საქმე №ას-1632-2019 12 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ს.ა–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ი–ძე, ლ.ფ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ს.ა–მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა მ.ი–ძის და ლ.ფ–ის (შემდეგში: პირველი, მეორე მოპასუხე ან მოპასუხეები ან მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართაც რომლითაც მოითხოვა ბათილად იქნეს ცნობილი 16.01.2017 წელს, მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება. სააპელაციო სასამართლოში, მოსარჩელემ დააზუსტა სასარჩელო მოთხოვნა და რეალური იურიდიული შედეგის მიღწევის მიზნით, მოითხოვა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების საგანზე მესაკუთრედ აღიარება (იხ., სააპელაციო სასამართლოს განჩინების პ. 4).

2. მოსარჩელის განმარტებით, მას საკუთრებაში ჰქონდა 108.84 კვ.მ. საცხოვრებელი ბინა ისანში, რომელიც 2014 წლის 10/01 ე.წ. მაკლერის საშუალებით, იპოთეკით დატვირთა 23 500 აშშ დოლარის ოდენობით სესხის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით. სესხის ხელშეკრულება დადო 6 თვის ვადით, ყოველთვიური სარგებლის 2.1%-ის დარიცხვით. სესხის თანხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 2014 წლის 10 ივლისი, ხოლო მოცულობად - 26 458 აშშ დოლარი. ხელშეკრულების თანახმად, სამი თვის პროცენტი - 148$ წინასწარ არის გადახდილი, ხოლო დარჩენილი თანხების გადახდა მიმდინარეობდა ეტაპობრივად, რაც მხარეებს შორის სადავო არ ყოფილა და დასტურდება მათი ანგარიშსწორების დოკუმენტით. საბოლოო ჯამში, მოსარჩელეს მეორე მოპასუხისთვის სესხის ხელშეკრულების ფარგლებში გადახდილი აქვს 21 996 აშშ დოლარი და დარჩენილი აქვს 4462 აშშ დოლარი. გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ, მეორე მოპასუხემ მოსარჩელეს მოსთხოვა, რომ გადახდილი თანხის გარდა, მისთვის უნდა დაემატებინა 7000 აშშ დოლარი, სესხის დაბრუნების ვადის სანაცვლოდ. მეორე მოპასუხემ ამ მოთხოვნილი თანხის ამოღების მიზნით, 2014 წელს აიღო სააღსრულებო ფურცელი, რომელიც ორი წლის დაგვიანებით შეიტანა სააღსრულებო ბიუროში. მოსარჩელე იძულებული გახდა გამსესხებლის მოთხოვნას დათანხმებოდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბინა აუქციონზე გაიყიდებოდა, თუმცა, მეორე მოპასუხის მხრიდან, მოთხოვნა შეიცვალა და მან სააღსრულებო ბიუროდან განცხადების გამოტანის სანაცვლოდ, მოსარჩელეს მოსთხოვა თანხის უზრუნველყოფის მიზნით და ვალის დაბრუნების გარანტად მის დედაზე - პირველ მოპასუხეზე გაეფორმებინა გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება.

3. 2017 წლის 10 იანვარს, მოსარჩელეს და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით. ქონების ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 17 000 აშშ დოლარად. ამასთან, მეორე მოპასუხემ უარი განაცხადა 2014 წლის 10 იანვრის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების გაუქმებაზე. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება მის ნამდვილ ნებას არ გამოხატავს და დადებულია მეორე მოპასუხის მიმართ არსებული ფულადი დავალიანების შესრულების უზრუნველსაყოფად.

4. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულების თანახმად, მსესხებელს ვალდებულება უნდა შეესრულებინა 2014 წლის 10 ივლისს. ამ პერიოდისათვის, მოსარჩელეს მეორე მოპასუხისათვის უნდა დაებრუნებინა 26 458 აშშ დოლარი. ამ პერიოდისათვის, მოსარჩელეს გადახდილი აქვს მხოლოდ და მხოლოდ ძირი თანხის პროცენტი. შესაბამისად, მას გადასახდელი ჰქონდა 23 500 აშშ დოლარი. ვინაიდან, მოსარჩელემ 2014 წლის ივლისის თვიდან 2014 წლის ოქტომბრის თვემდე პროცენტი არ გადაიხადა, მეორე მოპასუხემ აიღო სააღსრულებო ფურცელი მაშინდელი დავალიანების ოდენობის გათვალისწინებით, თუმცა, არ მიუმართავს სააღსრულებო წარმოებისთვის. 2015 წლის ოქტომბრის თვეში მოსარჩელეს მეორე მოპასუხისათვის არ ჰქონდა გადახდილი ძირი თანხა 23 500 აშშ დოლარი და დარიცხული 15 თვის პროცენტი, რაც მთლიანობაში შეადგენს 30 746 აშშ დოლარს. 2015 წლის ოქტომბერში მოსარჩელემ გადასცა მეორე მოპასუხეს 3000 აშშ დოლარი ანუ, მას ამ დროისთვის, დარჩა გადასახდელი 27 476 აშშ დოლარი. მოპასუხეთა განმარტებით, მოსარჩელემ დროის სხვადასხვა პერიოდში, ნაწილობრივ შეასრულა ვალდებულება და 2016 წლის ნოემბრის თვეში დავალიანება ჰქონდა 19 732 აშშ დოლარის ოდენობით. მოპასუხეებმა განმარტეს, რომ მეორე მოპასუხეს ჰქონდა ა.ჯ–ის ვალი და სთხოვა მოსარჩელეს, რომ მის ნაცვლად დაეფარა ა.ჯ–ის ვალი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იძულებული იქნებოდა ნოტარიუსის სააღსრულებო ფურცელი მიექცია დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად. მოსარჩელეს არ უნდოდა უძრავი ქონების დაკარგვა. სწორედ ამიტომ შესთავაზა მეორე მოპასუხემ უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება. მხარეები შეთანხმდნენ გამოსყიდვის ექვსთვიან ვადაზე. მეორე მოპასუხემ გააუქმა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, ხოლო მოსარჩელეს და პირველ მოპასუხეს შორის 2017 წლის 16 იანვარს გაფორმდა უძრავი ქონების გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულება.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. აღნიშნული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა მოსარჩელემ და სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს და მეორე მოპასუხეს შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა 2014 წლის 10 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე. ამ ხელშეკრულების მიხედვით მეორე მოპასუხემ მოსარჩელეს ასესხა 23 500 აშშ დოლარი, ყოველთვიური სარგებელი განისაზღვრა - 2.1%-ით, ხოლო 3 თვის სარგებელი გადახდილი უნდა ყოფილიყო წინასწარ. ხელშეკრულების თანახმად, სესხი უნდა დაბრუნებულიყო ექვსი თვის ვადაში, 2014 წლის 10 ივლისს; ამასთან, იპოთეკის საგანს წარმოადგენდა მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ნივთი მდებარე - ქ. თბილისი, სამხედრო ქალაქი, ......, 108.81 კვ.მ, რომელიც ხელშეკრულების თანახმად უზრუნველყოფდა მოთხოვნას 26 458 აშშ დოლარის ოდენობით.

9. 2016 წელს მოსარჩელის მიმართ მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ დაიწყო იძულებითი აღსრულების პროცესი ნოტარიუსის მიერ გაცემული გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, რომლის მიხედვით აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობამ შეადგინა 30 000 აშშ დოლარი და 126.72 ლარი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 20); აღნიშნული სააღსრულებო წარმოება შეწყდა სესხისა იპოთეკის ხელშეკრულებაზე უარის შესახებ 2017 წლის 16 იანვრის სანოტარო შეთანხმების საფუძველზე, რომლის მიხედვით მოსარჩელემ და მეორე მოპასუხემ გააუქმეს 2014 წლის 10 იანვრის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება სესხის ძირითადი თანხის და მასზე დარიცხული სამი თვის სარგებელის გადახდის საფუძვლით, ასევე,იპოთეკარმა დაადასტურა, რომ მას იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მიმართ პრეტენზიები არ გააჩნდა; (ს.ფ.25). იმავე დღეს, 2017 წლის 16 იანვარს მოსარჩელეს და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო უძრავი ქონების მდებარე - ქ. თბილისი, სამხედრო ქალაქი, ......., 108.81 კვ.მ, ნასყიდობის ხელშეკრულება გამოსყიდვის უფლებით; ხელშეკრულების მიხედვით ნასყიდობის საგნის ღირებულებაა 17 100 აშშ დოლარი, გამოსყიდვის ვადა 5 თვე, 2017 წლის 17 ივნისამდე; ამასთან, ხელშეკრულებაში მხარეებმა დააფიქსირეს გამოსყიდვის ვადის გასვლისას მყიდველის უპირობოდ რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში ნასყიდობის საგნის მესაკუთრედ;

10. პირველი მოპასუხე არის მეორე მოპასუხის დედა, რომლისთვისაც სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას ცნობილი იყო მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს შორის მანამდე არსებული სასესხო ურთიერთობის შესახებ;

11. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელე 2017 წლის 16 იანვარს მასსა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ითხოვს თვალთმაქცურობის საფუძვლით, კერძოდ, მოსარჩელე უთითებს, რომ მას არ სურდა უძრავი ქონების გაყიდვა, არამედ ნასყიდობის საფასურით დაიფარა მეორე მოპასუხის მიმართ არსებული დავალიანება წარმოშობილი 10.01.2014 წლის სესხის ხელშეკრულებიდან;

12. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზი არ ქმნის სადავო ხელშეკრულების, როგორც თვალთმაქცური გარიგების კვალიფიკაციის საფუძველს;

13. სააპელაციო პალატამ დავის სწორად გადაწყვეტის მიზნით ყურადღება გაამახვილა საქმეზე დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებების ქრონოლოგიაზე. კერძოდ, დადგენილი იქნა, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებას, წინ უძღოდა, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებში, მოსარჩელეს (მსესხებელი) მეორე მოპასუხის (გამსესხებლის) წინაშე შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობა 13.09.2016 წლის გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის წინადადების თანახმად, განსაზღვრული იყო 30 000 აშშ დოლარით და ამ დოკუმენტით დადგინდა უზრუნველყოფის საგნის რეალიზაცია.

14. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელემ, სხვადასხვა დროს, შეასრულა ვალდებულება ნაწილობრივ და 2016 წლის ნოემბრის თვისათვის მისი დავალიანება განისაზღვრა 19 732 აშშ დოლარით.

15. შესაბამისად, დადგენილი იქნა და მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია, ის გარემოება, რომ 16.01.2017წ. სადავო გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის მსესხებელს გამსესხებლის მიმართ ვალდებულება სრულად არ ჰქონდა შესრულებული.

16. მოსარჩელემ სადავოდ გახადა მხოლოდ ვალდებულების მოცულობა (იხ. სარჩელი, შესაგებელი, 24.09.2019წ. სასამართლო სხდომის ოქმი).

17. სადავო ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ, იმავე დღეს - 2017 წლის 16 იანვარს, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გაეუქმებინათ 10.01.2014 წლის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება და დაადასტურეს, რომ იპოთეკის გაუქმების საფუძველი იყო სესხის ძირითადი თანხის დაბრუნება მასზე დარიცხულ სამი თვის სარგებელთან ერთად პირგასამტეხლოს გარეშე. იპოთეკარმა ასევე, დაადასტურა, რომ მას მესაკუთრის მიმართ პრეტენზია არ ჰქონდა (იხ. 2017 წლის 16 იანვრის განცხადება სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ ტ.1, ს.ფ. 25).

18. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადასტურდა, რომ სადავო უძრავი ქონება 20.01.2017წ. საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა პირველი მოპასუხის სახელზე. ამონაწერის თანახმად, უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს 16.01.2017წ. ხელშეკრულება (იხ. ტ.1, ს.ფ. 23-24).

19. ზემოაღნიშნული უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობაში შეფასების, ასევე, მხარეთა ზეპირი ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის დაიდო ნამდვილი ხელშეკრულება და თვალთმაქცურ გარიგებას ადგილი არ ჰქონია, ვინაიდან დგინდება, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები, მოსარჩელის მიერ სრულად არ იყო შესრულებული. შესაბამისად, დარჩენილი გადასახდელი თანხის სანაცვლოდ, მოპასუხემ სადავო ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში აღირიცხა უძრავი ქონება, მოსარჩელეს კი, შეთანხმებისამებრ შესაძლებლობა მიეცა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 5 თვის განმავლობაში თანხის - 17 100 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ გამოესყიდა აღნიშნული უძრავი ქონება, რასაც განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონია.

20. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ 16.01.2017წ. გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს თვალთმაქცურ გარიგებას. ასეთი გარიგების (თვალთმაქცური) არსებობას, ვერ ადასტურებს იმ გარემოებაზე მითითება, რომ ხელშეკრულების დადებისას გამყიდველს და მყიდველს არ ჰქონდათ ბინის გასხვისების და შესაბამისად მისი შეძენის სურვილი და ამის ნება არ გამოუხატავთ, ვინაიდან, დადგენილია, რომ სადავო გარიგებას მოჰყვა შესაბამისი იურიდიული შედეგი და მოპასუხე აღირიცხა უძრავი ქონების მესაკუთრედ, ამასთან, მოსარჩელეს არ უსარგებლია ამავე ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლებით 5 თვის განმავლობაში გამოესყიდა ქონება.

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება, თუ ხელშეკრულებაში ფასი პირდაპირ არ არის მითითებული, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ მისი განსაზღვრის საშუალებებზე.

22. სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. ხელშეკრულების არსებითი პირობების ჩამონათვალს კანონი არ განსაზღვრავს, ამ პირობებს თვითონ მხარეები განსაზღვრავენ და ასეთად ხელშეკრულების მხოლოდ ის პირობები ჩაითვლება, რომლებზეც მხარეები უნდა შეთანხმდნენ, წინააღმდეგ შემთხვევაში ხელშეკრულება არ დაიდება. კერძო სამართლის სუბიექტთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის სწორი სამართლებრივი შეფასებისათვის გადამწყვეტია ამ სუბიექტთა ნამდვილი ნების გამოვლენა, რომლის საფუძველზე დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი კვალიფიკაცია სასამართლოს კომპეტენციას წარმოადგენს.

23. სსკ-ის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ.

24. სამოქალაქო საქმეთა პალატამ განმარტა, რომ მარტოოდენ ნების არსებობა არ იწვევს გარიგების დადებას, აუცილებელია, რომ ნება გამოვლენილ იქნას, გარდა ამისა, ნება მიმართული უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ნება შინაგანი სუბიექტური კატეგორიაა და იგი სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მხოლოდ მისი გარეგანი გამოხატვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგისადმი მიმართული ნება იურიდიულად ქმედითი ხდება მისი გამოვლენის შემდეგ. ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა გააჩნია გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ მხედველობაში არ უნდა იქნეს მიღებული პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა.

25. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არამხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს, მაგალითად, პირის ქმედუუნარობა, სულიერი აშლილობა, ფსიქიკური, ფიზიკური იძულება, მოტყუება, ძილში, ჰიპნოზურ მდგომარეობაში გამოხატული ნება და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. ეს ის შემთხვევებია, როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ. „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნებას არ შეესაბამება (ძილი, ჰიპნოზის მდგომარეობა, სულიერი ავადმყოფობა და ა.შ.) ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ). ასეთ შემთხვევებში, ნების გამომვლენი, რაღა თქმა უნდა, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანმდევი შედეგებისაგან.

26. სსკ-ის 56-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). დასახელებული ნორმის მიხედვით, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე, იურიდიულ შედეგს. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების დადებით ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. როგორც პრაქტიკა გვიჩვენებს, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით.

27. თვალთმაქცური გარიგების დრო,ს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა, მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს, განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის, არსებობს შეუსაბამობა.

28. განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტმა ვერ დაადასტურა იმ ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც აუცილებელია სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ან მე-2 ნაწილის კვალიფიკაციისათვის, კერძოდ, საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სადავო გარიგების ბათილ შინაარსზე.

29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტმა (მოსარჩელე) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

30. კასატორის მოსაზრებით, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად უნდა იქნეს ცნობილი რამდენადაც თვალთმაქცური გარიგება დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით განიმარტება, როგორც მხარეთა მიერ გამოხატული ნება განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომისაკენ, თუმცა, მათი შინაგანი ნება და გამოხატული ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით მხარეები ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ, ამიტომ მნიშვნელოვანია საქმის განხილვისას ფაქტობრივი გარემოებების შესწავლით და შეფასებით გაირკვეს, მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება და მათი შეუსაბამობა, რაც უპირობოდ გარიგების ბათილობის საფუძველია. Nას-1484-1404-2017 და Nას-1126-1082-2016წ. გადაწყვეტილებებში მსგავს სამართლებრივ საკითხებზე სხვაგვარი მიდგომაა. ნასყიდობა გამოსყიდვის უფლებით ჩაითვალა ნამდვილ გარიგებად, მაშინ როცა მხარეები თვითონ მიუთითებდნენ თავიანთი ნამდვილი ნება-სურვილის და მიზნის გარემოებებზე, რომლებიც გამომდინარეობდა წინარე 2014წ. სესხზე იპოთეკის ხელშეკრულებიდან და ამ ხელშეკრულებიდან დარჩენილი ვალდებულებების საგარანტიოდ შეთანხმდნენ გასაჩივრებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ფორმასა და პირობებზე. საქმეში არსებობს უამრავი მტკიცებულება, იმის თაობაზე, რომ ბინის ყიდვა-გაყიდვა არცერთი მხარის ინტერესში არ შედიოდა და იმ შემთხვევაში, თუ, მოხდებოდა დარჩენილი დავალიანების დაზუსტება და განაღდება, მოპასუხე მხარე თანახმა იყო ბინა უკან დაებრუნებინა.

31. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მითითებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო გარიგების დადებისას მხარეები შეთანხმდნენ ყველა არსებით პირობებზე (სსკ-ის 327-ე მუხლი) და განმარტავს, რომ მხოლოდ ადგილი ჰქონდა უძრავი ნივთის მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხვას, რაც გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე ავტომატურ რეჟიმში უნდა განხორციელებულიყო. მოპასუხე თვითონ აღიარებდა, რომ ბინის ყიდვა-გაყიდვის სურვილი მხარეებს არ ჰქონიათ. აღნიშნული განჩინება წინააღმდეგობაში მოდის უზენაესი სასამართლოს 10.02.2017 საქმე Nას-1126-1082-2016წ. გადაწყვეტილებასთან, რომლის მიხედვით თვალთმაქცური გარიგების არსებობის დადგენისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს მოწმის ჩვენებას. მოცემულ შემთხვევაში, მოწმე აბსოლუტურად ეთანხმებოდა მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს და ეს მოწმე იყო მოპასუხე მხარის შვილი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის დაიდო ნამდვილი ხელშეკრულება და არა თვალთმაქცური, ვინაიდან დგინდება რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებები მოსარჩელის მხრიდან არ იყო სრულად შესრულებული და დარჩენილი გადასახდელი თანხის სანაცვლოდ, მოპასუხემ სადაო ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში აღირიცხა უძრავი ქონება. კასატორი აღნიშნავს, რომ ამით სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეებს შორის მოხდა ვალდებულებების ურთიერთგაქვითვა, თუმცა, ამ მოთხოვნას არ აყენებდა არცერთი მხარე, რატომ გასცდა სასამართლო მხარეების მოთხოვნას ან რა მტკიცებულებებით დაადასტურა მხარეთა შორის ურთიერთგაქვითვის ფაქტობრივი გარემოება, მაშინ როცა პირველ ინსტანციაში მოპასუხე ამტკიცებდა, რომ ნასყიდობის საფასური გადაუხადა მოსარჩელეს, ხოლო მეორე ინსტანციაში ამტკიცებდა, რომ 17100 დოლარი გადაუხადა თავის შვილის მოვალეს - ა.ჯ–ს. თუ ეს მართლაც ასეა, მაშინ სად არის ურთიერთგაქვითვის გარემოება და თუ ეს მაინც ურთიერთგაქვითვის გარემოებაა, მაშინ რატომ დაუტოვა მოპასუხემ მოსარჩელეს გამოსყიდვის უფლება, რომელიც მისთვის არ გადაუცია.

32. განჩინებაში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთადერთ საფუძვლად მითითებულია მოსარჩელის მხრიდან მტკიცებულებათა უკმარისობა. სასამართლომ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება არ ჩათვალა გარიგების თვალთმაქცურობის დადგენის საკმარის მტკიცებულებად, თუმცა, იგივე მტკიცების სტანდარტით მარტო მოპასუხის ახსნა-განმარტებით დაადასტურა გარიგების ნამდვილობა, რაც მტკიცების ტვირთის თანაბარი განაწილების პრინციპს ეწინააღმდეგება და რაც თვით მოპასუხის პოზიციასაც ეწინააღმდეგება, რადგან მოპასუხე ამტკიცებდა, რომ ბინის საფასური გადახდილი ჰქონდა ჯერ მოსარჩელეზე, ხოლო შემდეგ ვინმე მოწმე ა.ჯ–ზე, თუმცა, ორივე შემთხვევაში, მაინც გამორიცხულია ურთიერთგაქვითვის გარემოება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად

34. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

35. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის სადავოა მოსარჩელეს და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების ნამდვილობა. მოსარჩელე, გარიგების ბათილობის საფუძვლად მიუთითებს გარიგების თვალთმაქცურობაზე.

36. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

37. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში.

38. კასატორი სადავოდ მიიჩნევს 2017 წლის 16 იანვარს მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის სადავო უძრავ ნივთზე დადებულ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებას გამოსყიდვის უფლებით, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს გამოსყიდვის უფლებით მიჰყიდა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, სამხედრო ქალაქი, ......., მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი #........ აღნიშნული ხელშეკრულება, კასატორის მიერ შედავებულია, როგორც თვალთმაქცური გარიგება, ვინაიდან კასატორის მოსაზრებით, სადავო გარიგებით დაფარული იქნა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება.

39. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგნისა და სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, შემოწმებას ექვემდებარება სსკ-ის 56-ე მუხლის წინაპირობები.

40. სსკ-ის 56-ე მუხლის (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება) თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება)) ნორმატიული ანალიზიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის შესაბამისად, თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (შდრ. სუსგ -ები №ას-487-461-2015, 17.06.2015; №ას-1382-2018, 25.01.2019წ; № ას-3-2020, 16 ივნისი, 2020, პ.12).

41. თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა, მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა (სუსგ 23.01.2015წ. საქმე №ას-1142-1088-2014).

42. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურდეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისათვის აუცილებელ ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ამ შემთხვევაში გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები.

43. ასეთ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენს იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც თვალთმაქცური გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავს. ამგვარ ვითარებაში, მხარეთა მტკიცებითი ფორმა, როგორც წესი, ორიენტირებულია მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებაზე და, მეტი დამაჯერებლობისათვის, მათ მიერ დასახელებულ მოწმეთა თანაფარდობაზე.

44. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი მიუთითებს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებისა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების უმართებულობაზე. კასატორის მოსაზრებით, სარჩელის უარყოფის ერთადერთ საფუძვლად მითითებულია მოსარჩელის მხრიდან მტკიცებულებათა უკმარისობა. სასამართლომ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება არ ჩათვალა გარიგების თვალთმაქცურობის დადგენის საკმარის მტკიცებულებად, თუმცა, იგივე მტკიცების სტანდარტით მარტო მოპასუხის ახსნა-განმარტებით დაადასტურა გარიგების ნამდვილობა, რაც მტკიცების ტვირთის თანაბარი განაწილების პრინციპს ეწინააღმდეგება.

45. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კასატორმა სარჩელით სადავოდ გამხდარი გარემოებების თაობაზე ვერ შეძლო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად და სასამართლოსთვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა ნასყიდობის გარიგების თვალთმაქცურობა.

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

47. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პალატა შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით. შესაბამისად, სასამართლო მტკიცებით პროცესში, საპროცესო უფლების ჯეროვნად რეალიზების მიზნით, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას (სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

48. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებას, წინ უძღოდა, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებში, მოსარჩელეს (მსესხებელი) მეორე მოპასუხის (გამსესხებლის) წინაშე შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობა 13.09.2016 წლის გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის წინადადების თანახმად, განსაზღვრული იყო 30 000 აშშ დოლარით და ამ დოკუმენტით დადგინდა უზრუნველყოფის საგნის რეალიზაცია.

49. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელემ, სხვადასხვა დროს, შეასრულა ვალდებულება ნაწილობრივ და 2016 წლის ნოემბრის თვისათვის მისი დავალიანება განისაზღვრა 19 732 აშშ დოლარით. შესაბამისად, დადგენილი იქნა და მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია, ის გარემოება, რომ 16.01.2017წ. სადავო გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის მსესხებელს გამსესხებლის მიმართ ვალდებულება სრულად არ ჰქონდა შესრულებული (იხ., სააპელაციო სასამართლოს განჩინება პ.4. ს.ფ. 104).

50. მოსარჩელემ სადავოდ გახადა მხოლოდ ვალდებულების მოცულობა (იხ. სარჩელი, შესაგებელი, 24.09.2019წ. სასამართლო სხდომის ოქმი).

51. სადავო ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ, იმავე დღეს - 2017 წლის 16 იანვარს, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გაეუქმებინათ 10.01.2014 წლის სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება და დაადასტურეს, რომ იპოთეკის გაუქმების საფუძველი იყო სესხის ძირითადი თანხის დაბრუნება მასზე დარიცხულ სამი თვის სარგებელთან ერთად პირგასამტეხლოს გარეშე. იპოთეკარმა ასევე, დაადასტურა, რომ მას მესაკუთრის მიმართ პრეტენზია არ ჰქონდა (იხ. 2017 წლის 16 იანვრის განცხადება სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ ტ.1, ს.ფ. 25).

52. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადასტურდა, რომ სადავო უძრავი ქონება 20.01.2017წ. საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა პირველი მოპასუხის სახელზე. ამონაწერის თანახმად, უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს 16.01.2017წ. ხელშეკრულება (იხ. ტ.1, ს.ფ. 23-24) (იხ., ამ განჩინების პპ: 13-19).

53. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზი არ ქმნის სადავო ხელშეკრულების, როგორც თვალთმაქცური გარიგების კვალიფიკაციის საფუძველს.

54. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მითითებას სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დადგენილ პრაქტიკასთან წინააღმდეგობის საფუძვლითაც და აღნიშნავს, რომ კასატორის მიერ მითითებულ საქმეში - სუსგ ას-1126-1082-2016 - დადგენილი იქნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით მხარეებს სურდათ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგის მიღება. აღნიშნული არარელევანტურია განსახილველ საქმესთან მიმართებით. მოცემულ საქმეში დადგენილია, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებას, წინ უძღოდა, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებში, მოსარჩელეს (მსესხებელი) მეორე მოპასუხის (გამსესხებლის) წინაშე შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობა 13.09.2016 წლის გადაწყვეტილების შესრულების შესახებ, თბილისის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებლის წინადადების თანახმად, განსაზღვრული იყო 30 000 აშშ დოლარით.

55. საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია კასატორის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებითაც, რომ მხარეები, მათ შორის არსებული 10.01.2014 წლის სესხის ხელშეკრულების საგარანტიოდ შეთანხმდენენ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებაზე, რაც აშკარას ხდის 16.01.2017 წლის გარიგების ბათილობის წინაპირობის არსებობას მისი თავლთმაცქურობის საფუძვლით (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები - ტ.1. ს.ფ. 113).. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შორის არსებული 10.01.2014 წლის სესხის ხელშეკრულების საგარანტიოდ მხარეებს შორის გაფორმებული იყო იპოთეკის ხელშეკრულებაც. იპოთეკის ხელშეკრუელბის ბუნებიდან გამომდინარე კი, სესხის ხელშეკრულებისათვის დამატებითი საგარანტიო შეთანხმების აუცილებლობა არ იკვეთებოდა.

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიულ ლიტერატურასა და კანონმდებლობაში ცნობილია ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის სხვადასხვა საშუალება. მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებები ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების საშუალებებია. ისინი იყოფიან უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით-სამართლებრივ საშუალებებად. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებებს მიეკუთვნება გირავნობა და იპოთეკა. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებების თავისებურება ისაა, რომ ისინი გარანტირებულს ხდიან ვალდებულების შესრულებას მისი დარღვევის შემთხვევაში და სწორედ ამ მიზანმიმართულებით ხასიათდებიან. სანივთო უზრუნველყოფის საშუალებები მთლიანად შესრულების ფუნქციით არიან დატვირთული და არ წარმოადგენენ რაიმე დამატებით საჯარიმო ხასიათის დატვირთვებს მოვალისათვის. ამიტომაცაა, რომ ისინი ყველაზე გავრცელებული უზრუნველყოფის საშუალებებია სამოქალქო ბრუნვაში. (შდრ. ლ.ჭანტურია, კრედიტის უზრუნველყოფის სამართალი, თბილისი, 2012, 44. Wiegand in Staundinge BGB Komm, §1204, Rn.3.4. ). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ თუ მოვალე არ ასრულებს, ანდა არაჯეროვნად ასრულებს ვალდებულებას, კრედიტორს აქვს იმის შესაძლებლობა, რომ სხვადასხვა ზომის გამოყენებით აიძულოს მოვალე შეასრულოს მასზე დაკისრებული ვალდებულება. ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებები შეიძლება გათვალისწინებული იქნეს როგორც კანონით, ისე ხელშეკრულებით. ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებათა არსებობა დამოკიდებულია რაიმე ვალდებულების არსებობაზე, რომლის შესრულების უზრუნველსაყოფადაც ისინი არსებობენ. ვალდებულება, რომლის უზრუნველყოფაც ხდება, წარმოადგენს მთავარ (ძირითად) ვალდებულებას, ხოლო მისი შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებები დამატებით (აქცესორულ) ვალდებულებებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნის უზრუნველყოფის ერთ-ერთ მეტად გავრცელებულ საშუალებას წარმოადგენს იპოთეკა. იპოთეკის ლეგალური დეფინიცია მოცემულია სსკ-ის 286-ე მუხლის I ნაწილში, რომლის თანახმადაც, უძრავი ნივთი შეიძლება მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული), რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული იპოთეკა უზრუნველყოფის სანივთო საშუალებებს განეკუთვნება. ერთი მხრივ, ის განმტკიცებულია სანივთო სამართალში, ხოლო მეორე მხრივ, წარმოადგენს რეგისტრირებულ სანივთო უფლებას ინდივიდუალიზებულ და კონკრეტულ უძრავ ნივთზე. იპოთეკა, როგორც სანივთო უფლება, აფუძნებს სანივთო პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება მესაკუთრის ბრალის მიუხედავად (შდრ. ლ. ჭანტურია, კრედიტის უზრუნველყოფის სამართალი, თბილისი, 2012, გვ.63. Lüke, Sachenrecht, 2.Aufl.,2010, §18,Rn. 674). საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს, რომ როგორც გირავნობის, ისე იპოთეკის შემთხვევაში, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებას წარმოადგენს განსაზღვრული ნივთი. მაგრამ, თუკი გირავნობის დროს მოთხოვნის უზრუნველყოფა ხდება მოძრავი ნივთით ან არამატერიალური ქონებრივი სიკეთით, იპოთეკის დროს მოთხოვნის უზრუნველყოფა ხდება მხოლოდ უძრავი ნივთით. სკ-ის 149-ე მუხლის თანახმად, უძრავ ნივთებს მიეკუთვნება მიწის ნაკვეთი მასში არსებული წიაღისეულით, მიწაზე აღმოცენებული მცენარეები, ასევე შენობა-ნაგებობანი, რომლებიც მყარად დგას მიწაზე. იპოთეკის უპირატესობა არა მხოლოდ იმაშია, რომ იპოთეკარს (კრედიტორს) კონკრეტული უძრავი ნივთიდან შეუძლია დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა, არამედ იმაშიც, რომ მას სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში შეუძლია მიიღოს დაკმაყოფილება.

57. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შედავებას იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეებს შორის მოხდა ვალდებულებების ურთიერთგაქვითვა, თუმცა, ამ მოთხოვნას არ აყენებდა არცერთი მხარე (იხ., ამ განჩინების პ.31).

58. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 442-ე მუხლის საფუძველზე ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რა დროსაც, სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის სავალდებულოა ერთი პირის მიერ ნების გამოვლენა, ხოლო მეორე პირის მიერ მისი მიღება...მისი ქმედითობა დამოკიდებულია მეორე პირის მიერ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის ნების მიღებასა და გასაქვითი ვალდებულების არასადავოობაზე. ეს იმას ნიშნავს, რომ გარიგების დადება შესაძლებელია მაშინ, როდესაც მხარეების მიერ აღიარებულია და სადავოდ არ არის გამხდარი ვალდებულება და მისი მოცულობა. მხარეს ამ უფლების განსახორციელებლად არ სჭირდება სასამართლოსათვის დამოუკიდებელი სარჩელით მიმართვა. იმისათვის, რომ განხორციელდეს გაქვითვა, აუცილებელია სახეზე იყო გარიგების ნამდვილობის ყველა წინაპირობა: უფლებამოსილი პირის მიერ გაქვითვაზე გამოვლენილი ნება, რომელიც ადრესატს მიუვიდა, გასაქვითი მოთხოვნების ერთგვაროვნება (ორივე მათგანი ფულადი ხასიათისაა), ურთიერთმოთხოვნათა შესრულების ვადის დადგომა და სსკ-ის 447-ე მუხლით გათვალისწინებული გაქვითვის გამომრიცხველი გარემოებების არარსებობა („მოთხოვნათა გაქვითვა დაუშვებელია: ა. თუ მოთხოვნათა გაქვითვა შეთანხმებით წინასწარ იყო გამორიცხული; ბ. თუ ვალდებულების საგანზე არ შეიძლება გადახდევინების მიქცევა, ან ვალდებულების საგანს შეადგენს სარჩო; გ. თუ ვალდებულება ითვალისწინებს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გამოწვეულია ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით ან სიკვდილით; დ. კანონით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში“) (შეადრ: სუსგ №ას-708-678-2016, 27 იანვარი, 2017 წელი). არარელევანტურობის გამო ვერ იქნება გაზიარებული კასატორის მოსაზრება განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით სუს-ს 01.05.2019 წლის Nას-1484-1404-2017 განჩინების გამოყენების თაობაზე. .

59. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხეთა მიმართ რაიმე ვადამოსული მოთხოვნის უფლება არ გააჩნდა. სსკ-ის 442-ე მუხლი კი ხელშეკრულების მხარეს უფლებას ანიჭებს ხელშეკრულების მეორე მხარე გაუქვითოს წარმოშობილი, განხორციელებადი, არასადავო და ვადამოსული მოთხოვნა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის შედავებას იმასთან მიმართებით, რომ სასამართლომ დაადგინა მხარეთა შორის ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა.

60. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად უნდა დაასაბუთოს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტების არსებობა–არარსებობის საკითხი. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში, ურთიერთშეჯერებით და მხოლოდ ამის შემდეგ ღებულობს დასკვნას საქმისათვის მნიშნელოვანი გარემოებების არსებობის შესახებ. აღნიშნული ნორმები იმპერატიულად ავალდებულებს სასამართლოს, საქმეში წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულების როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლივად სრულყოფილ და ობიექტურ გამოკვლევას და რაიმე გამონაკლისს რომელიმე მტკიცებულებისათვის უპირატესობის მინიჭების თაობაზე კანონი არ ითვალისწინებს. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა გულისხმობს თავდაპირველად მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას.

61. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია ვერ წარმოადგინა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების მიმართ (იხ., წინამდებარე განჩინების პპ. 17-18) ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს, რომ სადავო გარიგების ბათილობის საფუძვლები წარმოშობილი არ არის.

62. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

63. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. გარიგებათა ბათილობის საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

65. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.ა–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი