საქმე №ას-1320-2020 28 იანვარი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ფ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.ფ–ძის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ ზიანის – 6500 ლარის ანაზღაურების შესახებ. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა, მოპასუხეს დაეკისროს შპს „გ.ს–ის“ სადგომიდან საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ მის ბალანსზე არსებული ავტომანქანის შეუფერხებლად გაყვანისათვის შპს-ს საჯარიმო სადგომზე ავტომანქანის გადაყვანისა და შენახვისათვის გადასახდელი ყველა ხარჯის ანაზღაურება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2018 წლის 5 ოქტომბერს თბილისი-სენაკი-ლესელიძის საავტომობილო გზის 85-ე კილომეტრზე თბილისის მიმართულებით მოძრავ ავტომანქანას მართავდა მოპასუხე. იგი შეეჯახა თანმხვედრი მიმართულებით მოძრავ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხულ ავტომანქანა „უაზსს“, თავდაცვის სამინისტროს სანომრე ნიშნით „AL-“, რომელსაც მართავდა თ.ზ–ძე.

3. აღნიშნული შემთხვევის ფაქტზე შედგა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი Nაბ000538595, რომლის თანახმად მოპასუხეს დაეკისრა ჯარიმა 250 ლარის ოდენობით. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მოცემული ავტოსატრანსპორტო შემთხვევისას მოპასუხის მოქმედება არ შეესაბამებოდა „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის პირველი პუნქტის მოთხოვნებს, რომელთა დაცვის შემთხვევაშიც შესაძლებელი იქნებიდა მომხდარი საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის არიდება. ამასთან, თ.ზ–ძეს საგზაო-სატრნსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება არ შეეძლო და მის ქმედებაში კანონის მოთხოვნათა უგულვებელყოფა არ აღინიშნა.

4. 2018 წლის 4 ნოემბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის ავტომანაქანის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე შეადგენდა 6500 ლარს და მისი აღდგენა დაზინებების შემდგომ მიზანშეუწონელია.

მოპასუხის პოზიცია:

5. მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ ცნო და მიუთითა, რომ ავტომანქანის მთლიანი ღირებულების – 6500 ლარის მისთვის დაკისრება უსაფუძვლოა. მან უნდა აანაზღაუროს მხოლოდ მიყენებული ზიანი 4000 ლარის ოდენობით. ამასთან, მთლიანად ცნო მეორე სასარჩელო მოთხოვნაც.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 4000 ლარის, ასევე სადგომზე და საჯარიმოზე ავტომანქანის გადაყვანა-შენახვის ხარჯების გადახდა, მოსარჩელეს უარი ეთქვა 2500 ლარის ანაზღაურებაზე, რაც ამ უკანასკნელმა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 აგვისტოს განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და არ დაეთანხმა აპელანტის მითითებას, რომ სასამართლომ არ შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნაში არსებული ჩანაწერი დაზიანებული ავტომანქანის აღდგენის მიზანშეუწონლობის თაობაზე.

9. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ რაიონულმა სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებეს იმის შესახებ, რომ ავტომანქანის მთლიანი ღირებულება შეადგენდა 6500 ლარს, ნარჩენი ღირებულება – 2500 ლარს, ხოლო ზარალი – 4000 ლარს. სწორედ ამ ღირებულებებიდან გამომდინარე, მიიღო გადაწყვეტილება მოპასუხისთვის 4000 ლარის დაკისრების თაობაზე, ვინაიდან დაუშვებელია მოთხოვნა მოიცავდეს ავტომანქანის მთლიან ღირებულებას და, ამავე დროს, ავტომანქანის ნარჩენ ღირებულებასაც. ამასთან, როგორც მოწინააღმდეგე მხარე განმარტავს, საჯარიმო სადგომის ღირებულება მან გადაიხადა და მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების მე-2 დღესვე შეეძლო, წაეყვანა დაზიანებული ავტომანქანა.

10. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 992-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი საფუძველია დელიქტური ვალდებულება, რაც გულისხობს, რომ პირს ვალდებულება წარმოეშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის) შედეგად. განსხვავებით სახელშეკრულებო ვალდებულებისგან, რომელიც წარმოიშობა პირის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობიდან, დელიქტური ვალდებულება არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება და მისი წარმოშობისათვის უნდა არსებობდეს: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ქმედებას შორის. აღნიშნული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, პირს (ზიანის მიმყენებელს) უნდა დაეკისროს, დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 15.02.2018წ. განჩინებაში მოცემული მსჯელობა საქმეზე №ას-72-72-2018);

11. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო (შემდგომში – სსსკ) 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებაა, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 18.10.2017წ. განჩინებაში მოცემული მსჯელობა საქმეზე №ას-1127-1047- 2017 და საქმეზე №ას-189-189-2018).

12. მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის 102-ე მუხლზე, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. დასახელებული ნორმა წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ზოგად, პროცესუალურ სტანდარტს და ადგენს ვალდებულ პირს, რომელმაც მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი სათანადო გარემოებებზე მითითებითა და დასაშვები მტკიცებულებების წარდგენით უნდა დაადასტუროს. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტურის განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია;

13. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მტკიცებულებათა შეფასებას სასამართლო ახდენს ორი თვალსაზრისით: მათი სარწმუნოობის და არასარწმუნოობის და იმის მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებს ეს მტკიცებულება. მტკიცებულებათა შეფასება მოსამართლის შინაგანი რწმენით არ ნიშნავს სრულიად უანგარიშგებო დასკვნების გაკეთების უფლებას. სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა მიუთითოს მოსაზრებაზე, რის გამოც მან ზოგიერთი მტკიცებულება ცნო უტყუარად, ხოლო სხვები სარწმუნოდ. მტკიცებულებათა შეფასება ხორციელდება შემდეგი პრინციპების დაცვით: 1. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით; 2. მტკიცებულებები ფასდება ყოველმხრივ, სრულად (სრული მოცულობით) და მიუკერძოებლად (ობიექტურად); 3. მტკიცებულებათა შეფასებაში სასამართლო თავისუფლება, მისი დამოუკიდებლობა ფაქტისა და უფლების შესახებ საკითხის გადაწყვეტაში უზრუნველყოფილია შემდეგი პრინციპით: არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ნებისმიერი მტკიცებულება სასამართლომ შეიძლება უარყოს და ან პირიქით, მიიღოს, თუ მტკიცებულების ობიექტური შინაარსი შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. საპროცესო კანონმდებლობით თითოეულ მხარეს ევალება წარადგინოს საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად ისეთი მტკიცებულებები, რომელიც მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის შესატყვისად, აძლევს შესაძლებლობას, კონკრეტული გარემოება თუ ფაქტი დაადასტუროს. სასამართლო მტკიცებულებებს ერთობლივად აანალიზებს და მათი ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიდის დასკვნამდე მხარის მოსაზრების დასამტკიცებლად თითოეული ვარგისიანობისა და სამართლებრვი წონადობის თაობაზე.

14. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ კუთხით პირველი ინსტანციის სასამართლომ საკმარისად გამოიკვლია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, სწორად შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნა. პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელისთვის დაზიანებული ავტომანქანის (რომლის ამჟამინდელი ღირებულებაა 2500 ლარი) დაბრუნების პირობებში, მოპასუხისთვის ზიანის სახით ავტომანქანის სრული ღირებულების დაკისრება გამოიწვევს მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრებას. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანის – 2500 ლარის მოთხოვნის ნაწილში დაუსაბუთებელი და შეუსაბამოა, რაც გამორიცხავს მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 6500 ლარის სრული ოდენობით მოპასუხისთვის დაკისრებას.

15. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 2018 წლის 4 ნოემბრის №165/ს დასკვნით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმის შესახებ, რომ ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე, ექსპლუატაციაში ყოფნის გათვალისწინებით, შეადგენდა 6500 ლარს და მისი აღდგენა დაზიანებების შემდგომ მიზანშეუწონელია. ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება, მისი, ფიზიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, საორიენტაციოდ შეადგენს 2500 ლარს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი ავტომანქანის დაზიანებით მიყენებული მატერიალური ზარალის საორიენტაციო ოდენობა 4000 ლარია.

16. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია და მხარეთა შორის სადავო არაა, რომ მოპასუხემ გადაიხადა საჯარიმო სადგომის ღირებულება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სარჩელთან დაკავშირებით გადაწყვეტილების შემდეგ მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, სურვილისამებრ, თავისუფლად განეკარგა მისი კუთვნილი დაზიანებული ავტომანქანა.

17. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სასამართლომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად სწორად დაადგინა მოპასუხის ბრალეული ქმედების შედეგად, საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევისას, სატრანსპორტო საშუალების დაზიანების ფაქტი, რამაც 4000 ლარის მატერიალური ზიანი მიაყენა მოსარჩელეს.

18. სსკ-ის 408-ე მუხლი ადგენს, რომ იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა როგორც ქონებრივი, ისე არაქონებრივი ზიანისათვის დადგება ზიანის, მართლწინააღმდეგობის, მიზეზობრივი კავშირისა და როგორც წესი, ზიანის მიმყენებლის ბრალის ერთდროულად არსებობის შემთხვევაში. მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ დადგენილია სამივე წინაპირობის კუმულაციურად არსებობა, რაც მოპასუხისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველია.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

19. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

20. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული არ არის და იმდენად არასრულადაა დასაბუთებული, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რაც გახდა სამინისტროს სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

21. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ არ გამოუკვლევია საქმეში არსებული მტკიცებულებები და გარემოებები, კერძოდ, სასამართლომ იგნორირება მოახდინა საქმეზე დართულ ექსპერტიზის დასკვნაში არსებულ ჩანაწერზე, რომ დაზიანებული ავტომანქანის აღდგენა მიზანშეუწონელია და იმ ფაქტზე, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად სამინისტროს ქონება ფაქტობრივად გამოუსადეგარი გახდა. აღნიშნული კი მნიშვნელოვან საპროცესო დარღვევას წარმოადგენს.

22. კასატორის განმარტებით, სამინისტროს მიერ 6500 ლარის მოთხოვნა განაპირობა სწორედ იმ ფაქტმა, რომ დაკმაყოფილებული 4000 ლარის მოპასუხის მხრიდან ანაზღაურების შემთხვევაშიც კი სამინისტრო ვერ მოახდენს კუთვნილი ავტომობილის აღდგენას და მის გამოყენებას.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

24. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

26. მოპასუხის მხრიდან ავტოსაგზაო წესების დარღვევის შედეგად მომხდარი შემთხვევისას დაზიანდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანა.

27. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 2018 წლის 4 ნოემბრის №165/ს დასკვნის შესაბამისად, ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება დაზიანებამდე, ექსპლუატაციაში ყოფნის გათვალისწინებით, შეადგენდა 6500 ლარს და მისი აღდგენა დაზიანებების შემდგომ მიზანშეუწონელია. ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულება, მისი, ფიზიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, საორიენტაციოდ შეადგენს 2500 ლარს. ამდენად, წარმოდგენილი ავტომანქანის დაზიანებით მიყენებული მატერიალური ზარალის საორიენტაციო ოდენობა 4000 ლარია.

28. მოპასუხემ გადაიხადა საჯარიმო სადგომზე მოსარჩელის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების ყოფნისა და სხვა საჭირო ხარჯები და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სარჩელთან დაკავშირებით გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, თავისუფლად განეკარგა მისი კუთვნილი დაზიანებული ავტომანქანა.

29. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი ფაქტი სადავო ავტომანქანის აღდგენისა და სამომავლო ექსპლუატაციის მიზანშეუწონლობის შესახებ. აღნიშნულის საფუძველზე კასატორს უნდა მიეღო ავტომანქანის სრული ღირებულება და არა მხოლოდ მიყენებული ზიანის ოდენობა.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

32. საკასაციო სასამართლო საქმეზე აღნიშნავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან.

33. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი.

34. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი(ე.წ. „გენერალური დელიქტი“).

35. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

36. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. არაქონებრივი ზიანი ეტიმოლოგიურად მორალური ზიანის იდენტურია. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

37. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადექვატურობა.

38. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

39. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როდესაც კრედიტორი თავადაც არის პასუხისმგებელი დამდგარი შედეგისათვის (სსკ-ის 415-ე მუხლი;) პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.

40. ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განასკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია (26.07.2019წ. საქმე №ას-862-2019).

41. სხვა საქმეზე საკასაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის შემთხვევაში ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი განმტკიცებულია სსკ-ის 408-ე მუხლში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც არსებობდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე. ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ ზიანი არის ის ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც არ დადგებოდა რომ არა ვალდებულების დარღვევა. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ზიანის გამომწვევმა პირმა უნდა აღადგინოს ის თავდაპირველი მდგომარეობა, რომელიც ზიანის გამომწვევი მოვლენის გარეშე იარსებებდა. ნატურით რესტიტუციის დამაბრკოლებელ გარემოებას პირველადი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობა წარმოადგენს (სსკ-ის 409 მუხლი). ამდენად, კანონმდებელი ზიანის მიმყენებლის მიერ ზიანის ნატურით რესტიტუციის პრინციპს უპირატესობას ანიჭებს, კერძოდ, დაზარალებულს არ აქვს უფლება ზიანის მიმყენებელს ნატურით რესტიტუციის ნაცვლად, ფულადი ანაზღაურება მოსთხოვოს, თუ რესტიტუცია შესაძლებელია და ის არათანაზომიერად დიდ დანახარჯს არ მოითხოვს (შდრ. სუსგ ას-98-93-2010, 8 ივნისი, 2010 წელი).

42. საკასაციო სასამართლო დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეაფასებს მოსარჩელე მხარის მოთხოვნას, სრულად მიიღოს მოპასუხის ბრალეული ქმედების შედეგად დაზიანებული ავტომანქანის ღირებულება და იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნის აღნიშნული სახით დაკმაყოფილება მოსარჩელის უსაფუძვლოდ გამდიდრებას გამოიწვევს ავტომანქანის ნარჩენი ღირებულების ნაწილში, ვინაიდან დადგენილია, რომ სადავო ავტოსატრანსპორტო საშუალება ამჟამად არსებულ, დაზიანებულ მდგომარეობაში შეფასებულია 2500 ლარად. ასევე დადგენილია, რომ თავდაპირველად ავტომანქანის საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 6500 ლარს, შესაბამისად, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება კვლავ მოსარჩელეს ერიცხება და მას ნებისმიერ დროს შეუძლია, განკარგოს იგი, საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი, რომლის ანაზღაურება მოპასუხეს უნდა დაეკისროს, წარმოადგენს 4000 ლარს, მიუხედავად იმისა, მიზანშეწონილია თუ არა ავტომანქანის აღდგენა და მომავალში ექსპლუატაცია.

43. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

44. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

45. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

46. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (სუსგ 17.04.2019წ. საქმე №ას-9-2019).

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი