საქმე №ას-442-2020 25 ნოემბერი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი – ნ.ც–ძე (მოსარჩელე)

მეორე კასატორი - სს „ხ.ბ.ს–ო“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ნ.ც–ძე (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, პირველი აპელანტი ან პირველი კასატორის), 2016 წლის 16 მარტიდან, 2018 წლის 26 სექტემბრამდე დასაქმებული იყო სს ,,ხ.ბ.ს–ოს“ (შემდეგში: მოპასუხე, მეორე აპელანტი, დამსაქმებელი ორგანიზაცია ან მეორე კასატორი) საბანკო ბარათების სამმართველოს უფროსი მენეჯერის პოზიციაზე, უვადოდ და მისი დასაბეგრი ხელფასი გათავისუფლების დროისათვის შეადგენდა 2 125 ლარს(ტ.1,ს.ფ. 22-60).

2. მოსარჩელემ, მოპასუხისგან, 2018 წლის 24 სექტემბერს მიიღო წერილობითი შეტყობინება, შრომითი ურთიერთობის იმავე წლის 28 სექტემბრიდან შეწყვეტის შესახებ, ხოლო, 2018 წლის 26 სექტემბერს ელექტრონულად მიიღო 2018 წლის 25 სექტემბრის ბრძანება გათავისუფლების შესახებ, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 37.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად (ტ.1,ს.ფ. 61-62).

3. მოსარჩელემ, 2018 წლის 25 სექტემბერს, დამსაქმებელს მოსთხოვა წერილობითი დასაბუთება გათავისუფლების საფუძვლების შესახებ. ელექტრონულად გაგზავნილ პასუხში მითითებული იყო, რომ საბანკო ბარათების სამმართველოში ორგანიზაციული ცვლილებების შედეგად 7 საშტატო ერთეულიდან გაუქმდა 3 შტატი, კერძოდ 2 ერთეული უფროსი მენეჯერისა და 1 ერთეული მენეჯერის პოზიცია, მათ შორის მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა. შეტყობინებაში მითითებულია, რომ მითითებულ სამმართველოში ორგანიზაციული ცვლილებები ეხება საგადახდო სისტემების ექვაირინგის ბიზნეს მიმართულებას, ვინაიდან, ბაზრის ამ სეგმენტში სტრუქტურული მოდელის ცვლილებებიდან გამომდინარე ადგილი აქვს ბრუნვების და შემოსავლების მკვეთრ კლებას, რის გამოც შემოსავლების გენერირების თვალსაზრისით ამ მიმართულებას არათუ პრიორიტეტი აღარ გააჩნია, არამედ ის პრაქტიკულად არ მონაწილეობს ბანკის ბიუჯეტის საპროგნოზო გათვლებში. შექმნილი ახალი რეალობისა და მათ შორის დატვირთვის მაჩვენებლების გათვალისწინებით, ბანკისთვის გაუმართლებელია საბანკო ბარათების სამმართველოს დაკომპლექტება ექვაირინგის მიმართულებით სპეციალიზირებული თანამშრომლებით და შემოსავლების მკვეთრი შემცირების პირობებში ბანკი იძულებულია განახორციელოს ხარჯების ოპტიმიზაცია კადრების შემცირების ხარჯზე. შეტყობინებაში ასევე მითითებულია, რომ საბანკო ბარათების სამმართველოსა და მოსარჩელის გამოცდილებისათვის რელევანტურ მსგავს სხვა პოზიციაზე ბანკს არ აქვს ამ ეტაპზე ვაკანსია, რის გამოც ბანკი მოკლებულია შესაძლებლობას შესთავაზოს მოსარჩელეს ურთიერობის ცვლილება/ტრანსფორმირება (ტ.1,ს.ფ. 63-65).

4. გათავისუფლების შემდეგ, მოსარჩელემ, 2 თვის სახელფასო ანაზღაურება მიიღო კომპენსაციის სახით.

5. შემოსავლების სამსახურის 15.03.2019 წლის წერილის მიხედვით, ნ.ც–ძეს 2018 წლის ნოემბრის თვეში სხვა ორგანიზაციებიდან ხელფასის სახით მიღებული აქვს 1 161.55 ლარი, 2018 წლის დეკემბრის თვეში - 2 051.39 ლარი, ასევე 677.42 ლარი, ხოლო 2019 წლის თებერვლის თვეში - 1 500 ლარი.

6. დამსაქმებლის საშტატო ნუსხის მიხედვით, მოსარჩელის გათავისუფლების შემდეგ, მისი თანამდებობის კვალიფიკაციისა და უნარ ჩვევების შესაბამისი ან ტოლფასი ვაკანტური თანამდებობა არ არსებობს.

7. მოსარჩელის მოთხოვნა

7.1. დასაქმებულმა, 2018 წლის 31 ოქტომბერს, სარჩელი აღძრა სასამართლოში, დამსაქმებელი ორგანიზაციის წინააღმდეგ, მოითხოვა:

7.1.1. ორგანიზაციის 2018 წლის 25 სექტემბრის #პ-22 ბრძანების ბათილად ცნობა;

7.1.2. მოსარჩელის აღდგენა პირვანდელ სამუშაო ადგილზე, ან ტოლფასი სამუშაოთი უზრუნველყოფა;

7.1.3. მოპასუხისთვის, დასაქმებულის სასარგებლოდ, გათავისუფლებიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრება, ყოველთვიური შრომის ანაზღაურების 2 125 ლარი.

8. მოპასუხის შესაგებელი

8.1. მოპასუხემ, წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და სარჩელის უსაფუძვლობაზე მიუთითა.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

9.1.1. ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებელი ორგანიზაციის #პ-22 ბრძანება დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ;

9.1.2. დამსაქმებელს, დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის - 11 609.64 ლარის გადახდა (სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაცვლად).

10. მხარეთა სააპელაციო საჩივრების მოთხოვნები

10.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, პირველმა აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მეორე აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

11.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) და მიუთითა მათზე.

11.3. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება ბრძანების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა რაიმე ისეთი ქმედების ჩადენა, რაც ობიექტურად გაამართლებდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას და დაასაბუთებდა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების მიზანშეწონილობას. ასევე, არ დასტურდებოდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სხვა რომელიმე საფუძვლის არსებობა.

11.4. სააპელაციო სასამართლომ, გაიზიარა წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტში ასახული გარემოება, და განმარტა, დამსაქმებელმა ორგანიზაციამ, დაადასტურა, რომ არსებობდა საწარმოს რეორგანიზაციის წინაპირობები, კერძოდ, ეკონომიკური გარემოებები, შემოსავლის შემცირება, რამაც გამოიწვია სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა, რის გამოც მართლზომიერად განხორციელდა საწარმოს რეორგანიზაცია, თუმცა მოპასუხემ ვერ მიუთითა და შესაბამისად ვერც დაადასტურა, რომ მას წინასწარ გაწერილი ჰქონდა მკაფიო, ნათელი და გამჭვირვალე პროცედურები, კერძოდ იმ სამმართველოში არსებული პოზიციებიდან, რომელსაც რეორგანიზაცია შეეხო, რა კრიტერიუმებზე დაყრდნობით განისაზღვრა, თუ ვინ უნდა დარჩენილიყო, ხოლო ვისთან უნდა შეწყვეტილიყო შრომითი ურთიერთობა. არ დგინდება, თუ რა კრიტერიუმით იქნა შერჩეული მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება, რის გამოც მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება მართლსაწინააღმდეგოდ იქნა მიჩნეული. მოპასუხის მითითებით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი გახდა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტი, რაც ითვალისწინებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას ეკონომიკური გარემოებების, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებებისას, რომელიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას, ანუ შრომითი ურთიერთობა მოიშალა დამსაქმებლის ინიციატივით.

11.5. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმეზე დადგენილი იყო რომ არ არსებობდა მოსარჩელის გათავისუფლებამდე მის მიერ დაკავებული ან მსგავსი თანამდებობა, ამასთან, რეორგანიზაცია, მისი სამართლებრივი საფუძვლებისა და არსებული გარემოებების გამართულობის მიუხედავად, ცალსახად შესაძლოა არ იწვევდა მოსარჩელის გათავისუფლებას, ამიტომ სამართლიანი იყო, მოსარჩელისათვის კომპენსაციის გადახდა.

12. დასაქმებულის საკასაციო საჩივარი

12.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დასაქმებულმა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად, სასარჩელო მოთხოვნის შესაბამისად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12.2. პირველი კასატორის განმარტებით, ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა, დამსაქმებელ კომპანიას არასწორად დააკისრეს კომპენსაცია. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ სადავო ბრძანების არამართლზომიერად ცნობის პირობებში, დამსაქმებელს იძულებითი განაცდურიც უნდა დაეკისროს და კომპენსაციაც.

13. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი

13.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დამსაქმებელმაც, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

13.2. მეორე კასატორის განმარტებით, გაუგებარია, რეორგანიზაციის ჩატარების მართლზომიერების პირობებში, სადავო ბრძანების არამართლზომიერად ცნობა. მეორე კასატორის კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას.

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

14.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 9 სექტემბრის განჩინებებით მხარეთა საკასაციო საჩივრები წარმოებაშია მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

17. საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა)განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

ბ)სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირველმა კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება გაასაჩივრა, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ნაწილში, რომლის მიხედვითაც, არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელის მოთხოვნა იმავე ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის თაობაზე და შესაბამისად, იძულებითი განაცდურის მოთხოვნის ნაცვლად, მიეცა კომპენსაცია, „უფლებრივი რესტიტუციის“ მიზნით. მეორე კასატორის, ძირითადი პრეტენზია, კი შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების დასაბუთებულობას ეხება.

21. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი შედეგის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება - სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8 (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 48.8 მუხლი) „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება“, (დამატ. იხ. სშკ-ის 2.1, 2.2 მუხლი), 44-ე (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 58-ე მუხლი) „შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ასევე, სსკ-ის 394.1 „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება“ და 408.1-ე „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ მუხლები.

22. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“ ქვეპუნქტი.

23. მითითებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ორგანიზაციული ცვლილებები (რეორგანიზაცია) მხოლოდ მაშინ წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ არსებობს სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა (შდრ. სუსგ №ას-1444-1364-2017, 9.03.2018)., ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თავისთავად, რეორგანიზაციის ჩატარების მართლზომიერი საფუძვლების არსებობა, ავტომატურად, რეორგანიზაციის საფუძვლით, ნებისმიერი გათავისუფლებული პირთან, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ბრძანების დასაბუთებულობას არ გულისხმობს. დამსაქმებელმა ორგანიზაციამ, მსგავს შემთხვევაში უნდა დაამტკიცოს, როგორც რეორგანიზაციის ჩატარების აუცილებლობა, აგრეთვე, ობიექტური საფუძვლებით ჩატარებული რეორგანიზაციისას, სწორედ მოსარჩელის კადრის შემცირება რომ იყო უკიდურესი ზომა, და, სწორედ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტით იყო, მიზნის მიღწევა შესაძლებელი, ეს გარემოებაც.

24. საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა არჩევანისას უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენაჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა. (იხ. სუსგ № ას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.; შდრ. საქმე # 1124-1080-2016, 10.03.2017წ.).

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, მიუხედავად იმისა, რომ საფუძველს მოკლებული იყო და მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების მართლზომიერება, საპირისპიროდ, ვერც მოსარჩელემ უზრუნველჰყო, იმ გარემოების წარმატებით მტკიცება, რომ სამსახურში, მისი გათავისუფლების შემდეგ არსებობდა იგივე, ან ტოლფასი თანამდებობა, რომელზეც, ამ უკანასკნელის აღდგენის შესაძლებლობა ექნებოდა სასამართლოს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტი).

26. საკასაციო პალატა, შრომით დავებში, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციფიკურობის შესახებ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე მიუთითებს „საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა.“ (იხ. სუსგ. ას-1483-2019, 2019 წლის 19 დეკემბერი).

27. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული ნორმის გამოყენების საკითხზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სხვა საქმეზე განმარტა შემდეგი: „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დასახელებულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ Nას-951-901-2015, 29.01.2016წ.; N ას-931-881-2015., 29.01.2015წ). ამავე ნორმის მიხედვით, სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის მიზნებისთვის ტოლფასი სამუშაო ნიშნავს, როგორც ფუნქციური დატვირთვით, ისე შრომის ანაზღაურების მხრივ მსგავს თანამდებობას.

28. როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი პირი შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და მხარეთა კანონიერი ინტერესების გათვალისწინებით, მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე. შესაბამისად, თუ სასამართლომ დაადგინა, რომ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი უფლებადარღვეული დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. ამ მიზნით, მან უნდა გამოიკვლიოს რა ადამიანურ რესურსს ფლობს დამსაქმებელი, რა ტოლფასი ვაკანტური პოზიციები აქვს მას, რა ფუნქციური მსგავსებაა პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის. იმავდროულად, სასამართლომ კვლევის შედეგები უნდა შეუსაბამოს უკანონოდ დათხოვნილი პირის ნებას, ინტერესსა და შესაძლებლობას, დაიკავოს კონკრეტული ტოლფასი თანამდებობა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 270-272).

29. ამდენად, საკასაციო სასამართლო, პირველი კასატორის პრეტენზიის პასუხად განმარტავს, რომ იმავე ან ტოლფასი თანამდებობის არსებობის მტკიცების ტვირთი მასზე იყო, რაც წარმატებით ვერ იკისრა, ამასთან, კანონმდებლობა ალტერნატიულად ითვალისწინებს იმავე ან მსგავს თანამდებობას ან კომპენსაციის დაკისრებას დამსაქმებლისთვის, შესაბამისად, დასაქმებულის პრეტენზია კომპენსაციასთან ერთად იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებაზე დაუსაბუთებელია და სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

30. კომპენსაციის ოდენობის შესახებ, კასატორის პრეტენზია აგრეთვე დაუსაბუთებელია, ვინაიდან დადგენილია, რომ მან ორი თვის კომპენსაცია (გასათვალისწინებელია, რომ კანონით დადგენილი, შრომითი ურთიერთობის მართლზომიერად შეწყვეტისთვის გათვალისწინებული კომპენსაცია განსხვავდება, საფუძვლებითაც და მიზნითაც, უფლებრივი რესტიტუციის მიზნით გაცემული კომპენსაციისგან) მიიღო, აგრეთვე სამსახურიდან გათავისუფლებიდან მალევე, დადასტურებულია, რომ სხვადასხვა ორგანიზაციებიდან მიიღო ანაზღაურება, რაც კომპენსაციის გაცემის დროს მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს.

31. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკასაციო საჩივრით მეორე კასატორი, მხოლოდ რეორგანიზაციის ჩატარების მართლზომიერებაზე უთითებს, ხოლო კომპენსაციის გონივრულ ოდენობად ქვემდგომი ინსტანციების მიერ დადგენილ თანხას მიიჩნევს (რეორგანიზაციის მართლზომიერების შესახებ დამატ. იხ. წინამდებარე განჩინების 23-24-ე პუნქტები).

32. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ხ.ბ.ს–ოს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველად;

2. ნ.ც–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველად;

3. სს „ხ.ბ.ს–ოს“ (ს/კ: ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს, საკასაციო საჩივარზე, 2020 წლის 6 აგვისტოს №2 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 580,48 ლარის 70% - 406.33 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე