საქმე №ას-1713-2019 12 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

I კასატორი – სს „ს.რ–ა“ (მოპასუხე)

II კასატორი – შპს „ჯ.ქ.მ–ვა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „გ.შ.ქ–ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 8 მაისის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა, თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „გ.შ.ქ–ამ“ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს.რ–ისა“ (შემდგომ – მოპასუხე) და შპს „ჯ.ქ.მ–ვის“ (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, დაევალოს სს მოპასუხეს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებიდან (.... ჩიხი (ლიანდაგი), ს/კ ......) გაიტანოს/გაიყვანოს კუთვნილი 9 ვაგონი (№87272830, №42784843, №43511948, №21218037, №23617202, №24342750, №24049934, №4717439, №44728154), ასევე, დაეკისროს ზიანის – 62 926.85 ლარის, ხოლო მეორე მოპასუხეს – 208 823.15 ლარის ანაზღაურება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2 855 გრძივი მეტრი სიგრძის სარკინიგზო ჩიხი ს/კ №..... წარმოადგენს მის საკუთრებას. მასზე განლაგებული იყო მოპასუხეთა კუთვნილი 94 ვაგონი. დავის განხილვის ეტაპზე მოსარჩელის კუთვნილი ტერიტორიიდან მეორე მოპასუხემ გაიტანა 85 ვაგონი, დარჩენილი 9 ვაგონი კი მოპასუხის საკუთრებაა, შესაბამისად, სწორედ იგია ვალდებული, უზრუნველყოს მოსარჩელის კუთვნილი ტერიტორიიდან მათი გატანა, თუმცა ეს უკანასკნელი თავისი უკანონო ქმედებით ხელყოფს მოსარჩელის საკუთრებას და ხელს უშლის მესაკუთრეს, ისარგებლოს და სურვილისამებრ განკარგოს ქონება. მოსარჩელემ მოპასუხეს ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნით – ჯერ კიდევ 2015 წლის 8 ოქტომბერს, განმეორებით კი, 2016 წლის 14 იანვარს მიმართა, რასაც არავითარი შედეგი არ მოჰყოლია.

3. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მოპასუხეებმა უნდა აუნაზღაურონ ზიანი მიუღებელი შემოსავლისათვის. მხარეთა შორის არ არის გაფორმებული ხელშეკრულება. შესაბამისად, არ არსებობდა სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც უფლებამოსილებას მისცემდა მოპასუხეებს, ესარგებლათ მოსარჩელის ქონებით. მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ოდენობა დაანგარიშებულია სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ მიერ.

მოპასუხეების პოზიცია:

4. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

5. მოპასუხის განმარტებით, სარკინიგზო ლიანდაგზე დარჩენილი 9 ვაგონიდან 6-ის (№42784843 - საინვენტარო 23117, №43511948 - საინვენტარო 23216, 21218037- საინვენტარო 21006; №23617202 - საინვენტარო 21323; №24342750 - საინვენტარო 21685; №24049934 - საინვენტარო 21542) მესაკუთრეა, რაც შეეხება №87272830, 44728154, 4717439 ვაგონებს არასწორი საკონტროლო ნიშნის გაწერის გამო, მოპასუხე ვერ ახდენს მათ იდენტიფიცირებას. ვერც უარყოფს და ვერც ადასტურებს კონკრეტულ ვაგონთა კუთვნილებას.

6. მოპასუხის მოსაზრებით, ფაქტების კონსტატაციის საფუძველზე განხორციელდა მხოლოდ ვაგონების ნომრების იდენტიფიცირება და ვაგონების განთავსების ადგილი ოქმის შემდგენელს არ შეუსწავლია, შესაბამისად, არ დგინდება, რომ ვაგონები განთავსებულია კონკრეტულად ს/კ ..... ლიანდაგზე. ზიანთან დაკავშრებით მოპასუხემ განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება სავარაუდო მისაღები შემოსავლის წყაროს, მოცულობის, შემოსავლის მიღების შეფერხების კონკრეტული მიზეზების და ზოგადად ამ მიზეზ-შედეგობრიობის ჯაჭვში მოპასუხეთა რაიმე ფორმით შემხებლობის შესახებ. შეუძლებელია მიუღებელი შემოსავლის არსებობის ფაქტის მტკიცება, მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტების საფუძველზე. მოპასუხე, როგორც შესაბამისი ტექნიკური რესურსის მქონე სარკინიგზო ოპერატორი, შეძლებდა ვაგონების გადაადგილებაში მოსარჩელის მომსახურებასა და ტექნიკური დახმარების გაწევას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვაგონების გასაყვანად საჭირო კერძო სალიანდაგო ინფრასტრუქტურა იქნებოდა გამწევის საშუალების გადაადგილებისათვის სათანადო მდგომარეობაში.

7. მეორე მოპასუხემ მიუთითა, რომ სადავო ვაგონები სადავო მონაკვეთზე განლაგებულია არა იმ პერიოდიდან, როდესაც მოსარჩელე კონკრეტული ჩიხის მესაკუთრე გახდა, არამედ 90-იანი წლებიდან, როცა ეს ჩიხიც და ვაგონებიც ჯერ კიდევ მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენდა. მოსარჩელემ რკინიგზის ჩიხზე საკუთრების უფლება დაირეგისტრირა 2010 წლის 4 ივნისს ისე, რომ 1990-იან წლებიდან მოყოლებული მესაკუთრეთა ცვლილებების მიუხედავად, ვაგონების განლაგება და ამ ლიანდაგებით სარგებლობის წლობით დადგენილი წესი არ შეცვლილა, შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო აღნიშნულ ჩიხში ვაგონების განლაგების თაობაზე. მას არც შესყიდვის და არც შემდგომ პერიოდში არავითარი პრეტენზია აღნიშნულთან მიმართებით არ განუცხადებია. მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ ჩიხში ვაგონების განლაგების გამო, ნივთი, ზედმეტი დანახარჯების გარეშე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნებისათვის გამოუსადეგარი გახდებოდა. ამდენად, მისთვის ასევე ცნობილი უნდა ყოფილიყო იმ ზიანის შესახებაც, რომელიც ნივთობრივი ნაკლის მქონე ნივთის გადაცემით სავარაუდოდ მას მომავალში მიადგებოდა. მოსარჩელეს არა თუ არ მიუმართავს მეორე მოპასუხისათვის საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ, მისთვის საერთოდ არ იყო ცნობილი, ვის საკუთრებას წარმოადგენდა ჩიხში განლაგებული ვაგონები. აღნიშნული შესახებ შეიტყო მხოლოდ სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემდეგ. ამასთან, მითითებული ლიანდაგები წლების განმავლობაში მწყობრიდან იყო გამოსული, დაკარგული ჰქონდა მისასვლელი ლიანდაგის ფუნქცია, არ აკმაყოფილებდა საქართველოს სარკინიგზო კოდექსით დადგენილ მოთხოვნებს, შესაბამისად, მისი ექსპლოატაცია და მასზე ვაგონების უსაფრთხო მოძრაობის უზრუნველყოფა შეუძლებელი იყო. ამასთან, მოსარჩელეს არ მიუღია ზომები ლიანდაგის შეკეთებასთან დაკავშირებით.

8. მეორე მოპასუხის განმარტებით (ყოფ. შპს „რ.ფ.მ–ი“), კომპანია დაფუძნებულია მოპასუხის ქონების მართვის სააგენტოს ბაზაზე, რომლის 100% წილის მფლობელია მოპასუხე, ხოლო ძირითად საქმიანობას წარმოადგენს საზოგადოების კაპიტალში პარტნიორთა გადაწყვეტილების საფუძველზე შეტანილი მოპასუხის ბალანსზე რიცხული უძრავ/მოძრავი ქონების განკარგვა და მართვა კანონმდებლობით დადგენილი ფორმებით (ნასყიდობა, ქირავნობა, იჯარა და სხვ.). 2012 და 2016 წელს მოპასუხე განახორციელა უძრავ/მოძრავი ქონების კაპიტალში მორიგი შეტანა, რის შედეგად მეორე მოპასუხეს სხვა ქონებასთან ერთად საკუთრებაში გადაეცა, ამჟამად მოსარჩელის კუთვნილ ლიანდაგებზე განთავსებული სატვირთო ვაგონები, განთავსების ადგილზე მათი შენახვის უზრუნველყოფის პირობით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 8 მაისის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ არის გამხდარი და, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნევს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

12. სსიპ საწარმოთა მართვის სააგენტოს 2008 წლის 4 აპრილის ბრძანების (№1-3/172) საფუძველზე მოსარჩელის საწესდებო კაპიტალში შეტანილ იქნა მოპასუხის საწესდებო კაპიტალიდან ამოღებული, 12 601 ლარის ღირებულების რკინიგზის ჩიხი (სადგური გორის №28 ისრიდან 8900 გრძივი მეტრი ლიანდაგი).

13. მოსარჩელეს საკუთრებაში აქვს: ს/კ ..... (8883.6 მ. სიგრძის), ს/კ ...... (107 მ. სიგრძის), ს/კ ....... (2855 მ. სიგრძის) რკინიგზის ჩიხები (ლიანდაგები).

14. ს/კ ..... რკინიგზის ჩიხზე წლების მანძილზე განთავსებული იყო მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ვაგონები. მოსარჩელისათვის რკინიგზის ჩიხების საკუთრებაში გადაცემამდე და გადაცემის ეტაპზეც ვაგონები განლაგებული იყო კონკრეტულ ლიანდაგებზე.

15. 2012 წლის 4 სექტემბრის №1/34 დადგენილებით მოპასუხის კუთვნილი სატვირთო ვაგონები მის შვილობილ კომპანიას შპს „რ.ფ.მ–ს“ (შემდგომ – შვილობილი კომპანია) გადაეცა საკუთრებაში. მოპასუხე საზოგადოების 2016 წლის 29 ნოემბრის №50 სხდომის ოქმით შვილობილ კომპანიას შეეცვალა საფირმო სახელწოდება და ეწოდა მეორე მოპასუხის სახელი.

16. 2012 წლის 21 სექტემბრის მიღება-ჩაბარების აქტის (№56) საფუძველზე შვილობილმა კომპანიამ საკუთრებაში მიიღო მოსარჩელის ტერიტორიაზე განთავსებული 75 ვაგონი, ხოლო 2016 წლის 11 ივლისის მიღება-ჩაბარების (№100) აქტის საფუძველზე მოპასუხემ შვილობილ კომპანიას გადასცა მოსარჩელის ტერიტორიაზე მდგომი კიდევ 19 ერთეული ვაგონი.

17. მეორე მოპასუხემ დავის განხილვის ეტაპზე, 2018 წლის 5 თებერვალს გაასხვისა კუთვნილი 100 ვაგონი, მათ შორის, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ჩიხზე ს/კ ...... განთავსებული 85 ვაგონი. 2018 წლის 27 მარტის მდგომარეობით მოსარჩელის ტერიტორიაზე განთავსებული 94 ერთეული სხვადასხვა სახის სატვირთო ვაგონი სრულად დაჭრილი და გატანილია მყიდველის მიერ.

18. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ჩიხზე (ს/კ .....) განთავსებულია 9 ვაგონი. აქედან 6 ვაგონის (№42784843 - საინვენტარო 23117, №43511948 - საინვენტარო 23216, 21218037 - საინვენტარო 21006; №23617202 - საინვენტარო 21323; №24342750 - საინვენტარო 21685; №24049934 - საინვენტარო 21542) მოპასუხისადმი კუთვნილება სადავოდ არ არის გამხდარი.

19. მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს, როგორც ვაგონების მესაკუთრეს, რომ უზრუნველეყო მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ტერიტორიიდან ზემოაღნიშნული ვაგონების გატანა, თუმცა აღნიშნულს მოპასუხის მხრიდან რეაგირება არ მოჰყოლია.

20. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხე მხარის პოზიცია, რომ ვაგონების გაყვანა შეუძლებელია, ლიანდაგების გაუმართაობის გამო. ამასთან, სადავოა სამი ვაგონის და ს/კ ..... უძრავი ნივთის კუთვნილების საკითხი. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის კვლევის საგანს, სწორედ, აღნიშნული გარემოებები წარმოადგენდა.

21. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს.

22. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სსიპ საწარმოთა მართვის სააგენტოს 2008 წლის 4 აპრილის ბრძანების (№1-3/172) საფუძველზე, მოპასუხის საწესდებო კაპიტალიდან ამოღებული რკინიგზის ჩიხი მოსარჩელის საწესდებო კაპიტალში იქნა შეტანილი. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2015 წლის 18 დეკემბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის ტერიტორიაზე განთავსებულია რკინიგზის ჩიხი (ლიანდაგი) ს/კ .......

23. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ მოსარჩელის წერილებზე, რომელთა ნამდვილობაც შედავებული არ არის და რომელთა შინაარსის ანალიზი, ზემოაღნიშნულ გარემოებებთან ერთობლიობაში, იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნივთი წარმოადგენს სწორედ იმ უძრავ ქონებას – რკინიგზის ჩიხს (ლიანდაგებს), რომელიც სსიპ საწარმოთა მართვის სააგენტოს 2008 წლის 4 აპრილის ბრძანების საფუძველზე მოსარჩელეს გადაეცა.

24. №66.00.094 საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნივთის კუთვნილების საკითხი ასევე დადასტურებულია ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (მომზადების თარიღი: 20.02.2012 წელი). საჯარო რეესტრში ინფორმაციის გადამოწმების საფუძველზე, აღნიშნული უძრავი ნივთი დღემდე მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხება.

25. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო შედავება არ გაიზიარა დაუსაბუთებლობის გამო.

26. სააპელაციო პალატა ასევე არ დაეთანხმა მოსარჩელის ლიანდაგზე (ს/კ .....) განთავსებული 9 ვაგონიდან (№87272830, №42784843, №43511948, №212180377, №23617202, №24342750, №24049934, №44728154, №4717439) სამის (№87272830, №4717439, №44728154) კუთვნილებასთან დაკავშირებით წარმოდგენილ სააპელაციო პრეტენზიას, კერძოდ:

27. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მოპასუხემ ერთმნიშვნელოვნად არ მიუთითა, რომ იგი სადავო სამი ვაგონის მესაკუთრეს არ წარმოადგენს. მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზია ემყარება მხოლოდ იმ გარემოებას, რომ სადავო სამ ვაგონზე „არასწორი ნუმერაციის მითითების გამო, ვერ დგინდება კუთვნილების თაობაზე ინფორმაცია“.

28. აპელანტის ზემოაღნიშნული პოზიციის საპირისპიროდ, სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 20 თებერვლის მდგომარეობით, მოსარჩელის ლიანდაგზე (ს/კ ......) განთავსებული ყველა ვაგონის მესაკუთრეს მოპასუხე წარმოადგენდა. 2012 წლის 4 სექტემბრის დადგენილებით №1/34 მოპასუხის კუთვნილი სატვირთო ვაგონები საკუთრებაში გადაეცა მის შვილობილ კომპანიას (2016 წლიდან - მეორე მოპასუხეს). 2012 წლის 21 სექტემბრის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე მოპასუხემ მეორე მოპასუხეს გადასცა მოსარჩელის ტერიტორიაზე განთავსებული 75 ვაგონი, ხოლო, 2016 წლის 11 ივლისის მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე – იმავე ტერიტორიაზე მდგომი კიდევ 19 ერთეული ვაგონი.

29. მოპასუხემ დაადასტურა, რომ მოსარჩელის კუთვნილ ლიანდაგზე განთავსებული 9 ვაგონიდან 6 მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენს. რაც შეეხება, დარჩენილ 3 ვაგონს, მოპასუხე გაცემული ინფორმაციით ცალსახად არ უარყოფს ვაგონთა კუთვნილებას, კერძოდ 2018 წლის 17 აპრილის ცნობაში მითითებულია, რომ არასწორი საკონტროლო ნიშნის გაწერის გამო მოპასუხე ვერ ახდენს მათ იდენტიფიცირებას. საქმეში წარმოდგენილია მტკიცებულებები, რომლითაც დგინდება, რომ მოპასუხემ, როგორც ვაგონების თავდაპირველმა მესაკუთრემ, სატვირთო ვაგონები გადასცა შვილობილ კომპანიას, მათ შორის მოსარჩელის ტერიტორიაზე განთავსებული ვაგონები. შესაბამისად, მოპასუხეს, როგორც თავდაპირველ მესაკუთრეს, უნდა წარმოედგინა სადავო სამი ვაგონის გასხვისების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რაც მას არ წარმოუდგენია.

30. სააპელაციო პალატამ მხარეთა ყურადღება გაამახვილა მტკიცების საპროცესო სამართლებრივ პრინციპებზე და განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია რა შეჯიბრებითობის პრინციპზე, მხარეებს უფლებებთან ერთად აკისრებს თავისივე ინტერესებისათვის აუცილებელ საპროცესო მოვალეობებს, რომელთა შეუსრულებლობა იწვევს ამავე მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს. მოსარჩელე მოვალეა დაამტკიცოს ფაქტები, რომელთა საფუძველზე შეიძლება გაკეთდეს დასკვნა გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების არსებობის ვარაუდის შესახებ, ხოლო იმ ფაქტების მტკიცების ტვირთი, რომლებიც ასეთ ვარაუდს გააქარწყლებენ – დაკისრებული აქვს მოპასუხეს.

31. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას და მიიჩნია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე ამჟამად აღარ წარმოადგენს სადავო ვაგონების მესაკუთრეს, მას, მისი მტკიცების ფარგლებში, შეეძლო ვაგონების ახალი მესაკუთრის შესახებ ინფორმაციის წარმოდგენა, ვინაიდან მოპასუხე არის ვაგონების თავდაპირველი მესაკუთრე და მათი გასხვისება მხოლოდ ამ უკანასკნელის გამგებლობის სფეროს განეკუთვნებოდა და მოსარჩელისაგან დამოუკიდებლად ხორციელდებოდა. მოცემულ შემთხვევაში, მას არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება სხვა მესაკუთრის არსებობის შესახებ. შესაბამისად, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელის კუთვნილ ლიანდაგზე ს/კ ...... განთავსებული სამი სადავო ვაგონი სწორედ მოპასუხის ეკუთვნის.

32. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ მოითხოვა საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა, შესაბამისად, სარჩელი ნეგატორულია და სამართლებრივი საკითხები გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესიდან. შესაბამისად, სასარჩელო წარმოებისას მოსარჩელეს ეკისრება მოპასუხისგან მომდინარე ხელშეშლის არსებობის მტკიცების ტვირთი.

33. „ნეგატორული სარჩელი მიმართულია უფლების ისეთი დარღვევის წინააღმდეგ, რაც არ არის დაკავშირებული ნივთის მფლობელობის დაკარგვასთან, მაგრამ ხელშემშლელია ნივთის სარგებლობისა და განკარგვისათვის, ე.ი. პირი მოკლებულია ამ უფლებამოსილებათა განხორციელების შესაძლებლობას, რადგან სხვა პირი თავისი მოქმედებით ხელს უშლის მათ რეალიზებას .. ამ სარჩელის საფუძველია გარემოებები, რომლებიც აფუძნებენ მოსარჩელის მიერ ნივთით სარგებლობისა და განკარგვის უფლებამოსილებას. ასევე ამტკიცებენ, რომ მესამე პირთა მოქმედება აბრკოლებს მათ განხორციელებას. მოსარჩელეს არ ევალება, ამტკიცოს მოპასუხის მოქმედების ან უმოქმედობის არამართლზომიერება, ის ივარაუდება, სანამ მოპასუხე არ დაამტკიცებს მის მართლზომიერებას ... ნეგატორული სარჩელი მიზნად ისახავს მესაკუთრის თავისუფლების აღიარებას ხელმყოფისაგან, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ზიანის ანაზღაურებასა და დაცვის გარანტიების შექმნას შემდგომში შესაძლო ხელყოფისაგან. ნეგატორული სარჩელით სარგებლობს როგორც მესაკუთრე, ისე ნებისმიერი მართლზომიერი მფლობელი“ (ქეთევან ქოჩაშვილი, მფლობელობა და საკუთრება – ფაქტი და უფლება სამოქალაქო სამართალში, გვ. 175-176).

34. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ სარკინიგზო ჩიხი (ს/კ ......) არის მოსარჩელის საკუთრებაში, რომელზეც განთავსებულია მოპასუხის კუთვნილი ვაგონები, რის გამოც მესაკუთრეს ეზღუდება კუთვნილი ქონების ჯეროვანი სარგებლობისა და განკარგვის შესაძლებლობა. აღნიშნულ გარემოებათა ერთობლიობა წარმოშობს ხელმყოფის ვალდებულებას, უზრუნველყოს კუთვნილი ნივთების გატანა, რითიც ხელყოფილია სარკინიგზო ჩიხის მესაკუთრის უფლებები თავისუფლად ისარგებლოს და განკარგოს საკუთრება. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და მიიჩნია, რომ აღნიშნული მოცემულობის გამამართლებელ გარემოებად ვერ იქნება მიჩნეული ლიანდაგის გაუმართაობა, მით უფრო იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მეორე მოპასუხემ კონკრეტული ლიანდაგიდან 85 ვაგონის გატანა უზრუნველყო. მოპასუხე, როგორც ვაგონების მესაკუთრე ვალდებული იყო, უზრუნველეყო მისი კუთვნილი ვაგონების მოსარჩელის ტერიტორიიდან გაყვანა, რამდენადაც უძრავი ნივთის მესაკუთრეს ეზღუდება მისი ნივთის სურვილისამებრ გამოყენებისა და განკარგვის შესაძლებლობა.

35. მოსარჩელის განმარტებით, არსებული ვაგონები საექსპლუატაციოდ უვარგისია და წარმოადგენს ჯართს, რისი დადასტურებაცაა ის გარემოება, რომ მეორე მოპასუხემ ვაგონები (85 ვაგონი) დაჭრა და ისე გაიტანა. აღნიშნული ასევე დადასტურებულია მოპასუხის სავაგონო დეპარტამენტის უფროსის წერილით, რომლის თანახმადაც სატვირთო ვაგონები ექსპლუატაციისათვის უვარგისია. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხეს აღნიშნულის საპირისპიროდ არ წარმოუდგენია მტკიცებულება იმისა, რომ სადავო ვაგონები საექსპლუატაციოდ ვარგისია, რაც ასევე საფუძველს აცლის მის პრეტენზიას ლიანდაგების გაუმართაობასთან დაკავშირებით.

36. საქმეში წარმოდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს“ მიერ შედგენილი დასკვნების თანახმად, 2013 წლიდან 2017 წლის ჩათვლით მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ლიანდაგის ჩიხის (ს/კ ......) სარგებლობისათვის ჯამური საიჯარო ქირის ოდენობა შეადგენს 271 750 ლარს, რის დაკისრებასაც ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხე მხარისათვის. კერძოდ, მოსარჩელის მტკიცებით, რომ არა მოპასუხეთა მხრიდან ქონებით სარგებლობის ხელშეშლა, მის მიერ ქონების გაქირავების შემთხვევაში, საიჯარო ქირის სახით, მიიღებდა 271 750 ლარის ოდენობით შემოსავალს.

37. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილით.

38. ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტში, რაც მიუთითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (იხ. სუსგ №ას-472-448-2013, 5 დეკემბერი, 2013 წელი). ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია გათანაბრების ოდენობის განსაზღვრის საკითხი. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ მხრივ საყურადღებოა შესრულების კონდიქციის რეგულირების მექანიზმი, კერძოდ, სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე, სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით. იმის გათვალისწინებით, რომ „შესრულების დაბრუნება“ (მფლობელთა მიერ ქონების უკანონო სარგებლობით მიღებული სიკეთე) შეუძლებელია, ზემომითითებული ნორმის (სსკ-ის 979-ე მუხლი) მეორე ნაწილის თანახმად, უფლების მქონე პირმა (მოსარჩელემ) შეიძლება, გამოიყენოს ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა, რაც შეიძლება დადგინდეს ქონების იჯარით გაცემის საბაზრო ღირებულებით“.

39. სააპელაციო პალატამ დაადგინა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სამართლებრივი წინაპირობები, კერძოდ: მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობს; მოსარჩელე უძრავი ქონების რეგისტრირებული მესაკუთრეა; ამ ქონებით 2013 წლიდან 2017 წლამდე სარგებლობდნენ მოპასუხეები; მოპასუხეებს არც მესაკუთრისაგან და არც კანონის საფუძველზე არ ჰქონდათ მინიჭებული შესაბამისი უფლებამოსილება; მათ დაზოგეს საკუთარი ფულადი სახსრები, რადგანაც არ იხდიდნენ ფართით სარგებლობის საფასურს, ანუ გამდიდრდნენ მოსარჩელის ხარჯზე; მოპასუხეებმა ხელყვეს მოსარჩელის უფლება ესარგებლა თავისი ქონებით, რითაც ამ უკანასკნელს მიადგა ზიანი.

40. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ საიჯარო ქირის შესაბამისი თანხის დაკისრება მოპასუხეთათვის მოითხოვა 2013 წლიდან (სარკინიგზო ჩიხი საკუთრებაში მიღებულია 2008 წლიდან). აღნიშნული მოთხოვნის საფუძვლიანობას არ გამორიცხავს ის ფაქტი, რომ მოსარჩელის მიერ სარკინიგზო ჩიხების მიღებისას ვაგონები განთავსებული იყო იმავე ლიანდაგზე და მყიდველს ნივთობრივ ნაკლზე პრეტენზია არ განუცხადებია. კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა ეფუძნება არა ნივთობრივად ნაკლიანი ნივთის მიღებას, არამედ მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის ქონების, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, სარგებლობას. მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს ვაგონების გაყვანის მოთხოვნით, რასაც მოპასუხის მხრიდან რეაგირება არ მოჰყოლია. პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეები უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ შესაბამისი საიჯარო ქირის ხარჯების დაზოგვის საფუძველზე, რამდენადაც მათი მხრიდან ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ხორციელდებოდა სხვის საკუთრებაში არსებული ნივთით სარგებლობა.

კასატორების მოთხოვნები და საფუძვლები:

41. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

42. პირველი კასატორის (მოპასუხე) მოსაზრებით, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო სასამართლომ ვერ მიუთითება ვერცერთ არგუმენტზე, რომლითაც აპელანტის პრეტენზიებსა და შედავებას დაასაბუთებდა,

43. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი რომელიც უნდა გამოეყენებინა. როგორც მოპასუხე მხარის მიერ იქნა განმარტებული, სარჩელში მითითებული მოსარჩელის კუთვნილი ლიანდაგები წლების განმავლობაში მწყობრიდან იყო გამოსული, დაკარგული ჰქონდა მისასვლელი ლიანდაგის ფუნქცია, არ აკმაყოფილებდა საქართველოს სარკინიგზო კოდექსით დადგენილ მოთხოვნებს და მისი ექსპლუატაცია და მასზე ვაგონების უსაფრთხო მოძრაობის უზრუნველყოფა იყო შეუძლებელი.

44. სარკინიგზო კოდექსის 31-ე მუხლის მე-5 პუნქტით, სარკინიგზო მისასვლელ ლიანდაგზე გაუმართაობის გამოვლენისას, რომელიც საფრთხეს უქმნის მოძრაობას, მოძრავი შემადგენლობის, გადასაზიდი ტვირთისა და ვაგონის დაცულობას, რკინიგზის წარმომადგენელი ვალდებულია, შეადგინოს შესაბამისი აქტი. ამ აქტის საფუძველზე რკინიგზის სადგურის უფროსი ან მოძრაობის უსაფრთხოების რევიზორი გაუმართაობის აღმოფხვრამდე კრძალავს აქტში მითითებულ ლიანდაგზე მოძრავი შემადგენლობის მიწოდებას. ასეთ შემთხვევაში ვაგონის მიწოდების ან გამოყვანის დაყოვნების, აგრეთვე ტვირთის შენახვის, დაცვისა და გადაზიდვის შესახებ მიღებული განაცხადის შეუსრულებლობის გამო ქონებრივი პასუხისმგებლობა ეკისრება სარკინიგზო მისასვლელი ლიანდაგის (მისი მონაკვეთის) მფლობელს.

45. მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლომ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებად დადგენილად ცნო, რომ ,,მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სარკინიგზო ჩიხი გადასაადგილებლად არის უვარგის მდგომარეობაში", ასევე ისიც, რომ მოპასუხის ვაგონების გაყვანაზე უარს აცხადებს ლიანდაგების გაუმართაობის საფუძვლით", არ გამოიყენა სარკინიგზო კოდექსის 31-ე მუხლი, რომლის თანახმად ვაგონის მიწოდების ან გამოყვანის დაყოვნების გამო ქონებრივი პასუხისმგებლობა ეკისრება სარკინიგზო მისასვლელი ლიანდაგის მფლობელს.

46. პირველი კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ გამოიყენა კანონი რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. უსაფუძვლოა სასამართლოს შეფასება მოპასუხის მიერ ქონებით სარგებლობით, უსაფუძვლო გამდიდრებაზე მითითებასთან დაკავშირებით.

47. სასარჩელო მოთხოვნაა ზიანის ანაზღაურება, თუ გავითვალისწინებთ, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობაში ამომწურავადაა გაწერილი დელიქტური ვალდებულებების მომწესრიგებელი ნორმები, პირველმა კასატორმა დაასკვნა, რომ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების კანონისმიერი საფუძველი, რაც თავის მხრივ, მიუთითებს ამ ნორმათა გამოყენების უპირატესობაზე, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებთან მიმართებაში.

48. პირველი კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია უდავოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ დასახელებული ფაქტის დადასტურება შეუძლებელია მხოლოდ მტკიცებულებად მოყვანილი სააღსრულებო ბიუროს ოქმით, ვინაიდან, როგორც თავად ოქმის შინაარსიდან ჩანს, განხორციელდა მხოლოდ ვაგონების ნომრების იდენტიფიცირება და ის, თუ სად არის აღნიშნული ვაგონების განლაგებული, კერძოდ კი, ვის კუთვნილ ლიანდაგზე, ეს საკითხი ოქმის შემდგენელს არ შეუსწავლია და ბუნებრივია არც ოქმის შინაარსი იძლევა ასეთი დასკვნის საფუძველს. ოქმში მითითებულია, რომ კონსტატაციას დაექვემდებარა ქ.გორი, ..... ვაგონების განთავსების ფაქტი, თუმცა აღნიშნული დამისამართება ეკუთვნის მხოლოდ შენობას, რომელზედაც გაკრულია შესაბამისი აბრა და არანაიდად არ იკვეთება რაიმე კავშირი ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავ ნივთთან (არც ამონაწერში არ არის მითითებული ზემოაღნიშნული მისამართი), რომელზედაც მოსარჩელის განმარტებით თითქოს განთავსებულია 94 ვაგონი.

49. პირველი კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლოს არ უნდა მიეჩნია უდავოდ სარჩელზე დართული ამონაწერი რეესტრიდან, რომელიც თარიღდება 2012 წლის 20 თებერვლით, შესაძლებელია მითითებული თარიღის შემდგომ პერიოდში ამ უძრავ ნივთთან დაკავშირებით განხორციელდა მესაკუთრის ცვლილება, რაც ბუნებრივია არ გამოჩნდება 2012 წლის 20 თებერვლის ამონაწერში და ასახვას პოვებდა ამ პერიოდის შემდგომ განახლებულ ამონაწერში. ასეთი დოკუმენტის წარმოდგენამდე ცალსახად იმის მტკიცება, დღეის მდგომარეობით თუ ვინ წარმოადგენს ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, შეუძლებელია.

50. სარჩელზე დართული დოკუმენტებით არ დასტურდება მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი ქონებით სარგებლობის ფაქტი, მით უმეტეს აბსურდულია საუბარი საკუთრებით უკანონო სარგებლობაზე, მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი არანაირი მტკიცებულება სავარაუდო მისაღები შემოსავლის წყაროს, მოცულობის, შემოსავლის მიღების შეფერხების კონკრეტული მიზეზ(ებ)ის და ზოგადად ამ მიზეზ-შედეგობრიობის ჯაჭვში მოპასუხეთა რაიმე ფორმით შემხებლობის შესახებ, შესაბამისად, შეუძლებელია მიუღებელი შემოსავლის არსებობის ფაქტის მტკიცება, მხოლოდ მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე და ასეთის ბუნებაში არსებობის შემთხვევაშიც კი, მოპასუხე მხარის კავშირი დამატებითი მტკიცების საგანს წარმოადგენს, რაც შესაბამის კონკრეტულ და ავთენტურ დოკუმენტურ მტკიცებულებებს მოითხოვს.

51. პირველმა კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ არასწორად დაადგინა გარემოება, რომ მოპასუხემ ნამდვილად წარადგინა წერილობითი თხოვნა ვაგონების გაყვანაში დახმარების შესახებ, რაზედაც გაეცა პასუხი, რომ მოპასუხე, როგორც შესაბამისი ტექნიკური რესურსის მქონე სარკინიგზო ოპერატორი შეძლებდა, ვაგონების გადაადგილებაში მათ მომსახურებასა და ტექნიკური დახმარების გაწევას, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვაგონების გასაყვანად საჭირო კერძო სალიანდაგო ინფრასტრუქტურა იქნებოდა გამწევის საშუალების გადაადგილებისათვის სათანადო მდგომარეობაში. ამასთან, ზემოაღნიშნული წერილები ეხებოდა 6 (.....; ....., ....; ......; .....; .....) საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის გამოთავისუფლებას, რომელთაგან ნაწილი (მაგალითად ....; ....; ....) არ წარმოადგენდა მოსარჩელის საკუთრებას. მოპასუხემ წარადგინა ნაწილი ვაგონების კუთვნილების თაობაზე ინფორმაცია, ხოლო სამ ვაგონზე არასწორი ნუმერაციის მითითების გამო, მოპასუხის კუთვნილების თაობაზე ინფორმაცია ვერ დადგინდა.

52. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა მეორე მოპასუხემაც, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი მოტივებით:

53. მეორე კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა სააპელაციო საჩივარში მითითებული არსებითი გარემოებანი, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა მოცემული დავის მომწესრიგებელი ნორმები.

54. მეორე კასატორმა განმარტა, რომ მეორე მოპასუხის კუთვნილი ვაგონები მოსარჩელის ლიანდაგზე განლაგებული იყო 1990-იანი წლებიდან, რა დროსაც ისინი მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენდა. დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, რაიმეს გადატანის საჭიროებამდე ვაგონებს ათავსებდნენ ე.წ მისასვლელ ლიანდაგზე.

55. მეორე კასატორმა მიუთითა სარკინიგზო კოდექსის პირველი მუხლის პირველ ნაწილზე, 31-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რკინიგზის ტვითის გადაზიდვის წესების 391-ე მუხლის პირველ პუნქტზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მისასვლელ ლიანდაგზე ვაგონების განთავსების ფაქტი გულისხმობს, რომ არსებობდა მოსარჩელის თანხმობა. ხსენებულ 391-ე მუხლში ასახული ტერმინი ვაგონების დროებით განლაგების შესახებ არ მოიცავს კონკრეტულ პერიოდს, შესაბამისად, გულისმობს დროს ლიანდაგის მესაკუთრის მიერ ვაგონების გაყვანის მოთხოვნამდე. სადავო ლიანდაგების მესაკუთრის შეცვლის მიუხედავად, ლიანდაგებით სარგებლობის წესი არ შეცვლილა. ამასთან, ლიანდაგების შეძენისას მოსარჩელეს სადავო ვაგონების განლაგებასთან დაკავშირებით არანაირი პრეტენზია არ გამოუთქვამს.

56. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ცნო, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ლიანდაგი გაუმართავია, ასევე, რომ მოპასუხე უარს აცხადებს ვაგონების გაყვანაზე, თუმცა არ იხელმძღავენლა სარკინიგზო კოდექსის 31-ე მუხლით, რომლის თანახმად ვაგონის მიწოდების ან გამოყვანის დაყოვნების გამო ქონებრივი პასუხისმეგბლობა ეკისრება სარკინიგზო მიმოსვლის ლიანდაგის მფლობელს.

57. მეორე კასატორმა მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან დაკავშირებით (საქმეები №ას-1249-1269-2011, №ას-456-805-07).

58. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 6 დეკემბრის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნენ წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

59. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

60. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

61. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

62. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო საჩივრებით გასაჩივრებული განჩინება ეფუძნება ორ ძირითად სამართლებრივ საკითხს: 1. ნეგატორული სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთის სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთის შესახებ და 2. მოსარჩელის კუთვნილი ნივთით უკანონოდ სარგებლობისათვის მოპასუხეთა უსაფუძვლოდ გამდიდრებას.

63. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო პალატამ დაადგინა და სსსკ-ის 407-ე მუხლის ძალით საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა შემდეგი გარემოებები, რომლებზეც კასატორებს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ:

64. მოსარჩელეს საკუთრებაში აქვს: ს/კ ..... (8883.6 მ. სიგრძის), ს/კ ...... (107 მ. სიგრძის), ს/კ ....... (2855 მ. სიგრძის) რკინიგზის ჩიხები (ლიანდაგები).

65. ს/კ 66.00.094 რკინიგზის ჩიხზე წლების მანძილზე განთავსებული იყო მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ვაგონები. მოსარჩელისათვის რკინიგზის ჩიხების საკუთრებაში გადაცემამდე და გადაცემის ეტაპზეც ვაგონები განლაგებული იყო კონკრეტულ ლიანდაგებზე.

66. 2012 წლის 4 სექტემბრის №1/34 დადგენილებით მოპასუხის კუთვნილი სატვირთო ვაგონები მის შვილობილ კომპანიას შპს „რ.ფ.მ–ს“ (შემდგომ – შვილობილი კომპანია) გადაეცა საკუთრებაში. მოპასუხე საზოგადოების 2016 წლის 29 ნოემბრის №50 სხდომის ოქმით შვილობილ კომპანიას შეეცვალა საფირმო სახელწოდება და ეწოდა მეორე მოპასუხის სახელი.

67. 2012 წლის 21 სექტემბრის მიღება-ჩაბარების აქტის (№56) საფუძველზე შვილობილმა კომპანიამ საკუთრებაში მიიღო მოსარჩელის ტერიტორიაზე განთავსებული 75 ვაგონი, ხოლო 2016 წლის 11 ივლისის მიღება-ჩაბარების (№100) აქტის საფუძველზე მოპასუხემ შვილობილ კომპანიას გადასცა მოსარჩელის ტერიტორიაზე მდგომი კიდევ 19 ერთეული ვაგონი.

68. მეორე მოპასუხემ დავის განხილვის ეტაპზე, 2018 წლის 5 თებერვალს გაასხვისა კუთვნილი 100 ვაგონი, მათ შორის, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ჩიხზე ს/კ ...... განთავსებული 85 ვაგონი. 2018 წლის 27 მარტის მდგომარეობით მოსარჩელის ტერიტორიაზე განთავსებული 94 ერთეული სხვადასხვა სახის სატვირთო ვაგონი სრულად დაჭრილი და გატანილია მყიდველის მიერ.

69. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სარკინიგზო ჩიხზე (ს/კ .....) განთავსებულია 9 ვაგონი. აქედან 6 ვაგონის (№42784843 - საინვენტარო 23117, №43511948 - საინვენტარო 23216, 21218037 - საინვენტარო 21006; №23617202 - საინვენტარო 21323; №24342750 - საინვენტარო 21685; №24049934 - საინვენტარო 21542) მოპასუხისადმი კუთვნილება სადავოდ არ არის გამხდარი.

70. მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა მოპასუხეს, როგორც ვაგონების მესაკუთრეს, რომ უზრუნველეყო მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ტერიტორიიდან ზემოაღნიშნული ვაგონების გატანა, თუმცა აღნიშნულს მოპასუხის მხრიდან რეაგირება არ მოჰყოლია.

71. საკასაციო სასამართლომ არაერთ სამოქალაქო საქმეზე განმარტა, რომ სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს, რომელიც, მესაკუთრის დაცვის მიზნით, მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის წინააღმდეგ. სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას (აწესებს, ცვლის, წყვეტს და სხვა), არამედ მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად ახდენს სამოქალაქო უფლების სწორი რეალიზაციის წესის განსაზღვრას. აღნიშნული ტიპის სარჩელი დაკმაყოფილდება ისეთ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ნივთის მესაკუთრე, რომლის საკუთრების ხელყოფა ან საკუთრების გამოყენებაში სხვაგვარი ხელშეშლა ხორციელდება სხვა პირის უკანონო მოქმედებით (სუსგ-ები: 12.02.2016წ. საქმე №ას-1041-998-2016, 26.10.2016წ. საქმე №ას-843-809-2016, 26.01.2019წ. საქმე №ას-1420-1340-2017, 5.07.2019წ. საქმე №ას-778-2019).

72. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია ნეგატორული სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის აუცილებელი ყველა გარემოება, კერძოდ: მოსარჩელე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრეა და იგი, მოპასუხეების მხრიდან ხელშეშლის გამო, წლების მანძილზე ვერ სარგებლობდა უძრავი ნივთით, შესაბამისად, არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების საკმარისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი წანამძღვრები.

73. პირველი კასატორის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება ის გარემოება, რომ სააპელაციო პალატამ №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნივთის კუთვნილების საკითხი დაადგინა 2012 წლის 20 თებერვლის მონაცემებით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლო იქვე ადგენს, რომ აღნიშნული მონაცემები გადამოწმდა საჯარო რეესტრში და დადგინდა, რომ აღნიშნული უძრავი ნივთი დღემდე მოსარჩელის საკუთრებაში ირიცხება. მითითებული გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება არც მოპასუხეებს წარმოუდგენიათ.

74. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მოცემული დავის გადაწყვეტისას, ასევე, სწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის შესაბამისად პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი.

75. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელყოფის კონდიქცია ჰგავს დელიქტური ვალდებულებიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, მაგრამ იგი წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას. ხელყოფის მოთხოვნის წამოყენების საფუძველი ხელყოფის არამართლზომიერებაში მდგომარეობს, რადგან თავად მოქმედება აკრძალული არ არის (ამ შემთხვევაში საქმე გვექნებოდა დელიქტთან და ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნასთან), არამედ გადამწყვეტი გარემოება არის ის, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას ეკუთვნოდა. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს, რომ განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება (სუსგ ას-472-448-2013, 27.01.2015წ. საქმე №ას-308-293-2013, 30.05.2017წ. საქმე №ას-197-186-2017).

76. ამ შემთხვევაში, ყურადსაღებია, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა.

77. აქედან გამომდინარე, სსკ-ის 982-ე მუხლში მითითებულ ზიანში იგულისხმება გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევა (სუსგ-ები:12.01.2018წ. საქმე №ას-1006-927-2017, 22.09.17წ. საქმე №ას-852-796-2017, 5.12.2013წ. საქმე №ას-472-448-2013).

78. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას იმ გარემოებათა საწინააღმდეგოდ, რომ სააპელაციო პალატამ დაადგინა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სამართლებრივი წინაპირობა: მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობს; მოსარჩელე უძრავი ქონების რეგისტრირებული მესაკუთრეა; ამ ქონებით სარგებლობდნენ მოპასუხეები; მოპასუხეებს არც მესაკუთრისაგან და არც კანონის საფუძველზე არ ჰქონდათ მინიჭებული შესაბამისი უფლებამოსილება; მათ დაზოგეს საკუთარი ფულადი სახსრები, როდესაც არ იხდიდნენ შესაბამისი კონსტრუქციით სარგებლობის საფასურს, ანუ გამდიდრდნენ მოსარჩელის ხარჯზე; მოპასუხეთა მხრიდან განხორციელდა მოსარჩელის, როგორც მესაკუთრის უფლების ხელყოფა, ესარგებლა კუთვნილი ქონებით, რითაც ამ უკანასკნელს მიადგა ზიანი.

79. საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორთა მითითება, რომ მოსარჩელის კუთვნილი ლიანდაგები მწყობრიდან იყო გამოსული და ექსპლუატაციისათვის დადგენილ ნორმებს არ აკმაყოფილებდა. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებაზე მოპასუხეებს არ მიუთითებიათ. ამასთან, აღნიშნული ფაქტი ვერ გააქარწყლებს უდავოდ დადგენილ გარემოებას, რომ მოპასუხეთა კუთვნილი ვაგონები წლების განმავლობაში სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობის პირობებში იდგა სადავო ლიანდაგებზე, შესაბამისად, ლიანდაგზე ვაგონების გაჩერების ფუნქცია შენარჩუნებული იყო.

80. ასევე დაუშვებელია პირველი კასატორის პრეტენზია იმის შესახებ, რომ სადავო ვაგონებიდან სამის მისთვის კუთვნილების ფაქტი ვერ დადასტურდა.

81. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ თავდაპირველად ყველა სადავო ვაგონის მესაკუთრე იყო მოპასუხე. აღნიშნული გარემოება დადგენილია და მხარეთა მიერ კანონით დადგენილი წესით დასაბუთებული პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გამხდარა. შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების სტანდარტის მიხედვით, სწორედ მოპასუხეს ევალდებოდა იმ გარემოების მტკიცების ვალდებულება, თუ ვისზე გაასხვისა სადავო ვაგონები, როგორც ეს გარკვეულ ნაწილში მეორე მოპასუხის მიმართ განხორციელდა. მითითებული საპროცესო მოვალეობა მოპასუხემ ვერ შეასრულა.

82. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

83. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

84. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

85. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

86. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

87. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ პირველ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 20 აგვისტოს №7742 საგადახდო დავალებით გადახდილი 3146.34 ლარის 70% – 2202,43 ლარი. ასევე, მეორე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 29 აგვისტოს №1567081360 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს.რ–ისა“ და შპს „ჯ.ქ.მ–ვის“ საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს.რ–ას“ (საინდენტიფიკაციო კოდი №2......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 20 აგვისტოს №7742 საგადახდო დავალებით გადახდილი 3146.34 ლარის 70% – 2202,43 ლარი.

3. კასატორ შპს „ჯ.ქ.მ–ვას“ (საინდენტიფიკაციო კოდი №......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900 სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 29 აგვისტოს №1567081360 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი