საქმე №ას-1501-2019 12 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ი.გ–ძე (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ე–ძე (შეგებებული სარჩელის ავტორი, ძირითად სარჩელში – მოპასუხე), ზ.შ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანამესაკუთრედ ცნობა, ქონების ყადაღისაგან და მოვალეთა რეესტრის შეზღუდვისაგან გათავისუფლება (ძირითად სარჩელში), ფულადი ვალდებულების შესრულება თანასაკუთრებაში არსებული ქონებიდან (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი.გ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ე–ძისა (შემდგომ – შეგებებული სარჩელის ავტორი, მოპასუხე) და ზ.შ–ის (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა საჯარო რეესტრში ამხანაგობის სახელზე რიცხული მშენებარე 18 კვ.მ ავტოფარეხის, 2528 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და 700 კვ.მ, შენობის ½ ნაწილზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია, მეორე მოპასუხის მიმართ არსებული მოვალეთა რეესტრის შეზღუდვისგან და ყადაღისგან გათავისუფლება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1978 წლის 17 ივლისიდან მეორე მოპასუხესთან იმყოფებოდა რეგისტრირებულ ქორწინებაში. სადავო ქონება მეუღლეებმა ქორწინების პერიოდში, ძირითადად მოსარჩელის სამეწარმეო საქმიანობიდან, მისი შრომით მიღებული შემოსავლებით შეიძინეს და მათ თანასაკუთრებას წარმოადგენს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ სამოქალაქო საქმეზე №2/8292-09, 2011 წლის 6 აპრილს და 2012 წლის 23 აპრილს №2/3636-11 სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების საფუძველზე, მეორე მოპასუხეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა სესხის – 60 000 აშშ დოლარის გადახდა. გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი გახდა მეორე მოპასუხის მიერ 2009 წლის 31 მარტით დათარიღებული, ვალის აღიარების ხელწერილით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებლობა.

4. კრედიტორის სასარჩელო განცხადებების უზრუნველყოფის მიზნით, ყადაღა დაედო მეორე მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულ, რეალურად მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებულ ზემოთ დასახელებულ უძრავ ნივთებს. სასამართლო გადაწყვეტილებების არსებობისა მიუხედავად, მეორე მოპასუხე ვალის არსებობის ფაქტს არ აღიარებს, ვინაიდან მიიჩნევს, რომ მას თანხა არ უსესხებია, შესაბამისად, იგი ვერც მეუღლეთა საერთო ვალად მიიჩნევა და ემსახურება მხოლოდ მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრებას.

მოპასუხეებისა შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 6 აპრილს №2/8292-09 სამოქალაქო საქმეზე და 2012 წლის 23 აპრილს №2/3636-11 საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების აღსასრულებლად სადავო ქონებაზე გადახდევინების მიქცევა.

6. შეგებებული სარჩელის ავტორმა განმარტა, რომ მეორე მოპასუხეს გადასცა 88000 ლარის ამხანაგობაში ბინის შესაძენად, სადაც ამხანაგობის თავმჯდომარე იყო მოსარჩელის და. აღნიშნულმა პირმა განმარტა, რომ, ფაქტობრივად, ამხანაგობას ხელმძღვანელობდა მეორე მოპასუხე. ამავდროულად, შეგებებულის არჩელის ავტორმა მეორე მოპასუხეს, აგურის საწარმოებელი ქარხნის დაფუძნების მიზნით, გადასცა 60 000 აშშ დოლარი, რა დროსაც მოსარჩელე მეუღლეს ავტომანქანაში ელოდა.

7. შეგებებული სარჩელის ავტორის მითითებით, 2005 წლიდან მეორე მოპასუხის ოჯახისა და ნათესავების საქმიანობა უკავშირდება სამშენებლო სამშენებლო ბიზნესს, და მიუხედავად იმისა, რომ იგი ოფიციალურად არსად ფიქსირდება, აღნიშნული ემსახურებოდა შემდგომში მესამე პირთა მიმართ შესასრულებელი ვალდებულებებისაგან თავის არიდებას. №2/10367-13 სამოქალაქო საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულმა მეორე მოპასუხემ თავად დაადასტურა, რომ მას ოფიციალურად ამხანაგობასთან არაფერი აკავშირებდა, მაგრამ ამხანაგობის თავმჯდომარესთან ზეპირი შეთანხმებით, ეკუთვნოდა ფართის 40%, საიდანაც აპირებდა მოპასუხისათვის თანხის გადაცემას.

8. მეორე მოპასუხემ ძირითადი სარჩელი ცნო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 3 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო ქონების ½-ის თანამესაკუთრედ, თუმცა ქონების მოვალეთა რეესტრის შეზღუდვისგან და ყადაღისგან გათავისუფლების ნაწილში სარჩელს ეთქვა უარი, შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 6 აპრილს №2/8292-09 სამოქალაქო საქმეზე და 2012 წლის 23 აპრილს №2/3636-11 საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებების აღსრულება დადგინდა სადავო ქონების რეალიზაციის ხარჯზე, რაც მოსარჩელემ ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 1978 წლის 17 ივლისიდან მოსარჩელე და მეორე მოპასუხე იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში, რა დროსაც მეორე მოპასუხემ 2004 წლის 30 ივნისს შეიძინა საკუთრების უფლება 700 კვ.მ შენობაზე, 2007 წლის 31 ოქტომბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით – სამომავლო საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის სახელზე რეგისტრირებულ 18 კვ.მ მიწის ½ ნაწილზე და 2007 წლის 17 ივლისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების №1-9401 საფუძველზე – საკუთრების უფლება უძრავი ქონების 1/3-ზე – 2528 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მეორე მოპასუხეს დაეკისრა 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და 2012 წლის 18 აპრილს გაცემულია სააღსრულებო ფურცელი.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით, მეორე მოპასუხეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 40 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, მასზე სააღსრულებო ფურცელი გაცემულია 2012 წლის 31 დეკემბერს.

14. მეორე მოპასუხე რეგისტრირებულია მოვალეთა რეესტრში.

15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით მოსარჩელემ სადავოდ გახადა მოპასუხის მიმართ მეორე მოპასუხის ვალის არსებობა და განმარტა, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებები 60 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის მეორე მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ ემყარება ერთადერთ მტკიცებულებას – ვალის აღიარების ხელწერილს, მაშინ როდესაც ასეთი ხელწერილი შეიძლება გაფორმებულიყო ვალის რეალურად არარსებობის შემთხვევაშიც კი. აპელანტის აღნიშნულ მსჯელობასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია, ყურადღება გაემახილებინა საქართველოს სამოქალქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 266-ე მუხლის შინაარსზე, მითითებული ნორმის დათქმა ემსახურება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიღებული სასამართლო აქტის სავალდებულო ძალის, ასევე, ამ აქტისადმი სანდოობის პრინციპის შენარჩუნებას. ივარაუდება, რომ იმ სასამართლომ, რომელმაც ერთხელ უკვე იმსჯელა მხარეებს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე და დაადგინა გარკვეული ფაქტები, სასამართლოს დასკვნები ამ ფაქტებთან მიმართებაში ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შემოწმების შედეგს. შესაბამისად, თუ იგივე საკითხი ან ფაქტები მათი შეფასება-დადგენის კუთხით კვლავ გახდებოდა სხვა სასამართლოს მიერ სხვა სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგანი, ამით სერიოზულ საფრთხეს შევუქმნიდით ზემოაღნიშნული პრინციპების დაცვასა და ზოგადად მართლმსაჯულების სტაბილურობას. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ან განჩინებით დამთავრებული საქმის წარმოების განახლება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც არსებობს გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის (422-ე მუხლი) ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლების შესახებ (423-ე მუხლი) განცხადების წანამძღვრები.

16. სააპელაციო სასამართლომ ხაზგამისმით აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებები, რომელთა საფუძველზეც დადგენილია მეორე მოპასუხის მიმართ დავალიანების არსებობა და რომლითაც ამ უკანასკნელს მოპასუხის სასარგებლოდ სულ 60 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაეკისრა, შესულია კანონიერ ძალაში, შესაბამისად, მოცემული სამართლაწარმოების ფარგლებში არ არსებობის ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებების – მოპასუხის მიმართ მეორე მოპასუხის ხელწერილში მითითებული ოდენობის დავალიანების არსებობის სადავოდ გახდომის საფუძველი.

17. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ გამხდარა, რომ მეუღლეები ქორწინების რეგისტრაციის დღიდან ცხოვრობენ ერთ ოჯახად, მათ შორის ფაქტობრივი თანაცხოვრება არ შეწყვეტილა და ისინი ეწევიან საერთო მეურნეობას. გადაწყვეტილებით დადგენილია ასევე და სადავოდ არ ხდება არც ის გარემოება, რომ მოსარჩელე ეწეოდა ლეგალურ სამეწარმეო საქმიანობას, რომლის მიზანსაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მიხედვით, მოგების მიღება წარმოადგენდა, 2006 წლიდან სამეწარმეო საქმიანობაში, კერძოდ კი, სამშენებლო ბიზნესში მეორე მოპასუხეც ჩაერთო. მეუღლეები 2008 წლის 3 აპრილის მდგომარეობით წარმოადგენდნენ ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრებს, მეორე მოპასუხე ასევე იყო სხვა ამხანაგობის წევრი და თავად ჰქონდა ურთიერთობა ამხანაგობის წევრებთან, ახდენდა თანხის ინვესტირებას.

18. 2006 წლიდან მეორე მოპასუხე კომპანიის მეშვეობით ჩართული იყო სამშენებლო მასალების წარმოების საქმიანობაშიც. დასახელებული გარემოებების, ასევე, იმ ფაქტის მხედველობაში მიღებით, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით მოპასუხის სასარგებლოდ მეორე მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების საფუძველს ამ უკანაკსნელის მიერ 2009 წლის 31 მარტს შედგენილი ვალის აღიარების ხელწერილი წარმოადგენს, რომელიც ქრონოლოგიურად ბმაშია მეუღლეების მხრიდან სამეწარმეო საქმიანობის გააქტიურებასთან. აღნიშნულის მიზანსაც, როგორც უკვე აღინიშნა, მოგების მიღება წარმოადგენდა. ამდენად, სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მეორე მოპასუხის მიერ მოსარჩელესთან სესხად მიღებული თანხა ოჯახის სამეწარმეო საქმიანობის განვითარებას, საბოლოოდ კი, ოჯახის მატერიალური კეთილდღეობის შექმნას მოხმარდა.

19. საქართველოს სამოქაალქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 1169-ე მუხლის თანახმად, 1170-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, მეუღლეთა ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრა მჭიდროდაა დაკავშირებული მათი პირადი და საერთო ვალის ცნებასთან. საერთო ვალი ისეთი ვალია, რომელიც აღებულია ორივე მეუღლის ან თუნდაც ერთ-ერთის მიერ, მაგრამ ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე. თუ ვალი აღებულია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ, მაგრამ ოჯახის საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ ვალი საერთოა და გადახდილ უნდა იქნეს ორივე მეუღლის თანაზიარი საკუთრებიდან.

20. ამდენად, სსკ-ის 1170-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, მეუღლეთა საერთო ქონებიდან გადახდევინება დასაშვებია, თუ სასამართლო იმ ვალდებულებას, რომლის გამოც აღსრულება უნდა მოხდეს, სსკ-ის 1169-ე მუხლის საფუძველზე, მიიჩნევს მეუღლეთა საერთო ვალად. ვალებისათვის პასუხისმგებლობის საკითხი დგება არა მხოლოდ განქორწინების, არამედ ქორწინების პერიოდშიც და არ აქვს მნიშვნელობა, მეუღლეთა შორის საერთო ქონება გაყოფილია თუ არა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

21. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

22. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ გამოიკვლია ფაქტები და არ შეაფასა მოწმის ჩვენება, რომელმაც დაადასტურა, რომ მოპასუხის სასარგებლოდ მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებული ვალი წარმოიქმნა ამხანაგობის საქმიანობიდან, რაზეც მხარეთა შორის დავა დასრულებული იყო. მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებას საფუძვლად ედო რეალური ვალი ან სხვა ვალდებულება. წარმოდგენილ იქნა მხოლოდ ინტერნეტ შეტყობინება, რაზეც სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია. თუ არ არსებობდა ვალი, შესაბამისად, ოჯახს არანაირი თანხა არ მოხმარდებოდა.

23. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებად მიიჩნია მხოლოდ ის გარემოება, რომ კასატორის მეუღლის მიმართ არსებობდა მოპასუხის დავალიანება და დაწყებული იყო აღსრულება.

24. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ ვერ დაასაბუთა, რატომ უარყო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და არ იმსჯელა იმაზე, რომ მოსარჩელემ და მეორე მოპასუხემ მოპასუხეს უკვე გადასცა უძრავი ქონება, რომლის ღირებულება სადავო თანხის ოდენობას აღემატება.

25. კასატორმა არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ კასატორის სამეწარმეო საქმიანობაში მონაწილეობა ადასტურებს მეორე მოპასუხის მიერ სადავო ვალის ოჯახის ინტერესებისათვის მოხმარების ფაქტს. ასევე, გაუგებარია პალატის მითითება, რომ მეორე მოპასუხეს გააჩნია ი.კ–ძის ვალი და რა კავშირშია დავასთან ის გარემოება, ჩართულია თუ არა კასატორის მეუღლის ძმა სამშენებლო ბიზნესში.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

27. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

28. სსსკ-ის 407-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოცემულ საქმეზე სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ გარემოებებს, ვინაიდან კასატორს მათ საწინააღმდეგოდ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია, კერძოდ: 1978 წლის 17 ივლისიდან მოსარჩელე და მეორე მოპასუხე იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში.

29. ქორწინების პერიოდში, 2004 წლის 30 ივნისს მეორე მოპასუხემ შეიძინა საკუთრების უფლება 700 კვ.მ შენობაზე, 2007 წლის 31 ოქტომბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით – სამომავლო საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის სახელზე რეგისტრირებულ 18 კვ.მ მიწის ½ ნაწილზე, ხოლო 2007 წლის 17 ივლისს დადებული №1-9401 ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე – საკუთრების უფლება უძრავი ქონების 1/3-ზე – 2528 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე.

30. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მეორე მოპასუხეს დაეკისრა 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და 2012 წლის 18 აპრილს გაცემულია სააღსრულებო ფურცელი.

31. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით, მეორე მოპასუხეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 40 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ლარის გადახდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში, მასზე სააღსრულებო ფურცელი გაცემულია 2012 წლის 31 დეკემბერს.

32. მეორე მოპასუხე რეგისტრირებულია მოვალეთა რეესტრში.

33. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის ფარგლებში არ გამოიკვლია, რეალურად გააჩნდა თუ არა მეორე მოპასუხეს შეგებებული სარჩელის ავტორის მიმართ სასესხო დავალიანება. თანხის რეალურად გადაცემის დაუდგენლობის პირობებში კი უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის მჯელობა ნასესხები თანხის ოჯახის ინტერესებისათვის მოხმარების თაობაზე.

34. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

36. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

37. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულ გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი – ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე,

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

39. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან) (შდრ: სუსგ №ას-533-509-2016, 26 ოქტომბერი, 2018წელი პპ:60-67).

40. მეუღლეთა ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრა მჭიდროდაა დაკავშირებული მათი პირადი და საერთო ვალის ცნებასთან. საერთო ვალი ისეთი ვალია, რომელიც აღებულია ორივე მეუღლის მიერ ან თუნდაც ერთ-ერთის მიერ, მაგრამ ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე. თუ ვალი აღებულია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ, მაგრამ ოჯახის საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ ვალი საერთოა და გადახდილ უნდა იქნეს ორივე მეუღლის თანაზიარი საკუთრებიდან. ისეთ შემთხვევაში, როცა მეუღლეთა საერთო ვალი აღემატება თანაზიარი ქონების ღირებულებას, გადახდევინება უნდა გავრცელდეს თითოეული მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებაზეც. პასუხისმგებლობის წარმოშობის საფუძვლად, ჩვეულებრივ, მიიჩნევა კრედიტორის მოთხოვნა მეუღლეების ან ერთ-ერთი მათგანის მიმართ თანხის გადახდის შესახებ. იყო თუ არა ვალის აღება ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე, უნდა დაადგინოს სასამართლომ. სასამართლომ ყოველ შემთხვევაში უნდა გაარკვიოს ვალის აღების მიზანი და მისი გამოყენების შედეგები (იხ.რ.შენგელია, ე.შენგელია, საოჯახო სამართალი, თბ.,2015, გვ.131.)

41. სსკ-ის 1170-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, მეუღლეთა საერთო ქონებიდან გადახდევინება დასაშვებია, თუ სასამართლო იმ ვალდებულებას, რომლის გამოც აღსრულება უნდა მოხდეს, სსსკ-ის 1169-ე მუხლის საფუძველზე, მიიჩნევს მეუღლეთა საერთო ვალად. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამ მუხლის პირველი ნაწილის დათქმა, პრაქტიკულ აზრს დაკარგავდა. (შდრ. სუსგ №ას-412-389-2014, 16 ივნისი, 2014.).

42. სსკ-ის 1169-ე მუხლის შესაბამისად, ვალებისათვის პასუხისმგებლობის საკითხი დგება არა მხოლოდ განქორწინების, არამდე ქორწინების პერიოდშიც და არ აქვს მნიშვნელობა მეუღლეთა შორის საერთო ქონება გაყოფილია თუ არა. საკასაციო პალატამ სსკ-ის 1170-ე მუხლის დისპოზიციაზეც გაამახვილა ყურადღება და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმის მეორე ნაწილის გამოყენებისათვის, სავალდებულო წინაპირობას სასამართლოს მხრიდან იმის დადგენა, რომ ვალი, რომელსაც მოვალეს ედავებიან, გამოყენებულია ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის (შდრ. სუსგ №ას-569-540-2015, 01 ივლისი, 2016.)

43. სსკ-ის 1170-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი საკანონმდებლო მოწესრიგების პირობებში მოქმედებს პრეზუმფცია იმისა, რომ ერთ-ერთი მეუღლის ვალის დასაფარავად გადახდევინება შეიძლება მოხდეს მისი ქონებიდან. მაშასადამე, ივარაუდება, რომ ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ამა თუ იმ სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში წარმოშობილ ვალდებულებაზე პასუხისმგებლობა შესაძლებელია, დაეკისროს ამ ურთიერთობის მონაწილე სუბიექტს (მეუღლეს). ნორმის დანაწესიდან გამონაკლისი, როდესაც ამგვარი ვალდებულების შესრულებაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრება მეორე მეუღლეს, დაშვებულია იმ შემთხვევაში, თუ განხორციელებულია 1170-ე მუხლის მეორე ნაწილის წინაპირობა, რომელიც ვალდებულებით მიღებული აქტივის ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის გამოყენებას გულისხმობს.

44. განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია ვერ წარმოადგინა მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული იმ გარემოებების გასაქარწყლებლად, რომ მეუღლეები ცხოვრობდნენ ერთად. მოსარჩელე ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას. მეუღლეები 2008 წლის 3 აპრილის მდგომარეობით წარმოადგენდნენ ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრებს, მეორე მოპასუხეც იყო სხვა ამხანაგობის წევრი და თავად ჰქონდა ურთიერთობა ამხანაგობის წევრებთან, ახდენდა თანხის ინვესტირებას. 2006 წლიდან მეორე მოპასუხე ჩართული იყო სამშენებლო მასალების წარმოების საქმიანობაშიც (იხ. წინამდებარე განჩინების პ. 17, 18).

45. სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების შედეგად მართებულად დაასკვნა, რომ მოპასუხისაგან მიღებული, თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით მეორე მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის (რასაც საფუძვლად უდევს 2009 წლის 31 მარტს შედგენილი ვალის აღიარების ხელწერილი) გამოყენება, დროის კონკრეტული პერიოდისა და მეუღლეთა საქმიანობის გათვალისწინებით, შეესაბამება მეუღლეთა ბიზნესსაქმიანობის გააქტიურებას, რომელიც მიზნად ისახავდა შესაბამისი ეკონომიკური მოგების მიღებას.

46. ამდენად, აღნიშნული თანხა მოხმარდა მათ საოჯახო ინტერესებს, რაც შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებისა და მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე სადავო დავალიანების გადახდევინებისათვის აღსრულების მიქცევის საფუძველს წარმოადგენს.

47. განსახილველი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის წინაპირობა ვერ გახდება კასატორის მითითება, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა მოპასუხის მიერ მეორე მოპასუხისათვის სადავო თანხის რეალურად გადაცემის თაობაზე.

48. საკასაციო სასამართლო იზიარებს წინამდებარე განჩინების მე-15 პუნქტში აღნიშნულ სააპელაციო პალატის მოსაზრებებს და დამატებით მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლობრივი ურთიერთობანი (სსსკ-ის 106-ე მუხლის განმარტების თაობაზე იხილეთ: სუსგ №ას-827-791-2014, 13.11.2015, სუსგ №ას-58-56-2016, 26.02.2016წ.).

49. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ წინამდებარე საქმეზე წარმოდგენილი სარჩელითა და საკასაციო საჩივრით სადავოდ გამხდარი ვალის აღიარების ნამდვილობა დადგენილია საქმეზე დართული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით, შესაბამისად, აღნიშნული გარემოებების ხელახლა გამოკვლევისა და დადგენის ვალდებულება, სააპელაციო სასამართლოს არ გააჩნდა.

50. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

51. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

52. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

53. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

55. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 11 ნოემბერს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1643 ლარის 70% – 1150,1 ლარი.

56.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ი.გ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ი.გ–ძეს (პირადი №.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 11 ნოემბერს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1643 ლარის 70% – 1150,1 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი