საქმე №ას-1710-2019 24 ივლისი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – რ.თ–ვა, ე.რ–ძე (მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.კ–ძე (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე)

მესამე პირი _ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ სააპელაციო საჩივრის უარყოფის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის სრულად, ხოლო თავდაპირველი სარჩელის ნაწილობრივ _ 1333,33 ლარის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ე.კ–ძემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ.თ–ვასა და ე.რ–ძის (შემდგომში _ პირველი და მეორე მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელეები, აპელანტები ან კასატორები), ასევე, მესამე პირის _ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს (შემდგომში _ მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო ან მესამე პირი) მიმართ და მოითხოვა პირველი მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დ.რ–ძის (შემდგომში _ მამკვიდრებელი) სამკვიდრო პასივზე გაწეული ხარჯის სახით 19 824 ლარის 4/5-ის _ 15 859 ლარის, ხოლო მეორე მოპასუხისათვის მამკვიდრებლის პასივზე გაწეული ხარჯის სახით 19 824 ლარის 1/5-ის _ 3 965 ლარის დაკისრება.

1.1.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

მოსარჩელის შვილი დ.რ–ძე და პირველი მოპასუხე დაქორწინდნენ 2005 წლის 16 ნოემბერს. მათი საერთო შვილი _ მეორე მოპასუხე დაიბადა 2006 წლის 9 ივნისს. მამკვიდრებლის ოჯახი თავდაპირველად ცხოვრობდა მოსარჩელესთან ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ ქ.თბილისში, .....-ში მდებარე ბინაში. მალევე, 2007 წლის ზაფხულში, ოჯახური უთანხმოების გამო, პირველი მოპასუხე ბავშვთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა დედასთან _ შ.ხ–თან. მან თან წაიღო ბავშვის მოვლისათვის აუცილებელი და საკუთარი ნივთები. მოსარჩელემ შვილის სახელზე 2009 წლის 8 ივნისს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადააფორმა კუთვნილი ბინის ნაწილი _ 35 კვ.მ. აღნიშნულ ბინაში საცხოვრებლად პირველი მოპასუხე აღარ დაბრუნებულა. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2011 წლის 10 თებერვალს. მისი გარდაცვალების შემდგომ მთლიანად მოსარჩელემ გაიღო დაკრძალვის და შემდგომი ცერემონიის ხარჯები. გარდაცვალების შემდგომ მამკვიდრებელს დარჩა სამკვიდრო აქტივი _ ქ.თბილისში, ...... #29/20-ში მდებარე ბინის ნაწილი და სამკვიდრო პასივი _ სასესხო ვალდებულებები. მოსარჩელემ, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, მიიღო სამკვიდრო მოწმობა, გადაიფორმა სამკვიდრო ქონება და მთლიანად გაისტუმრა მამკვიდრებლის ვალდებულებები (სამკვიდრო პასივები), კერძოდ: ე.კ–ძემ მთლიანად შეასრულა მამკვიდრებლის ვალდებულება იპოთეკარ ნ.ე–ას მიმართ, გამომდინარე დ.რ–ძესა და ნ.ე–ას შორის 2009 წლის 6 ნოემბერს დაბადებული იპოთეკის ხელშეკრულებიდან და ამ უკანასკნელს მთლიანად გადაუხადა 4 000 აშშ დოლარი, რაც დღევანდელი კურსით შეადგენს 10 000 ლარს. მანვე მთლიანად შეასრულა მამკვიდრებლის ვალდებულება გამსესხებელ თ.ა–ის მიმართ, გამომდინარე დ.რ–ძესა და თ.ა–ს შორის 2010 წლის 15 ოქტომბერს დადებული სესხის ხელშეკრულებიდან და ამ უკანასკნელს მთლიანად გადაუხადა 7 750 ლარი. ამასთან, მოსარჩელემ მთლიანად უზრუნველყო დაკრძალვის ცერემონიალი და გადაიხადა შესაბამისი ხარჯი, დაახლოებით, 4 000 ლარის ოდენობით. ამრიგად, მოსარჩელემ სამკვიდრო ვალდებულებებისათვის ჯამში გადაიხადა 23 788.81 ლარი.

2014 წლის 18 დეკემბერს სასამართლოს სარჩელით მიმართეს რ.თ–ვამ და ე.რ–ძემ და მოითხოვეს დ.რ–ძის სამკვიდრო ქონების ჯერ 1/2-ზე (რ.თ–ვამ) და შემდგომ დარჩენილი ფართის 2/3-ზე მესაკუთრედ ცნობა. სასამართლოს 2016 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სარჩელი, ხოლო ე.კ–ძეს უარი ეთქვა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, რომლითაც იგი ითხოვდა რ.თ–ვასათვის 2011 წლის 9 თებერვალს გარდაცვლილი დ.რ–ძის კანონისმიერი მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევას. სასამართლოს სამკვიდრო პასივების გასტუმრებაზე გაწეული ხარჯების განაწილებაზე არ უმსჯელია, თუმცა განსაზღვრა ე.კ–ძის სამკვიდრო წილი სამკვიდრო ქონებაში და დაადგინა 1/6-ით, რომლის პროპორციულად მოპასუხეებზე უნდა განაწილდეს ე.კ–ძის მიერ გაწეული სამკვიდრო პასივის ხარჯები. შესაბამისად, მოსარჩელე მოპასუხეთაგან მიღებული აქტივების ფარგლებში მოითხოვს სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი წილების პროპორციულად 19 824 ლარს.

1.2. მოპასუხეებმა შეგებებული სარჩელით მიმართეს სასამართლოს თავდაპირველი მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვეს შეგებებული სარჩელის მოპასუხისათვის რ.თ–ვას სასარგებლოდ 9 006.20 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარისა და 2017 წლის 18 მაისიდან უძრავი ქონების 4/6-ის ფაქტობრივად გადაცემამდე 133.33 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის დაკისრება, ხოლო, ე.რ–ძის სასარგებლოდ _ 2 251.40 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარისა და 2017 წლის 18 მაისიდან უძრავი ქონების 1/6-ის ფაქტობრივად გადაცემამდე 33.33 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება.

1.2.1. შეგებებული სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემებებს:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 იანვრის #2/22257-14 გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა რ.თ–ვას და ე.რ–ძის სარჩელი და რ.თ–ვა და ე.რ–ძე ცნობილ იქნენ ე.კ–ძის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული ქ.თბილისში, ...... პირველ სართულზე მდებარე 35 კვ.მ #2 ბინის (ს/კ # .......) 5/6-ის მესაკუთრეებად. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. მას შემდეგ, რაც უძრავ სადავო ქონებაზე გაუქმდა ნ.ე–ას სასარგებლოდ არსებული იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის უფლება (2011 წლის ოქტომბრიდან) თავდაპირველი მოსარჩელე უკანონოდ ფლობს და სარგებლობს 35 კვ.მ ბინის 5/6-ით. შეგებებულ მოსარჩელეებს არ ეძლევათ შესაძლებლობა, ისარგებლონ კუთვნილი ბინით, რომლის გაქირავების შედეგად მიიღებდნენ შემოსავალს. მოპასუხე შეგებებული მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ფლობით მათ ხარჯზე ზოგავს თანხებს და უსაფუძვლოდ მდიდრდება. ქ.თბილისში, ....... პირველ სართულზე მდებარე 35 კვ.მ იზოლირებული ბინის ქირის საბაზრო ღირებულება 2011 წლის ოქტომბრიდან ყოველთვიურად შეადგენს 200 აშშ დოლარს, ხოლო მისი 5/6 ნაწილი _ 166.67 აშშ დოლარს. შესაბამისად, შეგებებული სარჩელის აღძვრიდან, 2017 წლის 18 მაისიდან რ.თ–ვას, კუთვნილი 4/6 ნაწილის მიხედვით, უნდა მიეკუთვნოს ყოველთვიურად 133.33 აშშ დოლარი, ხოლო ე.რ–ძეს, კუთვნილი 1/6 ნაწილის შესაბამისად _ 33.33 აშშ დოლარი. რაც შეეხება ერთიან თანხას, შეგებებული მოსარჩელეების განმარტებით, ის წარმოადგენს სარჩელის აღძვრამდე დაგროვებულ დავალიანებას.

2. მოპასუხეების/მესამე პირის პოზიცია:

2.1. მოპასუხეებმა თავდაპირველი სარჩელი ნაწილობრივ, დაკრძალვის ხარჯის - 4 000 ლარის 2/3 ნაწილის - 2 666.7 ლარის მოთხოვნის ნაწილში ცნეს, ხოლო 17 157.3 ლარის დაკისრების ნაწილში მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს. მოპასუხეები არ უარყოფენ, რომ ე.კ–ძემ გაიღო დ.რ–ძის დაკრძალვის ხარჯები, თუმცა მათთვის უცნობია ე.კ–ძემ ნ.ე–ას და თ.ა–ს გადაუხადა თუ არა თანხა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით სრულად დაკმაყოფილდა რ.თ–ვას და ე.რ–ძის სარჩელი, ე.კ–ძეს 7 750 ლარის, 2 078.81 ლარის და 4 000 აშშ დოლარის, ჯამში - 13 788.81 ლარის 1/3-ის გადახდა არ შეუძლია მოითხოვოს, რადგან თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 21 იანვრის გადაწყვეტილებით 35 კვ.მ უძრავი ქონების ½-ის მესაკუთრედ რ.თ–ვა ცნობილ იქნა იმ საფუძვლით, რომ უძრავი ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას, ხოლო ქონების დარჩენილი ½ გათანაბრდა თანაბარ 1/3-1/3 წილებად სამ პირველი რიგის მემკვიდრეზე. 2011 წლის ოქტომბრიდან, მას შემდეგ, რაც სადავო უძრავ ქონებაზე გაუქმდა ნ.ე–ას სასარგებლოდ არსებული იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის უფლება, ე.კ–ძე რ.თ–ვას და დ.რ–ძის თანასაკუთრებაში არსებულ სახლს მუდმივად აქირავებდა, საიდანაც იღებდა მნიშვნელოვან შემოსავალს. გარდა ამისა, მოპასუხეებმა მიუთითეს თავდაპირველი სარჩელის ხანდაზმულობაზე;

2.2. თავდაპირველმა მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მან, როგორც მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრემ, გაიღო დაკრძალვისა და შემდეგი ცერემონიის ხარჯი, ასევე, მთლიანად გაისტუმრა მამკვიდრებლის ვალები და ვალდებულებები იპოთეკარისა და სხვა მევალეების წინაშე. გაღებულმა თანხამ საერთო ჯამში 19 824 ლარი შეადგინა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სამკვიდრო ქონება ვალებსაც ვერ დაფარავდა. სწორედ ამის გამო, 2014 წლის ბოლომდე რ.თ–ვას სამკვიდრო წილზე პრეტენზია არ განუცხადებია და მხოლოდ ე.კ–ძის მიერ ვალების მთლიანად გასტუმრების შემდეგ დაიწყო მოქმედება ისე, რომ აღარც სამკვიდრო პასივების გასტუმრებაში ფიქრობდა მონაწილეობის მიღებას. სიმართლეს არ შეეფერება რ.თ–ვას განმარტება იმის თაობაზე, თითქოს მათ არ ეძლევათ შესაძლებლობა ისარგებლონ სასამართლოს მიერ მიკუთვნებული ფართით. 2014 წლის დეკემბრამდე რ.თ–ვას ასეთი პრეტენზია არ ჰქონია ზემოთხსენებული მიზეზების გამო. 35 კვ.მ ფართიდან რ.თ–ვას სასამართლომ მიაკუთვნა 5/6 ნაწილი, ხოლო 1/6 ნაწილი არის ე.კ–ძის საკუთრებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ მთლიანი საცხოვრებელი ფართიდან, 72 კვ.მ ფართიდან 29 კვ.მ ფართი იზოლირებული არ არის და ვერც მომავალში გახდება. ამიტომ სრული სიცრუეა რ.თ–ვასაგან იმის გაცხადება, თითქოს არ ეძლევა შესაძლებლობა მათი კუთვნილი ფართით სარგებლობისა. გარდა ამისა, ბინა არის გასარემონტებელი, მასში არ არის იზოლირებული და კეთილმოწობილი სამზარეულო და საპირფარეშო, რაც შეუძლებელს ხდის ბინაში კომფორტულ ცხოვრებას. ბინის გაქირავების უპირველესი გარანტი არის მისი იზოლირებულობა და კეთილმოწყობა და ვინაიდან ყველა შემთხვევაში ბინაში, თავის 1/6 ნაწილში, სველ წერტილებზე და სხვა საერთო სარგებლობის ადგილებზე საერთო სარგებლობის უფლებით იცხოვრებს ე.კ–ძე, ბინა პრაქტიკულად ვერ გაქირავდება და თუ გაქირავდება მისი ფასი ახლოსაც ვერ იქნება შეგებებული სარჩელით მოთხოვნილ თანხის ოდენობასთან;

1.3. მესამე პირი არ დაეთანხმა თავდაპირველ სასარჩელო მოთხოვნას (მიუხედავად მოპასუხე მხარის მიერ სარჩელის ნაწილობრივ ცნობისა) და მიუთითა, რომ არასრულწლოვანის ინტერესებიდან გამომდინარე, ე.რ–ძეს არ უნდა დაეკისროს სამკვიდროს პასივებზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

- რ.თ–ვას ე.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა დ.რ–ძის სამკვიდრო პასივზე გაწეული ხარჯის სახით 14 000 ლარის 2/3-ის _ 9 333 ლარის ანაზღაურება;

- ე.რ–ძეს ე.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა დ.რ–ძის სამკვიდრო პასივზე გაწეული ხარჯის სახით 14 000 ლარის1/5-ის _ 2 333 ლარის ანაზღაურება;

- რ.თ–ვას ე.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხიდან 250 ლარის გადახდა;

- ე.კ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდა 133 ლარი.

ამავე გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელი უარყოფილ იქნა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს შეგებებულმა მოსარჩელეებმა, მოითხოვეს მისი ნაწილობრივ (1 333,33 ლარის ზემოთ თანხის დაკისრებისა და შეგებებული სარჩელის უარყოფის ნაწილში) გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელის ნაწილობრივ _ 1 333,33 ლარის დაკისრების ნაწილში, ასევე, შეგებებული სარჩელს სრულად დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, რ.თ–ვასათვის თავდაპირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ თანხის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით პირველ მოპასუხეს ე.კ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 8 000 ლარის გადახდა, დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, მოითხოვეს სააპელაციო საჩივრის უარყოფის ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის სრულად, ხოლო, თავდაპირველი სარჩელის ნაწილობრივ _ 1 333,33 ლარის დაკისრების მოთხოვნის ნაწილში დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების დასაბუთება:

1.1. საკასაციო პრეტენზიების მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები:

საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს სამკვიდრო პასივში თითოეული მემკვიდრის ვალდებულების მოცულობის წილობრივად განსაზღვრა, ასევე, ერთ-ერთი მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს ფლობის შედეგად კონდიქციური მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობების არსებობა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას პალატა საკასაციო საჩივარში გამოთქმული შემდეგი პრეტენზიების შესაბამისად შეამოწმებს:

- ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად გამოიყენეს სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილი, თუმცა, არასწორად გამოიყენეს ამავე კოდექსის 463-ე მუხლი და არასწორად მიიჩნიეს სოლიდარულ მოვალეებად მოპასუხეები, ასევე არასწორად გამოიყენეს სამოქალაქო კოდექსის 473-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანისას უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლით, რადგანაც ე.კ–ძეს სრული უფლება ჰქონდა ნ.ე–ასათვის მოეთხოვა ვალდებულების გარეშე გადახდილი თანხის დაბრუნება. თუკი თავდაპირველმა მოსარჩელემ 2011 წლის 26 სექტემბერს ნამდვილად გადაუხადა რაიმე ნ.ე–ას, მას აღნიშნული მომენტიდან წარმოეშვა უკუმოთხოვნის უფლება მოპასუხეების მიმართ, რაც მათ წაუყენა მხოლოდ 2017 წლის 15 მარტს. აღნიშნულ ნაწილში მოთხოვნა ხანდაზმულია თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილისა. სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ე.კ–ძის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად 2016 წლის 21 იანვარი, როდესაც რ.თ–ვა და ე.რ–ძე ცნო უძრავი ქონების თანამესაკუთრეებად და არა 2011 წლის 26 სექტემბერი, როდესაც ე.კ–ძემ თანხა გადაუხადა ნ.ე–ას. ე.კ–ძემ დ.რ–ძის დანაშთი ქონების სანოტარო ბიუროში მიღების მომენტშივე იცოდა იმის თაობაზე, რომ არსებობდა კიდევ ორი პირველი რიგის მემკვიდრე მეუღლის და შვილის სახით, რაც რატომღაც დაუმალა ნოტარიუსს და მიიღო მთლიანი სამკვიდრო და არ მიიღო მისი მხოლოდ 1/3 ნაწილი (სკ-ის 1503-ე მუხლი);

- სასამართლო სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის შესაბამისად, განმარტავს, რომ კანონი არასრულწლოვანთან მიმართებით რაიმე გამონასკლისს ან განსაკუთრებულ დათქმას არ აკეთებს მამკვიდრებლის ვალების დაფარვასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, მიიჩნევს, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამართლებრივი ანალიზის შესაბამისად, მოპასუხე ე.რ–ძესაც (მის კანონიერ წარმომადგენელს) უნდა დაეკისროს სამკვიდრო პასივზე გაწეული ხარჯის ოდენობა მიღებული სამკვიდრო აქტივის ფარგლებში. სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა ის ფაქტი, რომ იპოთეკარი ნ.ე–ა, რომელსაც შეეძლო ე.რ–ძისათვის მამამისის ვალის გადახდა მოეთხოვა და ე.კ–ძე, რომელიც ითხოვს დაკრძალვის ხარჯის ანაზღაურებას არასრულწლოვანი შვილიშვილისაგან, არ არიან ერთიდაიგივე პირები. ამასთან, მოსარჩელე არასრულწლოვანი და მამით ობოლი ე.რ–ძის ბებიაა, არასრულწლოვნის დედას კი, არ გააჩნია შემოსავალი და რამდენად მორალურია მისი მხრიდან მოთხოვნის წამოყენება შვილიშვილის მიმართ, რომელსაც უპირებდა სამკვიდროს გარეშე დარჩენას სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა (განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1225-ე მუხლის დისპოზიცია ერთმნიშვნელოვნად გამორიცხავდა ე.კ–ძის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ე.რ–ძის მიმართ). აღნიშნულის საპირისპიროდ, სააპელაციო სასამართლომ სრულიად უსაფუძვლოდ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი. მართალია, ე.რ–ძისათვის 1 333 ლარის დაკისრების ნაწილში შესაგებლით სარჩელი ნაწილობრივ იქნა ცნობილი, მაგრამ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ე.რ–ძემ სარჩელი აღარ სცნო და დაისვა საკითხი რამდენად მორალური იყო თანხის დაკისრება.

- მიუხედავად იმისა, რომ ორივე ინსტანციის სასამართლომ უდავოდ მიიჩნია ის ფაქტი, რომ რ.თ–ვას და ე.რ–ძეს დ.რ–ძის გარდაცვალების შემდეგ სადავო სახლში არ უცხოვრიათ და ბინაში მეუღლესთან და შვილებთან ერთად ცხოვრობს მოსარჩელე, დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა შეგებებული სარჩელის უარყოფის თაობაზე, ამ შემთხვევაში არასწორად იქნა განმარტებულია სამოქალქო კოდექსის 991-ე მუხლი. არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს თავდაპირველი მოსარჩელე აქირავებდა თუ თავად ფლობდა მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ ქონებას, საკმარისია მხოლოდ ის, რომ კასატორების ნების საწინააღმდეგოდ, მათ საკუთრებაში არსებული ქონების ხარჯზე ე.კ–ძე 2011 წლის სექტემბრის ბოლოდან ზოგავდა და დღესაც ზოგავს ფულად სახსრებს. სადავო უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობის ფაქტს მოწინააღმდეგე მხარე თავადაც არ უარყოფს, ამასთანავე, ამ ფაქტს ადასტურებს მოწმე მ.ხ–იც (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების პ.პ. 3.2.6. დადგენილი სადაო ფაქტობრივი გარემოების ბოლო წინადადებები და 2018 წლის 11 ივლისის სასამართლო სხდომის ოქმი 11:13:37 - 11:14:23 სთ);

- არასწორია სასამართლოს დასკვნა, თითქოს ორივე მხარე ადასტურებს, რომ სადავო ბინაში საცხოვრებელი პირობები არ არის დამაკმაყოფილებელი და რ.თ–ვამ დ.რ–ძის სიცოცხლეშივე დატოვა საცხოვრებელი არასათანადო პირობების გამო. შეგებებულ მოსარჩელეს არასოდეს დაუდასტურებია ხსენებული ფაქტი, რ.თ–ვა დედის საცხოვრებელ მისამართზე ბავშვთან ერთად გადავიდა 2009 წლის ბოლოს, როდესაც ნ.ე–ა ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა სადავო ფართში და მრავალსულიანი ე.კ–ძის და დ.რ–ძის ოჯახები ვეღარ ეტეოდნენ დარჩენილ 37.53 კვ.მ ფართში. გარდა ამისა, არასწორია სასამართლოს დასკვნა, თითქოს რ.თ–ვას მცდელობაც არ ჰქნდა, ესარგებლა სადავო ბინით და მოპასუხე ე.კ–ძის მხრიდან ადგილი არ ჰქონოდა ხელშეშლას. ე.კ–ძემ მიისაკუთრა როგორც რ.თ–ვას თანასაკუთრება, ისე _ დ.რ–ძის დანაშთი ქონებიდან რ.თ–ვასა და ე.რ–ძის წილი, რითაც იმთავითვე გამოხატა თავისი უარყოფითი დამოკიდებულება რძლისა და შვილიშვილის მიერ მემკვიდრეობის მიღებისა და დანაშთი უძრავი ქონებით სარგებლობასთან დაკავშირებით;

- არასწორია მითითება ე.ყ–თან ქირავნობის ხელშეკრულებისა და მის მიერ ქირის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარმოუდგენლობასთან დაკავშირებით. არ არის სავალდებულო ქირავნობის ხელშეკრულება დაიდოს წერილობით და მოწმე მ.ხ–ი ##2/22257-14 სამართალწარმოების დროს ადასტურებდა, რომ ე.კ–ძეს სადავო საცხოვრებელი ფართი გაქირავებული ჰქონდა ე.ყ–ზე, რაც რატომღაც #2/7219-17 სამართალწარმოების პროცესში აღარ დაადასტურა, თუმცა მოწმე ხ–მა პირველ ინსტანციაში მეორედ დაკითხვის დროს #2/7219-17 სამართალწარმოებისას დაადასტურა, რომ ე.ყ–ს აღნიშნულ ბინაში ეწყო მოძრავი ნივთებიო (იხ. 2018 წლის 19 აპრილის შუამდგომლობის დანართი). ხსენებული ფაქტები საკითხის გადაწყვეტისათვის არ არის სავალდებულო, რადგანაც კონდიქციური მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის თავდაპირველი მოსარჩელის მიერ სადავო ფართის ფლობის ფაქტიც საკმარისია.

1.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა საკასაციო პალატის წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). ხსენებული ნორმიდან გამომდინარე, დასაბუთებულ შედავებად განიხილება მხარის პრეტენზია, რომელიც შეიცავს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. ამდენად, საკასაციო პალატის წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ სავალდებულო ძალა გააჩნია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

1.2.1. დ.რ–ძე გარდაიცვალა 2011 წლის 9 თებერვალს. მას დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე: დედა _ ე.კ–ძე, მეუღლე _ რ.თ–ვა და შვილი _ ე.რ–ძე;

1.2.2. 2011 წლის 26 აგვისტოს ე.კ–ძის სახელზე გაიცა კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ე.კ–ძემ, როგორც მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრემ (დედამ), მიიღო დ.რ–ძის სამკვიდრო _ ქ.თბილისში, ............. #29/20-ში მდებარე 63.00 კვ.მ ფართიდან დ.რ–ძის კუთვნილი 35.00 კვ.მ (ს/კ #.......);

1.2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით რ.თ–ვასა და ე.რ–ძის სარჩელი ე.კ–ძის მიმართ, მესაკუთრედ აღიარების შესახებ, დაკმაყოფილდა. რ.თ–ვა ცნობილ იქნა მოპასუხე ე.კ–ძის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული ქ.თბილისში, .............. პირველ სართულზე მდებარე 35 კვ.მ #2 ბინის ½-ის მესაკუთრედ. რ.თ–ვა ცნობილ იქნა ე.კ–ძის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული ამავე ფართის 1/6-ის მესაკუთრედ. ე.რ–ძე ასევე ცნობილ იქნა მოპასუხე ე.კ–ძის სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული სამკვიდრო უძრავი ქონების 1/6 ნაწილის მესაკუთრედ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემოხსენებული 35 კვ.მ ფართი წარმოადგენდა რ.თ–ვასა და დ.რ–ძის ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას. შესაბამისად, დ.რ–ძის დანაშთ სამკვიდრო მასას შეადგენდა ამ ფართის ½ ნაწილი. ამდენად, რ.თ–ვას, როგორც აწ გარდაცვლილი დ.რ–ძის პირველი რიგის ერთ-ერთ მემკვიდრეს, მისი სამკვიდრო ქონებიდან მემკვიდრეობის სახით მიღებული აქვს ქონების 1/6 ნაწილი;

1.2.4. 2017 წლის 16 ივნისს მომზადებული ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, #....... უძრავი ქონება თანასაკუთრების უფლებით აღირცხულია ე.კ–ძის, რ.თ–ვას (35 კვ.მ ფართიდან 8/12 ნაწილი) და ე.რ–ძის (35 კვ.მ ფართიდან 2/12 ნაწილი) სახელზე;

1.2.5. მამკვიდრებლის დაკრძალვისა და მასთან დაკავშირებული ცერემონიალის ხარჯები _ 4 000 ლარი მთლიანად გაიღო თავდაპირველმა მოსარჩელემ;

1.2.6. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ შეგებებულ მოსარჩელეებს სადავო ბინაში არ უცხოვრიათ. ამჟამად სადავო ბინაში მეუღლესთან და შვილებთან ერთად ცხოვრობს თავდაპირველი მოსარჩელე;

1.2.7. 2009 წლის 6 ნოემბერს მამკვიდრებელსა და ნ.ე–ას შორის დაიდო სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, 2009 წლის 6 ნოემბერს ნ.ე–ამ დ.რ–ძეს ბინაში ცხოვრების უფლებით იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, სესხის სახით გადასცა 4 000 აშშ დოლარი. ნ.ე–ა, ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა იპოთეკით დატვირთულ სამკვიდრო ბინაში და სარგებლობდა აღნიშნულ ბინაში არსებული სველი წერტილებით;

1.2.8. 2011 წლის 26 სექტემბერს ნ.ე–ამ თავდაპირველი მოსარჩელისგან მიიღო სესხის თანხა _ 4 000 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც გაათავისუფლა საცხოვრებელი ბინა და ოჯახთან ერთად სხვა მისამართზე გადავიდა საცხოვრებლად.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

მხარეთა პრეტენზიების, დადგენილი ფაქტებისა და საკასაციო შედავებათა გათვალისწინებით, წინამდებარე გადაწყვეტილების ფარგლებში შეფასების საგანს წარმოადგენს სარჩელის ცნობისა და შემდგომში მისი უარყოფის პროცესუალური შესაძლებლობა; ერთ-ერთი მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო პასივის გასტუმრების შემთხვევაში სხვა თანამემკვიდრეთათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობების არსებობა, მისი შემაფერხებელი (ხანდაზმულობა) და გამომრიცხველი (ვალდებულების დაკისრების მორალური წინაპირობები) შედავებების არსებითობა, ასევე, კონდიქციური მოთხოვნის წინაპირობები. საკასაციო პალატა დასმულ საკითხებს შეაფასებს თანმიმდევრობით:

1.3.1. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო შეჩერდება სარჩელის ცნობის საკითხზე: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 83-ე მუხლებით რეგლამენტირებულია მხარეთა უმნიშვნელოვანესი საპროცესო უფლებები. ხსენებული მუხლები განამტკიცებს იმ საპროცესო მოქმედებათა ჩამონათვალს, რომლებშიც ვლინდება მხარის ნება, საკუთარი შეხედულებისამებრ განკარგოს საკუთარი საპროცესო უფლებები, იგი ნების ავტონომიის საპროცესო გამოხატულებაა და წარმოადგენს მხარის საპროცესო უფლებათა იმგვარი რეალიზაციის საშუალებას, როდესაც საქმეზე მისაღები გადაწყვეტილება უმთავრესად მხარის ნებაზეა ორიენტირებული. ნორმა იძლევა უფლებათა შემდეგ კლასიფიკაციას: პირი, რომელსაც მიაჩნია, რომ დაირღვა მისი უფლება, თავად წყვეტს ამ უფლების სასამართლო წესით დაცვას საპროცესო კანონმდებლობით შემოთავაზებული წესების მიხედვით; თავად განსაზღვრავს დავის საგანს და იმას, თუ რა ფაქტებსა და გარემოებებზე დაამყაროს მოთხოვნა; მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე. ჩამოთვლილთაგან უმეტესი ნაწილი მიმართულია მოსარჩელის უფლებებისაკენ, თუმცა პირთა თანასწორობაზე დამყარებული სამოქალაქო საპროცესო სამართალი ანალოგიურ პირობებს უქმნის მოპასუხეს და ადგენს მის უფლებას, შეთანხმების შემთხვევაში, დავა დაასრულოს მორიგებით, მას ასევე შეუძლია ცნოს სარჩელი. მოპასუხის მიერ სარჩელის ცნობა უფლების განმკარგავი აქტია, რომელიც შეიძლება განხილულ იქნას მხოლოდ მის სამართლებრივ შედეგთან ერთიანობაში, სარჩელის ცნობა შეუქცევადია და მას გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოჰყვება შედეგად იმდენად, რამდენადაც სარჩელის ცნობას საფუძვლად ედება პრეზუმფცია, რომ მოპასუხე აღიარებს მის მიმართ წარდგენილ პრეტენზიას და არ აპირებს ამ მოთხოვნისაგან თავდაცვის საპროცესო საშუალების გამოყენებას (იხ. სუსგ №ას-64-58-2015, 8 აპრილი, 2015 წელი). მოცემულ შემთხვევაში. უდავოა, რომ საქმის მომზადების ეტაპზე მოპასუხეებმა თავდაპირველი სარელი ნაწილობრივ, დაკრძალვის ხარჯების ანაზღაურების ნაწილში ცნეს, შესაბამისად, ამ მოქმედებას მხარე უკან ვეღარ წაიღებს _ შემდგომში უარს ვერ განაცხადებს მის სამართლებრივ შედეგებზე. თავის მხრივ, სარჩელის ცნობის შემთხვევაში, საპროცესო თვალსაზრისით ფაქტობრივი გარემოებების კვლევა და მატერიალური სამართლის ნორმასთან მათი სუბსუმირების ვალდებულება აღარ არსებობს, რამდენადაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 208-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხე ცნობს სარჩელს, მოსამართლე გამოიტანს გადაწყვეტილებას სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორთა აპელირება იმაზე, რომ მეორე მოპასუხემ შემდგომში აღარ დაუჭირა მხარი სარჩელის ცნობას, რის გამოც არ არსებობდა დაკრძალვასა და შემდგომ ცერემონიაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი ვერ იქნება გაზიარებული სასამართლოს მხრიდან.

1.3.2. საკასაციო სასამართლო ასევე უარყოფს კასატორთა შედავებას არასრულწლოვანი შვილიშვილისათვის ხარჯების დაკისრების მოთხოვნის უსაფუძვლობაზე მორალური თვალსაზრისით. ამ მხრივ, გარდა იმისა, რომ სააპელაციო პალატამ ხსენებული პრეტენზია, როგორც დაგვიანებით წარდგენილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201.4 და 219.1 მუხლების შესაბამისად უარყო (ხსენებული შედავება საქმის არსებითად განსახილველად მომზადების დასრულებამდე არ იყო წარდგენილი), რაც გასაზიარებელია, პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს თავად შედავებასა და მოთხოვნის საფუძვლებზე: კასატორი საკუთარ მოსაზრებას ამყარებს სამოქალაქო კოდექსის 1225-ე მუხლსა და კასატორთა ქონებრივ მდგომარეობაზე. უპირველესად უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული ნორმა ადგენს ბებიისა და პაპის საალიმენტო მოვალეობას შვილიშვილის სასარგებლოდ, რომელიც დახმარებას საჭიროებს. იგი საოჯახო სამართლის სპეციალური დანაწესია და სამემკვიდრეო ურთიერთობაში, მით უფრო სამკვიდრო პასივის ფარგლებში მემკვიდრეთა პასუხისმგებლობის მიმართ მისი ანალოგიით გამოყენება დაუშვებელია. რაც შეეხება სამკვიდრო პასივის გასტუმრების საკითხს, სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის პროპორციულად. ხსენებული ნორმით დადგენილია ორმხრივი სამართლებრივი ბალანსი: კანონმდებელი იცავს კრედიტორის ინტერესებს, მოვალის გარდაცვალების შემთხვევაში, მისი უფლებამონაცვლისაგან მიიღოს შესრულება; უფლებამონაცვლე პასუხს აგებს მამკვიდრებლის ვალდებულებისათვის, ოღონდ მიღებული სამკვიდროსა და მისი წილის გათვალისწინებით, რაც გამორიცხავს მემკვიდრის ქონებრივი მდგომარეობის გაუარესებას, ასევე, ვალდებულების სრულად შეუსრულებლობას. ხსენებულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ერთ-ერთი მემკვიდრის არასრულწლოვანება, ასევე, მეორე მემკვიდრის ქონებრივი მდგომარეობა, მათი მხრიდან სამკვიდროს მიღების ფაქტის გათვალისწინებით კანონით განსაზღვრული მამკვიდრებლის ვალდებულების შესრულებისაგან გათავისუფლების საფუძვლად ვერ გამოდგება.

1.3.3. საკასაციო სასამართლო მიუბრუნდება ერთ-ერთი მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის ვალდებულების გასტუმრების გამო სხვა თანამემკვიდრეთაგან რეგრესული ანაზღაურების საკითხს და ყურადღებას გაამახვილებს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებზე: სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლის პირველი ნაწილით, როგორც უკვე ითქვა, განისაზღვრება მემკვიდრის/მემკვიდრეების ვალდებულება, მათი წილისა და მიღებული სამკვიდრო აქტივის ფარგლებში აგონ მამკვიდრებლის ვალდებულებაზე პასუხი. ხსენებული კანონისმიერი მოთხოვნაა და ამ ვალდებულების წარმოშობა დამოკიდებულია მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ფაქტზე, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. ამასთანავე, სამემკვიდრეო სამართლის ნორმათა სისტემური ანალიზიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტიდან პირი, რომელიც კანონით დადგენილი ფორმით გამოხატავს სამკვიდროს მიღების ნებას, პირის გარდაცვალების მომენტიდან ითვლება სამკვიდროს მესაკუთრედ, რაც, როგორც ითქვა, მამკვიდრებლის ჩანაცვლებას ნიშნავს ვალდებულებებში (იხ. სკ-ის 1319-ე-1322; 1421-ე; 1433-ე მუხლები). იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ დ.რ–ძეს გარდაცვალების დროისათვის ჰყავდა სამი პირიველი რიგის მემკვიდრე და სამივე მათგანმა მიიღო სამკვიდრო, მიიჩნევა, რომ გარდაცვალების მომენტიდან თითოეულმა მათგანმა ჩაანაცვლა მამკვიდრებელი ვალდებულებებში, შესაბამისად, არა მხოლოდ თავდაპირველ მოსარჩელეს, არამედ _ მოპასუხეებსაც თანაბარწილად წარმოეშვათ ქონებრივ უფლებებთან ერთად ვალდებულებები სამოქალაქო კოდექსის 1494-ე მუხლის თანახმად. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ იპოთეკარის მიმართ ვალდებულება სრულად შეასრულა ერთ-ერთმა თანამემკვიდრემ _ კასატორების მოწინააღმდეგე მხარემ და აანაზღაურა მამკვიდრებლის მიერ ნასესხები 4 000 აშშ დოლარი (რომელიც მხარეთა შორის დავას არ იწვევს, რომ ეროვნულ ვალუტაში 10 000 ლარს შეადგენს), შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, სხვა თანამოვალეთა ვალდებულება იპოთეკარის მიმართ შეწყდა შესრულებით, თუმცა, სახეზეა ე.წ კრედიტორის ჩანაცვლება. ამგვარად კი გვევლინება ის პირი, რომელმაც ვალდებულება შეასრულა. სამოქალაქო კოდექსის 986-ე მუხლის თანახმად, მოვალეს, რომელმაც შეცდომით ან შეგნებულად შეასრულა სხვა თანამემკვიდრეთა ვალდებულება, აქვს ამ მემკვიდრეთაგან უკუმოთხოვნის უფლება სამკვიდროში მათი წილის პროპორციულად.

1.3.4. განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნა წარმატებულია, თუმცა, ამ შემთხვევაში, მხედველობაშია მისაღები მოთხოვნის მოცულობა. როგორც სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის დისპოზიციით, ისე _ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეები მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან და მათ თანაბარწილად _ 1/3-1/3 ნაწილში მიიღეს სამკვიდრო, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 1484.1 მუხლის ძალით, თითოეულის პასუხისმგებლობა სამკვიდრო პასივის 1/3-ით უნდა განისაზღვროს.

1.3.5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით ე.რ–ძის პასუხისმგებლობა, ნაცვლად 1/3-ისა, განისაზღვრა 1/5-ით, თუმცა, თავდაპირველ მოსარჩელეს ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი საუარესოდ შებრუნების დაუშვებლობის პრინციპიდან გამომდინარე, პალატა ამ ნაწილში გადაწყვეტილებას ვერ შეცვლის, რაც შეეხება რ.თ–ვას, სააპელაციო პალატამ მისი პასუხისმგებლობა 8 000 ლარით განსაზღვრა, რასაც საკასაციო პალატა არ ეთანხმება და მიიჩნევს, რომ ამ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არასაკმარისადაა დასაბუთებული.

1.3.6. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორთა შედავებას მოთხოვნის ხამდაზმულობის თაობაზე. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა არა მათ მიერ სამკვიდროს მიღებიდან, არამედ 2011 წლის 26 სექტემბრიდან უნდა აითვალოს, როდესაც ე.კ–ძემ იპოთეკარს გაუსტუმრა ვალი. კასატორები ასევე აპელირებენ ე.კ–ძის მიერ სამკვიდრო მოწმობის მიღებაზე. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ხსენებულ პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი სასამართლომ სწორად დაუკავშირა შეგებებული მოსარჩელეებისათვის სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე სამკვიდრო აქტივის მიკუთვნების ფაქტს, რამდენადაც სწორედ გადაწყვეტილებით დადასტურდა მათი პასუხისმგებლობა და ის ფაქტი, რომ რ.თ–ვა და ე.კ–ძე ასევე ვალდებული იყვნენ პასუხი ეგოთ მამკვიდრებლის ვალებზე. სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნის ხანდაზმულობა სამოქალაქო კოდქსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ 3-წლიან ვადაში შეამოწმა, რასაც საკასაციო პალატა არ ეთანხმება. ხსენებული ნორმა 3-წლიან ვადას უკავშირებს სახელშეკრულებო მოთხოვნას, რომელიც, მოცემულ შემთხვევაში, სახეზე არ გვაქვს, ამასთანავე, ვინაიდან სამკვიდროს მომწესრიგებელი ნორმები თანამემკვიდრეებისათვის უკუმოთხოვნის სპეციალურ ვადას არ ადგენენ (სკ-ის 129.3 მუხლი), ხოლო, ვალდებულება კანონისმიერია (სკ-ის 986.1 მუხლი), მოცემულ მოთხოვნაზე სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა ვრცელდება. მიუხედავად სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სამართლის ნორმის არასწორი გამოყენებისა, ვინაიდან ამ მხრივ არასწორი გადაწყვეტილების მიღების ფაქტი არ დგინდება ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშრებით, არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.2 მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა. რაც შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 1488-ე მუხლით დადგენილ ვადაზე კასატორთა შედავებას, სააპელაციო სასამართლომ, დამკვიდრებულ სასამართლო პრაქტიკზე დაყრდნობით იგი (საპრეტენზიო ვადა) სწორად გამიჯნა ხანდაზმულობის ინსტიტუტისაგან, თუმცა, ვინაიდან საპრეტენზიო ვადასთან დაკავშრებით მხარემ მხოლოდ საქმის არსებითად განხილვის ეტაპზე განაცხადა, სამოქალაქო კოდექსის 201.4 და 219.1 მუხლების საფუძველზე, საკასაციო პალატა ამ პრეტენზიის საფუძვლიანობას არ შეამოწმებს (პრაქტიკის თვალსაზრისით იხ. სუსგ [დიდი პალატა] #ას-664-635-2016).

1.3.7. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორთა კონდიქციურ მოთხოვნას და უპირველესად აღნიშნავს, რომ შეგებებულ სარჩელში გადმოცემული ფაქტებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილია, რომლის თანახმადაც, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. მოცემული ნორმა ხელყოფის კონდიქციის სპეციალურ სახეს წარმოადგენს და შეიცავს მისი გამოყენების წინაპირობების ჩამონათვალს: მოვალემ, კრედიტორის თანხმობის გარეშე, სამართლებრივი საფუძლის გარეშე უნდა ხელყოს სხვისი სიკეთე. ჩამოთვლილთაგან რომელიმე ელემენტის არარსებობა მოთხოვნის უარყოფის საფუძველია. შეგებებული მოსარჩელეები მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მიუთითებდნენ ორ წინაპირობას: სამკვიდრო ქონების შეგებებული მოპასუხის მიერ ფლობაზე; მის მიერ ქონების გაქირავებით სარგებლის მიღებაზე და მიიჩნევენ, რომ ერთ შემთხვევაში, მოვალემ დაზოგა ხარჯები, ხოლო, მეორე შემთხვევაში _ მიიღო შემოსავალი. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნას, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის მიერ ქონების გაქირავების ფაქტი საქმის მასალებით არ დასტურდება. ამგვარად ვერ იქნება მიჩნეული კასატორის მტკიცება, თითქოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით საპირისპირო ფაქტი დგინდებოდეს, ხოლო ამჟამად მოწმეებმა შეცვალეს ჩვენება. პალატა განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება შეეხება რ.თ–ვას და ე.რ–ძის მიერ სამკვიდროს მიღებას, შესაბამისად, ამ საქმეზე დადგენილ იმ გარემოებებს გააჩნიათ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით დადგენილი პრეიუდიციული ძალა, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს, რაც შეეხება სხვა ფაქტებს, რომელთა თაობაზეც საუბარია გადაწყვეტილებაში თუ იკვეთება საქმის წარმოებისას, ისინი პრეიუდიციულად ვერ მიიჩნევა და სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას ამ ფაქტების უპირობოდ გაზიარება ვერ მოხდება, თუკი ისინი შედავებული იქნება მოწინააღმდეგე მხარის მიერ. ამ მხრივ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაბუთებული. რაც შეეხება უშუალოდ იმ ფაქტს, რომ ე.კ–ძე ფლობს ქონებას, მართალია იგი დადგენილია წინამდებარე დავის ფარგლებშიც, თუმცა, მხოლოდ ეს გარემოება კონდიქციური მოთხოვნის წარმატებულობისათვის საკმარისი არ არის. საკასაციო პალატა ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ სამემკვიდრეო სამართლიდან გამომდინარე, მოდავე მხარეთა შორის წარმოშობილია კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობა _ მათ დავის საგანზე საზიარო უფლება გააჩნიათ იდეალურ წილებში (ქონების 2/3 ეკუთვნის რ.თ–ვას, ხოლო დარჩენილი 1/2-ის 1/3-1/3 ნაწილი, ანუ ქონების 1/6-1/6 ე.კ–ძესა და ე.რ–ძეს. იხ ასევე სკ-ის 173.1 მუხლი), შესაბამისად, ე.კ–ძეს, როგორც თანამესაკუთრეს, სამოქალაქო კოდექსის 955.2 მუხლიდან გამომდინარე, ჰქონდა ნივთით სარგებლობის უფლება კასატორთა უფლების დაურღვევლად. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მხარეთა შორის კონფლიქტური ურთიერთობაა, არ შეიძლება უფლების დარღვევად იქნას განხილული, რადგანაც კასატორებს, როგორც თანამესაკუთრეებს, სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის საფუძველზე, სრული უფლება გააჩნდათ, დაეცვათ საკუთარი სანივთო უფლებები. ამ ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულება კი, საქმეში არ არის წარმოდგენილი.

1.4. ახალი გადაწყვეტილების მიღების პროცესუალური დასაბუთება:

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, რ.თ–ვას პასუხისმგებლობის განსაზღვრის ნაწილში აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და ვინიადან არ იკვეთება საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, თავად იღებს გადაწყვეტილებას: თანამემკვიდრეთა თანაბარ წილში პასუხისმგებლობის ფარგლების გათვალისწინებით, რ.თ–ვას ე.კ–ძის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 14 000 ლარის 1/3-ის _ 4 666,7 ლარის გადახდა. დანარჩენი მოთხოვნების ნაწილში, პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, უცვლელად ტოვებს მას.

2. პროცესის ხარჯები:

რაც შეეხება პროცესის ხარჯების საკითხს, პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 53-ე და 55-ე მუხლებით და ვინაიდან მთავარ სხდომამდე მოპასუხეებმა სარჩელი ნაწილობრივ ცნეს, მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს 79,9 ლარი. რაც შეეხება მხარეთა და ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებას, საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე გადაწყვეტილებით განსაზღვრული მართლწესრიგის გათვალისწინებით, თავდაპირველი სარჩელი პირველი მოპასუხის მიმართ 29,4%-ით, ხოლო, მეორე მოპასუხის მიმართ _ 58,83%-ით დაკმაყოფილდა, ხოლო, შეგებებული სარჩელი სრულად იქნა უარყოფილი. ამდენად, რ.თ–ვას ე.კ–ძის სასარგებლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი, სახელმწიფო ბიუჯეტში დარჩენილი ბაჟის ოდენობის გათვალისწინებით უნდა დაეკისროს 151,4 ლარის, ხოლო ე.რ–ძეს _ 303 ლარი ანაზღაურება. სააპელაციო სამართალწარმოებისას აპელანტებს გადაუვადდათ სახელმწოფო ბაჟის გადახდა. სააპელაციო საჩივრის საგნის ღირებულებისა და მოთხოვნის წაგებული ნაწილის პროპორციულად, ე.რ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს გადავადებული ბაჟიდან 478,2 ლარის, რ.თ–ვას _ 1 624,2 ლარის, ხოლო ე.კ–ძეს _ 191,1 ლარის გადახდა, რომლის ბიუჯეტიდან დასაბრუნებელ 79,9 ლართან გაქვითვის შემთხვევაში, მისი ვალდებულება ბიუჯეტის მიმართ უნდა განისაზღვროს 111,2 ლარით. რაც შეეხება საკასაციო სამართალწარმოებას, ამ ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი ბაჟებიდან ე.კ–ძეს რ.თ–ვას სასარგებლოდ უნდა დაეკიროს 15 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე, 53-ე, 55-ე, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. რ.თ–ვას საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. ე.რ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

3. რ.თ–ვასათვის თანხის დაკისრებისა და პროცესის ხარჯების განსაზღვრის ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება:

3.1. ე.კ–ძის სარჩელი რ.თ–ვას მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

3.2. რ.თ–ვას (პ/#0.......) ე.კ–ძის (პ/# .......) სასარგებლოდ დაეკისროს 14 000 ლარის 1/3-ის _ 4 666,7 ლარის გადახდა.

3.3. ე.კ–ძეს (პ/# ......) რ.თ–ვას (პ/# .......) სასარგებლოდ დაეკისროს 15 ლარის გადახდა.

3.4. ე.რ–ძეს (პ/# ......., კანონიერი წარმომადგენელი რ.თ–ვა) ე.კ–ძის (პ/# .......) სასარგებლოდ დაეკისროს 303 ლარის გადახდა.

3.5. ე.კ–ძეს (პ/# .....) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სასარგებლოდ დაეკისროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ აპელანტებისათვის გადავადებული სახელმწიფო ბაჟიდან 111,2 ლარის გადახდა.

3.6. რ.თ–ვას (პ/# ......) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სასარგებლოდ დაეკისროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ აპელანტებისათვის გადავადებული სახელმწიფო ბაჟიდან 1 624,2 ლარის გადახდა.

3.7. ე.რ–ძეს (პ/# ...., კანონიერი წარმომადგენელი რ.თ–ვა) სახელმწიფო ბიუჯეტის (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) სასარგებლოდ დაეკისროს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ აპელანტებისათვის გადავადებული სახელმწიფო ბაჟიდან 478,2 ლარის გადახდა.

4. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად.

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი