№ას-1161-2018 15 ოქტომბერი, 2020 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – ნ.ნ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – შპს „ა–ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და მოპასუხისთვის კომპენსაციის დაკისრება სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებით განაცდურისა და ყოველ ვადაგადაცილებულ დღისთვის ხელფასის 0.07%-ის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2016 წლის 14 აპრილს, შპს „ა–ის“ (შემდეგში - მოპასუხე, დამსაქმებელი, კომპანია) ადამიანური რესურსების სამსახურის უფროსმა ა.თ–ძემ (შემდეგში კომპანიის/დამსაქმებლის წარმომადგენელი) ნ.ნ–ძეს (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი, დასაქმებული, სამუშაოს მაძიებელი) ელექტრონულ ფოსტაზე შეტყობინების გაგზავნით სამსახური შესთავაზა. შეტყობინების თანახმად, კომპანია მოხარული იყო მისთვის ეფილიეტ მარკეტინგის მენეჯერის თანამდებობა შეეთავაზებინა, ყოველთვიური 2500+208 ლარის ანაზღაურების სანაცვლოდ. კომპანიის წარმომადგენელი სამუშაოს მაძიებელს სთხოვდა, შეთავაზებული პირობების მიღების შემთხვევაში, გაეგზავნა საპასუხო მეილი და ეცნობებინა სამსახურის დაწყების მისთვის მოსახერხებელი თარიღი.

2. 2016 წლის 15 აპრილს მოსარჩელემ კომპანიის წარმომადგენელს მისწერა ელექტრონული წერილი შეთავაზებული პირობების მიღებაზე დასტურით, ამასთანავე, სამუშაოს მაძიებელმა მიუთითა, რომ სამსახურის დაწყება 25 აპრილიდან შეეძლო. 2016 წლის 20 აპრილს მოსარჩელემ კიდევ ერთი წერილი გაგზავნა, ამჯერად, მისი წერილის ადრესატებს ვ.ო–უ (უშუალო ხელმძღვანელი) და ადამიანურის რესურსების მართვის მიმართულებით კომპანიის წარმომადგენელი წარმოადგენდნენ. მოსარჩელემ კვლავ დაადასტურა მისთვის შეთავაზებული სამუშაოს პირობების მიღება და მზადყოფნა გამოხატა სამსახური 25 აპრილს დაეწყო. აღნიშნული შეტყობინების პასუხად, უშუალო ხელმძღვანელმა მოსარჩელეს დაუდასტურა სამსახურის 25 რიცხვში დაწყების შესაძლებლობა, იგი მოსარჩელეს დაჰპირდა ახალი თანამშრომლის მისვლის თაობაზე მომავალი კოლეგების ინფორმირებას და მარკეტინგის დეპარტამენტში მისთვის სამუშაო მაგიდის მიტანას. შემდეგი მიმოწერები სამუშაო დროის ხანგრძლივობის დაზუსტებას ემსახურებოდა.

3. მოსარჩელე სამსახურში შეთანხმებულ დღეს გამოცხადდა, მას კომპანიაში სამსახურებრივი მეილი გაუხსნეს, მოსარჩელეს დაუმზადდა შენობაში შესასვლელი საშვიც. 25 აპრილს განხორციელებული თითოეული მიმოწერის დროს, ოფიციალურ მეილზე, ქვედა მარცხენა მხარეს მოსარჩელის პოზიციად მითითებული იყო ეფილიეტ მარკეტინგის მენეჯერი.

4. 2016 წლის 26 აპრილს, მოსარჩელეს კომპანიამ აცნობა, რომ მათ შორის შრომითი ურთიერთობა აღარ გაგრძელდებოდა.

5. დასაქმებულმა სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რომლითაც შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება მოითხოვა.

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარდგენით უარყო სარჩელის საფუძვლიანობა. მოპასუხის მტკიცებით, მოსარჩელე 2016 წლის 26 აპრილს, კომპანიასთან ჯერ კიდევ წინასახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდა, შესაბამისად, მასთან შრომითი ურთიერთობა კი არ შეწყდა, არამედ, უარი ეთქვა დასაქმებაზე.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7.1. სასამართლომ მიიჩნია, რომ კომპანიასა და სამუშაოს მაძიებელს შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება შრომითი ურთიერთობის დაწყების თაობაზე, თუმცა მათ შორის საბოლოოდ შრომის ხელშეკრულება არ დადებულა.

8. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, კერძოდ, მოპასუხეს მიყენებული ზიანის - 3 თვის იძულებით განაცდურის (7500 ლარის) ანაზღაურება დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

9.1. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში მითითებული გარემოებები.

9.2. სააპელაციო სასამართლოს განსჯით, მხარეთა შორის წერილობითი ხელშეკრულება არ დადებულა, კერძოდ, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ-ის) 6.1¹ მუხლის (შრომითი ხელშეკრულება იდება აუცილებლად წერილობითი ფორმით, თუ შრომითი ურთიერთობა 3 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება.) დანაწესის საფუძველზე, პალატამ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის ზეპირი შრომის ხელშეკრულება 3 თვის ვადით დაიდო.

9.3. სააპელაციო პალატის შეფასებით, დამსაქმებლმა დასაქმებულთან შრომის ხელშეკრულება არამართლზომიერად შეწყვიტა, რის გამოც დამსაქმებელს სამი თვის ხელფასის შესატყვისი თანხის (იძულებითი განაცდურის) ანაზღაურება უნდა დაჰკისრებოდა.

10. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით, ნაწილობრივ გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც ახალი გადაწყვეტილების მიღებით დამსაქმებლისათვის მის სასარგებლოდ კომპენსაციის დაკისრება გადაწყვეტილების აღსრულებამდე მოითხოვა.

11. საკასაციო პრეტენზია შემდეგ გარემოებებს ეფუძნება:

11.1. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ მართებულად დაადგინა მასსა და კომპანიას შორის შრომის ხელშეკრულების დადების ფაქტი, თუმცა სასამართლოს დასკვნა ზეპირი შრომის ხელშეკრულების 3 თვის ვადით დადების თაობაზე, მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველს. კასატორის მოსაზრებით, მასსა და დამსაქმებელს შორის შრომის ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით დაიდო. ამასთან, კასატორის განსჯით, მაშინაც კი, თუ შრომით ხელშეკრულებას განსაზღვრული ვადით დადებულად ჩათვლიდა, სასამართლოს სულ მცირე ერთი წლით დადებულად მაინც უნდა მიეჩნია შრომის ხელშეკრულება, ვინაიდან, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი შრომითი ურთიერთობა არ ითვალისწინებდა სშკ-ის 6.1² მუხლით გათვალისწინებულ იმ საგამონაკლისო შემთხვევებს, რომელიც უფრო მოკლე ვადით შრომის ხელშეკრულების დადებას გაამართლებდა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 მაისის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

13. სსსკ-ის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი შეიძლება, ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სამართლის ნორმები დარღვეულად მიიჩნევა, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი. მითითებული მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

14. მოცემულ შემთხვევაში, ნაწილობრივ დასაბუთებულია კასატორის პრეტენზიები იმის თაობაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტები და არასწორად განმარტა კანონი, რასაც შედეგად მოჰყვა სამართლებრივად დაუსაბუთებელი დასკვნები შრომის ხელშეკრულების ზეპირად დადებისა და, აქედან გამომდინარე, შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტის სამართლებრივ შედეგებთან დაკავშირებით.

15. სარჩელის მიხედვით, მოსარჩელე მოითხოვდა სამსახურიდან მისი გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობას, სამუშაოზე აღდგენასა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებას. ეს მოთხოვნები ეფუძნება დავის წარმოშობის დროს მოქმედ სშკ-ის 38.8-ე (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1-ე (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408.1-ე (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება, მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებს.

16. დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ნამდვილი, ურთიერთთანმხვედრი ნების გამოვლენის შესატყვისი შრომის ხელშეკრულება დაიდო. ეს გარემოება საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სადავო არაა. დამატებით გამოკვლევას არ საჭიროებს არამართლზომიერების კონტექსტში დამსაქმებლის ქმედებაც, რადგან მას სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია. დასაქმებულის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის დადებული შრომის ხელშეკრულების ფორმის გამორკვევა, კერძოდ, დასაქმებულთან დაიდო - ზეპირი თუ წერილობითი შრომის ხელშეკრულება, ამასთან, თუ მხარეთა შორის წერილობითი ხელშეკრულება დაიდო, სამართლებრივად შესაფასებელია, დამსაქმებელმა და დასაქმებულმა შრომითი ურთიერთობა განსაზღვრული ვადით შემოფარგლეს, თუ მათ შორის ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით დაიდო.

17. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა სადავო შრომის ხელშეკრულების ფორმის განსაზღვრის საკითხს მიაქცევს ყურადღებას. საქმეში დაცული მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ 2016 წლის 14 აპრილს დასაქმებულმა კომპანიისგან ელქტრონული შეტყობინების სახით კონკრეტულ ვაკანტურ პოზიციაზე დასაქმების შეთავაზება მიიღო. ოფერენტის წინადადებას სამუშაოს მაძიებელმა აქცეპტით უპასუხა. სადავო არაა, რომ სამუშაოზე დათანხმების თაობაზე სამუშაოს მაძიებლის ნების გამოვლენა მეორე მხარეს, დამსაქმებელს მიუვიდა, მისი ძალაუფლების სფეროში მოექცა, ელექტრონული მიმოწერის ფარგლებში კონტრაჰენტები ხელშეკრულების არსებით პირობებზეც შეთანხმდნენ. ელექტრონული შეტყობინებიდან განსაზღვრადია დასაქმებულის თანამდებობა, ხელფასი, სამუშაო დრო, სამუშაოს შესრულების ადგილი და ა.შ., რაც, თავის მხრივ, მხარეთა შორის ნამდვილი შრომის ხელშეკრულების დადებას მოწმობს. რაც შეეხება თავად ხელშეკრულების ფორმას, საკასაციო პალატა საქმეში დაცული ამ ელექტრონული მიმოწერის შეფასების შედეგად მიიჩნევს, რომ დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის არა ზეპირი, არამედ წერილობითი ელექტრონული ხელშეკრულება დაიდო. ამ დასკვნამდე საკასაციო სასამართლო მივიდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

17.1. ბოლო პერიოდში სამართლებრივ სივრცეში სულ უფრო მზარდია ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებების გამოყენებით ხელშეკრულებების დადება. ამ ტიპის ხელშეკრულებაში კონტრაჰირება შესაძლებელია როგორც წინასწარ შედგენილი ხელშეკრულების ფორმულარზე თანხმობის ფანჯრის მონიშვნით, ისე, განსახილველი შემთხვევის ანალოგიურად, ელექტრონული მიმოწერის ფარგლებში ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმებითა და თანხმობის გამომხატველი ნების გამოვლენის მეორე მხარისათვის შეტყობინებით. ასეთი აქცეპტის დროს განმსაზღვრელია, რომ აქცეპტი, როგორც მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენა, მოექცეს მეორე მხარის ძალაუფლების სფეროში, და ამავდროულად, მეორე მხარისათვის აქცეპტანტის ნება იყოს აღქმადი, ანუ აქცეპტის ფორმა მეორე მხარეს უნდა აძლევდეს აქცეპტანტის პასუხის იდენტიფიცირების საშუალებას. განსახილველი დავის საკვანძო საკითხია, თავად ელექტრონული ხელშეკრულების ადგილი სამართლებრივ სივრცეში. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ელექტრონული ფოსტის საშუალებით დადებული ხელშეკრულება წერილობითი ხელშეკრულების სახესხვაობად უნდა განვიხილოთ. სწორედ ეს მოსაზრებაა განვითარებული სამეცნიერო დოქტრინაშიც. „ელექტრონული ფოსტა, ხელშეკრულების დადების კარგად ცნობილი და აპრობირებული მეთოდია. ეს უკანასკნელი წერილის ციფრულ ანალოგს წარმოადგენს და იმავე ფუნქციას ასრულებს, რასაც ფოსტა. ხშირ შემთხვევაში, ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით ხდება ოფერტისა და აქცეპტის გაკეთება, ასევე სარეკლამო განცხადებების მხარისათვის გაგზავნა. მხარის მიერ ოფერტზე, ელექტრონული ფოსტით, აქცეპტის გაკეთება, სახელშეკრულებო ვალდებულებების წარმოშობის საფუძველია. .... გამომდინარე იქედან, რომ ელექტრონული საშუალებით ხელშეკრულების დადებისას ხდება იმგვარი დოკუმენტაციის შედგენა, რომლითაც შესაძლებელია მისი შემდგენის ვინაობისა და გამოვლენილი ნების დადგენა, უნდა ითქვას, რომ ამგვარი მეთოდით დადებული ხელშეკრულება განეკუთვნება მარტივი წერილობითი ფორმით დადებულ გარიგებათა ნუსხას.“ (ნინო ფაჩუაშვილი, ელექტრონული საშუალებებით დადებული ხელშეკრულებები, მათი ბათილობის, შეწყვეტის, მათზე უარის თქმის საფუძვლები და სამართლებრივი შედეგები, 2019 წელი, გვ. 28, გვ. 41. https://www.tsu.ge/assets/media/files/48/disertaciebi4/Nino_Fachuashvili.pdf.) კანონით დადგენილი წერილობითი ფორმის ალტერნატივად შესაძლოა, გამოყენებულ იქნეს ელექტრონული ფორმა, რომელიც ითვალისწინებს ელექტრონული დოკუმენტბრუნვის თანამედროვე პრაქტიკას მისთვის დამახასიათებელი ყველა ელემენტით, მათ შორის კვალიფიციურ ელექტრონულ-ციფრულ ხელმოწერას. (სსკ-ის 328-ე მუხლის კომენტარი; ეკატერინე ბაღიშვილი; გვ.107, http://lawlibrary.info/ge/books/giz2019-ge-civil_code_comm_III_book.pdf.)

17.2. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს აქვე მოიხმოს "ელექტრონული დოკუმენტისა და ელექტრონული სანდო მომსახურების შესახებ" საქართველოს კანონი, რომლის მე-2 მუხლის ა) ქვეპუნქტის თანახმად, ელექტრონულ დოკუმენტად მიიჩნევა ელექტრონული ფორმით შენახული ტექსტობრივი, ხმოვანი, ვიზუალური ან აუდიოვიზუალური ინფორმაციის ან/და მონაცემთა ერთობლიობა; ხოლო ამავე კანონის 4.2. მუხლის დანაწესის შესატყვისად, ელექტრონული დოკუმენტის გამოყენება შესაძლებელია ყველა შემთხვევაში, როდესაც მოითხოვება წერილობითი ფორმის მატერიალური დოკუმენტი, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. მოხმობილი საკანონმდებლო რეგულაცია ცხადყოფს, რომ ელექტრონული დოკუმენტის რაობის განმსაზღველი კანონმდებლობა, ელექტრონული კომუნიკაციის საშაულებებით შექმნილ ვიზუალიზირებად ტექსტს წერილობითი დოკუმენტის ტოლფასი მნიშვნელობის დოკუმენტად განიხილავს, რაც დამატებით განამტკიცებს ელექტრონული ფოსტის გამოყენებით მიღწეული შეთანხმების წერილობით ხელშეკრულებად მიჩნევის ზემოხსენებულ მსჯელობას. გარდა ამისა, მოხმობილი საკანონმდებლო მოწერიგების გარეშეც, თუკი დეტალურად ჩავუღრმავდებით ზეპირი და წერილობითი ხელშეკრულებების სამართლებრივ ბუნებას, ისედაც თვალსაჩინოა ელექტრონული საფოსტო შეტყობინების ინსტრუმენტის გამოყენებით ურთიერთთანმხვედრი ოფერტისა და აქცეპტის გაცვლა-გამოცვლის შედეგად დადებული ხელშეკრულების მიკუთვნება წერილობითი ხელშეკრულების სამართლებრივი კონსტრუქციისთვის. ზეპირი ხელშეკრულება ხელშეკრულებათა იმ კატეგორიას განეკუთვნება, რომელიც, როგორც წესი, თანმყოფ პირებს შორის იდება, შეთანხმება უმალვე მიიღწევა და შედეგსაც დაუყოვნებლივ წარმოშობს. როგორც წესი, ზეპირი ხელშეკრულებები ყოფით და მარტივ სახელშეკრულებო ურთიერთობებში გამოიყენება, რომელსაც თან არ ახლავს წონადი/ფასეული სახელშეკრულებო რისკები. არათანმყოფ პირებს შორის დადებული ზეპირი ხელშეკრულების შესაძლო შემთხვევად შეიძლება განვიხილოთ სატელეფონო ზარის შედეგად მიღწეული შეთანხმებაც. ნებისმიერ შემთხვევაში, ზეპირი ხელშეკრულებისთვის განმსაზღვრელია, რომ ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმების გაცხადება ხდება ვერბალური, ზეპირსიტყვიერი კომუნიკაციის გზით.

17.3. წერილობითი ხელშეკრულება, თავის მხრივ, შეიძლება დაიდოს როგორც თანმყოფ პირებს შორის ერთიანი სახელშეკრულებო ტექსტის ხელმოწერით (ნების გამოვლენის დაფიქსირებით), ისე არათანმყოფ პირებს შორის წერილობითი დოკუმენტის ტოლფასი ელექტრონული ფოსტის საშუალებით მიმოწერის ფორმატში სახელშეკრულებო შეთანხმების მიღწევით. წერილობითი ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების არსი ისაა, რომ კონტრაჰენტთა მიერ ნება გამოვლენილია მატერიალიზებული ფორმით, რაც სამათლებრივი დაცვის მაღალ სტანდარტს ქმნის ხელშეკრულების მონაწილეთა შორის დავის წამოჭრის შემთხვევაში, ვინაიდან, მტკიცებას არ საჭიროებს არც ხელშეკრულების დადების ფაქტი და არც ხელშეკრულების შინაარსი. წერილობითი ხელშეკრულება მყარი გარანტიის მტკიცებულებაა თითოეული კონტრაჰენტის ხელში იმ გარემოების დასადასტურებლად, თუ რა სახელშეკრულებო ვალდებულებებით შეიბოჭეს თავი მხარეებმა ხელშეკრულების დადებისას და რა სამართლებრივ სიკეთეს მოელიან ისინი ერთმანეთისგან სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში. ხელშეკრულებათა ფორმის მიზნობრივი დანიშნულებიდან გამომდინარე, ელექტრონული ფოსტის გამოყენებით დადებული ხელშეკრულება, სწორედ წერილობითი ხელშეკრულების ფუნქციური დანიშნულებისაა. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა, მხარეთა შორის ელექტრონული ფოსტით მიმოწერის შინაარსიდან გამომდინარე, განსაზღვრადია შრომის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე (სამუშაოს დასახელება, დამსაქმებლის ვინაობა, ანაზღაურება და ა.შ.) დამსაქმებლისა და დასაქმებულის შეთანხმება, რაც, მათ შორის ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალების გამოყენებით წერილობითი ხელშეკრულების დადებას ადასტურებს.

18. განსახილველი დავის კიდევ ერთ საკვანძო საკითხს დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის დადებული ხელშეკრულების განსაზღვრული თუ განუსაზღვრელი ვადით დადების ფაქტის გამორკვევა წარმოადგენს.

18.1. დავის წარმოშობის დროს მოქმედი შრომის კანონმდებლობა უპირატესობას განუსაზღვრელი ვადით დადებულ წერილობით ხელშეკრულებას ანიჭებდა, ეს დასკვნა გამომდინარეობს შრომის კოდექსში იმპლემენტირებული რიგი საკანონმდებლო დანაწესებით, რომელიც ზღუდავდა როგორც 3 თვეზე მეტი ვადით ზეპირი ხელშეკრულების დადებას, ისე მოკლევადიანი წერილობითი ფორმის ხელშეკრულების დადებას, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული სპეციფიკური შემთხვევებისა. ამასთან, 30 თვეზე მეტი ვადით უწყვეტად დადებულ შრომის ხელშეკრულებებს კანონმდებელი განუსაზღვრელი ვადით დადებულ ხელშეკრულებად მოიაზრებდა. საკასაციო პალატის განსჯით, როგორც დავის წარმოშობის დროს მოქმედი შრომის კანონმდებლობის მიზნებიდან გამომდინარე, ისე სსკ-ის 52-ე მუხლის (ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტვასიტყვითი აზრიდან) რეგულირების შესატყვისად, კონტრაჰენტ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების განმარტების კონტექსტში, თუკი მხარეთა შორის დადებული შრომის ხელშეკრულება არ შეიცავს მითითებას სახელშეკრულებო ურთიერთობის ვადაზე და არც შრომითი ურთიერთობის სპეციფიკიდან არ გამომდინარეობს შრომითი ურთიერთობის ვადიანობა, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის დადებული შრომის ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით დადებულ ხელშეკრულებად უნდა მივიჩნიოთ. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ განსახილველ დავაზე, დამსაქმებელს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება ან/და სამართლებრივად ვარგისი დასაბუთება, რაც მხარეთა შორის შრომის ხელშეკრულების განსაზღვრული ვადით დადებას დაადასტურებდა.

19. დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის დადებული ხელშეკრულების ფორმისა და მისი მოქმედების ვადის გამორკვევის შემდგომ, იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია დასაქმებულის სამუშაოდან არამართლზომიერად გათავისუფლება, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია დასაქმებულის შრომით უფლებებში რესტიტუციის სამართლებრივი საკითხის გადაჭრა.

19.1. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით კანონმდებლის მიერ შემოთავაზებული რეგულირებით, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი ეს შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ №ას-951-901-2015, 29.01.2016). ამდენად, შრომის კანონმდებლობა უპირატესად სწორედ დასაქმებულის სამუშაოზე აღდგენას მოიაზრებს დარღვეული უფლების რესტიტუციის ყველაზე უფრო სამართლიან ღონისძიებად, ერთადერთ დამაბრკოლებელ გარემოებად ამ უფლების გამოყენებისათვის კანონმდებლობა შესაბამის თანამდებობაზე დასაქმებულის აღდგენის შეუძლებლობას (აღარ არსებობს ის სტუქტურული ერთეული, რომელშიც დასაქმებული მუშაობდა, დასაქმებულის მიერ დაკავებულ შტატზე სხვა პირი დასაქმდა და სხვა) უკავშირებს.

19.2. საკასაციო პალატა დასაქმებულის შრომით უფლებებში რესტიტუციის საკითხის გაანალიზებისას, ყურადღებას მიაქცევს საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში კასატორის მოთხოვნის ფორმულირებას, კერძოდ, დასაქმებული მოითხოვს არა სამუშაოზე აღდგენას, არამედ მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ კომპენსაციის იმაზე მეტი ოდენობით დაკისრებას, ვიდრე ეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებითაა დადგენილი. ამდენად, კასატორი არ ედავება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას იმ ნაწილში, რომლითაც მას უარი ეთქვა სამუშაოზე აღდგენაზე. კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს გადაწყვეტილებას მხოლოდ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო სწორედ ამ ნაწილში შეამოწმებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას.

19.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს შრომის კოდექსი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების, დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე - იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, გასათვალისწინებელია უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. აქედან გამომდინარე, კომპენსაციის გამოანგარიშებისას პალატამ იხელმძღვანელა ზემოხსენებული კრიტერიუმებით და კომპენსაციის გონივრულ ოდენობად, დასაქმებულის ერთი წლის შრომის ანაზღაურება (30 000 ლარი) მიიჩნია.

19.4. საკასაციო პალატამ კომპენსაციის გამოანგარიშებისას იხელმძღვანელა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებით, დასაქმებულის ხელფასის 2500 ლარით განსაზღვრის თაობაზე. მართალია, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის ელექტრონულ მიმოწერაში დასაქმებულის ხელფასად მითითებულია 2500+208 ლარი, თუმცა არც სახელშეკრულებო ურთიერთობის შინაარსიდან და არც საქმეში დაცული სხვა მტკიცებულებებიდან არ ირკვევა 208 ლარის სამართლებრივი რაობა, კერძოდ, აღნიშნული თანხა რა დანიშნულების ფინანსური ინსტრუმენტია, ესაა ხელფასის შემადგენელი ელემენტი, სახელფასო დანამატი (ყოველთვიური ან გარკვეული პერიოდულობით), თუ რაიმე სხვა დანიშნულების ფინანსური სარგებელი. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დასაქმებულის ხელფასის 2500 ლარით განსაზღვრის წინააღმდეგ კასატორს წარმოდგენილი არ აქვს დასაბუთებული საკასაციო შედავება, შესაბამისად, საკასაციო პალატამაც მოპასუხისათვის დასაკისრებელი ერთი წლის კომპენსაციის განსაზღვრისას 2500 ლარიანი სახელფასო ნიშნულით იხელმძღვანელა.

20. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი არ არსებობს, რადგან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ახალი გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ აკმაყოფილებს მოსარჩელის მოთხოვნას.

21. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. განსახილველ შემთხვევაში, რაკი მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული სასამართლო ხარჯის - 550 (100+150+300) ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 408.3-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ნ.ნ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ნ.ნ–ძის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

4. შპს „ა–ს“ ნ.ნ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაციის - დასაქმებულის ერთი წლის ხელფასის - 30 000 ლარის ანაზღაურება, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გათვალისწინებით;

5. შპს „ა–ს“ ნ.ნ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს 550 (100+150+300) ლარის გადახდა, ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი