საქმე №ას-1092-2020 22 იანვარი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – დ. კ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ. კ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ჩუქებისხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ. კ–მა (შემდეგში - მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა ქ. კ–ის (შემდეგში - მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა: ა. ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი ნოტარიუსის მიერ 12.07.2004წ. ლ.მ–ძის სახელზე ....... რ-ის ....., მდებარე ჯ. კ–ის დანაშთ სამკვიდრო ქონების 1/2 წილზე გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა და 1/2 წილზე აღიარებულ იქნას მოსარჩელის კანონისმიერი მემკვიდრეობა. ბ) ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი, 13.05.2014წ. ლ.მ–ძეს და მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება. გ) დაეკისროს მოპასუხეს 25.11.2016წ. დაბა ...... მდებარე უძრავი ქონების 120 000 აშშ დოლარად გასხვისებით მოსარჩელისათვის მისი წილის შესაბამისად მიყენებული ზიანის 99 000 აშშ დოლარის ანაზღაურება. დ) ნაწილობრივ ბათილად იქნეს ცნობილი 06.03.2017წ. ნოტარიუსის მიერ გაცემული N1702223692 სამკვიდრო მოწმობა და უძრავ ქონებაზე, თბილისი, ...... მე-4 კორპუსში მდებარე გაერთიანებული ბინა N29 და ბინა N30 (საკადასტრო კოდი N......) 1/4 წილზე აღიარებულ იქნას მოსარჩელის კანონისმიერი მემკვიდრეობა. ე) დაეკისროს მოპასუხეს 06.03.2017წ. ნოტარიუსის მიერ გაცემული N1702223692 სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, 87000 აშშ დოლარად ღირებული, თბილისი, ......4 კორპუსში მდებარე გაერთიანებული ბინა N29 და ბინა N30-ის 1/4 წილის გაყიდვის შედეგად, მოსარჩელისათვის მიყენებული 21750 აშშ დოლარის ოდენობით ქონებრივი ზიანის ანაზღაურება.

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით: მოსარჩელე არის ჯ. კ–ის და მ.უ–ძის შვილი. აღნიშნული პირები 1962 წელს განქორწინდნენ. 28.04.1978წ. ჯ. კ–მა შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე, ....... რ-ნი, დაბა ....... 12.02.1982წ. ჯ. კ–მა იქორწინა ლ.მ–ძეზე, რომელსაც პირველი ქორწინებიდან ჰყავდა შვილი - მოპასუხე, დაბადებული 10.05.1972წ.-ს. 05.01.2004წ.-ს გარდაიცვალა ჯ. კ–ი (შემდეგში ასევე მოხსენიებული როგორც მამკვიდრებელი), რომელსაც ანდერძი არ დაუტოვებია. ლ.მ–ძემ დამალა ჯ. კ–ის შვილის - მოსარჩელის არსებობა, რომელიც მრავალი წელი ცხოვრობდა აშშ-ში, მიმართა ნოტარიუსს და მიიღო სამკვიდრო ჯ. კ–ის დანაშთ ქონებაზე, მდებარე, ..... ქ.14. მოპასუხემ, რომელმაც ასევე იცოდა, რომ მის მამინაცვალს ჰყავდა ამერიკაში შვილი (მოსარჩელე), ქონების მისაკუთრების მიზნით, ლ. მ–ძესთან ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების საფუძველზე გადაიფორმა უძრავი ქონება, მდებარე, ..... ქ.14. ლ.მ–ძე გარდაიცვალა 29.08.2016წ.. მოპასუხემ დაბა .... მდებარე აგარაკი გაყიდა 120 000 დოლარად. 06.03.2017წ. გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მოპასუხემ სრულად მიიღო მემკვიდრეობით ჯ. კ–ის და ლ.მ–ძის მიერ თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილი ბინა, მდებარე: თბილისი, ...... მდებარე გაერთიანებული ბინა 29 და 23.07.2018წ. გაასხვისა 87 000 აშშ დოლარად. აღნიშნული ქონებიდან მოსარჩელეს ეკუთვნოდა ¼ წილი, რის გამოც, მოპასუხემ მას მიაყენა 21750 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანი. მოსარჩელისათვის მამის - ჯ. კ–ის დანაშთი ქონების არსებობის, ლ.მ–ძის მიერ ერთპიროვნულად მითვისების და მოპასუხისათვის ჩუქების და მემკვიდრის უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა მხოლოდ 2018 წლის აგვისტოს თვეში. მოსარჩელე სამკვიდრო ქონების მისაღებად არ მოუწვევიათ და შესაბამისად, არც სამკვიდროს მიღებაზე განუცხადებია უარი.

3. მოპასუხემ მიუთითა, რომ ორჯონიკიძის რაიონის აღმასკომის 1989 წლის 01 თებერვლის გადაწყვეტილებით ჯ. კ–მა იშვილმა მოპასუხე და მისცა თავისი გვარი. შესაბამისად, ჯ. კ–ი, მოპასუხის დაბადების მოწმობაში მითითებულია მამად. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელემ კარგად იცოდა, რომ მამამისი გარდაიცვალა 2004 წელს, ასევე, მოსარჩელე კარგად იყო ინფორმირებული მამის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ, თუმცა, 2004 წლიდან სარჩელის შეტანის დღემდე მის ქონებაზე პრეტენზია არ განუცხადებია. ლ.მ–ძემ კანონის სრული დაცვით მიიღო სამკვიდრო ქონება, რომელიც მის სახელზე რეგისტრირებული იყო 2014 წლამდე. 2014 წელს ლ.მ–ძემ, კანონის სრული დაცვით, თავის საკუთრებაში არსებული ქონება აჩუქა შვილს. მოპასუხე გახდა მესაკუთრე, დაბა ..... მდებარე უძრავი ქონების და მას თავის შეხედულებით შეეძლო ქონების გასხვისება. 21.07.2004წ.-ს საკუთრების მოწმობები გაიცა ლ.მ–ძის სახელზე უძრავ ქონებაზე, მდებარე, თბილისი, ....... მე-4 კორპუსი, ბინა #29, #30. მისი გარდაცვალების შემდეგ, აღნიშნული უძრავი ნივთები მემკვიდრეობით მიიღო მისმა კანონიერმა მემკვიდრემ - მოპასუხემ და შემდეგ, როგორც უძრავი ქონების კანონიერმა მესაკუთრემ გაასხვისა 2018 წელს.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 26.06.2019წ. -ის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7. მოსარჩელე არის ჯ. კ–ის (შემდეგში - მამკვიდრებელი) და მ.უ–ძის ქალიშვილი.

8. მოსარჩელე დაიბადა 28.04.1962 წელს, მისი მშობლები განქორწინდნენ 03.11.1962წ. (ტ.1, ს.ფ. 18-20).

9. მამკვიდრებელმა 28.04.1978წ. შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე, დაბა ....., ....ქ. #14 (ამჟამად ...... ქ. 14) (ტ.1, ს.ფ. 21,22).

10. 12.02.1982წ. მამკვიდრებელმა იქორწინა ლ.მ–ძეზე.

11. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მართალია ქორწინების მოწმობაში მითითებულია სახელი „დ.“, საქმეში არსებული სხვა მასალებით და პირადი ნომრით დასტურდება, რომ დ. მ–ძე არის იგივე ლ.მ–ძე.

12. ლ.მ–ძეს პირველი ქორწინებიდან ჰყავდა შვილი - მოპასუხე, რომელიც მამკვიდრებელმა იშვილა კანონით დადგენილი წესით და მისცა თავისი გვარი (ტ.1, ს.ფ. 175, 219-222).

13. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 05.01.2004წ. (ტ.1, ს.ფ. 24). მამკვიდრებელს ანდერძი არ დაუტოვებია.

14. 12.07.2004წ. მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონება, მდებარე, ....... რაიონი, დაბა ....., ....... #14, 660 კვადრატული მეტრი მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული ერთსართულიანი საცხოვრებელი სახლით, შემდგარი ორი საცხოვრებელი ოთახისგან, საერთო სასარგებლო ფართით 73 კვადრატული მეტრი, მათ შორის, საცხოვრებელი ფართი 49 კვ.მ., დამხმარე ფართი 24 კვ.მ., განაშენიანების ფართიშენობის ქვეშ - 124 კვ.მ., კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საკუთრებაში მიიღო მისმა მეუღლემ ლ.მ–ძემ (ტ.1, ს.ფ. 31-34). აღნიშნული უძრავი ქონება 13.05.2014წ. ლ.მ–ძემ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა თავის შვილს - მოპასუხეს (ტ.1, ს.ფ. 38,39).

15. უძრავ ქონებაზე, მდებარე, თბილისი, ......, ბინა #29 და ბინა #30, 21.07.2004წ. გაცემული იქნა საკუთრების მოწმობები ლ.მ–ძის სასარგებლოდ (ტ.1, ს.ფ. 239-244).

16. ლ.მ–ძე გარდაიცვალა 29.08.2016წ. (ტ.1, ს.ფ. 40). 06.03.2017წ. გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, ლ. მ–ძის სამკვიდრო ქონება, მასში შემავალი ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი) და მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობით, მათ შორის, უძრავი ნივთები, მდებარე .........., კვარტალი 7, კორპუსი 4, ბინა #29 და ბინა #30, სრულად მიიღო მისმა კანონისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, შვილმა (მოპასუხე) (ტ.1, ს.ფ. 136-139).

17. უძრავი ქონება მდებარე, ....... რაიონი, დაბა ....., ....... ქ. #14 მოპასუხემ გაასხვისა 25.11.2016წ. 120 000 აშშ დოლარად (ტ.1, ს.ფ. 41,42).

18. 2018 წლის 23 ივლისის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე,მოპასუხემ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ......, ბინა N29, საერთო ფართით 119.97 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი ......) გაასხვისა ნ.ღ- ჩ–ძეზე. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 80 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში.

19. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 1306-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე - მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი. ამავე კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი),ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. 1336-ე მუხლის მიხედვით,კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები).

20. სსკ-ის 1421-ე და 1424-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. შესაბამისად, კანონი ადგენს სამკვიდროს მიღების ორ გზას: ერთი, როდესაც მემკვიდრე მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მიმართავს ნოტარიუსს განცხადებით და მოითხოვს სამკვიდრო მოწმობის გაცემას, ხოლო მეორე - როდესაც მემკვიდრე ფაქტობრივი ფლობით ეუფლება სამკვიდროს ან მის ნაწილს. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ მოსარჩელეს კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში სანოტარო ორგანოსთვის სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით არ მიუმართავს. მოსარჩელე უთითებს, რომ იგი დაეუფლა მამკვიდრებლის მოძრავ ნივთებს, რაც ადასტურებს მის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს.

21. სამემკვიდრეო სამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს, არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან, მაგრამ, როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია, თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება (სუსგ #ას-607-2019, 04.07.19წ.).

22. სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს, განმსაზღვრელია, იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება.

23. მოსარჩელე სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადასტურებლად, უთითებს ორ გარემობაზე: 1. 2000-2001 წლებში მამკვიდრებელი მასთან იმყოფებოდა სტუმრად ამერიკაში, რა დროსაც, შეიძინა ძვირადღირებული ტანსაცმელი და „ომეგას“ ფირმის ძვირფასი საათი. აღნიშნული ნივთები მამკვიდრებელმა დატოვა მოსარჩელესთან ამერიკაში, რადგან აპირებდა უკან დაბრუნებას. 2004 წელს, მამკვიდრებელი მოულოდნელად გარდაიცვალა და ვეღარ დაბრუნდა ამერიკაში. მოსარჩელე მამკვიდრებელის გარდაცვალების შემდეგ დაეუფლა მის ტანსაცმელს და ძვირადღირებულ საათს, რაც მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივად მიღებას მოწმობს; 2. მოწმე მ. ნ–ვას ჩვენებით დასტურდება, რომ მამკვიდრებელმა გარდაცვალებამდე მ. ნ–ვას სთხოვა მოსარჩელისთვის ოქროს ძეწკვისა და ჯვარის დამზადება. მ. ნ–ვამ ოქროს ნივთების გადაცემა მამკვიდრებლისათვის ვერ მოასწრო, თუმცა, აღნიშნული ნივთები მოსკოვში გადასცა მოსარჩელის მეგობარს, რომელიც იმ პერიოდისათვის მიემგზავრებოდა ამერიკაში და რომელმაც ნივთები გადასცა მოსარჩელეს. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ მამკვიდრებელმა ამერიკაში ვიზიტისას, მართლა შეიძინა ნივთები, რომელიც დატოვა მოსარჩელესთან. საქმეში არ მოიპოვება არანაირი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ მამკვიდრებლის მიერ შეძენილი იქნა მოსარჩელის მიერ მითითებული „ომეგას“ ფირმის ძვირადღირებული საათი. ის გარემოება კი, მამკვიდრებელი ამერიკაში იმყოფებოდა 1997 წელს, თუ 2001 წელს, მოცემულ შეთხვევაში, სამართლებრივად მნიშვნელოვანი არ არის.

24. რაც შეეხება ოქროს ნივთების დაუფლების ფაქტს, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოწმე მ. ნ–ვას ჩვენებაზე, რომელმაც განმარტა შემდეგი: 2003 წლის ბოლოს, დეკემბრის თვეში, იგი შეხვდა მამკვიდრებელს, რომელმაც სთხოვა ოქრომჭედლისათვის ოქროს ჯვრის და ძეწკვის დამზადების დაკვეთა. აღნიშნული ნივთები საჩუქრად უნდოდა თავისი ახლად შეძენილი შვილიშვილისთვის (მოსარჩელის შვილისთვის), რომლის სანახავად წასვლასაც აპირებდა ამერიკაში 2004 წლის 5 იანვარს. მ. ნ–ვამ დამზადებული ნივთების გადაცემა მამკვიდრებლისთვის ვერ მოასწრო, ვინაიდან იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა. შემდგომში, მაისის თვეში, ოქროს ნივთები გადასცა მოსარჩელის მეგობარს მოსკოვში, რომელიც აპირებდა ამერიკაში გამგზავრებას. მოწმის განმარტებით, ოქროს ნივთები მოსარჩელემ მიიღო, თუმცა ზუსტი პერიოდი, როდის გადაეცა მას ეს ნივთები, მისთვის უცნობია (იხ:, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 06.06.2019წ. სხდომის ოქმი). ამდენად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ მოწმის ჩვენებებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ ოქროს ნივთების კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი.

25. სსკ-ის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე. ნორმაში მითითებული დათქმა საპატიო მიზეზის თაობაზე წარმოადგენს შეფასების საკითხს და მოსარჩელის ვალდებულებაა, მიუთითოს იმგვარ სარწმუნო გარემოებებზე, რომელთა ანალიზითაც სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ მემკვიდრეს არ ჰქონდა ობიექტური შესაძლებლობა, დადგენილ ვადაში მიემართა ნოტარიუსისათვის ან უშუალოდ დაუფლებოდა სამკვიდროს, რამდენადაც სამკვიდროს მიღება, იურიდიული თვალსაზრისით, წარმოადგენს ცალმხრივი ნების გამოვლენას და სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად მხოლოდ ნების არსებობა არ არის საკმარისი, რამდენადაც ნება შინაგანი, სუბიექტური კომპონენტია და იურიდიული ძალის მატარებელი მხოლოდ მას შემდეგ ხდება, რაც დასრულდება მისი ობიექტურად შეცნობადად გამოხატვის პროცესი.

26. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად უთითებდა იმ გარემოებას, რომ 2003 წლის ოქტომბრის თვეში შეეძინა მეორე შვილი დ. ნ–ს ო–სი. ბავშვი დაიბადა ნაადრევად, 7 თვიანი და ორი თვის განმავლობაში საჭიროებდა იმუნიზაციას ექიმების ზედამხედველობის ქვეშ. სანამ ბავშვს არ აღუდგებოდა დამოუკიდებლად, ჟანგბადის გარეშე სუნთქვის უნარი, ბავშვიც და დედაც იმყოფებოდნენ საავადმყოფოში. 06.03.2004წ. და 03.06.2004წ. პედიატრის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ბავშვი კარგად იყო, თუმცა არ აკმაყოფილებდა სრული განვითარების სტანდარტებს, რის გამოც, საჭიროებდა ექიმის მუდმივ მეთვალყურეობას. შესაბამისად, მოსარჩელე ვერ ჩამოფრინდა საქართველოში და რისკის ქვეშ ვერ დააყენა ბავშვის ჯანმრთელობა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, უტყუარად არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მოსარჩელე მხარეს არ ჰქონდა შესაძლებლობა დროულად განეხორციელებინა მამის სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი იურიდიული მოქმედებანი. საქმეში მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების მიხედვით, ამერიკის შეერთებულ შტატებში დაბადებულ დ. კ–ი ო–ს (დაბადების თარიღი 28.10.2003 წელი) განვითარებასთან დაკავშირებული პედიატრიული მომსახურება ჩაუტარდა 2004 წლის 3 ივნისს, სადაც აღნიშნულია რომ იგი დაბადებულია ნაადრევად, შემოწმებაზე საბოლოოდ ინახა 3 თვის ასაკში და იგი კარგად იყო. რაიმე დაავადება ან ტრავმები არ აღენიშნებოდა. შესაბამისად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება ნაადრევად დაბადებული ბავშვის ჯანმრთელობის ისეთი მდგომარეობის არსებობა, რაც ხელს შეუშლიდა მოსარჩელეს სამკვიდრო მისაღებად შესაბამისი იურიდიული მოქმედებების (მათ შორის, სათანადოდ წესით დამოწმებული მინდობილობის გაფორმებაში) განხორციელებაში. ამასთან, მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 05.01.2004წ.-ს, მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის იმ ფაქტს, რომ მისთვის ცნობილი იყო მამის გარდაცვალების თაობაზე, მიუხედავად ამისა, მას 2004 წლიდან 2018 წლამდე მამის სამკვიდროზე პრეტენზია არ განუცხადებია.

27. ამდენად, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებას მასზედ, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტის, ასევე, გაშვებული ვადის საპატიოდ მიჩნევის დადასტურება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობდა ჯ. კ–ის დანაშთ ქონებაზე გაცემული სამკვიდროს ბათილად ცნობის საფუძველი.

28. რაც შეეხება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნას, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აღნიშნული მოთხოვნის იურიდიული ინტერესი, ანუ მოსარჩელის მიზანი არის - აღდგეს სადავო სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილზე მისი უფლება. იქიდან გამომდინარე, რომ სარჩელი სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობის და ქონების ½ ნაწილის მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, პალატამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.

29. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ასევე ითხოვდა 06.03.2017წ. მოპასუხის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათლად ცნობას. მისი განმარტებით, აღნიშნული მოწმობის საფუძველზე მოპასუხის სახელზე აღირიცხა უძრავი ქონება, მდებარე: თბილისი, ......, კვარტალი 7, კორპუსი 4 , ბინა #29 და ბინა #30. აღნიშნული ქონება წარმოადგენდა მამკვიდრებლის და მისი მეუღლის ლ.მ–ძის თანაცხოვრების პერიოდში შეძენილ ქონებას, შესაბამისად, ქონების ნახევარი ეკუთვნოდა მამკვიდრებელს, ხოლო მოსარჩელეს, როგორც მისი პირველი რიგის მემკვიდრეს, ეკუთვნის მამკვიდრებლის წილის ½ ნაწილი.

30. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ #1-4968 და #1-4969 საკუთრების მოწმობების საფუძველზე, 21.07.2004წ. ზემოაღნიშნულ უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლება გადაეცა ლ.მ–ძეს. ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ, სამკვიდრო ქონება, მითითებული ნივთების ჩათვლით კანონის საფუძველზე მიიღო მისმა პირველის რიგის მემკვიდრემ მოპასუხემ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საკუთრების წარმოშობის საფუძველი მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი არ არის. შესაბამისად, მოსარჩელის პრეტენზია, რომ მას, როგორც ჯ.კ–ის მემკვიდრეს ეკუთვნის თბილისი, ......., კორპუსი 4 მდებარე ბინა #29-ის და ბინა #30-ის ¼ წილი, დაუსაბუთებელია.

31. პალატამ დამატებით განმარტა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ დადასტურდებოდა, რომ თბილისი, ......... კვარტალი 7, კორპუსი 4, მდებარე ბინა #29 და ბინა #30 წარმოადგენს მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს მისი სამკვიდრო კანონით დადგენილ ვადაში არ მიუღია, რაც გამორიცხავს აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლის არსებობას.

32. რაც შეეხება დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხს, რომელიც თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ 26.08.2019წ. მიღებული იქნა და მოსარჩელეს დაეკისრა მოპასუხის მიერ გაწეული სასამართლოსგარეშე ხარჯის 400 ლარის ანაზღუარება, დადგენილია, რომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოცხადდა 26.06.2019წ.. აღნიშნული სარეზოლუციო ნაწილი არ შეიცავდა სასამართლოს მსჯელობას მხარეთა მიერ გაწეული ხარჯების განაწილების თაობაზე (ტ. 2, ს.ფ. 16-19). დადგენილია, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის და მოპასუხის მიერ გაწეული იურიდიული ხარჯის მოსარჩელისათვის დაკისრების მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართა მოპასუხის წარმომადგენელმა. მართალია განცხადებაზე დასმული შტამბით ირკვევა, რომ იგი სასამართლოში შევიდა 20.08.2019წ., თუმცა განცხადებას ერთვის საფოსტო შეტყობინების ბარათი, რომელიც ადასტურებს, რომ გზავნილი ფოსტას ჩაბარდა 02.07.2019წ., ანუ კანონით დადგენილ 7 დღიან ვადაში (ტ.2, ს.ფ. 89-91). აღნიშნულს ასევე ადასტურებს შპს „ქ.ს.ჯ–ის“ დირექტორის მიერ ხელმოწერილი განცხადება, სადაც მითითებულია, რომ ქ. კ–ის წარმომადგენელმა 02.07.2019წ. გადასცა გზავნილი თბილისის საქალაქო სასამართლოში გასაგზავნად. იმის გათვალისწინებით, რომ 05.07.2019წლიდან 15.08.2019წლამდე იმყოფებოდა კუთვნილ შვებულებაში, გზავნილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ჩააბარა 20.08.2019წ. (ტ.2, ს.ფ. 97). ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის დადგენილი 7 დღიანი ვადის ათვლა დაიწყო 27.06.2019წ. და ამოიწურა 03.07.2019წ., განცხადება ფოსტას ჩაბარდა 02.07.2019წ., ანუ კანონით დადგენილ ვადაში. შესაბამისად, არ არსებობს განცხადების განუხილველად დატოვების საფუძველი.

33. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილებით აპელანტს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხრჯის - 1000 ლარის ანაზრაურება.

34. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ (აპელანტი) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

35. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელე (აპელანტი) ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებია სამკვიდროს და მიუთითებს მამკვიდრებლის ამერიკაში ვიზიტის ფაქტზე, რომელიც, განხორციელდა 2000-2001წწ.-ში, სადაც მამკვიდრებელმა სიცოცხლეშივე შეიძინა ნივთები, მათ შორის, „ომეგას“ ფირმის საათი. მამკვიდრებელმა ნაწილი ნივთებისა, მათ შორის, „ომეგას“ ფირმის საათი დატოვა ამერიკაში, მოსარჩელესთან (შვილთან), რომელსაც სამკვიდროს მიღებისათვის დადგენილ ვადაში მოსარჩელე დაეუფლა. აღნიშნული სასამართლომ უარყო, თუმცა, სასამართლოს სარწმუნოდ არ დაუსაბუთებია, თუ რატომ უარყო აღნიშნული გარემოება. ამ ნაწილში, სასამართლომ, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე წარმოდგენილი მოპასუხის ახსნა-განმარტებები გაიზიარა. კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლომ მოსარჩელეს მოსთხოვა იმის დამადასტურებელი მტიცებულების წარდგენა, რომ ნამდვილად შეიძინა მამკვიდრებელმა ამერიკაში საათი და სხვა ნივთები, რომლებსაც მოსარჩელე ამყარებდა თავის პოზიციას. კასატორი აღნიშნავს, რომ ზოგადად წარმოუდგენელია მამკვიდრებლის მიერ ნივთების შეძენის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოეთხოვოს სასამართლოს მემკვიდრისათვის. აგრეთვე, კასატორი მიუთითებს მეორე გარემოებაზე, რომელიც დაკავშირებულია მოსარჩელის მიერ ოქროს ნივთების დაუფლებასთან, კერძოდ, კასატორი აღნიშნავს, რომ 2004 წელს მაისის თვეში იგი დაეუფლა მ. ნ–ვას მიერ გამოგზავნილ ოქროს ნივთებს, რომლებიც მამკვიდრებელმა მოსარჩელისათვის შეუკვეთა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოწმე ნ–ვა ვერ ადასტურებს მოსარჩელის მიერ ოქროს ნივთების მიღების ზუსტ პერიოდს. თუმცა, კასატორისათვის აღნიშნული გაუგებარია, რადგან მოწმე ზუსტად ასახელებს კასატორის მიერ ოქროს ნივთების მიღების ფაქტს და გადაცემის პერიოდს - მაისის თვე. მოწმე აღნიშნავს: 2004 წ-ის აპრილ-მაისის თვეში იმყოფებოდა მოსკოვში, სადაც ბ–თან შეთანხმებით შეხვდა მის მეგობარ ქალბატონს, რომელიც ამერიკაში მიფრინავდა უახლოეს მომავალში და გადასცა მამკვიდრებლის კუთვნილი ოქროს ნივთები -ჯვარი და ძეძკვი. შემდეგ, სატელეფონო საუბარით ბ–მ დაუდასტურა, რომ სრულად მიიღო მამისგან დატოვებლი ოქროს ნივთები მეგობრის ხელით. (იხ., 06.06.2019წ-ის სხდომის ოქმი 16:23;10-16.23;45). კასატორის მოსაზრებით, მოწმე ნ–ვას მიერ მამკვიდრებლის დაკვეთით, ოქროს ნივთების 2004 წლის დეკემბერის თვეში დამზადების და 2004 წლის 9 მაისის დღესასწაულამდე, აპრილ-მაისის თვეში ქ.მოსკოვში, მოსარჩელის თხოვნით მის მეგობარზე გადაცემის ფაქტი, სასამართლოსთვის სარწმუნო გარემოებას უნდა წარმოადგენდეს.

36. მოპასუხემ სრულიად დაუსაბუთებლად სადავოდ გახადა მამკვიდრებლის ჩასვლა ამერიკაში 2000-2001 წწ-ში. მოპასუხემ მთავარ სხდომაზე ჯერ მიუთითა, რომ მამკვიდრებელი ამერიკაში იმყოფებოდა 1994წ-ს, ხოლო შემდეგ გადათქვა და აღნიშნა, რომ თავადაც იმყოფებოდა მამკვიდებელთან ერთად ამერიკაში 1997 წელს. კასატორი აღნიშნავს, რომ აღნიშნული არ შეესაბამება სიმართლეს. მოპასუხე აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება, თუნდაც ფოტოსუართი, ცნობა საზღვრის კვეთის შესახებ სასამართლოში არ წარმოუდგენია. სასამართლომ კი, არ გაარკვია იმყოფებოდა თუ არა მოპასუხე მამკვიდრებელთან ერთად ამერიკაში 1994 თუ 1997წწ-ში. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა და ზერელედ მოიხსენია მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც მამკვიდრებლის ამერიკაში ვიზიტს შეეხებოდა, კერძოდ, აღნიშნა, რომ ის გარემოება მამკვიდრებელი ამერიკაში იმყოფებოდა 2001 თუ 1997 წელს, სამართლებრივად მნიშვნელოვანი არ იყო.

37. კასატორი აღნიშნავს, რომ ლ. მ–ძემ დაუმალა ნოტარიუსს, რომ არსებობდა სხვა პირველი რიგის მემკვიდრეც (მოსარჩელე). კასატორი მიუთითებს სუსგ-ზე Nას-15-15-2016, სადაც განმარტებულია მართლწესრიგის მნიშვნელობა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრის არსებობის დამალვა იყო უაღრესად ამორალური ქმედება. სამკვიდრო მოწმობა ბათილად უნდა იქნეს შესაბამის ნაწილში ცნობილი. სასამართლომ მსჯელობის მიღმა დატოვა და არც ახსნა-განმარტება მოსთხოვა მოპასუხეს, თუ რატომ დამალა დედამისმა ლ.მ–ძემ მოსარჩელის არსებობა სამკვიდროს მიღებისას.

38. კასატორს მიაჩნია, რომ ..... მდებარე უძრავი ქონებიდან მოსარჩელეს ეკუთნოდა 1/2 წილი, ხოლო თბილისში მდებრე უძრავ ქონებიდან 1.4 წილი. აღნიშნულ წილებზე უფლებადამდგენი დოკუმენტები კანონდარღვევითაა მოპოვებული, საჯარო წესრიკის დარღვევით, ნოტარიუსის მოტყუებით. ამიტომაც, კასატორი მიჩნევს, რომ ყველა გარიგება, რომელიც სადავო ქონებაზე დაიდო ბათილია.

39. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 1421-ე მუხლი და საკასაციო საჩივარში (გვ: 334 -335) მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რომლებიც შეეხება მამკვიდრებლის კუთვნილი ძვირფასი ტანსაცმლის და საათის ამერიკაში დატოვებას და მის დაუფლებას მოსარჩელის მიერ, აგრეთვე, ოქროს ნივთების (ღირებული 700 აშშ დოლარი) დამზადებას და ამ ნივთების მოსარჩელის მიერ დაუფლებას.

40. კასატორი არ ეთანხმება სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხს. კასატორი აღნიშნავს, რომ ..... მდებარე უძრავი ქონება გაიყიდა 2016 წლის 25 ნოემბერს, ხოლო თბილისში მდებარე უძრავი ქონება - 2018 წლის 26 ივლისს. სარჩელი წარდგენილია 2018 წლის 7 ნოემბერს. უკანონო გასხვისებიდან და საკუთრების უფლების დარღვევიდან 2 წლისა და 4 თვის თავზე. შესაბამისად, მითითება სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვებასთან და სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების უგულვებელყოფასთან დაკავშირებით, მიზნად ისახავს შეიქმნას ილუზორული სამართლებრივი საფუძველი, თითქოს რომ უკანონოდ ითხოვს მოსარჩელე მისი ქონებრივი უფლების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღურებას.

41. კასატორის მოსაზრებით სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 1433-ე მუხლი, რომლის მიხედვით მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებაა სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან. ამგვარად, მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების (სარჩელით შედავებული ნაწილი) მესაკუთრედ მიიჩნევა. აქვე, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა მამკვიდრებლის ქონებას, როგორც ამერიკაში დატოვებულ ნივთებს, ისე საქართველოში არსებულ ოქროს ნივთებს.

42. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 1467-ე მუხლი.

43. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ მიუთითა პრაქტიკაზე - სუსგ ას-1297-1217-2017. პ.48, სადაც ნათქვამია სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაულებასთან მიმართებით. კასატორისათვის გაუგებარია რატომ დასჭირდა სააპელაციო სასამართლოს ამ პრაქტიკის მოშველიება, რომლითაც საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი. მით უმეტეს, რომ მოცემულ საქმეში აშკარად დასტურდება, რომ მოსარჩელემ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, კერძოდ, მამკვიდრებლის კუთვნილ ნივთებს დაეუფლა, რაზედაც საუბარია საკასაციო საჩივარში.

44. კასატორის პრეტენზია ასევე შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2020 წლის 30 ივლისს გამოტანილ დამატებით გადაწყვეტილებას, რომლითაც დ. კ–ს ქ. კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ თბილისის სააპელაციო სასამართლოში წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 1000 ლარის ანაზღაურება. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ შუამდგომლობა წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის აპელანტისთვის დაკისრების შესახებ სასამართლოში წარმოადგინა 2020 წლის 09 ივლისს მთავარ სხდომაზე. კასატორის მოსაზრებით გაუკვეველია, თუ რისთვის დასჭირდა სააპელაციო სასამართლოს დამატებით გადაწყვეტილებაში იმაზე მითითება, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ 2020 წლის 09 ივლისს გამართულ სასამართლოს სხდომაზე იშუამდგომლა წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 1500 ლარის აპელანტისათვის დაკისრების შესახებ, მაგრამ სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა. კასატორი აღნიშნავს, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა სააპელაციო სასამართლოში არის ირიბად გამართლება იმისა, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი არა 12070 აშშ დოლარს შეადგენს, არამედ ..... ქონების 120 000 აშშ დოლარდ, ხოლო თბილისში მდებარე ქონების 80 000 აშშ დოლარად გაყიდვის შედეგად მიყენებული ზიანი მთლიანად {(120000:2=60000)}+{(80 000:4)=20000)} = 80 000 აშშ დოლარს შეადგენს.

45. ასევე, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სსსკ-ის 261.2 მუხლი, რომელიც დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანას შეეხება. კასატორი აღნიშნავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში განცხადება დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ სასამართლოში წარედგინა 2019 წლის 20 აგვისტოს. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და არ შეუმოწმებია ფაქტობრივი გარემოებები. კასატორისათვის გაუგებარია, როგორ გაიზიარა სასამართლომ მ.გ–ას განმარტება, რომელსაც პიროვნების იდენტიფიკაციისათვის რაიმე მონაცემი და თარიღი არ გააჩნია და რომელიც სასამართლოში წარდგენილია დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ - 2019 წლის 11 სექტემბერს. ამ განმარტებით სასამართლომ დაადგინა, რომ განცხადება მართალია მან ჩაიბარა 2 ივლისს, თუმცა, შვებულებაში იმყოფებოდა და გზავნილი ჩაბარება მხოლოდ 20 აგვისტოს შეძლო. კასატორს საეჭვოდ მიაჩნია, თუ რატომ არ დაინტერესდა სააპელაციო სასამართლო და არ გამოიკვლია ეს გარემოებები. რატომ არ იქნა გამოკვლეული, იმ სამი დღის განმავლობაში, ვიდრე კურიერის შვებულებაში გასვლამდე, არ მოხდა ამ განცხადების ჩაბარება (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

46. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

47. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავებათა საფუძვლიანობა.

49. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

50. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პალატა შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

52. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ადამიანის უფლებათა ევროპული ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე, პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X).

53. სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია, თავის თავში, მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no 26986/0), რაც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, კასატორთან მიმართებით უზრუნველყოფილ იქნა.

54. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, როგორც აღინიშნა, სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით მიღებული განმარტებების ფარგლებში. განსახილველი დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნების (იხ., სარჩელის მოთხოვნები ამ განჩინების პ.1-ში) წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

55. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

57. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. ( იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა, მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

60. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით, ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).

61. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ., სუსგ №ას-1338-2018,25 იანვარი, 2019 წელი, პ-17; №ას-1470-2018, 15 თებერვალი, 2019წელი, პ-41). თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს.

62. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 ივლისის განჩინებას, რომლითაც სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 26.06.2019წ. -ის გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ, იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელე ფაქტობრივად დაეუფლა მამკვიდრებლის (გარდაცვლილი მამის) დანაშთ სამკვიდრო ქონებას, რაც გამოიხატა ორ ძირითად გარემოებაში: პირველი - 2000-2001წწ.-ში მოსარჩელის მამა, გარდაცვალებამდე, სტუმრად იმყოფებოდა მოსარჩელესთან (შვილთან) ამერიკაში, სადაც მამკვიდრებელმა შეიძინა ნივთები, მათ შორის, „ომეგას“ ფირმის ძვირფასი საათი და ძვირფასი ტანსაცმელი; ამ ნივთების ნაწილი, მათ შორის, „ომეგას“ ფირმის საათი დატოვა ამერიკაში, მოსარჩელესთან (შვილთან), რადგან ამერიკაში დაბრუნებას აპირებდა, თუმცა, მოულოდნელად, 2004წ.-ს გარდაიცვალა. ამერიკაში დატოვებულ ნივთებს კი, დაეუფლა მოსარჩელე. მეორეც - მოსარჩელე, 2004 წლის მაისის თვეში დაეუფლა მამკვიდრებლის კუთვნილ ოქროს ნივთებსაც, რომელიც მოსარჩელეს მ. ნ–ვამ გამოუგზავნა საქართველოდან. ამ ნივთების დამზადება, კასატორის განმარტებით, მამკვიდრებელმა სიცოცხლეშივე შეუკვეთა. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, კასატორის მოსაზრებით, განაპირობებდნენ სარჩელის წარმატებას.

63. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეზე დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც მითითებულია ამ განჩინების პპ: 23, 24, 27-ში: მოსარჩელე სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადასტურებლად, უთითებს იმ გარემობაზე, რომ 2000-2001 წლებში მამკვიდრებელი, მასთან იმყოფებოდა სტუმრად, ამერიკაში, რა დროსაც, შეიძინა ძვირადღირებული ტანსაცმელი და „ომეგას“ ფირმის ძვირფასი საათი. აღნიშნული ნივთები მამკვიდრებელმა დატოვა მოსარჩელესთან ამერიკაში, რადგან აპირებდა უკან დაბრუნებას. 2004 წელს, მამკვიდრებელი მოულოდნელად გარდაიცვალა და ვეღარ დაბრუნდა ამერიკაში. მოსარჩელე, მამკვიდრებელის გარდაცვალების შემდეგ, დაეუფლა მის ტანსაცმელს და ძვირადღირებულ საათს, რაც მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივად მიღებას მოწმობს; აგრეთვე, მოწმე მ. ნ–ვას ჩვენებით დასტურდება, რომ მამკვიდრებელმა, გარდაცვალებამდე, მ. ნ–ვას სთხოვა მოსარჩელისთვის ოქროს ძეწკვისა და ჯვარის დამზადება. მ. ნ–ვამ ოქროს ნივთების გადაცემა მამკვიდრებლისათვის ვერ მოასწრო, თუმცა, აღნიშნული ნივთები, მოსკოვში, გადასცა მოსარჩელის მეგობარს, რომელიც იმ პერიოდისათვის მიემგზავრებოდა ამერიკაში და რომელმაც ნივთები გადასცა მოსარჩელეს. მოცემულ საქმეში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ მამკვიდრებელმა ამერიკაში ვიზიტისას, მართლა შეიძინა ნივთები, რომელიც დატოვა მოსარჩელესთან. საქმეში არ მოიპოვება არანაირი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ მამკვიდრებლის მიერ შეძენილი იქნა მოსარჩელის მიერ მითითებული „ომეგას“ ფირმის ძვირადღირებული საათი. ის გარემოება კი, მამკვიდრებელი ამერიკაში იმყოფებოდა 1997 წელს, თუ 2001 წელს, მოცემულ შეთხვევაში, სამართლებრივად მნიშვნელოვანი არ არის. რაც შეეხება ოქროს ნივთების დაუფლების ფაქტს, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა მოწმე მ. ნ–ვას ჩვენებაზე, რომელმაც განმარტა შემდეგი: 2003 წლის ბოლოს, დეკემბრის თვეში, იგი შეხვდა მამკვიდრებელს, რომელმაც სთხოვა ოქრომჭედლისათვის ოქროს ჯვრის და ძეწკვის დამზადების დაკვეთა. აღნიშნული ნივთები საჩუქრად უნდოდა თავისი ახლად შეძენილი შვილიშვილისთვის (მოსარჩელის შვილისთვის), რომლის სანახავად წასვლასაც აპირებდა ამერიკაში 2004 წლის 5 იანვარს. მ. ნ–ვამ დამზადებული ნივთების გადაცემა მამკვიდრებლისთვის ვერ მოასწრო, ვინაიდან, მამკვიდრებელი მოულოდნელად გარდაიცვალა. მოწმემ, მაისის თვეში, ოქროს ნივთები გადასცა მოსარჩელის მეგობარს მოსკოვში, რომელიც აპირებდა ამერიკაში გამგზავრებას. მოწმის განმარტებით, ოქროს ნივთები მოსარჩელემ მიიღო. თუმცა. ზუსტი პერიოდი, როდის გადაეცა მას ეს ნივთები, მისთვის უცნობია (იხ:, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 06.06.2019წ. სხდომის ოქმი). სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოწმის ჩვენებებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ ოქროს ნივთების კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი. საბოლოოდ, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებას მასზედ, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით კანონით დადგენილ 6 თვიან ვადაში სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტის, ასევე, გაშვებული ვადის საპატიოდ მიჩნევის დადასტურება.

64. ყოველივე ზემოაღნიშნულმა კი, საბოლოოდ, განაპირობა სარჩელის უარყოფა.

65. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მამკვიდრებლის კუთვნილი ნივთების (საათი და ძვირფასი ტანსაცმელი) მოსარჩელის მიერ დაუფლების უარყოფისას, სასამართლომ, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, გაიზიარა მოპასუხის ახსნა-განმარტებები და მოსარჩელეს მოსთხოვა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენა, რომ ნამდვილად შეიძინა მამკვიდრებელმა ამერიკაში საათი და სხვა ნივთები, რაც წარმოუდგენელია ზოგადად, გააჩნდეს მემკვიდრეს, ხოლო საქართველოდან გაგზავნილი ოქროს ნივთების დაუფლების ნაწილში კი, კასატორი აღნიშნავს, რომ მოწმე ნ–ვა ზუსტად ასახელებს კასატორის მიერ ოქროს ნივთების მიღების ფაქტს და გადაცემის პერიოდს - მაისის თვე. მოწმე აღნიშნავს: 2004 წ-ის აპრილ-მაისის თვეში იმყოფებოდა მოსკოვში, სადაც ბ–თან შეთანხმებით შეხვდა მის მეგობარ ქალბატონს, რომელიც ამერიკაში მიფრინავდა უახლოეს მომავალში და გადასცა მამკვიდრებლის კუთვნილი ოქროს ნივთები -ჯვარი და ძეძკვი. შემდეგ, სატელეფონო საუბარით ბ–მ დაუდასტურა, რომ სრულად მიიღო მამისგან დატოვებლი ოქროს ნივთები მეგობრის ხელით. (იხ., 06.06.2019წ-ის სხდომის ოქმი 16:23;10-16.23;45). კასატორის მოსაზრებით, მოწმე ნ–ვას მიერ მამკვიდრებლის დაკვეთით, ოქროს ნივთების 2004 წლის დეკემბერ-იანვრის თვეში დამზადების და 2004 წლის 9 მაისის დღესასწაულამდე, აპრილ-მაისის თვეში ქ.მოსკოვში, მოსარჩელის თხოვნით მის მეგობარზე გადაცემის ფაქტი, სასამართლოსთვის სარწმუნო გარემოებას უნდა წარმოადგენდეს.

66. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტის სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან უსაფუძვლოდ უარყოფის ნაწილში და აღნიშნავს შემდეგს:

67. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

68. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

69. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

70. მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

71. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

72. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

73. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა - სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

75. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

76. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21; ასევე, სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).

77. განსახილველ შემთხვევაში, გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია, რომ მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივად დაუფლების დასადასტურებლად მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება, კერძოდ, 2000-2001წწ.-ში ამერიკაში ვიზიტის დროს მამკვიდრებლის მიერ მოსარჩელესთან დატოვებული ნივთების: „ომეგას“ ფირმის ძვირფასი საათისა და ტანსაცმლის დაუფლების ფაქტის დასადასტურებლად, გარდა საკუთარი ახსნა-განმარტებისა, რომელსაც არ ეთანხმება და სადავოდ ხდის მოპასუხე, მოსარჩელეს სხვა მტკიცებულება არ წარმოუდგენია.

78. საკასაციო პალატის მითითებით, მხარის ახსნა-განმარტება (სსსკ-ის 102.2 და 127-ე მუხლები) სსსკ-ით გათვალისწინებული მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა, თუმცა, მისი სუბიექტური ხასიათიდან გამომდინარე, იგი მხოლოდ მაშინ შეიძლება იქნეს გამოყენებული საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოების არსებობის დასამტკიცებლად, თუ არსებობს სხვა სახის მტკიცებულებაც, ან ამ ახსნა-განმარტებას ეთანხმება მოწინააღმდეგე მხარე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, საქმის განხილვის შედეგით დაინტერესებული პროცესის მონაწილის (მოსარჩელე, მოპასუხე, მესამე პირი) ნებისმიერი განმარტება, რომელიც გაკეთებულია მოსამაზადებელ ეტაპსა თუ საქმის ზეპირ სხდომაზე განხილვისას, სასამართლოს სარწმუნო მტკიცებულებად უნდა მიეჩნია და მასზე დაემყარებინა სარჩელის წარმატება ან პირიქით - უარყოფა. რაც არ გამომდინარეობს, საქმის წარმოების შეჯიბრებითობის პრინციპიდან.

79. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი პრეტენზიას გამოთქვამს მასზე, რომ სასამართლომ მოსარჩელეს მოსთხოვა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენა, რომ ნამდვილად შეიძინა მამკვიდრებელმა ამერიკაში საათი და ტანსაცმელი, რაც წარმოუდგენელია ზოგადად, გააჩნდეს მემკვიდრეს.

80. საკასაციო პალატა, კასატორის ყურადღებას კიდევ ერთხელ მიაქცევს პროცესის შეჯიბრებით ბუნებასა და აქედან გამომდინარე, მტკიცების ტვირთის განაწილების იმ წესზე, რომელზედაც საუბარია ამ განჩინების პპ: 67-76. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი ნამდვილად დაეუფლა თუ რა მოსარჩელე მამკვიდრებლის კუთვნილ მოძრავ ნივთებს (საათი, ტანსაცმელი, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით, მამკვიდრებელმა სიცოცხლეშივე დატოვა მასთან საზღვარგარეთ ვიზიტის დროს, სწორედ მოსარჩელის ანუ, სამკვიდროზე პრეტენზიის განმცხადებელი მხარის საპროცესო ვალდებულებას წაროადგენდა. ამ ვალდებულების შესრულებას კი, მოსარჩელემ თავი ვერ გაართვა.

81. რაც შეეხება კასატორის მეორე პრეტენზიას, რომელიც მოსარჩელის მიერ 2004 წლის მაისის თვეში, საქართველოდან გაგზავნილი ოქროს ნივთების დაუფლებას შეეხება და რომელიც კასატორის მოსაზრებით, განაპირობებდა სარჩელის წარმატებას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ ნაწილში, კასატორი ეყრდნობა მოწმის ჩვენებას, კერძოდ, საკასაციო საჩივარში, მითითებულია მოწმის ჩვენების შემდეგი შინაარსი: მოწმე 2004წ-ის აპრილ-მაისის თვეში იმყოფებოდა მოსკოვში, სადაც ბ–თან შეთანხმებით შეხვდა მის მეგობარ ქალბატონს, რომელიც ამერიკაში მიფრინავდა უახლოეს მომავალში და გადასცა მამკვიდრებლის კუთვნილი ოქროს ნივთები -ჯვარი და ძეძკვი. შემდეგ, სატელეფონო საუბარით ბ–მ დაუდასტურა, რომ სრულად მიიღო მამისგან დატოვებლი ოქროს ნივთები მეგობრის ხელით (იხ., 06.06.2019წ-ის სხდომის ოქმი 16:23;10-16.23;45) (იხ., ამ განჩინების პ 34.).

82. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოწმის ჩვენება, მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა (სსსკ-ის 102.2 და 140-ე მუხლები). ამ მტკიცებულების თავისებურება იმაშია, რომ ჩვენებას, უმეტესად, მოვლენის თვითმხილველი, უშუალო მონაწილე აყალიბებს. უკიდურეს შემთხვევაში, დასაშვებია, ირიბი მტკიცებულება - თვითმხილველისაგან მონაყოლი. თუმცა, ირიბი ჩვენებები უნდა შეიცავდეს რაც შეიძლება მეტ სიზუსტეს გაგონილის შესახებ და იძლეოდეს პირველწყაროს იდენტიფიცირების საშუალებას. მოწმემ შეიძლება მისცეს ჩვენება ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა შესახებ უშუალოდ კი არა, არამედ სხვებისგან გაიგო. გაგონილ ამბავზე დაფუძნებული/ირიბი ჩვენება არის მტკიცებულება, რომელიც ემყარება სხვის ნათქვამს და არა იმას, რაც მოწმემ პირადად იცის. ასეთ შემთხვევაში, მოწმემ უნდა მიუთითოს თუ ვისგან მიიღო ცნობები. მოწმის ჩვენება, რომლის წყარო ცნობილი არ არის, მტკიცებულების ძალას ვერ შეიძენს.

83. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში, ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66), საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

84. მოწმეთა ჩვენებებს სასამართლო აფასებს სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. მოწმის ჩვენების, ისევე როგორც მტკიცების სხვა საშუალებათა გამოკვლევა, უპირველესად, გულისხმობს მათი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ თითოეული მათგანის იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობა და სარწმუნოობა) შემოწმებას.

85. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელის შუამდგომლობით მოწმედ დაკითხული იქნა მ. ნ–ვა.

86. საკასაციო პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოში 2019 წლის 6 ივნისს გამართულ სხდომაზე მოწმე მ. ნ–ვამ, თავის ჩვენებაში მიუთითა, რომ დ. კ–თან აქვს ნათესაური კავშირი და როგორც და-ძმა, ასეთ ურთიერთობებში იმყოფებიან (16:14:57სთ.); მოწმემ განმარტა, რომ იგი 2003 წლის დეკემბერში შეხვდა ჯ. კ–ს, რომელმაც განუცხადა შემდეგი: ვაპირებ ამერიკაში წასვლას ახალშეძენილი შვილიშვილის სანახავად და შვილიშვილს პატივსაცემად მინდა დავუტოვო რაიმე ნივთი და შენ რას მირჩევ? მე ვუთხარი, რომ ალბათ ოქროს ჯვარი და ცეპი უმჯობესია. დამთანხმდა და გადმომცა 700 აშშ დოლარი, რათა ეს ნივთები დამემზადებინა ნაცნობი სანდო იუველირისათვის (16:18:36 სთ.).

87. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, როგორც მოწმემ განმარტა, რომ ჯ.კ–მა მას სთხოვა, რომ ნივთები დამზადებული ყოფილიყო 2004 წლის 5 იანვრამდე, რადგან ამ დროს აპირებდა წასვლას ამერიკაში (16:21:39 სთ.).

88. ამასთან, მოწმემ აღნიშნა შემდეგი: რომ ბ. ტელეფონით ვესაუბრე, იტირა და ვუთხარი, რომ ეს ნივთები ერთადერთი ბოლო საჩუქარია შენი შვილისთვის გაკეთებული ჯ.ს მიერ (16:23:27სთ.). ბ–მ მითხრა, რომ ესა და ეს ქალბატონი მოდის ამერიკაში და გამოატანე საჩუქარიო (16:23:49სთ.). ამ ქალბატონს ნივთები გადავეცი 2004 წლის მაისის თვეში, ხოლო ამ ქალბატონმა როდის ჩაუტანა ამერიკაში ეს ნივთები ბ., არ ვიცი (16:27:50 სთ.).

89. აღსანიშნავია, რომ მოსამართლის შეკითხვაზე - მამის გარდაცვალების შემდეგ, თუ გქონიათ ურთიერთობა დ. კ–თან და ხომ არუთქვამს, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ რაიმე ნივთი დარჩა? მაგალითად, კედლის საათი?მოწმემ უპასუხა: ხშირად ვურეკავდი, არა, მასეთი მეწვრილმანე არ გახლავთ დ. კ–ი, მაგას არ იტყვის არასდროს. მამამისისგან არაფერი არა აქვს, არ დარჩენია (16:37:29 სთ).

90. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, მოწმის ჩვენების შინაარსობრივი მხარის შესწავლის შედეგად საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ საქმეში კასატორის მხრიდან არ არის განხორციელებული კვალიფიციური შედავება გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი იმგვარი გარემოებების მიმართ, რომლებითაც გამოირიცხა სარწმუნოობის კუთხით მოწმის ჩვენების უპირობოდ გაზიარების შესაძლებლობა. ამას გარდა, საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმაზეც, რომ მოწმედ დაკითხული ნ. ნ–ვას ჩვენების გაზიარების შემთხვევაშიც კი, მისი შინაარსით მაინც ვერ დადასტურდებოდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც მოსარჩელე (აპელანტი, კასატორი) ამყარებს თავის მოთხოვნას კანონით დადგენილ ვადაში მამკვიდრებლის დანატოვარი ოქროს ნივთების დაუფლების შესახებ, რამდენადაც, როგორც მოწმე ნ. ნ–ვას ჩვენებაშია მითითებული გარდაცვლილის სურვილი იყო შვილიშვილისათვის მოძრავი ქონების ჩუქება. ამდენად, მოძრავი ნივთების (ოქროს ნივთები) ფაქტობრივად დაუფლებასთან დაკავშირებით წარმოდგენილი კასატორის მოსაზრებასთან მიმართებით კი, რომელიც კასატორის მოსაზრებითვე, დადასტურებულია მისი შუამდგომლობით დაკითხული მოწმის (ნ. ნ–ვა) ჩვენებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, მისი სურვილის შესაბამისად, გარდაცვლილის კუთვნილი ოქროს ნივთების კასატორისთვის გადაცემაზე მოწმის ჩვენება მიუთითებს მხოლოდ მამკვიდრებილის ნებაზე - მისი კუთვნილი მოძრავი ნივთი, საჩუქრად გადაეცა შვილიშვილისათვის; ხოლო კასატორის მიერ ნივთის მიღებით, გამოვლენილი იქნა მხოლოდ თანხმობა ამ მოძრავი ნივთის მიღების თაობაზე. აღნიშნული კი, არ წარმოადგენს სამკვიდროს მიღებისკენ მიმართულ ნებას. პირიქით, ამ შემთხვევაში სახეზეა არა მემკვიდრის ნება, დაეუფლოს მამის ქონებას, არამედ თავად მამკვიდრებლის სურვილი შვილიშვილს საჩუქრად გადასცეს მისი კუთვნილი ოქროს სამკაული, რაც საფუძველს აცლის კასატორის პრეტენზიას მამკვიდრებლის ქონების კანონით დადგენილ ვადაში ფაქტობრივად დაუფლების შესახებ (შეადრ: სუსგ №ას-773-740-2016 8 მაისი, 2017 წელი).

91. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო სადავო ფაქტობრივი გარემოების - მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი დაუფლება - დადასტურება.

92. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში წარმოშობილი სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსში შედის მემკვიდრის უფლება, მიიღოს სამკვიდრო ან უარი თქვას მის მიღებაზე. იმისათვის, რომ მემკვიდრე გახდეს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე, მან უნდა მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრის ნების გამოხატვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივ ურთიერთობებში შესვლის შესახე (იხ. დამატებით: რ.შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თბ., 2015, გვ. 409).

93. სამკვიდროს მიღების უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მართვა, მოვლა და სხვა (შდრ. სუსგ-ები № ას-773-740-2016 8 მაისი, 2017 წელი, პ.44-45; Nას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ;). სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მირების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვა) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება.

94. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების აქტი უნივერსალურ ხასიათს ატარებს. იგი ვრცელდება მთელ სამკვიდრო ქონებაზე, რაშიც არ უნდა იყოს გამოხატული და სადაც არ უნდა იყოს. სამკვიდროს მიღებისას მემკვიდრეს შეიძლება სრული წარმოდგენა არ ჰქონდეს სამკვიდრო ქონების ზუსტ შემადგენლობაზე. ამიტომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო ქონება. სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე.

95. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და უნდა დგინდებოდეს სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც თავის მხრივ ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას.

96. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება უპირობო ხასიათისაა ანუ არ დაიშვება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობით ან დათქმით. სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს მემკვიდრის ქმედების გააზრებულ ნებაყოფლობით, მოფიქრებულ გადაწყვეტილებას, რომლის შედეგადაც მემკვიდრე ჩაენაცვლება მამკვიდრებელის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს, სხვა ქონებრივ მდგომარეობას მთლიანობაში, რომელთა მონაწილეც სიცოცხლეში იყო მამკვიდრებელი. ერთადერთი შემთხვევა როცა კანონი სამკვიდროს მისაღებად არ მოითხვს სამკვიდროს მიმღების ნებას, არის სამკვიდროს მიღება სახელმწიფოს მიერ.

97. სამკვიდროს მიღება უნდა მოხდეს სსკ-ის 1424-ე მუხლით განსაზღვრულ ექვსი თვის განმავლობაში, რომელიც აითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სსკ-ის 1320-ე მუხლის თანახმად კი, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე.

98. მემკვიდრეობის მიღების ვადების მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნას სამოქალაქო სამართალში ვადების, მისი დასაწყისის ათვლის თუ დამთავრების თაობაზე ზოგადი ნორმები. ვადის გამოთვლა გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 121-127-ე მუხლებით დადგენილი დანაწესებით, კერძოდ, თუ ვადის დასაწყისად აღებულია ესა თუ ის მოვლენა ან დღის რომელიმე მონაკვეთი, მაშინ ვადის გამოთვლისას არ მიეთვლება ის დღე, რომელშიც დგება ეს მოვლენა ან დღის ზემოაღნიშნული დრო. შესაბამისად, სამკვიდროს მიღების 6 თვიანი ვადების ათვლა იწყება: არა მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან, არამედ, მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღის მომდევნო დღეს ან მამკვიდრებლის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღის მომდევნო დღეს. თუ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში მემკვიდრე არ მიიღებს სამკვიდროს, იგი კარგავს მისი მიღების უფლებას. სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადა მიეკუთვნება პრეკლუზიურ ვადებს, რომლის გასვლა წყვეტს თვით სამკვიდროს მიღების უფლებას, განსხვავებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადისაგან, რომლის გასვლაც კონკრეტულ უფლებას კი არ წყვეტს, არამედ სპობს ამ უფლების იძულებითი დაცვის შესაძლებლობას.

99. კანონმდებლობა დასაშვებად მიიჩნევს სასამართლოს მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესაძლებლობას, საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში. თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული საპატიო მიზეზად, ეს სასამართლოს შეფასების სფეროს წარმოადგენს. როცა სასამართლოში სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საკითხი იხილება, იგულისხმება, რომ სხვა მემკვიდრეებმა გასულ ექვსთვიან ვადაში უკვე მიიღეს სამკვიდრო, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, არ ნიშნავს დამატებითი ვადის დანიშვნას.

100. სსკ-ის 1425-ე მუხლის თანახმად, ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად შესაძლებელია მივიჩნიოთ: მემკვიდრის ავადმყოფობა; მემკვიდრის მივლინებაში ყოფნა; მემკვიდრისთვის უცნობია ინფორმაცია სამკვიდრო ქონების არსებობის შესახებ, რომელიც შეიძლება იყოს სამკვიდროს საგანი; თუ მემკვიდრე იმყოფებოდა ისეთ გარემოებებში, რომელთა გამოც მან არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ, ან სხვა გარემოებებში, რომლებიც შეიძლება ცნობილ იქნას მემკვიდრეობის მისაღებად დადგენილი ვადის გაშვების საპატიო მიზეზებად, შესაძლოა მემკვიდრისთვის ცნობილი არ იყო მამკვიდრებლის გარდაცვალების შესახებ, იმის გამო, რომ მამკვიდრებლის სიცოცოხლის ბოლო წლებში არ ჰქონდა მასთან ურთიერთობა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მემკვიდრე თავს არიდებდა კანონით მასზე დაკისრებულ მამკვიდრებლის რჩენას (მაგალითად, სრულწლოვანი შვილები არ ასრულებდნენ შრომისუუნარო მშობლების შენახვის ვალდებულებას და ა.შ.).

101. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენის საკითხზე მსჯელობის დროს სასამართლომ ასევე ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმ ფაქტზეც, იცოდა თუ არა მემკვიდრემ სამკვიდროს გახსნის შესახებ და შეატყობინეს თუ არა ამის თაობაზე სამკვიდროს მიმღებმა მემკვიდრეებმა. თუ სამკვიდროს მიმღებმა მემკვიდრეებმა დაარღვიეს ვალდებულება, ადგილზე არმყოფი სხვა მემკვიდრეებზე ინფორმაციის მიწოდების შესახებ, მაშინ ვადების გამშვებ ასეთ მემკვიდრეს უნდა აღუდგეს სამკვიდროს მიღების ვადები. ამ დასკვნის საფუძველს იძლევა სამოქალაქო კოდექსის 1427-ე, 1478-ე, 1479-ე და მემკვიდრეობის სამართლის ნორმების ზოგადი ანალიზი, რომელიც ავალდებულებს კერძო სამართლის სუბიექტებს, იმოქმედონ კეთილსინდისიერების ფარგლებში. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებული არიან კეთილსიდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. ამდენად, კეთილსინდისიერების პრინციპი განმტკიცებულია სამოქალაქო კანონმდებლობით. მართალია, ნორმათა უმრავლესობა მასზე პირდაპირ არ უთითებს, მაგრამ მაინც მას ემყარება, ვინაიდან სამოქალაქო მართლწესრიგი სწორედ ამ პრინციპზეა დაფუძნებული. კეთილსინდისიერი ქცევა სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ერთმანეთის უფლებებისადმი გულისხმიერებითა და პატივისცემით მოქმედებას გულისხმობს. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს.

102. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოობის ორი მნიშვნელოვანი საფუძველი უნდა განისაზღვროს: ა.) მემკვიდრემ არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა სამკვიდროს გახსნის თაობაზე; ბ.) მემკვიდრემ ვადა რაიმე საპატიო საფუძვლით გაუშვა და მან სასამართლოს ვადის აღდგენის თაობაზე აღნიშნული საფუძვლის აღმოფხვრის შემდეგ მიმართა.

103. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით არ არის დადგენილი ვადა, რომელიც განსაზღვრავდა ვადის გამშვები მემკვიდრისათვის ვადის აღდგენის მოთხოვნის სასამართლოსათვის მიმართვის დროით შეზღუდვას. თუმცა, ბუნებრივია, რომ მემკვიდრეებს, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს არ უნდა უწევდეთ მუდმივად იმის შიშში ყოფნა, რომ ვადაგამშვები მემკვიდრე შეიტანს სარჩელს და სამკვიდროს განაწილების და გაყოფის ბედი შეიძლება ნებისმიერ დროს შეიცვალოს. ასეთ ვითარებაში არც სსკ-ის 1450-ე მუხლით გათვალისიწინებული ორთვიანი ხანდაზმულობის ვადის გამოყენების საფუძველიც არსებობს. ამ ნორმის გამოყენების საფუძველი იარსებებდა მაშინ, თუ დავის საგანი იქნებოდა მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების თაობაზე გამოვლენილი ნების ნამდვილობა და არა სამკვიდროს მიღების ვადაგადაცილების მიზეზების საპატიოდ აღიარება და სამკვიდრო ქონებიდან მემკვიდრისათვის კუთვნილი წილის გადაცემა. ( შდრ. სუსგ საქმე №ას-655-621-2015, 15.12.2015;).

104. იმ მემკვიდრის განცხადების საფუძველზე, რომელმაც გაუშვა მემკვიდრეობის მისაღებად დადგენილი ვადა, სასამართლომ უნდა გააგრძელოს ვადა იმ პირობით, რომ მემკვიდრემ მიმართა სასამართლოს გონივრული ვადაში მას შემდეგ, რაც აღმოიფხვრა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების მიზეზები. ვადის გაშვების საპატიო საფუძვლები უნდა არსებობდეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში და სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი 6 თვიანი ვადის ამოწურვიდან, ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სასამართლოსათვის მიმართვის თარიღამდე (შდრ. სუსგ №ას-203-196-2012 27.02.2012).

105. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა დასკვნას, რომლითაც უარყოფილია სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის აღდგენის შესაძლებლობა და აღნიშნავს, რომ როგორც ეს საქმის მასალებითაა დადგენილი (იხ., ამ განჩინების პ. 26) მოსარჩელე სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიო მიზეზად უთითებდა იმ გარემოებას, რომ 2003 წლის ოქტომბრის თვეში შეეძინა მეორე შვილი დ. ნ–ს ო–სი. ბავშვი დაიბადა ნაადრევად, 7 თვიანი და ორი თვის განმავლობაში საჭიროებდა იმუნიზაციას ექიმების ზედამხედველობის ქვეშ. სანამ ბავშვს არ აღუდგებოდა დამოუკიდებლად, ჟანგბადის გარეშე სუნთქვის უნარი, ბავშვიც და დედაც იმყოფებოდნენ საავადმყოფოში. 06.03.2004წ. და 03.06.2004წ. პედიატრის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, ბავშვი კარგად იყო, თუმცა არ აკმაყოფილებდა სრული განვითარების სტანდარტებს, რის გამოც, საჭიროებდა ექიმის მუდმივ მეთვალყურეობას. შესაბამისად, მოსარჩელე ვერ ჩამოფრინდა საქართველოში და რისკის ქვეშ ვერ დააყენა ბავშვის ჯანმრთელობა. მოცემულ საქმეზე კი დადგენილია, რომ ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს არ ჰქონდა შესაძლებლობა დროულად განეხორციელებინა მამის სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი იურიდიული მოქმედებანი, უტყურადა არ დასტურდება (იხ., ამ განჩინების პ.26). დადგენილია, რომ საქმეში მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების მიხედვით, ამერიკის შეერთებულ შტატებში დაბადებულ დ. კ–ი ო–ს (დაბადების თარიღი 28.10.2003 წელი) განვითარებასთან დაკავშირებული პედიატრიული მომსახურება ჩაუტარდა 2004 წლის 3 ივნისს, სადაც აღნიშნულია რომ იგი დაბადებულია ნაადრევად, შემოწმებაზე საბოლოოდ ინახა 3 თვის ასაკში და იგი კარგად იყო. რაიმე დაავადება ან ტრავმები არ აღენიშნებოდა. შესაბამისად, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დადასტურდა ნაადრევად დაბადებული ბავშვის ჯანმრთელობის ისეთი მდგომარეობის არსებობა, რაც ხელს შეუშლიდა მოსარჩელეს სამკვიდრო მისაღებად შესაბამისი იურიდიული მოქმედებების (მათ შორის, სათანადოდ წესით დამოწმებული მინდობილობის გაფორმებაში) განხორციელებაში. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე.

106. ამასთან, დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 05.01.2004წ.-ს, მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის იმ ფაქტს, რომ მისთვის ცნობილი იყო მამის გარდაცვალების თაობაზე, მიუხედავად ამისა, მას 2004 წლიდან 2018 წლამდე მამის სამკვიდროზე პრეტენზია არ განუცხადებია.

107. შესაბამისად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თუკი, მოსარჩელეს ჰქონდა პატივსადები მიზეზი (ბავშვის ჯანმრთელობის მდგომარეობა) მას შეეძლო ამ გარემოების აღმოფხვრის შემდეგ, მოეთხოვა სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება.

108. რაც შეეხება კასატორის მითითებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ლ. მ–ძემ დაუმალა ნოტარიუსს, რომ არსებობდა სხვა პირველი რიგის მემკვიდრეც (მოსარჩელე). მოსარჩელის, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრის არსებობის დამალვა იყო უაღრესად ამორალური ქმედება. სასამართლომ კი, მსჯელობის მიღმა დატოვა და არც ახსნა-განმარტება მოსთხოვა მოპასუხეს, თუ რატომ დამალა დედამისმა ლ.მ–ძემ მოსარჩელის არსებობა სამკვიდროს მიღებისას (იხ., ამ განჩინების პპ: 36, 37), საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზოგადად გასაზიარებელია კასატორის მოსაზრება სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა კეთილსიდისიერების შესახებ, თუმცა, განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით მთავარი ის არის, რომ კასატორი ვერ ადასტურებს იმ ძირითად ფაქტობრივ გარემოებას, რომ არ იცოდა სამკვიდროს გახსნის შესახებ (იხ., ამ განჩინების პ. 107), ამიტომაც არარელევანტურია სსსკ-ის 1467-ე, 115-ე მუხლებზე მითითება, შესაბამისად, საკასაციო პალატაც აღარ იმსჯელებს ამ საკასაციო პრეტენზიაზე.

109. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

110. კასატორის მიერ აგრეთვე შედავებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 16 აგვისტოს დამატებითი გადაწყვეტილების, რომლითაც მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის - 400 ლარის გადახდა, გამოტანის მართლზომიერება 7 დღიანი ვადის დარღვევის საფუძვლით. კასატორი აღნიშნავს, რომ როგორც ეს სასამართლომ დაადგინა, დამატებითი გადაწყვტილების გამოტანის შესახებ განცხადება მართალია კურიერმა ჩაიბარა 2 ივლისს, თუმცა, შვებულებაში იმყოფებოდა და გზავნილი ჩაბარება მხოლოდ 20 აგვისტოს შეძლო. კასატორს საეჭვოდ მიაჩნია, თუ რატომ არ დაინტერესდა სააპელაციო სასამართლო და არ გამოიკვლია ეს გარემოებები. რატომ არ იქნა გამოკვლეული, იმ სამი დღის განმავლობაში, ვიდრე კურიერის შვებულებაში გასვლამდე, არ მოხდა ამ განცხადების ჩაბარება (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები - ამ განჩინების პ. 45).

111. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 261-ე მუხლით დადგენილ პროცედურებზე (დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა) და განმარტავს, რომ მითითებული მუხლი ითვალისწინებს ისეთი ხარვეზის აღმოფხვრის მექანიზმებს, როდესაც, მართალია, მხარემ მოითხოვა პროცესის ხარჯების დაბრუნება სასამართლოსაგან, მაგრამ სასამართლოს თავისი მიზეზით გამორჩა მხედველობიდან ამ საკითხის გადაწყვეტა (261.1 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი). გასათვალისწინებელია, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხის დასმა ვადითაა შეზღუდული, კერძოდ, 261-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის საკითხი შეიძლება დაისვას გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 7 დღის განმავლობაში. ამ ვადის გაგრძელება არ დაიშვება. ზემოთ მოყვანილ ნორმათა ანალიზი, ძლევა ცალსახა დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას იმის თაობაზე, რომ მხარე საპროცესო კანონმდებლობით საკმარისად არის დაცული, რათა მან პროცესის მოგების შემთხვევაში დაიბრუნოს მის მიერ გაწეული ხარჯები და აღდგეს პირვანდელ მდგომარეობაში (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).

112. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 16 აგვისტოს დამატებითი გადაწყვეტილების საპროცესო ნორმების დარღვევით გამოტანის შესახებ და აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მიერ 7-დღიანი ვადის დარღვევის ნაწილში წარმოდგენილი კასატორის მოსაზრებები, არაა გამყარებული რელევანტური მტკიცებულებებით. სწორედ კასატორს უნდა ემტკიცებინა, თუ ჰქონდა ადგილი რაიმე უზუსტობებს ამ თვალსაზრისით. კასატორმა, ამ ნაწილშიც ვერ უზრუნველყო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. მტკიცების ტვირთთან მიმარებით კი იხ., ამ განჩინებაში მოცემული მსჯელობები. აღნიშნულთან დაკავშირებით დადგენილია, რომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოცხადდა 26.06.2019წ.. აღნიშნული სარეზოლუციო ნაწილი არ შეიცავდა სასამართლოს მსჯელობას მხარეთა მიერ გაწეული ხარჯების განაწილების თაობაზე (ტ. 2, ს.ფ. 16-19). დადგენილია, რომ დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის და მოპასუხის მიერ გაწეული იურიდიული ხარჯის მოსარჩელისათვის დაკისრების მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართა მოპასუხის წარმომადგენელმა. მართალია განცხადებაზე დასმული შტამბით ირკვევა, რომ იგი სასამართლოში შევიდა 20.08.2019წ., თუმცა განცხადებას ერთვის საფოსტო შეტყობინების ბარათი, რომელიც ადასტურებს, რომ გზავნილი ფოსტას ჩაბარდა 02.07.2019წ., ანუ კანონით დადგენილ 7 დღიან ვადაში (ტ.2, ს.ფ. 89-91). აღნიშნულს ასევე ადასტურებს შპს „ქ.ს.ჯ–ის“ დირექტორის მიერ ხელმოწერილი განცხადება, სადაც მითითებულია, რომ ქ. კ–ის წარმომადგენელმა 02.07.2019წ. გადასცა გზავნილი თბილისის საქალაქო სასამართლოში გასაგზავნად. იმის გათვალისწინებით, რომ 05.07.2019წლიდან 15.08.2019წლამდე იმყოფებოდა კუთვნილ შვებულებაში, გზავნილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ჩააბარა 20.08.2019წ. (ტ.2, ს.ფ. 97). ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის დადგენილი 7 დღიანი ვადის ათვლა დაიწყო 27.06.2019წ. და ამოიწურა 03.07.2019წ., განცხადება ფოსტას ჩაბარდა 02.07.2019წ., ანუ კანონით დადგენილ ვადაში. შესაბამისად, არ არსებობს განცხადების განუხილველად დატოვების საფუძველი. ხოლო რაც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილების კანონიერებას, აღნიშნული კასატორის მიერ შედავებულია იმ საფუძვლით, რომ, წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის აპელანტისთვის დაკისრების შესახებ შუამდგომლობა მოწინააღმდეგე მხარემ, სააპელაციო სასამართლოში წარადგინა 2020 წლის 09 ივლისს მთავარ სხდომაზე. ამასთან, კასატორის მოსაზრებით, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანა სააპელაციო სასამართლოში არის ირიბად გამართლება იმისა, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი არა 12070 აშშ დოლარს შეადგენს, არამედ .....ს ქონების 120 000 აშშ დოლარდ, ხოლო თბილისში მდებარე ქონების 80 000 აშშ დოლარად გაყიდვის შედეგად მიყენებული ზიანი მთლიანად {(120000:2=60000)}+{(80 000:4)=20000)} = 80 000 აშშ დოლარს შეადგენს.

113. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე, მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები. სახელმწიფო ბაჟი წარმოადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტში სავალდებულო შესატანს. რაც შეეხება საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ ხარჯებს, მათი ამომწურავი ჩამონათვალი მოცემულია საპროცესო კოდექსის 44-ე მუხლში, რომლის თანახმადაც, საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯებია: მოწმეების, სპეციალისტებისა და ექსპერტებისათვის მისაცემი თანხები; თარჯიმნად მოწვეული პირებისათვის მისაცემი თანხები; ადგილობრივ დათვალიერებებზე გაწეული ხარჯები; სასამართლოს დავალებით ფაქტების კონსტატაციაზე გაწეული ხარჯები; მოპასუხის მოძებნის ხარჯები; სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები; ადვოკატისათვის სახელმწიფო სალაროდან გადახდილი თანხები; სპეციალურ საექსპერტო დაწესებულებაში სასამართლო ექსპერტიზის ჩატარების ხარჯები. ამდენად, მითითებული მუხლის ანალიზის საფუძველზე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები მოიცავს იმ პირებისათვის ასანაზღაურებელ ხარჯებს, რომლებიც დახმარებას უწევენ სასამართლოს (მოწმეები, სპეციალისტები, ექსპერტები, თარჯიმნები და ა.შ). ( შდრ. სუსგ №ას-444-423-2015, 30 ოქტომბერი, 2015).

114. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებული მხარისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია საპროცესო კოდექსის 53-ე და 54-ე მუხლებში.

115. სსსკ-ის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან კი გამომდინარეობს, რომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეულ ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. ამდენად, საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა.

116. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ 25.09.2019წ.-ს სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენილი იქნა მოპასუხის (მოწინააღმდეგე მხარე) მიერ ს. თხელიძისათვის იურიდიული მომსახურების საფასურის სახით 1500 ლარის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი (ტ.2. ს.ფ. 271, 272). ხოლო 09.07.2020წ-ს აგრეთვე სასამართლოს სხდომაზე იშუამდგომლა მხარემ იურიდიული მომსახურების საფასურის ანაზღაურება (იხ.,თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება). შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2020 წლის 30 ივლისს, დამატებითი გადაწყვეტილების გამოტანის ნაწილში, საპროცესო დარღვევას ადგილი არ ჰქონია.

117. რაც შეეხება კასატორის მითითებას, მისთვის დაკისრებული ხარჯის ოდენობის განსაზღვისას სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის უმართებულობასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს პირველ რიგში განმარტოს შემდეგი:

118. მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან... ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). ამდენად, სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლოს შეხედულებით ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ცენზის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს (იხ. სუსგ №ას-792-1114-07, 11 თებერვალი, 2008 წელი).

119. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მეორე მხარისათვის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტის წესი მოცემულია სსსკ-ის 53-ე მუხლში. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ისა. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვნ ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთბელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ. ( შდრ. სუსგ №ას-818-784-2016, 02 ნოემბერი, 2016). მითითებული ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. ნიშანდობლივია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას). (სუსგ 24.10.2016წ. საქმე №ას-739-707-2016; სუსგ საქმე №ას-316-316-2018, 07 მაისი, 2018).

120. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ საქმეზე დავის საგნის ღირებულებისა (იხ., ამ განჩინების პ.1-ში სასარჩელო მოთხოვნები) და კანონით განსაზღვრული ზღვრული პროცენტული ნიხრის გათვალისწინებით (სსსკ-ის 53-ე მუხლი), მოსარჩელეს (აპელანტი)დაეკისრა წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის სახით გონივრული ოდენობა - 1000 ლარი, ხოლო კასატორის პრეტენზია სადავო ქონების ნამდვილი მატერიალური ღირებულების არასწორად განსაზღვრის ნაწილში (120 000 აშშ დოლარის ნაცვლად 200 000 აშშ დოლარი) გავლენას მაინც ვერ მოახდენს დამატებითი გადაწყვეტილებით განსაზღვრული წარმომადგენლის მომსახურებისთვის გადახდილი 1500 ლარიდან 1000 ლარის დაკისრების მართლზომიერებაზე.

121. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

122. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

123. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. სამემკვიდრეო დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

124. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

125. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. კ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ დ. კ–ს (აშშ-ს პასპორტის N......, გაცემული აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის მიერ, გაცემის თარიღი: 2012 წლის 24 მაისი), მოქმედების ვადა: 2022 წლის 23 მაისი) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით დ.ზ–ის (პ.ნ: ......) მიერ 14.09.2020-ში №9839062382 საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი