საქმე №ას-1162-2020 20 იანვარი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შ.მ.ე–ა, კ.ე–ა (მოსარჩელეები)

მესამე პირი - სსიპ სახელმწიფო ზრუნვისა და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დახმარების სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 31 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – მშობლად აღიარება, დაბადების სააქტო ჩანაწერში ცვლილების შეტანა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შ.მ.ე–ამ და კ.ე–ამ (შემდეგში - პირველი ან მეორე მოსარჩელე ან მოსარჩელეები ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრეს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე ან აპელანტი ან კასატორი ან სააგენტო), რომლითაც მოითხოვეს ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შედეგად 2019 წლის 6 ნოემბერს დაბადებული არასრულწლოვანი ა.კ–ას (შემდეგში - არასრულწლოვანი ან ბავშვი) მშობლებად აღიარება, არასრულწლოვნის დაბადების სააქტო ჩანაწერში შესაბამისი ცვლილების შეტანა და დაბადების მოწმობის გაცემა.

2. მოსარჩელეებმა სასარჩელო მოთხოვნები დაასაბუთეს შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

3. მოსარჩელეებმა 2019 წლის 11 ნოემბერს განცხადებით მიმართეს სააგენტოს 2019 წლის 6 ნოემბერს დაბადებული ბავშვის დაბადების რეგისტრაციის მოთხოვნით. მათ მიერ წარდგენილი დოკუმენტაცია საკმარისი იყო მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, მაგრამ მოპასუხემ 2019 წლის 25 დეკემბრის და 2020 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებებით უარი განუცხადა ახალშობილის დაბადების რეგისტრაციაზე. ბავშვი იზრდება მოსარჩელეებთან ერთად, რომლებიც არიან მისი გენეტიკური მშობლები. არასრულწლოვანი დაბადებულია გენეტიკურ მშობლებსა და სუროგატ დედას შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის შედეგად. ბიოლოგიური მასალა ეკუთვნით მოსარჩელეებს, მათ ასუტას (ისრაელი) სამედიცინო ცენტრში ჩაიტარეს ინვიტრო განაყოფიერება, რის შედეგადაც მიღებული განაყოფიერებული, კრიოპრეზერვირებული (გაყინული) კვერცხუჯრედი 2018 წლის 26 დეკემბერს ტრანსპორტირდა საქართველოში. 2019 წლის 20 თებერვალს მოსარჩელეებსა და სუროგატ დედას შორის დაიდო ემბრიონის სუროგატული დედის საშვილოსნოში გადატანისა და გამოზრდის მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება. 2019 წლის 23 თებერვალს მოხდა წყვილის მიერ ისრაელიდან ჩამოტანილი 1 (ერთი) ერთეული გაყინული ემბრიონის გალღობა და სუროგატი დედის საშვილოსნოში გადატანა, რაც განხორციელდა ერთ-ერთ რეპროდუქციულ კლინიკაში. აღნიშნულის შედეგად, 2019 წლის 6 ნოემბერს დაიბადა ბავშვი. სააგენტო უარს აცხადებს მოთხოვნილი მონაცემებით დაბადების მოწმობის გაცემაზე იმ საფუძვლით, რომ ემბრიონის სუროგატული დედის საშვილოსნოში გადატანისა და გამოზრდის მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება შედგენილია 2019 წლის 20 თებერვალს, ხოლო მასზე ხელმოწერები დამოწმებულია ამავე წლის 29 მაისს. მოსარჩელეების მოსაზრებით, წარდგენილი დოკუმენტაცია შეესაბამება კანონმდებლის მიზნებს. ამასთან, სააგენტომ უნდა იხელმძღვანელოს ბავშვის უპირატესი ინტერესებით. სააგენტოს ქმედებით კი, ზიანი ადგება როგორც ახალშობილის, ისე მისი მშობლების ინტერესებს და წინააღმდეგობაშია საქართველოს, როგორც ბავშვთა უფლებების და თავისუფლებების დამცველი ქვეყნის, პრინციპებთან.

4. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის უფლებამოსილებას არ წარმოადგენს მშობლად აღიარება და, შესაბამისად, ის არ წარმოადგენს უფლებამოსილ ორგანოს, რის გამოც, არ არის სამართალურთიერთობაში სათანადო მოპასუხე.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი სააგენტოს მიმართ მშობლად აღიარების და დაბადების სააქტო ჩანაწერში ცვლილების შეტანის თაობაზე დაკმაყოფილდა: მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ 2019 წლის 6 ნოემბერს დაბადებული ბავშვის მშობლებად და 2019 წლის 6 ნოემბერს დაბადებული არასრულწლოვანის სააქტო ჩანაწერში შევიდა ცვლილება და გაიცა დაბადების მოწმობა შემდეგი მონაცემებით: მამა - შ.მ.ე–ა (დაბადების თარიღი - 1971 წლის 18 ნოემბერი, ისრაელის მოქალაქე, პნ 0-.....); დედა - კ.ე–ა (დაბადებული 1971 წლის 8 ნოემბერს, პ/ნ ......, ისრაელის მოქალაქე).

6. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საგენტომ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 31 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

8. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9. უპირველეს ყოვლისა, სააპელაციო პალატამ შეაფასა სააგენტოს პოზიცია არასათანადო მოპასუხეობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგი - სსსკ-ის) 85-ე მუხლის თანახმად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სსსკ-ის მე-3 მუხლით აღიარებულია დისპოზიციურობის პრინციპი, რომლის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტის მიხედვით ადმინისტრაციული ორგანო არის ყველა სახელმწიფო ან ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანო ან დაწესებულება, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (გარდა პოლიტიკური და რელიგიური გაერთიანებებისა), აგრეთვე ნებისმიერი სხვა პირი, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე ასრულებს საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებებს. ამავე მუხლის ,,დ” ქვეპუნქტის მიხედვით, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად ჩაითვლება აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მის უფლებამოსილებას მიკუთვნებული საკითხის დაკმაყოფილებაზე განმცხადებლისათვის უარის თქმის შესახებ, ასევე, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგები. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი − სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო (შემდგომ – სააგენტო), რომელიც თავის უფლებამოსილებებს ახორციელებს ტერიტორიული სამსახურების მეშვეობით, წარმოადგენს სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს (სამოქალაქო აქტების შესახებ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლი).

10. სააპელაციო საამართლომ აღნიშნა, რომ სასარჩელო წარმოებაში მოპასუხის საპროცესო-სამართლებრივი დაინტერესება, ანუ მხარის შესაძლებლობა დაიცვას თავისი უფლებები, გამომდინარეობს სადავო მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის ხასიათიდან. ამდენად, მოპასუხე არის პირი, რომელსაც გააჩნია საქმის მატერიალურ სამართლებრივი და აქედან გამომდინარე, საპროცესო სამართლებრივი დაინტერესება. მხარეთა საპროცესო თანასწორობის პრინციპის შესაბამისად, საპროცესო კოდექსი, თანასწორ შესაძლებლობას ანიჭებს პროცესის ორივე მხარეს, თავიანთი უფლებები დაიცვან სასამართლო წესით.

11. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სარჩელი წარმოადგენს სადავო ან დარღვეული უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებას, ხოლო სარჩელით დასახელებული მოპასუხე არის პირი, რომელმაც მოსარჩელის კერძო-სამართლებრივი უფლება მართლსაწინააღმდეგოდ დაარღვია ან გახადა სადავო. ეს მოცემულობა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 31 იანვრის №18 ბრძანებით განსაზღვრულ დოკუმენტთა მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის არასრულყოფილად წარმოუდგენლობა გახდა მოსარჩელეთათვის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. მოდავე მხარის უფლება სააგენტოსაგან დარღვეულია იმდენად, რამდენადაც მოსარჩელეებმა ვერ შესძლეს ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შედეგად დაბადებული ახალშობილის დაბადების რეგისტრაცია, რაც აშკარად ხელყოფს მათი, როგორც პოტენციური მშობლების და ასევე, არასრულწლოვანის საერთაშორისო აქტებით და ეროვნული კანონმდებლობით განმტკიცებულ უფლებებს და ინტერესებს.

12. სასამართლო სარჩელს იხილავს და გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში იმ პირის წინააღმდეგ, რომლის მიმართაცაა სარჩელი აღძრული. შესაბამისად, მოპასუხედ მითითებული პირი აუცილებელია, რომ იყოს ,,პასუხისმგებელი”. მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელეთა დარღვეული სამოქალაქო უფლებას. სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახური, საჯარო უფლებამოსილების ფარგლებში, არ წარმოადგენს კონკრეტული პირების არასრულწლოვანთა მშობლებად აღიარების შესახებ უფლებამოსილების მქონე ორგანოს. მართალია, სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის კომპეტენციას არ მიეკუთვნება მშობლად აღიარება და არასრულწლოვანის თავდაპირველი მოსარჩელეების მშობლებად რეგისტრაცია წარმოადგენს სასამართლო გადაწყვეტილების თანმდევ შედეგს, თუმცა, გამომდინარე იქედან, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ბავშვის მშობლებად მოსარჩელეების აღიარებაზე პრეტენზიას არ გამოთქვამს სუროგატი დედა, რის საფუძველზეც შესაძლოა ის მიჩნეულიყო სათანადო მოპასუხედ, ხოლო ერთადერთი გარემოება, რაც მოსარჩელეებს აბრკოლებს მათი მიზნის მიღწევაში, არის ის ფაქტი, რომ მოპასუხე უარს აცხადებს მშობლებად მათ რეგისტრაციაზე ხელშეკრულების სანოტარო წესით დაგვიანებით დადასტურების გამო, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო უნდა იქნეს მიჩნეული მოპასუხედ, ვინაიდან, მოდავე მხარის უფლება სააგენტოსაგან დარღვეულია იმდენად, რამდენადაც სააგენტოს უარი ხელყოფს თავდაპირველი მოსარჩელეებისა და თავად არასრულწლოვანის საერთაშორისო აქტებით და ეროვნული კანონმდებლობით განმტკიცებულ უფლებებს და ინტერესებს, მით უფრო, რომ წინამდებარე შემთხვევაში, სადავოდ არ არის გამხდარი არც ხელშეკრულება, იმისათვის, რათა სასამართლოს მის ნამდვილობაზე ემსჯელა თავად ხელშეკრულების მხარეთა ჩართულობით.

13. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს სახელმწიფო სერვისების სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის შედავების გაზიარების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

14. სასარჩელო მოთხოვნასთან მიმართებით კი, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ” საქართველოს კანონის 143-ე მუხლის თანახმად ექსტრაკორპორული განაყოფიერება ნებადართულია: ა) უშვილობის მკურნალობის მიზნით, აგრეთვე, ცოლის ან ქმრის მხრიდან გენეტიკური დაავადების გადაცემის რისკის არსებობისას, წყვილის ან დონორის სასქესო უჯრედების ან ემბრიონის გამოყენებით, თუ მიღებულია წყვილის წერილობითი თანხმობა; ბ) თუ ქალს არა აქვს საშვილოსნო, განაყოფიერების შედეგად მიღებული ემბრიონის სხვა ქალის (სუროგატული დედის) საშვილოსნოში გადატანის და გამოზრდის გზით. წყვილის წერილობითი თანხმობა აუცილებელია. ბავშვის დაბადების შემთხვევაში, წყვილი ითვლება მშობლებად, აქედან გამომდინარე, პასუხისმგებლობით და უფლებამოსილებით; დონორს ან "სუროგატულ დედას" არა აქვს დაბადებული ბავშვის მშობლად ცნობის უფლება.

15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 1197-ე მუხლის თანახმად ბავშვს აქვს უფლება ცხოვრობდეს და იზრდებოდეს ოჯახში.

16. „ბავშვის უფლებათა შესახებ” კონვენციის მე-3 მუხლის შესაბამისად, ბავშვის მიმართ ნებისმიერ ქმედებათა განხორციელებისას, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის მათი განმახორციელებელი, - სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, რომლებიც მუშაობენ სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები - უპირველესი ყურადღება ეთმობა ბავშვის ინტერესების დაცვის უკეთ უზრუნველყოფას. ამავე კონვენციის მე-8 მუხლის შესაბამისად, მონაწილე სახელმწიფოები ვალდებულებას იღებენ პატივი სცენ ბავშვის უფლებას, შეინარჩუნოს თავისი ინდივიდუალურობა, მოქალაქეობის, სახელისა და ოჯახური კავშირების ჩათვლით, როგორც ეს გათვალისწინებულია კანონით და არ დაუშვან ამაში კანონსაწინააღმდეგო ჩარევა, ხოლო მე-9 მუხლის შესაბამისად, მონაწილე სახელმწიფოები უზრუნველყოფენ, რომ ბავშვი არ დაშორდეს თავის მშობლებს მათი სურვილის საწინააღმდეგოდ, იმ შემთხვევათა გამოკლებით, როცა კომპეტენტური ორგანოები, სასამართლო გადაწყვეტილების თანახმად, სათანადო კანონისა და პროცედურის შესაბამისად განსაზღვრავენ, რომ ასეთი დაშორება აუცილებელია და უკეთ ემსახურება ბავშვის ინტერესებს. ეს შეიძლება აუცილებელი გახდეს ამა თუ იმ კონკრეტულ შემთხვევაში, მაგალითად, როცა მშობლები სასტიკად ექცევიან ბავშვს და არ ზრუნავენ მასზე, ან როცა მშობლები ცხოვრობენ ცალ-ცალკე და აუცილებელია ბავშვის საცხოვრებელი ადგილის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღება.

17. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ 2013 წლის 17 მარტს თავდაპირველმა მოსარჩელეებმა ასუტას (ისრაელის სახელმწიფო) სამედიცინო ცენტრში ჩაიტარეს ინ-ვიტრო განაყოფიერება, ვინაიდან კ.ე–ასთვის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო შეუძლებელი იყო ნაყოფის გამოზრდა. ე.კ–ის კვერცხუჯრედი განაყოფიერდა შ.მ–ის სპერმით, რის შედეგადაც მიღებული, განაყოფიერებული, კრიოპრეზერვირებული (გაყინული) კვერცხუჯრედი 2018 წლის 26 დეკემბერს ტრანსპორტირდა საქართველოში სუროგაციის პროგრამის ფარგლებში.

18. დადგენილი იქნა, რომ 2019 წლის 20 თებერვლის ხელშეკრულებით, რომელიც დაიდო, ერთი მხრივ, მოსარჩელეების მინდობილ პირსა და მეორე მხრივ, სუროგატ დედას შორის, მხარეები შეთანხმდნენ სპეციალიზირებულ სამედიცინო დაწესებულებაში, სუროგატი დედის საშვილოსნოში კვერცხუჯრედისა და სპერმატოზოიდის შერწყმის შედეგად მიღებული ემბრიონის ტრანსპლანტაციაზე (გადატანაზე), მშობიარობის დაწყებამდე მისი მუცლით ტარებასა და დაბადებაზე, შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ.

19. დადგენილია ასევე, რომ 2019 წლის 23 თებერვალს ემბრიონი გალღობის შემდგომ გადატანილ იქნა წყვილის მიერ შერჩეული სუროგატი დედის საშვილოსნოში, ხოლო 2019 წლის 6 ნოემბერს დაიბადა ბავშვი - ა.კ–ა.

20. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის 2019 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით კი უარი ეყრდნობა იმ საფუძველს, რომ ემბრიონის სუროგატი დედის საშვილოსნოში გადატანისა და გამოზრდის მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება შედგენილია 2019 წლის 20 თებერვალს, ხოლო აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე მხარეთა ხელმოწერები დამოწმებულია ემბრიონის იმპლანტაციის შემდეგ - 2019 წლის 29 მაისს, იმ პირობებში კი, როდესაც სუროგატ დედას ბავშვთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ აქვს, ხოლო საკითხი სადავოდ არ არის გამხდარი მხარეთა შორის, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გარემოება არ შეიძლება გახდეს დაბადების აქტის ჩანაწერში მშობლებად მითითებაზე უარის თქმის საფუძველი.

21. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ექსტრაკორპორული განაყოფიერების პროცესში მოსარჩელეთა მხრიდან დაცულია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნები.

22. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც აპელანტი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

23. უარყოფილი იქნა სააგენტოს კერძო საჩივარიც გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის ნაწილშიც, გამომდინარე იქიდან, რომ სსსკ-ის 268-ე მუხლს, 2019 წლის 20 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილებით, დაემატა 12 ნაწილი, რომლის თანახმად, არასრულწლოვნის უფლებებთან დაკავშირებულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად გადაეცემა, თუ ამას მოითხოვს არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესები, რაც მიეთითება იმავე გადაწყვეტილებაში. ხსენებული მუხლის შესაბამისად, განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა არასრულწლოვნის ინტერესებს და სპეციალურ მოწესრიგებას ექვემდებარება მასთან დაკავშირებული საკითხები, მათ შორის, გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსრულების გათვალისწინების გზით.

24. ზოგადად, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას უკავშირებს მის კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტს, თუმცა კანონმდებლობა უშვებს გამონაკლისსაც, რა დროსაც შესაძლებელია გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსრულება. ასეთ დროს გადაწყვეტილება აღსასრულებლად გადაეცემა მიღებისთანავე, დაუყოვნებლივ, მის კანონიერ ძალაში შესვლამდე, რაც დასაშვებია კანონით პირდაპირ განსაზღვრულ შემთხვევებში ან ისეთი გარემოებების სარწმუნოდ დადასტურებისას, რომელთა გამო გადაწყვეტილების აღსრულების დაყოვნებამ შეიძლება გადამხდევინებელს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს, ან თუ გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელი აღმოჩნდება. ამასთან, ,,ნორმატიული აქტების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, საქართველოს კონსტიტუციითა და „საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი მოთხოვნების დაცვით ძალაში შესულ საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებასა და შეთანხმებას, თუ ისინი არ ეწინააღმდეგებიან საქართველოს კონსტიტუციას და კონსტიტუციურ კანონს, აგრეთვე საქართველოს კონსტიტუციურ შეთანხმებას, აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ.

25. ,,ბავშვის უფლებათა კონვენციის'' მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ბავშვის მიმართ ნებისმიერ ქმედებათა განხორციელებისას, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის მათი განმახორციელებელი, - სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, რომლებიც მუშაობენ სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები - უპირველესი ყურადღება ეთმობა ბავშვის ინტერესების დაცვის უკეთ უზრუნველყოფას. ამავე კონვენციის მე-8 მუხლის თანახმად, მონაწილე სახელმწიფოები ვალდებულებას იღებენ პატივი სცენ ბავშვის უფლებას, შეინარჩუნოს თავისი ინდივიდუალობა, მოქალაქეობის, სახელისა და ოჯახური კავშირების ჩათვლით, როგორც ეს გათვალისწინებულია კანონით და არ დაუშვან ამაში კანონსაწინაამღდეგო ჩარევა. კონენციის მე-18 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ამ კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოები ყველაფერს აკეთებენ, რათა უზრუნველყონ ბავშვის აღზრდასა და განვითარებაზე ორივე მშობლის საერთო და თანაბარი პასუხისმგებლობის პრინციპის აღიარება. მშობლებს ან შესაბამის შემთხვევებში კანონიერ მეურვეებს ეკისრებათ ძირითადი პასუხისმგებლობა ბავშვის აღზრდასა და განვითარებაზე, ბავშვის ყველაზე ჭეშმარიტი ინტერესები წარმოადგენს მათი ზრუნვის მთავარ საგანს.

26. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იქნ, რომ შუამდგომლობის ავტორები არიან ისრაელის მოქალაქეები და მათი ყოველდღიური ყოფნა საქართველოში აზიანებს მათი და ახალდაბადებული ბავშვის ინტერესებს, ისინი სწყდებიან ჩვეულ საცხოვრებელ პირობებს, გარემოსა და ყოველდღიურობას, ამავდროულად, ა.კ–ას დაბადების მოწმობაში მათი მშობლებად მიუთითებლობის გამო, ვერ ახერხებენ არასრულწლოვანის აღზრდაში სრულფასოვანი მონაწილეობის მიღებას. გარდა ამისა, მის გათვალისწინებით, რომ მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს - სსიპ სახელმწიფო ზრუნვის და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა სააგენტოს წარმომადგენელი მხარს უჭირს შუამდგომლობას გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსრულების შესახებ, საპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მართებული და საფუძვლიანი იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის თაობაზე და არ არსებობდა მისი გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინაპირობები.

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ (აპელანტი) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორი სადავოდ ხდის სააგენტოს სათანადო მოპასუხეობას მოცემულ სარჩელზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააგენტო წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომელიც შემოიფარგლება კანონითა და კანონქვემდებარე აქტით დადგენილი სამართლებრივი რეგულაციებით, ხოლო მის მიერ ბავშვის მიმართ 2020 წლის 07 თებერვალს რეგისტრირებული დაბადების სააქტო ჩანაწერი წარმოადგენს ინდივიდუალურ სამართლებრივ აქტს.

29. კასატორი მიუთითებს, რომ ბავშვის მიმართ 2020 წლის 07 თებერვალს რეგისტრირებული დაბადების სააქტო ჩანაწერის მშობლების მითითების გარეშე რეგისტრაცია, არ გასაჩივრებულა არც ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში და არც სასამართლოში.

30. ამასთან, სააგენტოს მიერ გამოცემული აქტების სამართლებრივი მართებულობა ადმინისტრაციული წარმოების წესით უნდა დადგენილიყო.

31. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააგენტო მოქმედებდა კანონის ფარგლებში და ხელმძღვანელობდა მისთვის სავალდებულო სამართლებრივი აქტებით.

32. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააგენტო იმ შემთხვევაში განიხილებოდა მოპასუხედ თუ მოსარჩელეები სადავოდ გახდიდნენ ინდივიდუალურ სამართლებრივ აქტს.

33. კასატორი აღნიშნავს, რომ დავის განხილვისას სასამართლოს წარედგინა იმავე მოსამართლის მიერ სხვა საქმეებზე (N2/2913-20 და N2/4681-20) მიღებული გადაწყვეტილებები. განსხვავება მხოლოდ ერთი იყო, მოპასუხე მხარე ერთ შემთხვევაში იყო სამოქალაქო აქტების მარეგისტრირებელი ორგანო, სააგენტო და მეორე შემთხვევაში, სუროგატი დედა და კლინიკა. უფრო მეტიც, N2/4681-20 საქმეზე აქტების მარეგისტრირებელი ორგანო მესამე პირადაც კი არ იქნა ჩართული. აქვე კასატორი მიუთითებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 27 სექტემბრის N2/5813-16 გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც დადგენილია ის გარემოება, რომ აქტების მარეგისტრირებელი ორგანო არ წარმოადგენს მოპასუხეს.

34. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააგენტოს ტერიტორიული სამსახური დაბადების რეგისტრაციისას მოქმედებს ადმინისტრაციულ კანონმდებლობის საფუძველზე და მისი მოქმედება ნორმატიულ ბაზას უნდა შეესაბამებოდეს.

35. განსახილველ შემთხვევაში, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად განსაზღვრულ დოკუმენტთა წარმოუდგენლობა გახდა მოსარჩელეთათვის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. ამდენად, სააგენტოს ქმედება ვერ შეფასდება მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად. ეს ქმედება ვერ იქნება აღქმული ვერც მოსარჩელეთა უფლების დარღვევად. სააგენტოს უფლებამოსილება ვრცელდება დადგენილი ფაქტების რეგისტრაციაზე და მისი უარი იმ პირობებში, როდესაც მისთვის წარდგენილი ვერ იქნა კანონით გათვალისწინებული დოკუმენტები, არ წარმოადგენს მოსარჩელის უფლების დარღვეას. კასატორი აღნიშნავს, რომ მშობლად აღიარების შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილება საკმარისი იქნებოდა ბავშვის სააქტო ჩანაწერში მშობლების მონაცემების დამატებისათვის. რაც შეეხება ხელშეკრულების საკითხს, სააგენტო არ არის ორგანო, რომელიც უფლებამოსიია იმსჯელოს მის ნამდვილობაზე. შესაბამისად, ეს საკითხი მისი მხრიდან სადავო ვერ გახდებოდა, რაზედაც სააპელაციო სამართლო მიუთითებს ირიბად. კასატორი აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე სადავოდ ხდის იმ გარემოებას, რომ იგი არ არის მოცემული დავის სათანადო მოპასუხე.

36. კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, სადაც აღნიშნულია, რომ მშობლების მონაცემების მითითებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ ხელშეკრულება შედგენილია 2019 წლის 20 თებერვალს, ხოლო დამოწმებულია იმავე წლის 29 მაისს და ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც სუროგატ დედას ბავშთან მიმართებით რაიმე პრეტენზია არ გააჩნია აღნიშნული გარემოება არ შეიძლება გახდეს ბავშვის დაბადების სააქტო ჩანაწერში მშობლების მითითებაზე უარის თქმის საფუძველი. თუმცა, მხედველობიდან გამორჩა ის გარემოება, რომ სამოქალაქო აქტების მარეგისტრირებელი ორგანო არ წარმოადგენს პირს, რომელიც უფლებამოსილია გაარკვიოს, გააჩნია თუ არა სუროგატ დედას პრეტენზია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად

38. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

39. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში. თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სსსკ-ის მე-3, მე-4 მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (შეადრ: სუსგ-ები №ას-1163-2018, 08.02.2019წ.; №ას-495-2020, 23 ოქტომბერი, 2020 წელი, პ.10).

40. ამასთან, თავად მოსარჩელე მიუთითებს მოპასუხეს; საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად კი, მოპასუხე არის პირი, რომელმაც დაარღვია ან სადავოდ გახადა მოსარჩელის დარღვეული უფლება.

41. მოსარჩელეები მოითხოვენ ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შედეგად 2019 წლის 6 ნოემბერს დაბადებული არასრულწლოვანის მშობლებად აღიარებას, არასრულწლოვნის დაბადების სააქტო ჩანაწერში შესაბამისი ცვლილების შეტანას და დაბადების მოწმობის გაცემას.

42. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც სააპელაციო სასამართლოს განჩინებითაა დადგენილი, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად და საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 31 იანვრის №18 ბრძანებით განსაზღვრულ დოკუმენტთა მარეგისტრირებელი ორგანოსათვის არასრულყოფილად წარმოუდგენლობა, გახდა მოსარჩელეთათვის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. მოსარჩელეთა უფლება კი, სააგენტოსაგან დარღვეულია იმდენად, რამდენადაც მოსარჩელეებმა ვერ შესძლო ექსტრაკორპორული განაყოფიერების შედეგად დაბადებული ახალშობილის დაბადების რეგისტრაცია, რაც აშკარად ხელყოფს მათი, როგორც პოტენციური მშობლების და ასევე, არასრულწლოვანის საერთაშორისო აქტებით და ეროვნული კანონმდებლობით განმტკიცებულ უფლებებს და ინტერესებს. მოპასუხის უფლებამოსილებას არ წარმოადგენს მშობლად აღიარება, თუმცა, აქვე აღსანიშნავია, რომ ბავშვსა და მშობელს შორის სამართლებრივ კავშირს ადასტურებს ბავშვის დაბადების აქტის ჩანაწერში მითითებული ინფორმაცია მშობლის შესახებ. ამგვარი ჩანაწერის არსებობის გარეშე, პირი ბავშვის მამად ან დედად ვერ მიიჩნევა. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს დავის არსი, თუ საიდან გამომდინარეობს დავა, ვინ აბრკოლებს მოსარჩელეს მიზნის მიღწევაში და ვის უფლებებზე შეიძლება მოახდინოს გავლენა ამ დავაზე მიღებულმა გადაწყვეტილებამ. სარჩელზე მოპასუხედ დასახელებული პირი აუცილებელია იყოს ,,პასუხისმგებელი” ანუ, მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელეთა დარღვეული სამოქალაქო უფლება.

43. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას მასზედ, რომ მართალია, სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის კომპეტენციას არ მიეკუთვნება მშობლად აღიარება და 2019 წლის 06 ნოემბერს დაბადებული არასრულწლოვანის თავდაპირველი მოსარჩელეების მშობლებად რეგისტრაცია წარმოადგენს სასამართლო გადაწყვეტილების თანმდევ შედეგს, თუმცა, გამომდინარე იქედან, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ბავშვის მშობლებად მოსარჩელეების აღიარებაზე პრეტენზიას არ გამოთქვამს სუროგატი დედა, რის საფუძველზეც შესაძლოა ის მიჩნეულიყო სათანადო მოპასუხედ, ხოლო ერთადერთი გარემოება, რაც მოსარჩელეებს აბრკოლებს მათი მიზნის მიღწევაში, არის ის ფაქტი, რომ მოპასუხე უარს აცხადებს მშობლებად მათ რეგისტრაციაზე ხელშეკრულების სანოტარო წესით დაგვიანებით დადასტურების გამო, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში, სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო უნდა იქნეს მიჩნეული სათანადო მოპასუხედ. მით უფრო, რომ წინამდებარე შემთხვევაში, სადავოდ არ არის გამხდარი 2019 წლის 20 თებერვალს დადებული ხელშეკრულება. რათა სასამართლოს მის ნამდვილობაზე ემსჯელა თავად ხელშეკრულების მხარეთა ჩართულობით.

44. ზემოაღიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორს შედავებას იმის თაობაზე, რომ მოცემულ დავაში იგი წარმოადგენს არასთანადო მოპასუხეს.

45. რაც შეეხება თავად სარჩელის საფუძვლიანობას, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2013 წლის 17 მარტს თავდაპირველმა მოსარჩელეებმა ასუტას (ისრაელის სახელმწიფო) სამედიცინო ცენტრში ჩაიტარეს ინ-ვიტრო განაყოფიერება, ვინაიდან კ.ე–ასთვის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო შეუძლებელი იყო ნაყოფის გამოზრდა. ე.კ–ის კვერცხუჯრედი განაყოფიერდა შ.მ–ის სპერმით, რის შედეგადაც მიღებული, განაყოფიერებული, კრიოპრეზერვირებული (გაყინული) კვერცხუჯრედი 2018 წლის 26 დეკემბერს ტრანსპორტირდა საქართველოში სუროგაციის პროგრამის ფარგლებში.

46. დადგენილი იქნა, რომ 2019 წლის 20 თებერვლის ხელშეკრულებით, რომელიც დაიდო, ერთი მხრივ, მოსარჩელეების მინდობილ პირსა და მეორე მხრივ, სუროგატ დედას შორის, მხარეები შეთანხმდნენ სპეციალიზირებულ სამედიცინო დაწესებულებაში, სუროგატი დედის საშვილოსნოში კვერცხუჯრედისა და სპერმატოზოიდის შერწყმის შედეგად მიღებული ემბრიონის ტრანსპლანტაციაზე (გადატანაზე), მშობიარობის დაწყებამდე მისი მუცლით ტარებასა და დაბადებაზე, შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ.

47. დადგენილია ასევე, რომ 2019 წლის 23 თებერვალს ემბრიონი გალღობის შემდგომ გადატანილ იქნა წყვილის მიერ შერჩეული სუროგატი დედის საშვილოსნოში, ხოლო 2019 წლის 6 ნოემბერს დაიბადა ბავშვი - ა.კ–ა.

48. დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა ამავე წლის 11 ნოემბერს მიმართეს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურს ბავშვის დაბადების რეგისტრაციის მოთხოვნით.

49. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2019 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ ახალშობილი ბავშვის დაბადების რეგისტრაციაზე. უარის თქმის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ ემბრიონის სუროგატი დედის საშვილოსნოში გადატანისა და გამოზრდის მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება შედგენილია 2019 წლის 20 თებერვალს, ხოლო მასზე მხარეთა ხელმოწერები დამოწმებულია 2019 წლის 29 მაისს, რაც ეწინააღმდეგება ,,სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის წესის დამტკიცების შესახებ‘‘ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2012 წლის 31 იანვრის N18 ბრძანების მე-19 მუხლის ,,ბ‘‘ ქვეპუნქტს. მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს აღნიშნული გადაწყვეტილება, მაგრამ მათი საჩივარი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს 2020 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა.

50. დადგენილია, რომ არასრულწლოვანი ბავშვის დაბადება დარეგისტრირდა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს განცხადების საფუძველზე. დაბადების აქტის ჩანაწერში არ არის მითითებული მონაცემები მშობლების შესახებ. სწორედ აღნიშნული უფლების რეალიზებას ხდიან სადავოდ მოსარჩელეები.

51. დადგენილია ისიც, რომ ბავშვი დაბადებიდან იმყოფება მოსარჩელეების ოჯახში მათი მზრუნველობის და მეთვალყურეობის ქვეშ. მოსარჩელეთა საცხოვრებელ ბინაში, რომელიც აქვთ დაქირავებული (მის.: ქ. თბილისი, ......, ). ბინაში სანიტარულ-ჰიგიენური მდგომარეობა დამაკმაყოფილებელია. არასრულწლოვანი იმყოფება ხელოვნურ კვებაზე, რასაც უზრუნველყოფს ოჯახი. ასევე დაკმაყოფილებულია არასრულწლოვნის პედიატრია და ჯანმრთელობის საკითხები.

52. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოსარჩელეები არიან 2019 წლის 6 ნოემბერს დაბადებული ბავშვის ბიოლოგიური მშობლები. გარდა იმისა, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სადავოდ არ გაუხდია არცერთ მხარეს, ის ასევე დასტურდება მოსარჩელეების მიერ მითითებული და სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებებით და წარმოდგენილი მტკიცებულებებით. ამასთან, მოსარჩელეების წარმომადგენლის მითითებით, მათი ადმინისტრაციული საჩივრის განხილვის დროს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოში წარადგინეს ექსპერტის დასკვნა, რომელიც ადასტურებდა გენეტიკურ კავშირს ბავშვსა და მოსარჩელეებს შორის, რაც მოპასუხის წარმომადგენელს სადავოდ არ გაუხდია.

53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის 143-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ექსტრაკორპორული განაყოფიერება ნებადართულია: ა) უშვილობის მკურნალობის მიზნით, აგრეთვე, ცოლის ან ქმრის მხრიდან გენეტიკური დაავადების გადაცემის რისკის არსებობისას, წყვილის ან დონორის სასქესო უჯრედების ან ემბრიონის გამოყენებით, თუ მიღებულია წყვილის წერილობითი თანხმობა; ბ) თუ ქალს არა აქვს საშვილოსნო, განაყოფიერების შედეგად მიღებული ემბრიონის სხვა ქალის (სუროგატული დედის) საშვილოსნოში გადატანის და გამოზრდის გზით. წყვილის წერილობითი თანხმობა აუცილებელია. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ბავშვის დაბადების შემთხვევაში წყვილი ითვლება მშობლებად, აქედან გამომდინარე პასუხისმგებლობით და უფლებამოსილებით; დონორს ან ,,სუროგატულ დედას" არა აქვს დაბადებული ბავშვის მშობლად ცნობის უფლება (დოკუმენტის N1139, მიღების თარიღი: 10/12/1997, ელ.რესურსი: https://matsne.gov.ge/).

54. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2000 წლის 5 დეკემბრის N238/ნ ბრძანების „ზოგიერთი სამედიცინო ჩარევის ჩატარებამდე პაციენტისაგან წერილობითი ინფორმირებული თანხმობის მიღების შესახებ’’ პირველი მუხლის ,,ზ’’ ქვეპუნქტის თანახმად, სამკურნალო-პროფილაქტიკურ დაწესებულებებში სამედიცინო პერსონალი ვალდებულია, პაციენტისგან მიიღოს წერილობითი თანხმობა ექსტრაკორპორულ განაყოფიერებამდე.

55. ,,პაციენტის უფლებების შესახებ’’ საქართველოს კანონის 22-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სამედიცინო მომსახურების გაწევის აუცილებელი პირობაა პაციენტის, ხოლო მისი ქმედუუნარობის ან გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების უუნარობის შემთხვევაში, ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის ინფორმირებული თანხმობა. ინფორმირებული თანხმობა წინ უძღვის სამედიცინო მომსახურებას. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად ექსტრაკორპორული განაყოფიერებისას აუცილებელია წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა.

56. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ექსტრაკორპორული განაყოფიერების პროცესში მოსარჩელეთა მხრიდან დაცულია საქართველოს კანონმდებლობის ზემო აღნიშნული მუხლებით დადგენილი მოთხოვნები, რაც დასტურდება საქმეში არსებული მასალებით.

57. ამასთან, დადგენილია, რომ 2019 წლის 20 თებერვლის ხელშეკრულებით, რომელიც დაიდო ერთი მხრივ, მოსარჩელეების მინდობილ პირსა და მეორეს მხრივ სუროგატ დედას შორის, მხარეები შეთანხმდნენ სპეციალიზირებულ სამედიცინო დაწესებულებაში, სუროგატი დედის საშვილოსნოში კვერცხუჯრედისა და სპერმატოზოიდის შერწყმის შედეგად მიღებული ემბრიონის ტრანსპლანტაციაზე (გადატანაზე), მშობიარობის დაწყებამდე მისი მუცლით ტარებასა და დაბადებაზე, შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ. ხელშეკრულებაში მხარეებმა დაადასტურეს, რომ მათთვის ცნობილია საქართველოს კანონი ,,ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“, კერძოდ, 143-ე მუხლის შინაარსი - ,,სუროგატ დედას არ აქვს დაბადებული ბავშვის მშობლად ცნობის უფლება“.

58. დადგენილია, რომ 2019 წლის 23 თებერვალს ემბრიონი გალღობის შემდგომ გადატანილ იქნა წყვილის მიერ შერჩეული სუროგატი დედის საშვილოსნოში, ხოლო 2019 წლის 6 ნოემბერს დაიბადა ბავშვი.

59. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა მიერ დადგენილია, რომ სუროგატ დედას ბავშვთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ აქვს. საქმის მასალებში რაიმე ინფორმაცია ამასთან დაკავშირებით, რაც საფუძველი იქნებოდა სასამართლოსათვის დამატებით ეკვლია აღნიშნული საკითხი, არ არის. ამაზე არ მიუთითებენ არც მოპასუხე და არც მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს წარმომადგენელი, რომლის მოვალეობას არა მხარის პოზიციის წარმოდგენა, არამედ ბავშვის ინტერესების დაცვა წარმოადგენს.

60. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ბავშვის დაბადება რეგისტრირებულია, თუმცა მისი დაბადების აქტის ჩანაწერში არ არის მითითებული მშობლების მონაცემები. ამ ვითარებაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქართველოს კონსტიტუციის 5.4 მუხლზე, რომელიც სახელმწიფოს ავალდებულებს ხელი შეუწყოს ოჯახის კეთილდღეობას, როგორც პოზიტიური, ისე ნეგატიური თვალსაზრისით. აღსანიშნავია ,,ბავშვის უფლებათა კოდექსის“ მიზანი, რომელიც ბავშვის კეთილდღეობის უზრუნველყოფაა. მასში საგანგებოდ არის აღნიშნული, რომ ოჯახი, როგორც საზოგადოების ძირითადი უჯრედი და მისი წევრების, განსაკუთრებით კი ბავშვების ზრდისა და კეთილდღეობის ბუნებრივი გარემო აუცილებლად უნდა იყოს დაცული და მას აუცილებლად უნდა გაეწიოს თანადგომა (დოკუმენტის N5004-Iს; მიღების თარიღი: 20/09/2019. ელ რესურსი: https://matsne.gov.ge/).

61. ,,ბავშვის უფლებათა კონვენციის“ მიხედვით კი, ბავშვის პიროვნების სრული და ჰარმონიული განვითარებისათვის აუცილებელია იგი იზრდებოდეს ოჯახურ გარემოში, ბედნიერების, სიყვარულის და ურთიერთგაგების ატმოსფეროში.

62. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1197-ე მუხლის თანახმად, ბავშვს აქვს უფლება ცხოვრობდეს და იზრდებოდეს ოჯახში.

63. ბავშვთა უფლებათა კონვენციის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტს თანახმად, ბავშვის მიმართ ნებისმიერ ქმედებათა განხორციელებისას, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის მათი განმახორციელებელი - სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, რომლებიც მუშაობენ სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები – უპირველესი ყურადღება ეთმობა ბავშვის ინტერესების დაცვის უკეთ უზრუნველყოფას. ამავე კონვენციის მე-7 მუხლის, პირველი პუნქტის თანახმად, იმპერატიულად არის დადგენილი, რომ ბავშვის რეგისტრაციას დაბადებისთანავე გადის და მას დაბადებისთანავე აქვს უფლება, ჰქონდეს სახელი და შეიძინოს მოქალაქეობა, აგრეთვე, რამდენადაც ეს შესაძლებელია, უფლებამოსილია იცნობდეს თავის მშობლებს და გარემოსილი იყოს მათი მზრუნველობით.

64. ამასთან, სკასაციო პალატა ყურაღებას ამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაზე ბავშვის უფლებებთან და მშობლად გახდომის უფლებებთან მიმართებით, რომლის მიხედვით, ოჯახური ცხოვრების ცნება წარმოადგენს ავტონომიურ კონცეფციას. არ არსებობს ოჯახური ცხოვრების ფარგლების ამომწურავი განსაზღვრება, სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, იგი მოიცავს შემდეგს: „მშობლად გახდომის უფლება“ - აღნიშნული უფლება, ისევე როგორც „პირადი ცხოვრების” ცნება, მოიცავს პირთა უფლებას, დაცული იქნას მათი გადაწყვეტილებები გახდნენ გენეტიკური მშობლები (Dickson v. the United Kingdom [GC], §66; (Application no. 44362/04) 4.12.2007; შეადრ აგრეთვე: E.L.H. and P.B.H. v. the United Kingdom, nos. 32094/96 and 32568/96, Commission decision of 22 October 1997, DR 91-A, p. 61; Kalashnikov v. Russia (dec.), no. 47095/99, ECHR 2001-XI; Aliev v. Ukraine, no. 41220/98, § 187-89, 29 April 2003; and Evans v. the United Kingdom [GC], no. 6339/05, §71-72, ECHR 2007-I). შესაბამისად, წყვილის უფლება მიმართოს სამედიცინო ჩარევას ნაყოფის ჩასახვის მიზნით, ექცევა მე-8 მუხლის ფარგლებში, როგორც პირადი და ოჯახური ცხოვრების გამოხატულება (S.H. AND OTHERS v. AUSTRIA; §60; 3.11.2011 (Application no. 57813/00)). თუმცა, ცალკე მდგარი მე-8 მუხლის დებულებები არ ახდენს არც ოჯახის შექმნისა და არც შვილად აყვანის უფლებით უზრუნველყოფას. აღსანიშნავია კავშირი მშობლებსა და შვილებს შორის/მეურვეობა; დაქორწინებული წყვილის ოჯახში გაჩენილი ბავშვი წარმოადგენს ამ ურთიერთობის ipso jure ნაწილს; რამდენადაც, ბავშვის გაჩენის მომენტიდან და ამ ფაქტიდან გამომდინარე, არსებობს კავშირი ბავშვსა და მშობლებს შორის, რომელიც საკმარისია „ოჯახური ცხოვრების” დასადგენად და რომელიც არ გაწყდება, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა (შეადრ: CASE OF AHMUT v. THE NETHERLANDS, 28.11.1996; (Application no. 21702/93)).

65. აღსანიშნავია, რომ “ოჯახური ცხოვრება” არ მოიცავს მხოლოდ სოციალურ, მორალურ ან კულტურულ ურთიერთობებს; ის, აგრეთვე, მოიცავს, მატერიალური სახის ინტერესებს, რაც სხვა დანარჩენთან ერთად, გამოხატულია, ურთიერთ რჩენის ვალდებულებებით და იმ ვალდებულებით, რომელიც ხელშემკვრელ სახელმწიფოთა უმეტესობას ასახული აქვს ეროვნულ კანონმდებლობაში ქონების გარკვეული ნაწილის მინიჭების სახით (ფრანგულად “réserve héréditaire“). ამგვარად, მემკვიდრეობის უფლება შვილებსა და მშობლებს შორის და ბებია-ბაბუებსა და შვილიშვილებს შორის, იმდენად მჭიდრო კავშირშია ოჯახურ ცხოვრებასთან, რომ ექცევა მე-8 მუხლის ფარგლებში (MARCKX v. BELGIUM, §52, 13.06.1979 (Application no. 6833/74)).

66. სუროგაციის შედეგად დაბადებული ბავშვების სამართლებრივ აღიარებასთან მიმართებით აღსანიშნავია საქმეები: მენესონი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ და ლაბასი საფრანგეთის წინააღმდეგ. წინამდებარე საქმეები შეეხებოდა საფრანგეთში მშობლისა და შვილის ურთიერთობის სამართლებრივ აღიარებაზე უარს, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში სუროგაციის შედეგად წარმოიშვა. მომჩივნები ჩიოდნენ, რომ ბავშვთა საუკეთესო ინტერესებისათვის ზიანის მიყენებით, მათ არ შეეძლოთ საფრანგეთში მშობლისა და შვილის ურთიერთობის აღიარება მოეპოვებინათ, რომელიც სამართლებრივად საზღვარგარეთ წარმოიშვა. ევროპულმა სასამართლომ შემდგომში ორივე საქმეში მიუთითა, რომ ადგილი ჰქონდა კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევას, რომელიც ეხებოდა ბავშვთა უფლებას, პატივი სცენ მათ პირად ცხოვრებას. ევროპულმა სასამართლომ შენიშნა, რომ საფრანგეთის ხელისუფლებამ, მიუხედავად იმისა, რომ მათ იცოდნენ, რომ ბავშვები ამერიკის შეერთებულ შტატებში აღიარებულნი იყვნენ როგორც ბ-ნი და ქ-ნი ლ–ის შვილები, მომჩივნებს ეს სტატუსი ფრანგული კანონმდებლობის მიხედვით არ მიაკუთვნა. ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ეს წინააღმდეგობა ფრანგულ საზოგადოებაში ეჭვქვეშ დააყენებდა ბავშვების იდენტობას. სტრასბურგის სასამართლომ შემდგომში აღნიშნა, რომ სასამართლო პრაქტიკა სრულებით გამორიცხავდა სამართლებრივი ურთიერთობის დამყარებას კანონიერი სუროგაციის შედეგად უცხოეთში დაბადებულ ბავშვებსა და მათ ბიოლოგიურ მამას შორის. აღნიშნული აჭარბებდა სახელმწიფოებისთვის იმ სფეროში მინიჭებულ ფართო შეფასების ზღვარს, რომელიც სუროგაციასთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებებს შეეხებოდა (იხ. კვლევა ბავშვის უფლებებთან მიმართებით - ელ. რესურსი: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ვებ.გვერდი <http://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/saertashoriso-kvlevebi5.pdf>).

67. მნიშვნელოვანი განმარტება გააკეთა სტრასბურგის სასამართლომ საქმეში ლაბორი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ (საჩ. ნომ. 44024/13), რომელიც შეეხებოდა საფრანგეთში ფრანგი წყვილის მიერ მათსა და უკრაინაში სუროგაციის შედეგად დაბადებულ ბავშვს შორის მშობლისა და შვილის კავშირის აღიარების მოპოვების შეუძლებლობას, ასევე, საქმეებზე ფულონი საფრანგეთის წინააღმდეგ (საჩ. ნომ. 9063/14) და ბუვეტი საფრანგეთის წინააღმდეგ (საჩ. ნომ. 10410/14), რომლებიც შეეხებოდა სუროგაციის შედეგად დაბადებულ ბავშვებს შორის მშობლისა და შვილის კავშირის აღიარების მოპოვების შეუძლებლობას (იხ. კვლევა ბავშვის უფლებებთან მიმართებით - ელ. რესურსი: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ვებ.გვერდი <http://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/saertashoriso-kvlevebi5.pdf>).

68. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ქვემდგომი ინსტანციის საამართლოთა მიერ დადგენილ გარემოებაზე, რომლის მიხედვით, მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანომ, როგორც არასრულწლოვნის წარმომადგენელმა და მისი ინტერესების დამცველმა გამოთქვა, მოსაზრება სასარჩელო მოთხოვნებთან მიმართებით, კერძოდ, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმით შესაძლოა შეილახოს არასრულწლოვანის უფლებები, ვერ განხორციელდეს მისი სათანადო წესით დაცვა. ბავშვის ოჯახიდან მოშორება არის უკიდურესი ღონისძიება, რომლის გამოყენებაც გამართლებულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ბავშვის წინააღმდეგ მიმართული მყისიერი საფრთხე, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდება. ოჯახური ცხოვრება მოიცავს ფორმალურ-იურიდიულად ჯერ კიდევ არ აღიარებულ მშობლისა და შვილის კავშირს.

69. სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, შეფერხდება ან/და შეუძლებელი გახდება არასრულწლოვნის უფლებების განხორციელება და იგი კანონიერი წარმომადგენლების გარეშე ვერ შეძლებს დაიცვას თავისი უფლებები სრულწლოვანების ასაკის მიღწევამდე. შესაბამისად, დაუშვებელია სასამართლოს მხრიდან იმგვარი გადაწყვეტილების მიღება, რომელიც გამოიწვევს გენეტიკური კავშირის მქონე მშობელსა და არასრულწლოვნის დაშორებას და მისი უფლებების შესაძლო ხელყოფას.

70. ,,ბავშვის უფლებათა შესახებ” კონვენციის მე-8 მუხლის თანახმად, მონაწილე სახელმწიფოები ვალდებულებას იღებენ პატივი სცენ ბავშვის უფლებას, შეინარჩუნოს თავისი ინდივიდუალურობა, მოქალაქეობის, სახელისა და ოჯახური კავშირების ჩათვლით, როგორც ეს გათვალისწინებულია კანონით და არ დაუშვან ამაში კანონსაწინააღმდეგო ჩარევა. ხოლო მე-9 მუხლის შესაბამისად, მონაწილე სახელმწიფოები უზრუნველყოფენ, რომ ბავშვი არ დაშორდეს თავის მშობლებს მათი სურვილის საწინააღმდეგოდ, იმ შემთხვევათა გამოკლებით, როცა კომპეტენტური ორგანოები, სასამართლო გადაწყვეტილების თანახმად, სათანადო კანონისა და პროცედურის შესაბამისად განსაზღვრავენ, რომ ასეთი დაშორება აუცილებელია და უკეთ ემსახურება ბავშვის ინტერესებს.

71. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

72. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც.

73. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

74. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორს სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი (საგადახდო მოთხოვნა N41518; მოთხოვნის გაგზავნა ხაზინაში front - ოფისიდან: 24.09.2020; მოთხოვნის მიღება: 25.09.2020; ბანკში გაიგზავნა: 25.09.2020).

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი