საქმე №ას-1013-2019 17 ივლისი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმ–ა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „მ.ბ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ–ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმ–ა პალატის 2019 წლის 8 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით 81 416 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. შპს„მ–ამ“ (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან გამყიდველი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „მ.ბ–ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან მყიდველი) მიმართ მოპასუხისათვის ნასყიდობის საგნის ღირებულების _ 143 000 ლარისა და ამ თანხის გადაუხდელობით მიყენებული ზიანის _ მიუღებელი შემოსავლის სახით, სარჩელის აღძვრიდან დავალიანების დაფარვამდე თვეში 1 787,5 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: სხვადასხვა პერიოდში მოსარჩელემ მოპასუხეს მიაწოდა საქონელი, რომლის საერთო ღირებულება 393 670 ლარია. მოპასუხემ გამყიდველს აუნაზღაურა საქონლის ნაწილის ღირებულება, რამაც შეადგინა 250 670 ლარი, შესაბამისად, მისი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს 143 000 ლარს. მყიდველის მხრიდან ვალდებულების ჯეროვნად შეუსრულებლობის გამო, მოსარჩელემ დაკარგა სარგებელი, დავალიანების წლიური 15 %-ის - 21 450 ლარის ოდენობით, რაც ყოველთვიურად შეადგენს 1 787,5 ლარს

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ ცნო და განმარტა, რომ მან მოსარჩელისგან რეალურად 311 706 ლარის ღირებულების საქონელი შეიძინა, საიდანაც ანაზღაურებული აქვს 249 850 ლარი, შესაბამისად, მისი დავალიანება შეადგენს 61 856 ლარს.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა შეძენილი პროდუქციის ღირებულების _ 143 000 ლარის, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით დავალიანების - 143 000 ლარის წლიური 9%-ის (რაც შეადგენს 12 870 ლარს) გადახდა სარჩელის აღძვრის მომენტიდან _ 11.10.2016 წლიდან დავალიანების სრულად ანაზღაურებამდე.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმ–ა პალატის 2019 წლის 8 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით 81 416 ლარისა და მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში სარჩელის უარყოფა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის მიზეზები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების დასაბუთება:

1.1. საკასაციო განაცხადის მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები (კასატორის პრეტენზიები):

საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს ნასყიდობის საზღაურის დაკისრებისა და ანგარიშსწორების ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის წინაპირობების წარმოშობის კანონიერება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), პალატა იმსჯელებს კასატორის შემდეგი პრეტენზიების საფუძვლიანობაზე:

1.1.1. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმის არსებითად გადაწყვეტისათვის აუცილებელი იყო სპეციალისტის მოწვევა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურიდან, რომელიც სასამართლოს განუმარტავდა სასაქონლო ზედნადებისა და საგადასახადო ანგარიშფაქტურის არსს და რაც მთავარია, კონკრეტულ დოკუმენტებზე რომელ მხარეს ჰქონდა ელექტრონულად წვდომა. სპეციალისტის ჩვენებამ სავსებით განსხვავებულად წარმოაჩინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები, თუმცა, სააპელაციო პალატამ იმჯელა აბსოლუტურად სხვა გარემოებაზე - 2016 წლის 25 აგვისტოს მხარეებს შორის შედგენილ ე.წ „შედარების აქტზე“, რომლის შესახებ საქალაქო სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია, უფრო მეტიც, თვით სააპელაციო სასამართლოსაც ამ გარემოებაზე ყურადღება არ მიუქცევია, რითაც დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლით განსაზღვრული სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის ფარგლები. საინტერესოა, რისთვის დასჭირდა სასამართლოს სპეციალისტის მოწვევა, თუ მის განმარტებას საერთოდ არ მიაქცევდა ყურადღებას და ისეთ ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით გამოიტანდა გადაწყვეტილებას, რომელზეც არ უმსჯელია;

1.1.2. სასამართლომ დაარღვია თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები, რაც გამოიხატა იმის განმარტებაში, რომ აპელანტს ე.წ შედარების აქტის შეცდომით შედგენის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ წარმოუდგენიაო. სრულიად მიუღებელია სასამართლოს ის განმარტებაც, თითქოს მოპასუხეს არ მოუთხოვია ე.წ შედარების აქტზე ხელმომწერი პირების დაკითხვა, მაშინ, როდესაც მხარე მოითხოვდა ხელმომწერის მესამე პირად ჩაბმას, რომელიც არ დაკმაყოფილდა. 2018 წლის 17 იანვრის შუამდგომლობით მოთხოვნილი იყო ხუსეინ უზინის მოწმედ დაკითხვა, რასაც ასევე არ აკმაყოფილებს სასამართლო. საქალაქო სასამართლომ საერთოდ უარყო ე.წ შედარების აქტის, როგორც დოკუმენტის, მნიშვნელობა და არ ახსენა გადაწყვეტილებაში, სააპელაციო პალატამ საქმის განხილვისას აქცენტი გააკეთა ფინანსურ დოკუმენტაციაზე და საქმის განხილვის დროს აპელანტისათვის არც კი უკითხავს ამ შედარების აქტის თაობაზე რა პოზიცია ჰქონდა, თუმცა, გადაწყვეტილება მთლიანად ააგო ე.წ. შედარების აქტის მნიშვნელობაზე;

1.1.3. სააპელაციო სასამართლოს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა და 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძვლით საქმე უნდა დაებრუნებინა ხელახლა განსახილველად, რადგანაც გადაწყვეტილება იურიდიულად არ იყო დასაბუთებული. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილი;

1.1.4. სააპელაციო პალატა გადაწყვეტილებაში მცდარად ციტირებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას, რამდენადაც ეს განმარტება არ არის სრულყოფილი და არ არსახავს იმ აზრს, რომელიც უზენაეს სასამართლოს აქვს გატარებული გადაწყვეტილებაში. რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 8 მაისის განჩინებაში მითითებულ მოსამართლე ნანა კალანდაძეს, აღნიშნულ მოსამართლეს საქმის განხილვაში მონაწილეობა არ მიუღია, ხოლო მოსამართლე თამარ სვანიძე, რომელიც მონაწილეობას იღებდა, განჩინებაში მითითებული არაა;

1.1.5. სააპელაციო პალატა გადაწყვეტილების მე-10 გვერდის ბოლოს დაეთანხმა აპელანტს, რომ მხოლოდ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საგადასახადო ანგარიშფაქტურებითა და სასაქონლო ზედნადებებით მიწოდებული საქონლის მიღების ფაქტი არ დგინდებოდა, თუმცა, ამავდროულად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტზე აპელირებით, გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა. პალატამ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლომ არსებითად სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და მართებულად გადაწყვიტა დავა სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, თუმცა, არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ ხსენებული ნორმის თანახმად, მყიდველსა და გამყიდველს შორის შეთანხმებული უნდა იყოს გაყიდული ქონების ფასი, რასაც ადგილი არ ჰქონია. ის, რაც მხარეთა შორის შეთანხმებული იყო, პერიოდულად სრულდებოდა კასატორის მიერ, საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას მან აღიარა გადაუხდელი თანხის ოდენობა, იკისრა მისი გადახდის ვალდებულება და ამ ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია;

1.1.6. უკანონოა სააპელაციო სასამართლოს განმარტება ე.წ შედარების აქტის, როგორც დოკუმენტის, სამართლებრივ მნიშვნელობაზე. პალატის მტკიცებით, მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობისას ფინანსური დოკუმენტაცია არაა მნიშვნელოვანი (არსებული პრაქტიკა კი სხვაგვარია, მაშ რისთვისაა საჭირო ფინანსური დოკუმენტაცია?). სასამართლო დაეთანხმა აპელანტს, რომ აქტის შედგენის დროისათვის მის დირექტორს ერთპიროვნული წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ გააჩნდა, თუმცა, უგულებელყო „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 56-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მოთხოვნები. საქმეში წარმოდგენილია (ამას სააპელაციო პალატაც ადასტურებს) სს „მ.ბ–ის“ აქციონერთა 2016 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება დირექტორების დანიშვნის შესახებ. იმავე დოკუმენტში არსებობს ჩანაწერი, რომ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განსახორციელებლად, მინიმუმ 2 დირექტორის ხელმოწერაა საჭირო (აქციონერთა გადაწყვეტილება დარეგისტრირებულია საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 2016 წლის 14 ივლისს). აღნიშნული ჩანაწერის შესაბამისად, „შედარების აქტზე“ 2016 წლის 25 აგვისტოს კომპანიის ერთ დირექტორს (კონკრეტულ შემთხვევაში ხ.უ–ს) არ ჰქონდა უფლებამოსილება, ერთპიროვნულად მიეღო გადაწყვეტილება ვალდებულების არსებობის აღიარების შესახებ. აღნიშნულის მიუხედავად, სასამართლო მსჯელობს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 56-ე მუხლის მე-2 პუნქტის დისპოზიციაზე (წესდებაში ასეთი განსაზღვრების არარსებობის შემთხვევაში გამოიყენება ამ კანონით დადგენილი ხელმძღვანელობის ზოგადი უფლებამოსილებანი) და არგუმენტად მოჰყავს ამავე კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტი (თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაგენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე. იგივე წესი გამოიყენება, თუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და კონტრაგენტი განზრახ მოქმედებენ ერთად, რათა ზიანი მიადგეს იმ მეწარმე სუბიექტს, რომელიც წარმოდგენილია წარმომადგენლით). პალატა არასწორად განმარტავს, თითქოს აპელანტმა არ მიუთითა, რომ მოსარჩელისათვის ჰ.უ–ის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეზღუდვის თაობაზე ცნობილი იყო ან ისინი განზრახ მოქმედებდნენ ერთად, აპელანტისათვის ზიანის მიყენების მიზნით;

1.1.7. კასატორი ასევე არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, რადგანაც პირველ რიგში პროცენტი აშაკარად მაღალია და რაც მთავარია, სს „მ.ბ–ი“ არ ეთანხმება თანხის სრულად დაკისრებას და იმ თანხის შესაბამის მიუღებელ შემოსავალს, რაც დაეკისრება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით.

1.2. საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა წინამდებარე განჩინების მიმართ:

საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) სავალდებულო ძალა გააჩნიათ სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა წინააღმდეგაც კასატორს არ მიუთითებია პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც შესაძლოა, დაშვებული იყო საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება, კერძოდ:

1.2.1. მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით დადებულია ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ მყიდველს 2015 წლის 15 ოქტომბრიდან 2016 წლის 4 ოქტომბრამდე მიაწოდა პროდუქცია. მოპასუხემ გამყიდველს აუნაზღაურა 250 670 ლარი. საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას მყიდველმა სარჩელი ნაწილობრივ ცნო, მისი განმარტებით, შეძენილი საქონლის ღირებულება შეადგენს 311 706 ლარს, ხოლო შემძენის დავალიანება _ 61 856 ლარს;

1.2.2. 2016 წლის 25 აგვისტოს შემდგარი ე.წ „შედარების აქტის“ თანახმად, მყიდველის დავალიანება გამყიდველის მიმართ შეადგენს 143 000 ლარს. ამ დავალიანების სრულად და უნაღდო ანგარიშსწორების წესით დაფარვის ვალდებულება მოპასუხემ იკისრა 2016 წლის 30 ოქტომბრამდე. აქტს ხელს აწერს გამყიდველის დირექტორი, ასევე, მყიდველის ერთ-ერთი დირექტორი _ ჰ.უ–ი აწერს. დოკუმენტის შედგენის დროისათვის ჰ.უ–ს ერთპიროვნული წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება არ გააჩნდა (მყიდველი კომპანიის 2016 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით საზოგადოებაში ხუთი დირექტორი დაინიშნა, თუმცა, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განსახორციელებლად, მინიმუმ 2 წევრის ხელმოწერა გახდა საჭირო. ეს გადაწყვეტილება სარეგისტრაციოდ 2016 წლის 14 ივლისს წარედგინა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, შესაბამისად, 2016 წლის 25 აგვისტოს მდგომარეობით ჰ.უ–ი არ იყო უფლებამოსილი, ერთპიროვნულად მიეღო გადაწყვეტილება ვალდებულების არსებობის აღიარების თაობაზე);

1.2.3. საქონლის მოწოდების შესახებ გამოწერილია ანგარიშ-ფაქტურები, რომელთა ნაწილი დაადასტურა მყიდველმა, ხოლო ნაწილი _ არა. კერძოდ, მყიდველი უარყოფს შემდეგ ანგარიშ-ფაქტურაში მითითებული საქონლის მიღებას:

- ეა 70 4016663 - 17 960 ლარის ღირებულების საქონელზე, სასაქონლო ზედნადების # ელ 0250165523;

- ეა 70 4016662 – 21 657 ლარის ღირებულების საქონელზე, სასაქონლო ზედნადების # ელ 0249940053;

- ეა 70 4016664 - 26 441.89 ლარის ღირებულების საქონელზე, სასაქონლო ზედნადების # ელ 0250165566;

- ეა 70 4016666 – 12 392.20 ლარის ღირებულების საქონელზე, სასაქონლო ზედნადების # ელ 0250165676;

- ეა 70 4016665 – 2 965 ლარის ღირებულების საქონელზე, სასაქონლო ზედნადების # ელ 0250165585.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

1.3.1. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებათა არასრულყოფილად გამოკვლევის თაობაზე (სსსკ-ის 105-ე მუხლი), შესაბამისად, პალატა იკვლევს სახეზე ხომ არ არის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული განჩინების გაუქმების წინაპირობები (საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი).

1.3.2. საკითხის სწორად შეფასების მიზნით პალატა უპირველესად ყურადღებას გაამახვილებს დავის მატერიალურსამართლებრივ საფუძველზე: მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოსარჩელე მოითხოვს მოპასუხისათვის ნასყიდობის ღირებულების დაკისრებას და აღნიშნავს, რომ მან მყიდველს მიაწოდა საქონელი, ეს უკანასკნელი კი, არ ანაზღაურებს დავალიანების დარჩენილ ღირებულებას. ასეთ ვითარებაში, მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 477-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის მე-400, 394, 411-ე და 412-ე მუხლები წარმოადგენს. ხსენებული ნორმების დისპოზიციიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ ნასყიდობა ორმხრივი, კონსესუალური გარიგებაა, სადაც, როგორც გამყიდველს, ისე _ მყიდველს გააჩნია კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებები. ნორმის პირველი ნაწილი ადგენს გამყიდველის სინალაგმატურ ვალდებულებას, მყიდველს გადასცეს საკუთრების უფლება ქონებაზე, რომელიც შეიძლება განხორციელდეს როგორც უშუალოდ ნასყიდობის საგნის, ისე _ ამ საგანზე ნამდვილი უფლების გადაცემით (მაგ: ნივთის პირდაპირი მფლობელისაგან გამოთხოვის უფლება). კანონი ნასყიდობის ნამდვილობისათვის რაიმე შეზღუდვას არც ერთი ხსენებული წესის მიმართ არ ადგენს და როგორც ერთ, ისე _ მეორე შემთხვევაში (ბუნებრივია, მხარეთა შეთანხმების პირობებში) გამყიდველის მხრიდან ვალდებულებას შესრულებულად მიიჩნევს. სწორედ ამ წესის დაცვის შემდგომ წარმოეშვება გამყიდველს შემძენისაგან საპასუხო შესრულების (ფასის გადახდა) მოთხოვნის უფლება, რამდენადაც, სამოქალაქო კოდექსის 369-ე მუხლის თანახმად, იმ პირს, რომელსაც ვალდებულება აკისრია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შეუძლია უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე საპასუხო მოქმედების განხორციელებამდე, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი ვალდებული იყო თავისი ვალდებულება წინასწარ შეესრულებინა. რაც შეეხება მეორად მოთხოვნას, მისი წარმატებულობისათვის უნდა დგინდებოდეს მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილება, რის შედეგადაც მოსარჩელეს მიადგა ზიანი ანაცდენი მოგების სახით და ამ მოგების მიღება, გონივრული წინდახედულობის სტანდარტიდან გამომდინარე, სავარაუდო უნდა ყოფილიყო ვალდებულების დამრღვევისათვის.

1.3.3. მოხმობილი განმარტებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნასყიდობის საზღაურის გადახდის ვალდებულების დარღვევის გამო, მიუღებელი შესავლის დაკისრების შესახებ დავაში მოსარჩელეს ევალება ნორმის ყველა წინაპირობის მითითების ტვირთი, კერძოდ:

i მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების არსებით პირობებზე;

ii ქონების მოპასუხისათვის მფლობელობაში გადაცემა;

iii მოპასუხის მხრიდან სანაცვლო ვალდებულების შეუსრულებლობა (საზღაურის გადაუხდელობა);

iv მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის დადგომა, რომლის მიღებაც სავარაუდო უნდა ყოფილიყო ვალდებულების დამრღვევისთვის.

იმის მიხედვით, თუ რომელ ფაქტებს შეედავება მყიდველი, მხარეთა შორის ნაწილდება მტკიცების ტვირთი, კერძოდ, მოსარჩელე ვალდებულია, სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს პირველი და მეორე ფაქტი, რომელთა დამტკიცების შემთხვევაში, მოპასუხეს ეკისრება თანხის გადახდის ვალდებულების შესრულების დადასტურება.

1.3.4. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხემ სარჩელი ნაწილობრივ ცნო და განმარტა, რომ მან მოსარჩელისგან რეალურად 311 706 ლარის ღირებულების საქონელი შეიძინა, საიდანაც ანაზღაურებული აქვს 249 850 ლარი, შესაბამისად, მისი დავალიანება შეადგენს 61 856 ლარს, დანარჩენი ღირებულების საქონლის მიღება კი, შედავებულია, შესაბამისად, გამყიდველს უპირველესად ეკისრება სწორედ სადავო ოდენობით საქონლის მიწოდების ფაქტის მტკიცების ტვირთი. ამ მხრივ საქმეში წარმოდგენილია საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურები და ე.წ ურთიერთშედარების აქტი. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას იმის თაობაზე, რომ საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურითა და სასაქონლო ზედნადებებით მიწოდებული საქონლის მყიდველის მიერ მიღების ფაქტი არ დგინდება, რამდენადაც ეს დოკუმენტები საჯარო სამართლის სფეროს მიკუთვნებული სპეციალური მტკიცებულებებია და სამოქალაქო დავის განხილვისას მათ რაიმე უპირატესი იურიდიული ძალა არ გააჩნიათ. საკასაციო პალატამ არაერთ დავაში აღნიშნა, რომ სასაქონლო ზედნადები და საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა საქონლის მიწოდების ერთ-ერთი და არა ერთადერთი მტკიცებულება შეიძლება იყოს, რომელიც სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაშ უნდა შეფასდეს და საქონლის მოწოდების თაობაზე სასამართლოს შინაგან რწმენას უნდა დაედოს საფუძვლად.

1.3.5. რაც შეეხება საქმეში წარმოდგენილ შედარების აქტს, სააპელაციო სასამართლომ, საკასაციო სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკაზე დაყრდნობით სრულიად კანონიერად შეაფასა ეს მტკიცებულება, როგორც არა ახალი ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობა (სკ-ის 341-ე მუხლი), არამედ, ვალის კაუზალური აღიარება, რომლის საფუძველზეც მოვალე ადასტურებს კონკრეტული ვალდებულების არსებობას და მარტივი აღიარებისაგან განსხვავებით, შეიცავს შესრულების დაპირების ელემენტსაც. ზოგადად ამგვარი დოკუმენტი, სასაქონლო ზედნადებებთან ერთად შესაძლოა საფუძვლად დაედოს საქონლის მიწოდების ფაქტის მტკიცებას, თუმცა, ე.წ შედარების აქტის იურიდიული ძალმოსილების შემოწმებისათვის სავალდებულოა, სასამართლოს მხრიდან დაცული იყოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-5 მუხლით აღიარებული მხარეთა თანასწორობის პრინციპი. ამ მხრივ დასაბუთებულია კასატორის შედავება, რომლის თანახმადაც, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საერთოდ არ შეუფასებია ხსენებული მტკიცებულება, ხოლო სააპელაციო პალატამ, ყოველგვარი კვლევის გარეშე, საფუძვლად დაუდო გადაწყვეტილებას. ამგვარი ქმედება იწვევს მოულოდნელობის განცდას სამართალწარმოებაში და არღვევს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს (სსსკ-ის მე-4 მუხლი).

1.3.6. საკასაციო სასამართლო მართებულად თვლის კასატორის მტკიცებას იმის თაობაზე, რომ სადავო დოკუმენტი _ ე.წ შედარების აქტი არ შეიძლება უკრიტიკოდ იქნას განხილული და შემოწმებული სასამართლოს მხრიდან, ამ მხრივ მნიშვნელოვანია დადგინდეს მიეცა თუ არა მყიდველს დოკუმენტის შედავების საკმარისი საშუალება. აქრდან გამომდინარე შესაფასებელია მისი შუამდგომლობა დოკუმენტზე ხელმომწერი დირექტორის მოწმედ დაკითხვისა და საქმეში მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე.

1.3.7. ამდენად, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა საქონლის სადავო ოდენობის მყიდველისათვის მიწოდების თაობაზე არ ემყარება საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ გამოკვლევას.

1.3.8. რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების საკითხს, ამ ნაწილში ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნები ემყარება ფულის, როგორც გვაროვნული ნივთის უნარს, მის მფლობელს მოუტანოს სარგებელი და პრეზუმირებულია, რომ თანხის დეპოზიტზე განთავსებით გამყიდველი მიიღებდა მოგებას. მხოლოდ ამგვარი მტკიცება არ გამომდინარეობს მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების თაობაზე სამართლის ნორმებისა და სასამართლო პარქტიკის ანალიზიდან. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნაზე მსჯელობისათვის უპირველესად, ზემოხსენებული განმარტებების შესაბამისად, უნდა დადგინდეს მყიდველის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის ფაქტი (სკ-ის 394-ე, მე-400 მუხლების შემადგენლობა), სწორედ ამის შემდეგაა გამართლებული მეორადი მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმება: სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, კანონმდებელი დაზარალებულს (კრედიტორს) უფლებას აძლევს ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ იმ ანაცდენი სარგებლისათვის, რომელსაც დაზარალებული მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. მთავარი წინაპირობა მოცემული მუხლის გამოყენებისათვის არის სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფა, რასაც შედეგად მოჰყვა ზიანის დადგომა. ზოგადი პრინციპის თანახმად, განსახილველი კატეგორიის დავაში, მოსარჩელეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი (მოპასუხის ქმედება იყო არამართლზომიერი, ამ ქმედებამ გამოიწვია ზიანი, მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი, ასევე ის, თუ რას შეადგენს ზიანის ოდენობა). ამასთან, ვინაიდან მოსარჩელე ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას მიუღებელი შემოსავლის სახით, მანვე უნდა წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომელთა ანალიზი შექმნის ობიექტურ სურათს სარჩელით მოთხოვნილი შემოსავლების მიღებასთან დაკავშირებით. საგულისხმოა, ასევე, თავად „მიუღებელი შემოსავლის“ განმარტება. სასამართლო პრაქტიკაში დამკვიდრებული მოსაზრების თანახმად, ეს არის სარგებელი, რომელიც შეიძლება დამდგარიყო სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. ესაა ანაცდური მოგება, რომლის ანაზღაურებაც მოსარჩელის განსაკუთრებულ კომერციულ ინტერესში შედის, ვინაიდან კომერციულ ბრუნვაში მისი ინტერესი შემოსავლის მიღებისკენაა მიმართული, თუმცა თავად მოგება არ გულისხმობს ერთობლივ შემოსავალს, ყოველგვარი ხარჯების გამოქვითვების გარეშე რომელსაც დაზარალებული ობიექტურად მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების შედეგად. ზიანზე საუბრისას ხაზი უნდა გაესვას იმ გარემოებასაც, რომ კანონმდებელი, სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის შემოღებით ადგენს მოვალის პასუხისმგებლობის გადამეტების ამკრძალავ მექანიზმს და კრედიტორისა და მოვალის ინტერესთა ბალანსისათვის იყენებს ზიანის მასშტაბის საშუალო წინდახედულობის ადამინისათვის სავარაუდოობის კრიტერიუმს. ხსენებულ სტანდარტს განსახილველ საქმეში თუ გამოვიყენებთ (ვინაიდან სარჩელში მითითებულია თანხის დეპოზიტზე განთავსების ფაქტი), მოსარჩელესვე უნდა დაეკისროს იმის მტკიცება, რომ მისი სამეწარმეო საქმიანობიდან _ ავტონაწილების რეალიზაციიდან მიღებულ თანხებს, როგორც წესი, ის განათავსებდა საკრედიტო დაწესებულებაში მოგების მისაღებად და ეს ფაქტი სავარაუდო უნდა ყოფილიყო მოპასუხისათვის. ამ მხრივ გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს საკმარის დასაბუთებას, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში მისი გაუქმების საფუძველია.

1.4. საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პროცესუალურსამართლებრივი დასაბუთება:

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო წესების დარღვევით დაადგინა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილითა და 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლები, ამასთანავე, რადგანაც საჭიროა მტკიცებულებათა ხელახალი გამოკვლევა, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პალატა საქმეს უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც უნდა დაადგინოს დავის დამატებითი ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გზით გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.

2. პროცესის ხარჯები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა ქვემდგომ სასამართლოს, პროცესის ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „მ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 8 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი