საქმე №ას-196-2020 15 ოქტომბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე,

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - სს „პ.ბ–ი’’ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ ლ.ჰ.ჯ–ა“(მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2010 წლის 23 დეკემბერს შპს ,,ლ.ჰ.ჯ–ამ“ (შემდგომში: მოსარჩელე) გააფორმა ხელშეკრულება შპს ,,ე.კ–თან“ გრანიტოკერამიკული ფილების მიწოდების თაობაზე. ჯამში გამყიდველს მყიდველისათვის უნდა მიეწოდებინა 4838.2 კვ.მ. ფილა, რაშიც მყიდველისგან უნდა მიეღო 137894.40 ლარი.

2. სს ,,პ.ბ–მა“ (შემდგომში: მოპასუხე, კასატორი) 2010 წლის 30 დეკემბერს ინტერპრესნიუსის საშუალებით გაავრცელა ინფორმაცია იმის თაობზე, რომ „მოსარჩელეს ჰქონდა ფინანსური პრობლემები. შესაბამისად, მოხდა სესხის რესტრუქტურიზაცია. ამის მიუხედავად კლიენტმა კვლავაც ვერ შეასრულა ბანკის მიმართ ვალდებულებები და უკიდურესად არამოთანამშრომლე პოზიცია დაიკავა. ბანკს აღებული აქვს სააღსრულებო ფურცელი და სრული უფლება აქვს მოახდინოს გირაოში ჩადებული ქონების რეალიზაცია. ამის მიუხედავად ბანკი დღემდე ცდილობდა კლიენტისთვის შესრულების ბოლო შანსი მიეცა, კლიენტი ნაცვლად ამისა ყველა ღონეს ხმარობდა, რომ ამ პროცესისთვის ხელი შეეშალა“.

3. მოსარჩელემ 2011 წლის 19 აპრილს მიიღო ელექტრონული წერილი, რომლითაც მყიდველმა უარი განაცხადა მხარეებს შორის 2010 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების პირობების შესრულებაზე, იმ მოტივით, რომ მათთვის ცნობილი გახდა კომპანიის წინააღმდეგ მიმდინარე სააღსრულებო წარმოების შესახებ.

4. 2011 წლის 11 იანვრიდან 9 დეკემბრამდე მოპასუხის განცხადების საფუძველზე მოსარჩელის მიმართ მიმდინარეობდა სააღსრულებო წარმოება, რომელიც მოპასუხისვე ინიციატივით შეწყდა.

5. სასარჩელო მოთხოვნა

5.1. მოსარჩელემ 2014 წლის 17 აპრილს სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა ზიანის ანაზღაურება მიუღებელი შემოსავლის სახით - 385535.44 ლარის ოდენობით.

6. მოპასუხის პოზიცია

6.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო უსაფუძვლობის გამო, ამასთან წარადგინა მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი და განმარტა, რომ მოსარჩელისთვის 2011 წლის 17 აპრილამდე ცნობილი იყო ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე და სარჩელის შეტანის დროისათვის გასულია სამ წლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა - 34 439 ლარი, ხოლო მიუღებელი შემოსავლის სახით - 351096.44 ლარის დაკისრებაზე ეთქვა უარი.

8. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

8.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემაც, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა;

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 ივლისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) და მიუთითა მათზე.

9.3. სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მოპასუხის ბრალეულობის თაობაზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მოპასუხის მხრიდან უსაფუძვლოდ დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შედეგად. საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 4 დეკემბრის მიმართვის თანახმად, მოვალეების მხრიდან მორიგებაზე თანდართული ორი გრაფიკი დაირღვა წელიწადში მხოლოდ ორჯერ და თითოეულ გრაფიკზე ვადაგადაცილების საერთო დღეების რაოდენობა არ აღემატებოდა 60 დღეს, რაც არ წარმოადგენდა მორიგების პირობების დარღვევას და არ არსებობდა იძულებითი აღსრულების საფუძველი. მოპასუხის განცხადების საფუძველზე 2011 წლის 11 იანვარს დაწყებული სააღსრულებო წარმოება შეწყდა 2011 წლის 9 დეკემბერს მისი უსაფუძვლობის გამო. მოპასუხის მიერ გამოქვეყნებული განცხადების საფუძველზე მოსარჩელის მიმართ დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შედეგად, 2011 წლის 19 აპრილს მყიდველმა უარი განაცხადა მოსარჩელესთან 2010 წლის 23 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების პირობების შესრულებაზე. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ აღნიშნული მიუღებელი შემოსავალი პირდაპირ და უშუალო კავშირშია მხარეებს შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან.

9.4. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 2 სექტემბრის დასკვნის თანახმად, თუ მოსარჩელე 2010 წლის 23 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე განახორციელებდა მოპასუხისთვის გრანიტოკერამიკული ფილების რეალიზაციას იმ ოდენობით და ღირებულებით, რაც ხელშეკრულებაშია აღნიშნული, ასევე ფილების შესყიდვასა და საქართველოში ჩამოტანაზე გაწევდა ხარჯებს, კომპანია საორიენტაციოდ მიიღებდა - 39605 ლარის მოგებას, რაც მოგების გადასახადის გარეშე შეადგენს - 34 439 ლარს.

9.5. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში, სასამართლოს შეფასებით ის გარემოება, რომ განცდილი ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის) ფულადი რესურსით მოსარჩელე წარმატებული ბიზნეს საქმიანობით კვლავ მოგებას/შემოსავალს მიიღებდა ემყარება მხოლოდ ვარაუდს, რომელიც არ შეიძლებოდა მიჩნეული ყოფილიყო უტყუარ გარემოებად.

9.6. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია ელექტრონული წერილების არასარწმუნო მტკიცებულებად მიჩნევის თაობაზე და განმარტა, რომ წარმოდგენილი მიმოწერით დასტურდებოდა მყიდველსა და გამყიდველს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტა. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 20 მაისის დასკვნის შესაბამისად, განხორციელდა კ.ჟ–ის ელექტრონული ფოსტების დათვალიერება და ამოღებული იქნა ინფორმაციები ელექტრონული ფოსტით შემოსული და გასული წერილების შესახებ.

9.7. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი გარემოების არსებობის თაობაზე და სსკ-ის 128-ე, 129-ე, 130-ე და 1008-ე მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ მოსარჩელეს მყიდველის მხრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ელექტრონული წერილი გაეგზავნა 2011 წლის 19 აპრილს, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა 2014 წლის 17 აპრილს, კანონით დადგენილი სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლამდე.

10. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 3 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ საკმარისად არ იმსჯელა საქმისთვის მნიშვნელოვან გარემოებებზე, როგორიცაა ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მიწერილი მეილი, ასევე მოპასუხის მოსაზრებები ხანდაზმულობის საკითხებთან დაკავშირებით. კასატორის განმარტებით, მიზეზობრივი კავშირის არარსებობა მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას და დამდგარ ზიანს შორის იმითაც დასტურდება, რომ სასამართლომ მოსარჩელის უფლების დარღვევის თარიღად ცნო მყიდველის 2011 წლის 19 აპრილის ელექტრონული წერილი და არა მოპასუხის მიერ 2010 წლის 30 დეკემბერს ინტერპრესნიუსის საშუალებით გაკეთებული განცხადება, რაც ნიშნავს იმას, რომ თუ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხიმგებლობა ეკისრება კასატორს, მაშინ უფლების დარღვევას ადგილი ჰქონდა 2010 წლის 30 დეკემბერს.

10.3. კასატორის შეფასებით, აღსრულების დაწყება და განცხადების გამოქვეყნება ვერ გამოიწვევდა იმ შედეგს, რაზეც სასამართლო მიუთითებს. საქმეში მთავარი, არსებითი მტკიცებულების ადგილი უჭურავს მეილს, რომელიც მოსარჩელისთვის საკმარისი გახდა ხელშეკრულების შესაწყვეტად. სასამართლო ამ ფაქტს არ აფასებს სათანადოდ, რაც გახდა საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღების მიზეზი.

10.4. ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით სასამართლო დაეყრდნო მეილს, რომელიც გახდა ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი სადაც არსებობოს ჩანაწერი „როგორც წინა კვირაში შევთანხმდით“ აღნიშნული ჩანაწერიდან ირკვევა, რომ მყიდველისთვის აღსრულების დაწყების ფაქტზე ცნობილი იყო მეილის მოწერამდე. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2011 წლის 19 აპრილიდან და არა „წინა კვირიდან“. სასამართლომ არ გამოიკვლია მოსარჩელემ შეიტყო თუ არა ხსენებულ თარიღამდე ადრე მისი უფლების დარღვევის შესახებ.

10.5. სასამართლომ უდავო ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც დაეყრდნო ამოღებული ელექტრონული ფოსტების სათაურებში დაფიქსირებულ ინფორმაციას, რაც ვერ აქარწყლებს ეჭვს, რომ მეილის მისამართი ნამდვილად ეკუთვნის მოსარჩელეს.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 28 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

16. კასატორის ძირითადი საკასაციო პრეტენზია ეხება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და არასწორად დაასკვნა, რომ მითითებული მტკიცებულებების საფუძველზე მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი დასტურდებოდა.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი. (იხ. სუსგ საქმე №ას-1376-2019, 13 დეკემბერი, 2019 წელი)

18. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი.

19. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

20. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. არაქონებრივი ზიანი ეტიმოლოგიურად მორალური ზიანის იდენტურია. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე.

21. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

22. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში.

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 992-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარი და სტაბილური პრაქტიკა. მითითებული ნორმის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

24. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტიცების ტვირთის ობიექტურად და სამართლიანად განაწილების პირობებში, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელის მხარეზეა. ამასთან, ზიანი ობიექტური მოცემულობით უნდა შეფასდეს და არა სუბიექტური დამოკიდებულებით. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. ამავე მუხლითაა განმარტებული მიუღებელი შემოსავალი, კერძოდ, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო (იხ. საქმე სუსგ №ას-307-291-2011, 24 ოქტომბერი, 2011 წელი).

25. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

26. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას მოპასუხის ბრალეულობის თაობაზე. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მოპასუხის მხრიდან უსაფუძვლოდ დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შედეგად. მოსარჩელის მიუღებელი შემოსავალი უშუალო კავშირშია შპს „ე.კ–თან“ გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან. შესაბამისად ნასყიდობის ხელშეკრულების მოშლის გამო გამოწვეული ზიანი (სავარაუდოდ მისაღები მოგება) შეადგენს 34439 ლარს.

27. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს სხვადასხვა ტიპის ვადებს. მათ შორისაა სამოქალაქო უფლების განხორციელების ვადები, რომლებიც სხვა ვადებთან ერთად გულისხმობს უფლების დაცვის ხანდაზმულობის ვადებს. სასარჩელო ხანდაზმულობა არის კანონით დადგენილი დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც შელახულია, შეუძლია მოითხოვოს იძულებითი აღსრულება ან უფლების დაცვა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. თუკი დარღვეული უფლების იძულებით დაცვის შესაძლებლობა კანონით განსაზღვრული ვადით არ იქნებოდა შეზღუდული, ეს გამოიწვევდა სამოქალაქო საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანის გაძნელებას, ვინაიდან დიდია ალბათობა საქმესთან დაკავშირებული უტყუარი მტკიცებულებების დაკარგვისა, საქმეში მონაწილე პირების მიერ საქმის გარემოებების არაადეკვატურად აღქმისა და სხვა. ამრიგად, სასარჩელო ხანდაზმულობა ხელს უწყობს რა სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილიზაციას, ამავდროულად ემსახურება სახელშეკრულებო დისციპლინის სიმყარეს და ეხმარება სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს თავიანთი უფლებებისა და ვალდებულებების აქტიურად და დროულად განხორციელებაში (იხ. სუსგ №ას-266-254-2013, 25 დეკემბერი, 2013 წელი).

28. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ გარანტიად. გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს. შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისგან (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2013 წლის 5 ნოემბრის №3/1/531 გადაწყვეტილება საქმეზე ისრაელის მოქალაქეები – თ. ჯ-ი, ნ. ჯ-ი და ი. ჯ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, II, 21).

29. ამასთან, მნიშვნელოვანია იმ მომენტის ზუსტად განსაზღვრა, რომელიც უკავშირდება ხანდაზმულობის ვადის დადგენას. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ ხანდაზმულობის თაობაზე განმარტა შემდეგი: „ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა“ (იხ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

30. ამრიგად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. ამასთან, ივარაუდება, რომ მან დარღვევის განხორციელებისთანავე შეიტყო აღნიშნულის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-988-1021-2011, 15 ნოემბერი, 2011 წელი).

31. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის შესაბამისად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. აღნიშნული ნორმა სპეციალურად განსაზღვრავს დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისათვის სასამართლოსთვის მიმართვის 3-წლიან ვადას.

32. წარმოდგენილ დავაში, მოპასუხემ მოთხოვნა სადავოდ გახადა ხანდაზმულობაზე მითითებით, რაც წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილების შემაფერხებელ შესაგებელს და ასეთ დროს, მოსარჩელეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი იმისა, რომ არ არსებობს ამ ინსტიტუტის გამოყენების წინაპირობები (მან უნდა ამტკიცოს ხანდაზმულობის ვადის შეჩერება, შეწყვეტა და სხვა). საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნის კანონით განსაზღვრული 3-წლიანი ვადა მართებულად დაუკავშირა ელექტრონული წერილის თარიღს - 2011 წლის 19 აპრილს, რის შედეგადაც სასარჩელო მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული.

33. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 128-130-ე მუხლები, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

34. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი კასატორს უნდა დაუბრუნდეს 2019 წლის 10 დეკემბერს №515525640 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1 722 ლარის 70% - 1 205.40 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „პ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „პ.ბ–ი“ (ს/კ: ......), დაუბრუნდეს 2019 წლის 10 დეკემბერს №515525640 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1 722 ლარის 70% - 1 205.40 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300 773 150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე