საქმე №ას-1134-2020 3 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.პ–ი, გ.პ–ი, ლ.პ–ი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ბ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეშლის აღკვეთა, ბინიდან გამოსახლება (ძირითადი სარჩელით), ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მესაკუთრედ აღიარება (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.ბ–მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან თავდაპირველი მოსარჩელე) მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ლ.პ–ის, გ.პ–ის, ნ.პ–ის, ნანა პეტრიაშვილის (შემდეგში: მოპასუხეები) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხეების მხრიდან მოსარჩელის საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა და მის საკუთრებაში არსებული ბინიდან, მდებარე ქ. გორი, ტყვიავის ქ. №1/18 (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) მოპასუხეთა გამოსახლება (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 170-ე, 172-ე მუხლები).

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2011 წლის 21 დეკემბერს ნ.პ–ისაგან შეიძინა სადავო უძრავი ქონება, რომელზეც საკუთრების უფლების რეგისტრაცია განხორციელდა 2011 წლის 28 დეკემბერს. მოსარჩელემ მოპასუხე ნ.პ–ს დართო ნება რამდენიმე თვე ეცხოვრა მითითებულ ბინაში ქირის გადახდის სანაცვლოდ. რამდენიმე წლის შემდეგ მოსარჩელემ არაერთხელ მოსთხოვა მოპასუხეებს ბინის დაცლა, მაგრამ უშედეგოდ.

3. ლ.პ–მა, გ.პ–მა, ნ.პ–მა წარმოადგინეს შესაგებელი, რომელშიც მიუთითეს, რომ მოსარჩელეს სადავო ქონება არ შეუძენია და ის ფაქტი, რომ უძრავი ქონება დარეგისტრირდა მოსარჩელის სახელზე არ ნიშნავს, რომ მან ეს ქონება შეიძინა კეთილსინდისიერად. 2011 წლის 21 დეკემბერს მოსარჩელემ ნაცვლად სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებისა ნ.პ–თან გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულება და აღნიშნული უძრავი ქონება საკუთრებაში დაირეგისტრირა იმ პირობით, რომ სესხის თანხის სრულად გადახდის შემდეგ ნ.პ–ს ბინას უკან დაუბრუნებდა. მოპასუხეთა განმარტებით სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძლო და მართლსაწინააღმდეგოა, შესაბამისად, იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს (სსკ-ის 168-ე მუხლი).

4. ნ.პ–მა შეგებებული სარჩელით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს თ.ბ–ის მიმართ და მოითხოვა ბათილად იქნეს ცნობილი 2011 წლის 21 დეკემბერს თ.ბ–სა და ნ.პ–ს შორის გაფორმებული სადავო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება საკუთრებაში დაუბრუნდეს ნ.პ–ს. თ.ბ–ისათვის გადახდილად ჩაითვალოს 26 800 ლარი და შესაბამისად, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება ჩაითვალოს შესრულებულად (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) 188-ე, 189-ე მუხლები).

5. შეგებებულ სარჩელში აღნიშნულია, რომ თ.ბ–მა ლ.პ–ს (ნ.პ–ის მეუღლე) 2011 წლის 21 დეკემბერს ასესხა 14 000 ლარი (8000 აშშ დოლარის ექვივალენტი) და ვინაიდან იმ დროისათვის გამსესხებელი იყო ინდივიდუალური მეწარმე და რეგისტრირებული იყო საგადასახადო ინსპექციაში, ითხოვა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნაცვლად დაედოთ ნასყიდობის ხელშეკრულება, შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ფორმალურად დარეგისტრირდა თ.ბ–ი. შეთანხმების თანახმად, სესხის სრულად დაფარვის შემთხვევაში, სადავო ქონებას თ.ბ–ი გადააფორმებდა ნ.პ–ის სახელზე. მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობის გამო, ვერ შეძლეს რა ნასესხი 8000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარში 14 000 ლარის ერთიანად გადახდა, შეუთანხმდნენ თ.ბ–ს, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით ნასესხებ თანხებს დაფარავდნენ ეტაპობრივად, შესაბამისად, თ.ბ–ისთვის სესხის გადაცემიდან გადახდილია 67X400=26 800 ლარი, რასაც თ.ბ–ი არ უთვლის სესხის დაფარვად, ნაწილს მიიჩნევს სარგებლად და ნაწილს ბინის ქირად, კერძოდ, როდესაც 2017 წლის აგვისტოში მოითხოვეს, რომ თ.ბ–ს ჩაეთვალა 26 800 ლარი გადახდილად და ბინა გადაეფორმებინა ნ.პ–ისა და მისი ოჯახის წევრების სახელზე, მან კატეგორიული უარი განაცხადა და გადახდილი თანხა ჩათვალა პროცენტში, თუმცა, მიღებული თანხის ნაწილი ქირად აქვს ჩათვლილი (სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

6. თავდაპირველმა მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მასა და მოპასუხე ნ.პ–ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, თუმცა, არაერთგზის მოთხოვნისა მოპასუხეებმა ბინა არ გამოათავისუფლეს. 2016 წლის ივნისიდან შეთანხმდნენ ქირის გადახდზე. ერთი წლის ქირის გადახდის შემდეგ მოპასუხეები უკანონოდ იყენებენ მის საკუთრებას. გარდა ამისა, თავდაპირველმა მოსარჩელე მიუთითებს, რომ თუ მხარეთა შორის დაიდო თვლთმაქცური გარიგება, მაშინ მხარეს შეეძლო ედავა ამასთან დაკავშირებით, რაც მას ამდენი ხნის განმავლობაში არ გაუკეთებია. მათ სადაოდ არც ქირის გადმოცემის ფაქტები გაუხდიათ.

7. გორის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა სადავო უძრავი ქონება. მოპასუხეები გამოსახლდნენ სადავო უძრავი ქონებიდან და სადავო უძრავი ქონება გადაეცა მის მესაკუთრეს - მოსარჩელეს. ნ.პ–ის შეგებებული სარჩელი 2011 წლის 21 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშერულების ბათილად ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა.

8. გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს ლ.პ–მა, გ.პ–მა და ნ.პ–მა (შემდგომში - აპელანტები ან კასატრები).

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

10. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად იქნა ცნობილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

11. თავდაპირველ მოსარჩელესა და ნ.პ–ს შორის სადავო უძრავ ნივთზე 2011 წლის 21 დეკემბერს დადებული იქნა ნასყიდობის ხელშეკრულება.

12. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით, რეგისტრირებულია თავდაპირველმა მოსარჩელის სახელზე. აღნიშნულ უძრავ ქონებას ფლობს ნ.პ–ი თავის ოჯახის წევრებთან - დანარჩენ მოპასუხეებთან ერთად.

13. საქმეში არსებული 2016 წლის 30 ივნისის, 2016 წლის 31 ივლისის, 2016 წლის 31 აგვისტოს, 2016 წლის 30 სექტემბრის, 2016 წლის 24 ნოემბრის, 2017 წლის 27 თებერვლის ხელწერილებით ლ.პ–ი უთითებს, რომ თავდაპირელ მოსარჩელეს აძლევს პროცენტს 400 ლარს, ხოლო თავდაპირველი მოსარჩელე ხელმოწერით ადასტურებს, რომ მიიღო ქირა. 2016 წლის 24 დეკემბრის, 2017 წლის 30 იანვრის, 2017 წლის 31 მარტის, 2017 წლის 30 აპრილის, 2017 წლის 31 მაისის და 2017 წლის 30 ივნისის ხელწერილებს თავადაპირველი მოსარჩელე მხოლოდ ხელწერილით ადასტურებს.

14. აპელანტები სადაოდ მიიჩნევენ თავდაპირველ მოსარჩელესა და ნ.პ–ს შორის სადავო უძრავ ნივთზე დადებულ 2011 წლის 21 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებას, როგორც თვალთმაქცურ გარიგებას, ვინაიდან მიიჩნევენ, რომ აღნიშნული გარიგებით დაფარული იქნა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება.

15. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა, არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ასეთ შემთხვევაში, არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას. შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (იხ. სუსგ №ას-487-461-2015, 17 ივნისი, 2015 წელი).

16. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ეფუძნება ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს მხარეთა შეჯიბრებითობის საპროცესო პრინციპს, რომელიც სსსკ-ის მე-4 მუხლითაა გარანტირებული. აღნიშნული დანაწესიდან გამომდინარეობს ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით განმტკიცებული, მხარეთა მიერ საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების სტანდარტი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, მითითებული საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს ამა თუ იმ ფაქტის დადასტურებისათვის განკუთვნილი მტკიცებულების სახეებს, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ამავდროულად, არსებობს შემთხვევები, როდესაც კანონმდებელი თავად უთითებს მხარეს, კონკრეტული ფაქტის დასადასტურებლად წარადგინოს მატერიალური კანონმდებლობით პირდაპირ გათვალისწინებული სახის მტკიცებულება. ასეთი შემთხვევას ვხვდებით სსკ-ის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის შინაარსში, რომლის მიხედვით, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. მითითებული დანაწესის ძალით, მხარეს, რომელიც კონკრეტულ სამართლებრივ ურთიერთობაში წარმოადგენს მოვალეს, შესაძლებლობა ეძლევა კრედიტორის მიმართ შესრულებული ფულადი ვალდებულების დასადასტურებლად მოსთხოვოს კრედიტორს შესრულებული ვალდებულების შესახებ წერილობითი დოკუმენტის – დასტურის გაცემა. აღნიშნული დოკუმენტის გაცემის მოთხოვნა – მოვალის უფლება, ხოლო მისი გაცემა კრედიტორის უშუალო ვალდებულებაა. მითითებული კუთხით კანონმდებელი ეხმარება მოვალეს, შექმნას და მიიღოს მის მიერ შესრულებული ფულადი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება. მიუხედავად იმისა, რომ, სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია წინასწარ დადგენილი იურიდიული ძალა და მათი შეფასება ხდება ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის საფუძველზე, სსკ-ის 429-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცებულების წარდგენისას მოვალის პოზიციის დასაბუთებულობის ხარისხი ძალიან მაღალია. მეორე მხრივ, დასახელებული ნორმა ზღუდავს მოვალეს და ავალებს, სადავო შესრულება დაადასტუროს სწორედ მითითებული სახის მტკიცებულებით, წინააღმდეგ შემთხვევაში მისი უფლების განუხორციელებლობა მხარისათვის არახელსაყრელი სამართლებრივი შედეგის დადგომას უკავშირდება. (სუსგ ას-425-408-2016)

17. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტებმა მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, ვერ წარმოადგინეს.

18. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხოლოდ იმ ფაქტობრივი გარემოებების მითითება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული იქნა სახელმწიფო ბიუჯეტში დაწესებული შემოსავლების გადასახადების გადახდის თავის არიდების მიზნით და ის ფაქტი, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებიდან, 2011 წლიდან მოსარჩელეს სადავო ნივთის დაბრუნება არ მოუთხოვია, ამასთან 2016 წლის ივნისამდე არც ქირის და არც სარგებლის გადახდის ფაქტი დასტურდება და თ.ბ–მა, არ წარმოადგინა სარგებლის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, აღნიშნული მხარეთა შორის სხვა გარიგების არსებობის დასადასტურებლად ვერ გამოდგება, რადგან მესაკუთრეს შეუძლია, ნებისმიერ დროს მოითხოვოს მფლობელობის შეწყვეტა და თავისი ნივთის დაბრუნება, ამასთან, მის უფლებას წარმოადგენს ასევე ქირის მიღებაც. რაც შეეხება აპელანტის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ თ.ბ–ს აპელანტებისგან მიღებული აქვს 2011 წლის 21/12-დან 2017 წლის ივლისის ჩათვლით დაახლოებით 29600 ლარის სარგებელი, რადგან წლების განმავლობაში იხდიდნენ 14000 ლარის 0.7%-ს 8 თვის განმავლობაში, შემდგომში კი სარგებლის ოდენობა შეამცირეს და ყოველთვიურად იხდიდნენ 400 ლარს 2017 წლის ივლისის თვის ჩათვლით, აღნიშნულს პალატა სარწმუნოდ ვერ მიიჩნევს, რადგან ფულადი ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთიდან გამომდინარე აპელანტებმა ვერ უზრუნველყვეს სასამართლოსთვის წარედგინათ აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებანი, ხოლო წარმოდგენილი ლ.პ–ის ჩანაწერები სასესხო ურთიერთობის არსებობას ვერ ადასტურებს, რადგან მოპასუხე ფლობდა ნივთს უკანონოდ და მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა, მიეღო ნივთიდან სარგებელი არა მხოლოდ 2016 წლის 30 ივნისიდან, არამედ ნივთის უკანონო ფლობის მთელი პერიოდისათვის.

19. რაც შეეხება აპელანტების მითითებას მოწმეთა ჩვენებებზე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოწმეების: მ.ს–ის, მ.ჩ–ის, ლ.ლ–ის ჩვენებების თანახმად, ლ.პ–სა და თ.ბ–ს შორის სესხის ხელშეკრულება იყო დადებული, მათთვის ცნობილი იყო, რომ ლ.პ–ს სხვა დროსაც ჰქონდა სესხი აღებული თ.ბ–ისგან, რომელსაც პერიოდულად ფარავდა და ახალს იღებდა. მათ ასევე მიუთითეს, რომ 2011 წლის 21 დეკემბერს მხარეთა შორის ხელშეკრულების გაფორმების პროცესს პირადად არ შესწრებიან და კონკრეტული გარემოებების შესახებ ლ.პ–ისაგან იციან. მოწმეებმა ასევე მიუთითეს, რომ ლ.პ–ი თავიდან, დაახლოებით 7-8 თვის განმავლობაში 700 ლარს იხდიდა, შემდეგ 400 ლარს იხდიდა. ერთერთმა მოწმემ, მ.ჩ–მა მიუთითა, რომ ლ.პ–ი თ.ბ–ს 2011 წლიდან უხდიდა პროცენტს და ურჩია, რომ პროცენტს ასე ნუ აძლევდა წერილობით გაეკეთებინა ჩანაწერი, თუნდაც ქირის მითითებით. ლიამაც მოგვიანებით გააკეთა ჩანაწერები, რომლებიც მასაც აქვს ნანახი და მასში ზოგან ქირა ეწერა, ზოგან პროცენტი (30.01.2019 წ. სხდომის ოქმი). სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ჩვენებებიც მხარეთა შორის სხვა გარიგების არსებობის დასადასტურებლად ვერ გამოდგება.

20. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტების მიერ მითითებული გარემოებები, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველებს არ წარმოადგენს. შესაბამისად, წარმოშობილად მიიჩნია თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

21. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა აპელანტების მიერ. კასატორებმა მოითხოეს სარჩელის უარყოფა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

22. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ ქვემდგომი ინსტანცის სასამართლოებმა უკანონოდ მიიჩნიეს ნ.პ–ისა და თავდაპირველ მოსარჩელეს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულად და უკნონოდ გამოასახლეს სადავო უძრავი ქონებიდან. კასატორებს მიაჩნიათ, რომ სასამართლოებმა სრულიად დაუსაბუთებლად, მხოლოდ თავდაპირეველი მოსარჩელის, ასევე, ლ.პ–ისა და თავდაპირველი მოსარჩელის პირადი ჩანაწერების საფუძველზე მიიჩნიეს მოპასუხეთა მიერ სადავო უძრავი ქონების მფლობელობის უკანონობის ფაქტი.

23. კასატორთა მოსაზრებით, სასამართლომ ჯეროვანი ყურადღების მიღმა დატოვა შეგებებული სარჩელის საფუძვლები, სათანადოდ არ შეაფასა მოწმის სახით დაკითხულ პირთა ახსნა-განმარტებები, ასევე, შეგებებული სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებები. შეგებებული სარჩელით ირკვევა, რომ თავდაპირველ მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონების ყიდვის განზრახვა არ გააჩნდა. მან ლ.პ–ის სესხად გადასცა 14000 ლარი. სესხის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად კი, გააფორმა არა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, არამედ, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება.

24. კასატორები მიუთითებენ, რომ მოწმე ჩ–ის ჩვენებით დასტურდება თავდაპირველ მოსარჩელესა და ლ. პ–ს შორის დაფარული გარიგებით სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ნაცვლად, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება. მოწმე ადასტურებს, რომ 2011 წლიდან 2017 წლამდე ლ.პ–ი ყოველთვიურად უხდიდა ძირი თანხის სარგებელს პირველი რვა თვის განმავლობაში - 700 ლარს, შემდგომში, შეამცირეს პროცენტი და ყოველთვიურად წლების განმავლობაში უხდიდა 400 ლარს სარგებელს.

25. მოწმე ლ. ლ–იც ადასტურებდა, რომ ლ.პ–მა თავდაპირველი მოსარჩელისაან ნამდვილად სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, ისესხა 14 000 ლარი, ყოველთვიურად სარგებლის - 700 ლარის გადახდით. შემდგომში კი, სარგებელი შეამცირეს და 400 ლარს უხდიდა.

26. მოწმე მ. ს–მა დაადასტურა ლ.პ–სა და თავდაპირველ მოსარჩელეს შორის არა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მიზანი, არამედ ის, რომ ეს იყო შეთანხმება სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების დასაფარად.

27. კასატორები შუამდგომლობენ საქმის ზეპირად განხილვას ან საქმის დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

29. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:

30. განსახილველი საკასაციო საჩივრის ძირითადი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმის გარემოებები და არ მიიჩნია დადგენილად, რომ სადავო სამართალურთიერთობა წარმოადგენდა თვალთმაქცური გარიგების შედეგად დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რომელიც რეალურად სესხის სამართლებრივი ურთიერთობა იყო.

31. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

32. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ როგორც მოცემულ საქმეზეა დადგენილი მოსარჩელეა - ქონების მესაკუთრე, ხოლო სასამართლოში განხილვის საგანია მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან მიმართებით, რომ სსკ-ის 312-ე მუხლის პირველ ნაწილის (რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე. ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა) საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრებად, რაც ნიშნავს, რომ ქონება, სწორედ, მოსარჩელეს ეკუთვნის (ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების აუცილებელი წინაპირობა). მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება, რომ მოპასუხეებმა, თავიანთი დისპოზიციური უფლების ფარგლებში, საჯარო რეესტრის ეს ჩანაწერი და მისი წარმოშობის საფუძველი სადავო გახადეს, სასარჩელო წესით.

33. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

34. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

35. ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხეები წარმოადგენენ სადავო უძრავი ქონების მფლობელებს.

36. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ვინდიკაციური სარჩელის აღძვრისას, უპირველესად, მოსარჩელეს ეკისრება იმ ფაქტის დადასტურების ვალდებულება, რომ სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეა და მოპასუხეები მისი ნებართვის გარეშე ფლობენ სადავო უძრავ ქონებას, რაც მოცემულ საქმეზე თავდაპირველი მოსარჩელის მიერ წარმატებით დადასტურდა. აღნიშნული გარემოებების დადგენის შემდეგ, მტკიცების ტვირთი მოპასუხეთა მხარეს გადაინაცვლებს, რომელმაც საპასუხოდ უნდა ამტკიცოს, რომ სადავო ნივთის მართლზომიერად ფლობის უფლება აქვს. ამგვარი მტკიცების ტვირთის რეალიზებისათვის, მხოლოდ მოპასუხეთ მოსაზრებაზე მითითება საკმარისი ვერ გახდება (შეადრ: სუსგ-ები .№ას-169-2019, 5 ივლისი, 2019; №ას-371-2019 , 12 აპრილი, 2019).

37. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეებმა თავიანთი დაცვის საპროცესო საშუალებად შესაგებელთან ერთად, რომლითაც სარჩელი არ ცნეს, შეგებებული სარჩელიც გამოიყენეს და სადავო გახადეს ნასყიდობის ხელშეკრულების წარმოშობის საფუძველი მიუთითეს რა ნასყიდობის გარიგების თვალთმაქცურობაზე.

38. სსკ-ის 56-ე მუხლის (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება)) ნორმატიული ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის შესაბამისად, თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (შდრ. სუსგ -ები №ას-487-461-2015, 17.06.2015; №ას-1382-2018, 25.01.2019წ; № ას-3-2020, 16 ივნისი, 2020, პ.12).

39. თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა, მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა (სუსგ 23.01.2015წ. საქმე №ას-1142-1088-2014).

40. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურდეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისათვის აუცილებელ ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ამ შემთხვევაში გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები.

41. ასეთ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენს იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც თვალთმაქცური გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავს. ამგვარ ვითარებაში, მხარეთა მტკიცებითი ფორმა, როგორც წესი, ორიენტირებულია მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებაზე და, მეტი დამაჯერებლობისათვის, მათ მიერ დასახელებულ მოწმეთა თანაფარდობაზე.

42. განსახილველ შემთხვევაშიც, კასატორები მოწმეთა ჩვენებებზე მიუთითებენ და მიიჩნევენ, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ჯეროვნად არ შეაფასეს მოწმეთა ჩვენებები, რაც ნასყიდობის გარიგების თვალთმაქცურობას დაადასტურებდა.

43. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კასატორებმა, შეგებებული სარჩელით შედავებული გარემოებების თაობაზე ვერ შეძლეს კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად და სასამართლოსთვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა ნასყიდობის გარიგების თვალთმაქცურობა და შესაბამისად, სადავო ნივთზე მათი მფლობელობის მართლზომიერება.

44. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

45. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პალატა შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით. შესაბამისად, სასამართლო მტკიცებით პროცესში, საპროცესო უფლების ჯეროვნად რეალიზების მიზნით, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას (სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

46. ამ განჩინების პ.19-ით დადგენილა, რომ მოწმეების: მ.ს–ის, მ.ჩ–ის, ლ.ლ–ის ჩვენებების თანახმად, ლ.პ–სა და თ.ბ–ს შორის სესხის ხელშეკრულება იყო დადებული, მათთვის ცნობილი იყო, რომ ლ.პ–ს სხვა დროსაც ჰქონდა სესხი აღებული თ.ბ–ისგან, რომელსაც პერიოდულად ფარავდა და ახალს იღებდა. მათ ასევე მიუთითეს, რომ 2011 წლის 21 დეკემბერს მხარეთა შორის ხელშეკრულების გაფორმების პროცესს პირადად არ შესწრებიან და კონკრეტული გარემოებების შესახებ ლ.პ–ისაგან იციან. მოწმეებმა ასევე მიუთითეს, რომ ლ.პ–ი თავიდან, დაახლოებით 7-8 თვის განმავლობაში 700 ლარს იხდიდა, შემდეგ 400 ლარს იხდიდა. ერთერთმა მოწმემ, მ.ჩ–მა მიუთითა, რომ ლ.პ–ი თ.ბ–ს 2011 წლიდან უხდიდა პროცენტს და ურჩია, რომ პროცენტს ასე ნუ აძლევდა წერილობით გაეკეთებინა ჩანაწერი, თუნდაც ქირის მითითებით. ლიამაც მოგვიანებით გააკეთა ჩანაწერები, რომლებიც მასაც აქვს ნანახი და მასში ზოგან ქირა ეწერა, ზოგან პროცენტი (30.01.2019 წ. სხდომის ოქმი).

47. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა და იმ მოსაზრების სარწმუნოდ დადასტურება, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განხორციელებული მტკიცებულებათა შეფასება (სსსკ-ის 140-ე 105-ე მუხლები) მცდარია და არ წარმოადგენს მათი სრული, ყოველმხრივი და ობიექტური შესწავლისა და შეფასების შედეგს.

48. დაუსაბუთებლია კასატორთა შედავება იმასთან მიმართებაშიც, რომ საქმეში არსებული 2016 წლის 30 ივნისის, 2016 წლის 31 ივლისის, 2016 წლის 31 აგვისტოს, 2016 წლის 30 სექტემბრის, 2016 წლის 24 ნოემბრის, 2017 წლის 27 თებერვლის ხელწერილებით ლ.პ–ი უთითებს, რომ თავდაპირელ მოსარჩელეს აძლევს პროცენტს 400 ლარს, ხოლო თავდაპირველი მოსარჩელე ხელმოწერით ადასტურებს, რომ მიიღო ქირა. 2016 წლის 24 დეკემბრის, 2017 წლის 30 იანვრის, 2017 წლის 31 მარტის, 2017 წლის 30 აპრილის, 2017 წლის 31 მაისის და 2017 წლის 30 ივნისის ხელწერილებს თავდაპირველი მოსარჩელე მხოლოდ ხელწერილით ადასტურებს.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არც მითითებული ხელწერილები არ გამოდგება იმის დასამტკიცებლად, რომ თავდაპირველ მოსარჩელესა და ნ.პ–ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა ლ.პ–სა და თავდაპირველ მოსარჩელეს შორის არსებული სესხის ხელშეკრულება.

50. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თავდაპირველ მოსარჩელესა და ნ.პ–ს შორის სადავო უძრავ ნივთზე 2011 წლის 21 დეკემბერს დადებული იქნა ნასყიდობის ხელშეკრულება. მოსარჩელე განმარტავს, რომ მან მოპასუხე ნ.პ–ს დართო ნება რამდენიმე თვე ეცხოვრა მითითებულ ბინაში ქირის გადახდის სანაცვლოდ (ამ განჩინების პ.2). საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მესაკუთრის უფლებას წარმოადგენს ქირის მიღება.

51. რაც შეეხება კასატორთა განმარტებას იმის თაობაზე, რომ ისინი თავდაპირველ მოსარჩელეს სესხის ძირითადი თანხის სარგებელს უხდიდენენ ყოველთვიურად 700 ლარს, რომელიც შემცირდა და მოგვიანებით 400 ლარს შეადგენდა, რასაც წლების მანძილზე უხდიდნენ, აღნიშნულს საკასაციო პალატა წინამდებარე დავის ფარგლებში არ იზიარებს.

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ რადგან ფულადი ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთის განაწილებიდან გამომდინარე კასატორებმა ვერ უზრუნველყვეს სასამართლოსთვის წარედგინათ აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულებანი. მით უმეტეს, სსკ-ის 429-ე მუხლის დისპოზიციური შინაარსი მათ ანიჭებდათ სარწმუნო მტკიცებულების მოპოვების შესაძლებლობას. სსკ-ის 429-ე მუხლის მიხედვით, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. მითითებული დანაწესის ძალით, მხარეს, რომელიც კონკრეტულ სამართლებრივ ურთიერთობაში წარმოადგენს მოვალეს, შესაძლებლობა ეძლევა კრედიტორის მიმართ შესრულებული ფულადი ვალდებულების დასადასტურებლად მოსთხოვოს კრედიტორს შესრულებული ვალდებულების შესახებ წერილობითი დოკუმენტის – დასტურის გაცემა. აღნიშნული დოკუმენტის გაცემის მოთხოვნა – მოვალის უფლება, ხოლო მისი გაცემა კრედიტორის უშუალო ვალდებულებაა. მითითებული კუთხით კანონმდებელი ეხმარება მოვალეს, შექმნას და მიიღოს მის მიერ შესრულებული ფულადი ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულებუფლება. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი ლ.პ–ის ჩანაწერები სასესხო ურთიერთობის არსებობას ვერ ადასტურებს, რადგან, როგორც სააპელაციო პალატა ადგენს, მოპასუხე ფლობდა ნივთს უკანონოდ და მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა, მიეღო ნივთიდან სარგებელი არა მხოლოდ 2016 წლის 30 ივნისიდან, არამედ ნივთის უკანონო ფლობის მთელი პერიოდისათვის (ამ განჩინების პ.18).

53. ამრიგად, კასატორები ვერ ადასტურებენ იმ ფაქტობრივი გარემოებების არსებობას, რომლებიც აუცილებელია სსკ-ის 56-ე მუხლის მე-2 ნაწილის კვალიფიკაციისათვის, კერძოდ, საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სადავო გარიგების ბათილად ცნობაზე, რაც უნდა შეეფასებენა და არ შეაფასა ან არასათანადოდ შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ.

54. ვინაიდან კასატორებმა სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა, რომ გარიგება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება მოიპოვა, ბათილია, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის ვინდიკაციური სარჩელი კანონიერად დააკმაყოფილა, რის საწინააღმდეგო დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიას საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს.

55. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად. (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

56. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“. (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხადის №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

57. სხვა საქმეზე ევროპული სასამართლო იმეორებს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №1 ოქმის პირველი მუხლის მიხედით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია, საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

58. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (შეადრ: სუსგ-ები №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვალი; №ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბერი; № ას-901-867-2016, 2016 წლის 9 დეკემბერი). მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ირიცხება მოსარჩელე, თუმცა ფაქტობრივად ქონება მოპასუხეთა მფლობელობაშია.

59. დაუსაბუთებელია კასატორთა შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის ან განსახილველად დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზეც.

60. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლით დადგენილი მოწესრიგება ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. ამასთან, სსსკ-ის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი, რომლის შესაბამისად: „საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა - განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები“. ამ დანაწესის მიხედვით, საკასაციო სასამართლოს შემოსაზღვრული აქვს კანონმდებლის მიერ ის პროცესუალურსამართლებრივი ფარგლები, რომელშიც უნდა იმსჯელოს საბოლოო ინსტანციის სასამართლომ. ამგვარი პროცესუალური ჩარჩოა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოთა გადაწყვეტილებები, მხარეთა ის განმარტებები, რომლებიც ასახულია სხდომის ოქმებში და სასამართლოების გადაწყვეტილებებში. მოხმობილი ნორმის მეორე ნაწილის დეფინიციით: „სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)“. კასატორთა შუამდგომლობა განსახილველი დავის ზეპირი მოსმენით დანიშვნის აუცილებლობის თაობაზე ვერ იქნება გაზიარებული, რადგან საკასაციო სასამართლოს „მინიჭებული აქვს პროცესუალური უფლებამოსილება საკასაციო საჩივარი განიხილოს და გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე, სასამართლოს ამ უფლებამოსილების წყაროა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში და მიიჩნია, რომ ”საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას” (იხ. საქმე N2/6/205.232, 03.07.2003წ.). საკასაციო პალატისათვის მინიჭებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების როლის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს, თუ ამას სასამართლო მიიჩნევს საჭიროდ“ (სუსგ # ა-1915-ბ-8-2015, 22.07.2015წ.). ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განიხილა ერთ-ერთი განმცხადებლის პრეტენზია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმითა (საკუთრების უფლება) და კონვენციის მე-6 მუხლით მინიჭებულ (სამართლიანი სასამართლოს უფლება) უფლებათა დარღვევასთან დაკავშირებით (იხ. Fredin v. Sweden, 18.02.1991წ., განაცხადის N12033/86). განმცხადებლის პრეტენზია იმ არგუმენტს ეფუძნებოდა, რომ მას შეეზღუდა საქმის განხილვაში მონაწილეობის საპროცესოსამართლებრივი შესაძლებლობა, ხოლო სამოქალაქო უფლებათა სრულყოფილად რეალიზებისათვის, ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო ზეპირი მოხსენებით წარდგომისა და, შესაბამისად, საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვა. აღნიშნულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დადგინა, რომ ვინაიდან, მატერიალური თვალსაზრისით, განმცხადებლის მოთხოვნა შეეხებოდა საკუთრების უფლებას, რომელიც სამართლებრივი ბუნებით „სამოქალაქო“ ხასიათისა იყო, ამიტომ კონვენციის მე-6 მუხლით მინიჭებული უფლების დარღვევის საკითხიც სამოქალაქო ჭრილში უნდა განხილულიყო. ეს ყოველივე კი, ნათელს ჰფენდა იმას, რომ „წრფელი და ღრმააზროვანი“ კამათი (შეჯიბრი) მხარეთა შორის და საქმის განმხილველი სასამართლოს წინაშე, გადამწყვეტი იყო თითოეულის უფლებათა დასადგენად. თუმცა საკვანძო საკითხი, მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის, სასამართლოს მოსაზრებით, სწორედ იმაში მდგომარეობდა, რომ „წრფელ და ღრმააზროვან“ ზეპირ განხილვაზე სავალდებულო მოთხოვნა არ ვრცელდებოდა ზემდგომ და საბოლოო ინსტანციის სასამართლოზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 2006 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე; (5ECtHR, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, № 8273/78, 1983 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 32). ევროპულმა სასამართლომ არ ჩათვალა ზეპირი მოსმენის არ არსებობა მე-6 მუხლის დარღვევად, სამოქალაქო საქმეში K. v. SWITZERLAND, no. 15668/89, ECHR (Plenary), Decision of 06.12.1991.

61. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მაიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისას არ არსებობს მხარეთა მოწვევის აუცილებლობა, რამდენადაც, როგორც ეს საკასაციო შესაგებელშია აღნიშნული, მოწინააღმდეგე მხარე მორიგების წინააღმდეგია. საკასაციო პალატა ითვალისწინებს რა საქმის მორიგებით დასრულებაში მხარეთა დისპოზიციური ნების როლს, მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის კონსენსუსის მიღწევვის შემთხვევაში, აღნიშნული შედეგის მიღწევა ასევეა შესაძლებელი გადაწყვეტილების აღსრულების ეტაპზეც.

62. რაც შეეხება საქმის დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემის თაობაზე წარმოდგენილ კასატორთა შუამდგომლობას, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სანიმუშო ჩამონათვალს თუ, რა შემთხვევაში გადაეცემა საქმე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, შეიცავს სსსკ-ის 391¹ მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის დანაწესით, საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს შეუძლია მოტივირებული განჩინებით საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ:ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას) (შეადრ: №ა-2778-ბ-11-2015, 28 სექტემბერი, 2015 წელი).

63. განსახილველ შემთხვევაში, არ იკვეთება სსსკ-ის 391¹ მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წანამძღვარი დიდი პალატისათვის განსახილველად გადასაცემად. ამასთან, წინამდებარე განჩინებაში მოცემულია მრავალ განჩინებათა შორის არსებული განჩინებები, რომლითაც დადგენილია სტაბილური პრაქტიკა და რომლისგანაც განსხვავებული სამართლებრივი საკითხები, განსახილველ საქმეზე არ იკევთება.

64. შესაბამისად, კასატორთა შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის ან განსახილველად დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე, არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

65. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

66. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილი ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

67. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

68. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.პ–ის, გ.პ–ის, ლ.პ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. კასატორებს ნ.პ–ს (პ.ნ: .....), გ.პ–ს (პ.ნ: .....), ლ.პ–ს (პ.ნ: ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უკან დაუბრუნდეთ მ. გ–ძის მიერ 22.10.2020-ში საგადახდო დავალება N0 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (700 ლარის) 70% – 490 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი