საქმე №ას-1451-2019 12 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ.გ–ძე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ჩ–ძე (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ქორწინების შეწყვეტა, ალიმენტის დაკისრება, ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონებისა და ვალების გაყოფა (ძირითად სარჩელში), საერთო ვალის დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ა.ჩ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში გ.გ–ძის (შემდგომ – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) მიმართ და მოითხოვა, 1996 წლის 27 იანვარს მხარეთა შორის რეგისტრირებული ქორწინების შეწყვეტა; მოპასუხისათვის არასრულწლოვანი შვილის – 2001 წლის 18 მაისს დაბადებული თ.გ–ძის სასარგებლოდ, ალიმენტის სახით, ყოველთვიურად 200 ლარის დაკისრება სარჩელის აღძვრიდან – 2016 წლის 27 აპრილიდან ბავშვის სრულწლოვანებამდე; მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ მოსარჩელის აღიარება; მოპასუხის სახელზე რიცხული სატრანსპორტო საშუალებების 1/2 ნაწილის თანამესაკუთრედ ცნობა; მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ქორწინების პერიოდში აღებული სესხის ნახევრის – 16 550 ლარის დაკისრება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 1996 წლის 27 იანვრიდან მხარეები იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში. მათ თანაცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ოთხი შვილი: 1996 წლის 29 დეკემბერს დაბადებული დ.გ–ძე, 1998 წლის 12 ივლისს დაბადებული ქ.გ–ძე, 1999 წლის 7 ნოემბერს დაბადებული კ.გ–ძე და 2001 წლის 18 მაისს დაბადებული თ.გ–ძე.

3. მხარეებს შორის დაძაბული ურთიერთობაა და ისინი ერთ ოჯახად არ ცხოვრობენ. მხარეთა შორის ოჯახის შენარჩუნება შეუძლებელია. მოპასუხე არ იღებს მონაწილეობას არასრულწლოვანი უმცროსი შვილის რჩენა-აღზრდაში. იგი არ იჩენს ყურადღებას შვილების მიმართ. მხარეებს ქორწინების პერიოდში შეძენილი აქვთ როგორც უძრავი, ასევე, მოძრავი ქონება, რაც მათ საერთო საკუთრებას წარმოადგენს. ამჟამად, უძრავი ქონება საჯარო რეესტრის ტექნიკური ბიუროს არქივში 1997 წლის 11 სექტემბერს დამოწმებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე რეგისტრირებულია მოპასუხის სახელზე. აღნიშნული ბინის ორდერი გაცემული იყო ოთხ პირზე, თუმცა მათ უარი თქვეს საკუთრების უფლებაზე და ქონების ერთპიროვნულ მესაკუთრეს წარმოადგენს მოპასუხე.

4. მოსარჩელეს აღნიშნულ ბინაზე საკუთრების უფლება წამოეშვა, რადგან ქორწინების შემდეგ იგი ჩაწერილი იყო ამ ბინაში სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, 1997 წლის 25 ნოემბრამდე. გარდა ამისა, ქორწინების პერიოდში, შეძენილ იქნა არაერთი ავტოსატრანსპორტო საშუალება, რაც საკუთრების უფლებით ირიცხება მოპასუხის სახელზე.

მოპასუხისა და შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:

5. მოპასუხემ სარჩელი ქორწინების შეწყვეტის თაობაზე, ასევე, ალიმენტის სახით არასრულწლოვანი შვილის სარჩენად ყოველთვიურად 80 ლარის გადახდის ნაწილში ცნო, დანარჩენ ნაწილში კი მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა მოსარჩელისათვის მეუღლეთა საერთო ვალის ½-ე ნაწილის – 12 000 ლარის დაკისრება.

7. შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიუთითა, რომ ოჯახური მოვალეობებისა და საჭიროებების გამო, აღებული აქვს სესხი – 24 000 ლარი, რომლის დაფარვის მიზნითაც ყოველთვიურად იხდიდა 673 ლარს. ვინაიდან, აღნიშნული ვალი აღებულია ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის, საერთო ვალის ნახევრის გადახდა უნდა დაეკისროს მოსარჩელეს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 29 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მხარეთა შორის ქორწინება შეწყდა, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ, არასრულწლოვანი შვილის – თ.გ–ძის (დაბადებული 2001 წლის 18 მაისს), რჩენა-აღზრდისათვის ყოველთვიურად ალიმენტის სახით 200 ლარის გადახდა, სარჩელის აღძვრის დღიდან 2016 წლის 27 აპრილიდა, ბავშვის სრულწლოვანებამდე, მოსარჩელე ცნობილ იქნა მოპასუხის სახელზე რიცხული შემდეგი სატრანსპორტო საშუალებების ½ ნაწილის თანამესაკუთრედ: „მერსედეს ბენც“ 208 დ, გამოშვების წელი – 1993, სახ. ნომერი - BB .....L, საიდენტიფიკაციო ნომერი - ....., სარეგისტრაციო მოწმობა – AL 44... რეგისტრაციის თარიღი: 24.03.2015წ; „ფორდ ტრანზიტი“ 150 L, გამოშვების წელი - 1996 , სახ. ნომერი - ....., საიდენტიფიკაციო ნომერი - WF0L...., სარეგისტრაციო მოწმობა – AL 1....რეგისტრაციის თარიღი:04.02.2014წ; ფორდ ტრანზიტი T, გამოშვების წელი - 1991, სახ. ნომერი - ....., საიდენტიფიკაციო ნომერი - WFOHXX..., სარეგისტრაციო მოწმობა – AL 27697.. რეგისტრაციის თარიღი:25.07.2014წ. მარკა მოდელი FORD FIESTA 1.1, სახელმწიფო ნომერი ...., გამოშვების წელი 1993, სარეგისტრაციო მოწმობა AV006..; მარკა მოდელი FORD FIESTA 1.1, სახელმწიფო ნომერი ...., გამოშვების წელი 1995, სარეგისტრაციო მოწმობა Eძ0003..; მარკა მოდელი MERCEDEშ-BENZ 310, სახელმწიფო ნომერი ...., გამოშვების წელი 1991, სარეგისტრაციო მოწმობა AE0027146; მარკა მოდელი FORD SRANSIT 100 LTD, სახელმწიფო ნომერი ...., გამოშვების წელი 1996, სარეგისტრაციო მოწმობა AV5499...; მარკა მოდელი FORD SRANSIT 190 L, სახელმწიფო ნომერი ..., გამოშვების წელი 1993, სარეგისტრაციო მოწმობა AV33504..; მარკა მოდელი FORD TRANSIT, სახელმწიფო ნომერი ...., გამოშვების წელი 1990, სარეგისტრაციო მოწმობა AB0060..; მარკა მოდელი OPEL ASTRA 1.6, სახელმწიფო ნომერი ..., გამოშვების წელი 1994, სარეგისტრაციო მოწმობა AE00723..; მარკა მოდელი OPEL VECTRA 2.0 I , სახელმწიფო ნომერი ..., გამოშვების წელი 1991, სარეგისტრაციო მოწმობა AB00449..; მარკა მოდელი OPEL VECTRA 2.0, სახელმწიფო ნომერი ..., გამოშვების წელი 1992, სარეგისტრაციო მოწმობა AB0070..; მარკა მოდელი VOLKSWAGEN GOLF III, სახელმწიფო ნომერი ...., გამოშვების წელი 1992, სარეგისტრაციო მოწმობა AA0060... ძირითადი სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ გაუქმდა, სარეზოლუციო ნაწილს დაემატა პუნქტი შემდეგი სახით: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მის მიერ აღებული სესხის ½ ნაწილი – 10 000 ლარი. დანარჩენ ნაწილში გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა, არსებობდა თუ არა 1/6 ნაწილზე უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობისა და მოპასუხისათვის მეუღლეთა საერთო ვალის – 10 000 ლარის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წანაპირობები.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 178-ე მუხლის „თ“ ქვეპუნქტი ავალდებულებს მოსარჩელეს, სარჩელში მიუთითოს იმ სამართლებრივ საფუძვლებზე, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს, თუმცა ასეთის მიუთითებლობა ან ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი სამართლებრივი შეფასება არ შეიძლება იყოს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი. მხარის მიერ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების კონკრეტულ მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმასთან შესაბამისობის დადგენა სასამართლოს უფლებაცაა და ვალდებულებაც.

12. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობების შესრულებასთან ერთად მხარეებმა მოსამართლეს უნდა მოახსენონ საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც მხარე თავის მოთხოვნას ამყარებს და მოთხოვნის შინაარსი. მიზანშეწონილია, თუ მხარეები მოთხოვნის იმ სამართლებრივ საფუძველზეც – ნორმაზე მიუთითებენ, რომელსაც მათი მოთხოვნა ან, შესაბამისად, შესაგებელი ემყარება, თუმცა ეს არ არის შემზღუდავი სასამართლოსათვის და არც გავლენას ახდენს დავის შედეგზე. მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის საფუძველს. მაშინაც კი, თუ მხარეები განსაზღვრულ საკითხებთან მიმართებით არასწორ ან არამყარ სამართლებრივ პოზიციას ირჩევენ, თუ საქმის მასალებზე დაყრდნობით და სხვაგვარი დასაბუთებით კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა შესაძლებელია, მოსამართლეს სხვა გზის არჩევის უფლება აქვს. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (აღნიშნული დასაბუთება სრულ შესაბამისობაშია უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკასთან, იხ. სუსგ საქმე №ას-877-825-2010, 28.12.2010).

13. ამდენად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ განსახილველი ფაქტობრივი სინამდვილის გათვალისწინებით საქმეში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები შეესაბამება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 1198-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილ სამართლებრივ კონსტრუქციას, რომლის მიხედვითაც, მშობლები უფლებამოსილი და ვალდებული არიან, აღზარდონ თავიანთი შვილები, იზრუნონ მათი ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი და სოციალური განვითარებისათვის, აღზარდონ ისინი საზოგადოების ღირსეულ წევრებად, მათი ინტერესების უპირატესი გათვალისწინებით.

14. დასახელებული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ კანონის ზემოხსენებული დანაწესი ადგენს მშობელთა ვალდებულებას, უზრუნველყონ თავიანთი შვილების მატერიალური კეთილდღეობა. არასრულწლოვანი შვილების რჩენის ვალდებულება ეკისრება როგორც დედას, ისე მამას, მიუხედავად იმისა, ისინი ერთმანეთთან ქორწინებაში იმყოფებიან თუ მათ შორის ქორწინება უკვე შეწყვეტილია. მშობლები ვალდებულები არიან, თუ ეს შესაძლებელია, შვილებს ცხოვრების ის დონე შეუნარჩუნონ, რომელიც მათ ექნებოდათ მშობლების ნორმალური ურთიერთობის პირობებში.

15. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოწმის სახით დაკითხულნი იქნენ მხარეთა საერთო შვილები და მოპასუხის დედა. შვილებმა განმარტეს, რომ დედის მიერ სესხად აღებული თანხა მოხმარდა მათ მკურნალობას, ოპერაციას, სწავლას, ტანსაცმლის შეძენას და სხვა საჭიროებებს, რისი საწინააღმდეგო შედავება მოპასუხეს არ განუხორციელებია, მათ შორის, არც სესხად აღებული თანხის ოდენობებთან დაკავშირებით, ხოლო მოპასუხის დედამ განმარტა, რომ მისი შვილი – მოპასუხე მონაწილეობას არ იღებდა შვილების რჩენა-აღზრდაში, რომლებიც გარკვეული წლები მათთან - ბებია-პაპასთან ცხოვრობდნენ. ამიტომ სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2012 წლის 12 დეკემბრის, 2014 წლის 8 იანვრისა და 2017 წლის 6 მარტის ხელშეკრულებებით აღებული ფულადი ვალდებულება განპირობებული იყო მხარეთა საერთო შვილების საჭიროებებით. ამდენად, აღნიშნული საჭიროებების დაკმაყოფილებაში ორივე მშობელს თანაბარი მოვალეობა გააჩნია. შესაბამისად, დასახელებული ხელშეკრულებებიდან ნაკისრ ვალდებულებაში მშობლების წილი სწორედ აღნიშნული თანაბარი პროპორციით უნდა იქნეს გადანაწილებული. ყოველივე აღნიშნული კი, ცხადყოფს, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 10 000 ლარის გადახდა.

16. რაც შეეხება ბინის 1/6 ნაწილზე თანამესაკუთრედ ცნობას, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ აღნიშნული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის, სსკ-ის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ უნდა იქნეს 1983 წლის 4 ივნისის „საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი“ (ძალადაკარგულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად), რადგან განსახილველი ურთიერთობა წარმოშობილია ამ კოდექსის ამოქმედებამდე, კერძოდ, საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულება იდება წერილობით საცხოვრებელი სადგომის ორდერის საფუძველზე გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციისა და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის‚ რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ამავე კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, განსაზღვრულია‚ ასევე‚ იმ პირთა უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. ამავე აბზაცის მე-2 წინადადების თანახმად, ოჯახის სრულწლოვან წევრებს დამქირავებელთან ერთად ეკისრებათ სოლიდარული ქონებრივი პასუხისმგებლობა აღნიშნული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებებისათვის.

17. მინისტრთა კაბინეტის №107 დადგენილების პირველ პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტით განსაზღვრულია პრივატიზაციის განხორციელების სუბიექტების ცნება, ასევე პრივატიზაციის განხორციელების წესი და ნორმის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

18. მოხმობილი ნორმების ანალიზით დგინდება, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში. განსახილველი ნორმატიული აქტის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან მისი ოჯახის წევრები გამოთქვამენ ნებას, თავისი კონსტიტუციური უფლების რეალიზაციის მიზნით, საკუთრებაში მიიღონ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), რომელიც მათ გადაცემული ჰქონდათ სარგებლობაში. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში დაფიქსირებულია მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემა ყველა იმ პირს, რომელსაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში) (სუსგ 5.08.2005 საქმე №ას-155-146-05, 14.11.2005წ. საქმე №ას-516-838-05, 14.06.2005წ. საქმე №ას-265-594-05, 26.07.2004წ. საქმე №ას-284-610-05).

19. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ტექნიკური აღრიცხვის ცნობა-დახასიათების მიხედვით, უძრავი ქონების მესაკუთრის გრაფაში მითითებულია მოპასუხე. ქონების რეგისტრაციის საფუძვლად მითითებულია 11.09.1997 წლის №1-273 პრივატიზაციის ხელშეკრულება (ნოტარიუსი: ჭ–ი). უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის მონაცემებით, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის. საქმეში წარმოდგენილი საცხოვრებელი ბინის ორდერში მითითებული არიან ნ.გ–ძე, ი.ღ-გ–ძე, ლელა გ–ძე და გ.გ–ძე. 1997 წლის 11 სექტემბერს პრივატიზაციის ხელშეკრულება საცხოვრებელ ბინაზე დადებულია მოპასუხესთან.

20. სადავო საცხოვრებელი სახლის მოპასუხისათვის საკუთრებაში გადაცემა მოხდა 1997 წლის 11 სექტემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულებით (№1-273). პრივატიზაციის ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ საცხოვრებელი ბინა 1997 წლის 11 სექტემბრის №177 ცნობის თანახმად, ეკუთვნოდა ადგილობრივ მმართველობის ორგანოს. საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის მიხედვით, პრივატიზაციის პერიოდში საცხოვრებელ ბინაში ცხოვრობდნენ მოპასუხე, ნ.გ–ძე, ი.ღ და ლ. გ–ძე. შესაბამისად, მოსარჩელე არ წარმოადგენს 1997 წლის 11 სექტემბერს დადებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების მონაწილე პირს. საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის მიხედვით, მოსარჩელე პრივატიზაციის პერიოდში არ წარმოადგენდა საცხოვრებელ მისამართზე მცხოვრებ პირს (დამქირავებელს), შესაბამისად, მას პრივატიზაციის წესით არ გააჩნია მოთხოვნის უფლება მოპასუხოს საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე. შესაბამისად, მოპასუხესთან ქორწინებაში ყოფნის მიუხედავად, მოსარჩელეს რაიმე სახის სამართლებრივი უფლება ზემოაღნიშნულ უძრავ ქონებასთან მიმართებით არ წარმოშობია. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე სასარჩელო მოთხოვნას უძრავი ქონების 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე მართებულად ეთქვა უარი დაკმაყოფილებაზე.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

21. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

22. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად დააკისრა დახარჯული სესხის თანხა იმ მოტივით, რომ აღნიშნული ოჯახს მოხმარდა. მითითებული გარემოება რაიმე მტკიცებულებით დადასტურებული არ არის. სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია ხანდაზმულობის ვადასაც, რომელიც 2012-2014 წლიდან გასულია.

23. პირველი ინსტანციის სასამართლოში გამოკითხვისას კასატორის შვილებმა დაადასტურეს, რომ იზრდებოდნენ და ცხოვრობდნენ მამასთან, მამის საკუთრებაში არსებულ ბინაში ბებიასთან და პაპასთან ერთად, რა დროსაც უარყოფილი არ ყოფილა ის ფაქტი, რომ მამა თანხით ეხმარებოდათ. რაც შეეხება უშალოდ მოსარჩელეს, მან დაადასტურა, რომ წლებია მეუღლესთან არ ცხოვრობს. მას არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომ მის მიერ აღებული სესხი შვილების მოვლასა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუმჯობესებას მოახმარა. რეალურად შვილებმა სასამართლო სხდომაზე განმარტეს, რომ მკურნალობის (ოპერაციის) ხარჯი დაფარა სახელმწიფომ.

24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

25. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

27. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

28. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა მოსარჩელის სასარგებლოდ სესხის ½-ის 10 000 ლარის მისათვის დაკისრების შესახებ გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების ნაწილში.

29. აღსანიშნავია, რომ მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად, ზემოაღნიშნულის გარდა, სხვა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების კანონიერებაზე საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს.

30. ამდენად, მხარეთა შორის სადავოა მოსარჩელის მიერ აღებული სესხის ნახევრის მოპასუხისათვის დაკისრების მართლზომიერება იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელემ სესხად მიღებული თანხა შვილების კეთილდღეობასა და მკურნალობას მოახმარა.

31. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ საბანკო დაწესებულებიდან სესხის სახით მიიღო თანხა.

32. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას მოწმის სახით დაიკითხნენ მხარეთა საერთო შვილები და მოპასუხის დედა.

33. შვილების განმარტებით, დედის მიერ სესხად აღებული თანხა მოხმარდა მათ მკურნალობას, ოპერაციას, სწავლას, ტანსაცმლის შეძენას და სხვა საჭიროებებს.

34. მოპასუხის დედის მითითებით, მოპასუხე მონაწილეობას არ იღებდა შვილების რჩენა-აღზრდაში, რომლებიც წლების მანძილზე მათთან – ბებია-პაპასთან ცხოვრობდნენ.

35. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოსარჩელის მიერ სესხად მიღებული თანხის ოჯახის ინტერსებისათვის დახარჯვის ფაქტი, ასევე მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილში ხანდაზმულია.

36. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

37. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულ გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი – ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე,

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

39. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან) (შდრ: სუსგ №ას-533-509-2016, 26 ოქტომბერი, 2018წელი პპ:60-67).

40. მეუღლეთა ქონების სამართლებრივი მდგომარეობის განსაზღვრა მჭიდროდაა დაკავშირებული მათი პირადი და საერთო ვალის ცნებასთან. საერთო ვალი ისეთი ვალია, რომელიც აღებულია ორივე მეუღლის მიერ ან თუნდაც ერთ-ერთის მიერ, მაგრამ ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე. თუ ვალი აღებულია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ, მაგრამ ოჯახის საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ ვალი საერთოა და გადახდილ უნდა იქნეს ორივე მეუღლის თანაზიარი საკუთრებიდან. ისეთ შემთხვევაში, როცა მეუღლეთა საერთო ვალი აღემატება თანაზიარი ქონების ღირებულებას, გადახდევინება უნდა გავრცელდეს თითოეული მეუღლის ინდივიდუალურ საკუთრებაზეც. პასუხისმგებლობის წარმოშობის საფუძვლად, ჩვეულებრივ, მიიჩნევა კრედიტორის მოთხოვნა მეუღლეების ან ერთ-ერთი მათგანის მიმართ თანხის გადახდის შესახებ. იყო თუ არა ვალის აღება ოჯახის ინტერესებიდან გამომდინარე, უნდა დაადგინოს სასამართლომ. სასამართლომ ყოველ შემთხვევაში უნდა გაარკვიოს ვალის აღების მიზანი და მისი გამოყენების შედეგები (იხ.რ.შენგელია, ე.შენგელია, საოჯახო სამართალი, თბ.,2015, გვ.131.)

41. სსკ-ის 1170-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, მეუღლეთა საერთო ქონებიდან გადახდევინება დასაშვებია, თუ სასამართლო იმ ვალდებულებას, რომლის გამოც აღსრულება უნდა მოხდეს, სსსკ-ის 1169-ე მუხლის საფუძველზე, მიიჩნევს მეუღლეთა საერთო ვალად. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამ მუხლის პირველი ნაწილის დათქმა, პრაქტიკულ აზრს დაკარგავდა. (შდრ. სუსგ №ას-412-389-2014, 16 ივნისი, 2014.).

42. სსკ-ის 1169-ე მუხლის შესაბამისად, ვალებისათვის პასუხისმგებლობის საკითხი დგება არა მხოლოდ განქორწინების, არამდე ქორწინების პერიოდშიც და არ აქვს მნიშვნელობა მეუღლეთა შორის საერთო ქონება გაყოფილია თუ არა. საკასაციო პალატამ სსკ-ის 1170-ე მუხლის დისპოზიციაზეც გაამახვილა ყურადღება და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმის მეორე ნაწილის გამოყენებისათვის, სავალდებულო წინაპირობას სასამართლოს მხრიდან იმის დადგენა, რომ ვალი, რომელსაც მოვალეს ედავებიან, გამოყენებულია ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის (შდრ. სუსგ №ას-569-540-2015, 01 ივლისი, 2016.).

43. სსკ-ის 1170-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი საკანონმდებლო მოწესრიგების პირობებში მოქმედებს პრეზუმფცია იმისა, რომ ერთ-ერთი მეუღლის ვალის დასაფარავად გადახდევინება შეიძლება მოხდეს მისი ქონებიდან. მაშასადამე, ივარაუდება, რომ ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ამა თუ იმ სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში წარმოშობილ ვალდებულებაზე პასუხისმგებლობა შესაძლებელია, დაეკისროს ამ ურთიერთობის მონაწილე სუბიექტს (მეუღლეს). ნორმის დანაწესიდან გამონაკლისი, როდესაც ამგვარი ვალდებულების შესრულებაზე პასუხისმგებლობა დაეკისრება მეორე მეუღლეს, დაშვებულია იმ შემთხვევაში, თუ განხორციელებულია 1170-ე მუხლის მეორე ნაწილის წინაპირობა, რომელიც ვალდებულებით მიღებული აქტივის ოჯახის საერთო ინტერესებისათვის გამოყენებას გულისხმობს.

44. განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია ვერ წარმოადგინა მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული იმ გარემოებების გასაქარწყლებლად, რომ მოსარჩელეს სადავო სესხი მოახმარა მხარეთა საერთო შვილების ინტერესებს. მხოლოდ კასატორის განმარტება აღნიშნული გარემოების უარსაყოფად საკმარის მტკიცებულებას არ წარმოადგენს.

45. სსკ-ის 1169-ე მუხლის შინაარსიდან გამომიდნარე (მეუღლეთა საერთო ვალები მათ შორის იყოფა საერთო ქონებაში თითოეულის კუთვნილი წილის თანაზომიერად), კასატორმა დასაშვები საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა სააპელაციო პალატის დასაბუთებას, რომლის მიხედვით მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის მიერ იმ სესხის ½-ის ანაზღაურება, რომელიც მოსარჩელემ ოჯახის, კერძოდ, შვილების ინტერესებისათვის გამოიყენა.

46. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის პრეტენზია მოსარჩელის მიერ აღებული სესხის ნახევრის მოპასუხისათვის დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, ვინაიდან მოპასუხეს, სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის მიზნით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში და არც საქმის მომზადების ეტაპზე მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე არ მიუთითებია, შესაბამისად, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რაზეც მხარეს არ მიუთითებია შესაგებელში.

47. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

48. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას. სსსკ-ის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

49. შესაბამისად, საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ახალ გარემოებაზე მითითების საპროცესო შესაძლებლობას მოკლებულია.

50. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

51. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

52. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

53. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

55. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 1 ნოემბრის №8622263199 საგადახდო დავალებით გადახდილი 500 ლარის 70% – 350 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. გ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ გ.გ–ძეს (პირადი №0.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2019 წლის 1 ნოემბრის №8622263199 საგადახდო დავალებით გადახდილი 500 ლარის 70% – 350 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი