არსებობის დასადასტურებლად, რომლის შერყევა სწორედ კასატორს (მოსარჩელეს) ეკისრებოდა, რაც მან, თავის მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, ჯეროვნად ვერ უზრუნველყო.

53. ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ „კერძო დავათა განხილვისას, მტკიცებით პროცესში, მოდავე მხარეთა შორის როლების დანაწილება სწორედ იქითკენ არის მიმართული, რომ კერძო დავის ფაქტობრივი შემადგენლობა იქნეს გამოკვლეული. მოსარჩელესა და მოპასუხეს, თითოეულს თავისი თვალსაზრისიდან გამომდინარე, საკუთარი წვლილი შეაქვს იმაში, რომ სასამართლოს არც ერთი მოსაზრება არ გამორჩეს მხედველობიდან. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი მიუთითებს ორ ძირითად ფაქტორზე, კერძოდ, პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს და რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება პროცესის მონაწილე მეორე მხარე. შესაბამისად, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილება წარმოადგენს სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპის რეალიზების კონკრეტულ გამოვლენას. მტკიცების ტვირთის განაწილების მნიშვნელობა იზრდება იმ თვალსაზრისითაც, რომ იგი სტიმულს აძლევს მხარეთა აქტიურობას მოიძიონ და წარუდგინონ სასამართლოს მტკიცებულებები იმ ფაქტების დასადგენად, რომელთა დამტკიცების მოვალეობა მათ ეკისრებათ, რაც, თავის მხრივ, კერძო დავებზე სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღების ერთ-ერთ წინაპირობად წარმოსდგება. სასამართლო კი, დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდი“ (იხ., ი. გაგუა, მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, რედაქტორები: ზ. ძლიერიშვილი, ნ. კვანტალიანი, 2020წ. გვ.218-221).

54. .აქვე საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწლეთა ქცევის კეთილსინდისიერების სტანდარტზე, რომელიც დაცვის ვალდებულება არაერთ სასამართლო გადაწყვეტილებაშია განმარტებული, კერძოდ: ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხ. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება როგორც ნორმატიული, ისე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტია. მის საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი (შეადრ: სუსგ ას-1215-2018, 29 მარტი, 2019).

55. სსკ-ის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

56. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მიუთითითებს სასამართლო პრაქტიკაზე, ამ განჩინების პ.29-ში, რომლითაც სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე ბათილად იქნა ცნობილი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება, რამდენადაც დადგინდა, რომ ხელშეკრულება უნდა გაფორმებულიყო საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივის მეპაიესა და გამგეობას შორის. სადავო ხელშეკრულება კი გაფორმდა იმ პირთან, რომელიც არ წარმოადგენდა კოოპერატივის წევრს, რაც იწვევდა ხელშეკრულების ბათილობას და კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაშიც არის წარმოშობილი პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების ბათილობის საფუძვლები, თუმცა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ამ განჩინების პ.1-ში მითითებული სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების წინაპირობების და მაშასადამე, პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების ბათილობის საფუძვლის არასებობა.

57. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინებით აპელანტს სწორად ეთქვა უარი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.

58. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

59. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა.

60. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

61. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

62. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მიერ გადახდილია სახელმწიფო ბაჟის სახით 850 ლარი.

63. ამასთან, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით კასატორს გადაუვადდა სახელმწიფო ბაჟის თანხა 2050 ლარის გადახდა, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე.

64. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, სახელმწიფო ბიუჯეტში უნდა დარჩეს საკასაციო საჩივრისთვის კუთვნილი სახელმწიფო ბაჟის (850+2050=2900 ლარი) 30%, რაც მოცემულ შემთხვევაში, 870 ლარია. იმის გათვალისწინებით, რომ კასატორს უკვე გადახდილი აქვს 850 ლარი, მას დამატებით უნდა დაეკისროს 20 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.რ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. კასატორ ზ.რ–ს (პ/ნ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით 20 ლარის გადახდა.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი