საქმე №ას-1273-2020 18 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ზ.ღ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. და ე. კ–ები (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ნ. და ე. კ–ებმა (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ზ.ღ–ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ 2012 წლის 15 მაისს მ. და ლ. კ–ებს (რომლის უფლებამონაცვლეა მოპასუხე, შემდგომ – თავდაპირველი მოპასუხე) შორის გაფორმებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების სამ მეოთხედ ნაწილში ბათილად ცნობისა და აღნიშნულ ქონებაზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების ცნობის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეები არიან დები. ნოტარიუსის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ისინი წარმოადგენენ 2006 წლის 30 ოქტომბერს გარდაცვლილი დედის – ფ.ს–ის და 2010 წლის 7 სექტემბერს გარდაცვლილი ძმის – გ. კ–ის მემკვიდრეებს.

3. მოსარჩელეებმა მამკვიდრებლების ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსს მიმართეს 2016 წლის ოქტომბერში, მამის – მ. კ–ის გარდაცვალების შემდეგ, რა დროსაც შეიტყეს, რომ 2012 წლის 8 მაისს მამამ საჯარო რეესტრში თავის სახელზე აღრიცხა თავისი კომლის ქონება, რომლის წევრებიც მოსარჩელეთა დედა და ძმაც იყვნენ. ამასთან, მამამ დაირეგისტრირა მოსარჩელეთა ძმის უძრავი ქონება, რომელიც ცალკე კომლად იყო აღრიცხული და საარქივო ცნობების მიხედვით, საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი ცალკე ერიცხებოდა. ამის შემდეგ აღნიშნული უძრავი ქონება ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა თავდაპირველ მოპასუხეს.

4. მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ მათ მამას არც დედის და არც ძმის სამკვიდრო არ მიუღია, შესაბამისად, მოსარჩელეებმა, როგორც მემკვიდრეებმა მოითხოვეს სადავო უძრავი ქონების 3/4 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა და ამ ნაწილში ჩუქების ხელშეკრულების გაბათილება.

მოპასუხის პოზიცია:

5. სარჩელი თანდართული დოკუმენტებით გაეგზავნა თავდაპირველ მოპასუხეს, რომელმაც 2017 წლის 10 აპრილს პირადად გზავნილის ჩაბარებაზე უარი განაცხადა და სასამართლოში არც შესაგებელი წარუდგინია.

6. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით საქმის წარმოება შეჩერდა, გარდაცვლილი თავდაპირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლის დადგენამდე.

7. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 9 სექტემბრის განჩინებით თავდაპირველი მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მოპასუხე.

8. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და გამნმარტა, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა სასარჩელო მოთხოვნას, რადგან მოსარჩელეთა ძმის გარდაცვალების დროს ცოცხალი იყო მისი პირველი რიგის მემკვიდრე – მამა, რაც შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას გამორიცხავს. ამასთან, მოსარჩელეების დედის გარდაცვალებით კომლის ქონებაზე მემკვიდრეობა არ გახსნილა, რადგან იგი არ იყო კომლის ბოლო წევრი, ამიტომ მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელეებს უარი უნდა ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 5 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 ივლისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 105–ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად უნდა დაასაბუთოს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტების არსებობა-არარსებობის საკითხი. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში, ურთიერთშეჯერებით და მხოლოდ ამის შემდეგ იღებს დასკვნას საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების არსებობის შესახებ.

12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. სსსკ-ის მე-3 მუხლით, დისპოზიციურობის პრინციპის მიხედვით, დადგენილია შეჯიბრებითობის პრინციპით ფაქტების დადგენა. მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის თანაბრადაა გადანაწილებული, მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი მტკიცებულებები გამოიყენონ ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად. მოდავე მხარეებმა უნდა წარმოადგინონ მტკიცებულებები, რომლითაც დადგინდება სარჩელში და შესაგებელში მითითებული გარემოებების უტყუარად არსებობა. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები გულისხმობს მხარეების ვალდებულებას, წარმოადგინონ სარჩელში და შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების უფრო მყარი და დამაჯერებელი მტკიცებულებები, რითაც სასამართლოს შეუქმნიან საკუთარი პოზიციის სარწმუნო სამართლებრივ საფუძველსა და შინაგან რწმენას (შდრ: სუსგ ას-1051-991-2015, 29.12.2015).

13. ზემოაღნიშნული მსჯელობისა და იმის გათვალისწინებით, რომ თავდაპირველ მოპასუხეს შესაგებელი სასამართლოში არ წარუდგენია, ხოლო მის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაბმულ მოპასუხეს სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ გაუხდია, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა საქმის მასალები და არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით-საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არც ერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა.

15. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

16. მიწის რეფორმა საქართველოში დაიწყო 1992 წელს, რომლის საფუძველი გახდა ნორმატიული აქტები. ამ მხრივ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილება „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილება „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში.

17. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მეორე პუნქტით დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა უნდა განხორციელებულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით. 1992 წლის 1 იანვრის შემდეგ გაყრის შედეგად წარმოქმნილი ახალი კომლები დაკმაყოფილდნენ ამ მიზნით მიწის სარეზერვო ფონდის შექმნის შემდეგ. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის №148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-13 პუნქტის შესაბამისად, მიღება-ჩაბარების აქტების საფუძველზე მიწის ნაკვეთი გადაეცემოდა ოჯახის ერთ-ერთ სრულწლოვან წევრს, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მიუხედავად ქონების ოჯახის მხოლოდ ერთი სრულწლოვანი წევრისათვის გადაცემისა, აღნიშნულ ქონებაზე უფლებას იძენდნენ ოჯახის სხვა წევრებიც. ამ მიმართებით არსებითი მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ფაქტს, რომ ნორმატიული აქტით დადგენილი პერიოდისათვის, კერძოდ, 1992 წლის 1 იანვრის მდომარეობით, პირი ოჯახის წევრად უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული (აღრიცხული). ამავე ნორმატიული ბაზიდან გამომდინარე, აღნიშნულ ფაქტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან დამოუკიდებელ ოჯახად გასულ და რეგისტრირებულ ოჯახს უფლება წარმოეშობოდა, სხვა ადგილას მიეღო ასევე ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ნორმატიული წყაროს მიზანი იყო ოჯახების მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწების დაკანონება, ამდენად, აღნიშნული პერიოდისათვის ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრის სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლებას იძენდა ამავე ოჯახის ყველა ის წევრი, რომელსაც სხვა მიწის ნაკვეთის მიღებაზე უფლება არ გააჩნდა, მიუხედავად იმისა, აპირებდა თუ არა იგი აღნიშნული უფლების რეალიზებას.

18. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ყოფილი საკოლმეურნეო კომლის წევრთა საერთო საკუთრებაზე მემკვიდრეობა იხსნება სამკვიდროს გახსნის ზოგადი წესების მიხედვით, სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული წესით, რა დროსაც გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 1513¹ მუხლი, რომელიც კომლის საერთო ქონებაზე სამკვიდროს გახსნის წესებს არეგულირებს და ადგენს, რომ კომლის ქონებაზე საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ ეს ქონება კომლის წევრების თანასაკუთრებაა და მასზე ვრცელდება თანასაკუთრებისთვის დადგენილი საერთო წესები.

19. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ რაიონულმა სასამართლომ არასწორად გამოიყენა ზემოთ მითითებული ნორმა, მეტიც, მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს ყოფილი საკოლმეურნეო კომლის ქონებას, რომელიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია 2012 წლის 8 მაისიდან და მასზე, როგორც ყოფილი კომლის თანასაკუთრებაზე, ვრცელდება თანასაკუთრებისთვის დადგენილი საერთო წესები.

20. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ქონების ½ ნაწილი მოსარჩელეთა ძმის კომლის საკუთრებას წარმოდგენდა, რომლის ერთადერთი წევრიც თავად იყო, ხოლო ½ ნაწილი ეკუთვნოდა მამას, რომლის კომლის წევრიც იყო მათი დედა. კონკრეტულად კი, ძმის გარდაცვალების მომენტისთვის მის სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილი, ხოლო დედის გარდაცვალების მომენტისთვის – ამავე ქონების ¼ ნაწილი, როგორც მამის კომლის წევრის წილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ დედის გარდაცვალების შემდეგ კომლის ქონებიდან მის წილზე მემკვიდრეობა არ გახსნილა, ვინაიდან იგი არ იყო კომლის უკანასკნელი წევრი, მეტიც, აღნიშნული ეწინააღდეგება სამოქალაქო კოდექსის 1513¹ მუხლის მიზანსა და დანაწესს, ხოლო აპელანტის მიერ მოხმობილი 1323-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსი მოცემულ საქმეზე ვერ გავრცელდება.

21. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა მოწესრიგებულია ზოგადი მოთხოვნების საფუძველზე, მათ შორისაა კეთილსინდისიერების პრინციპი, რაც გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას გულისხმიერებითა და პასუხისმგებლობით, ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება წარმოადგენს სამოქალაქო ურთიერთობების ერთ-ერთ ფუნდამენტურ პრინციპს. კლასიკურ შემთხვევებში, როდესაც გამსხვისებელი მესაკუთრედ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, მიუხედავად თუნდაც რეგისტრაციის უკან არსებული უფლების მართლზომიერებისა, შემძენისათვის იგი წარმოადგენს მესაკუთრეს. როდესაც რეესტრში რეგისტრირებული უფლება მართლზომიერია, კეთილსინდისიერების საკითხი არ განიხილება. ამ საკითხზე მსჯელობა აქტუალური მას შემდეგ ხდება, როდესაც გასხვისების ნებას გამოავლენს არანამდვილი (არამართლზომიერი) მესაკუთრე. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ შემძენმა საკუთრების უფლების გადასვლამდე არ იცოდა უფლებრივი მდგომარეობის ხარვეზის შესახებ, ანუ ამ ფაქტის მიმართ იგი კეთილსინდისიერია, შემძენისათვის საკუთრების უფლება წარმოშობილად ითვლება გარიგების წერილობითი ფორმით დადებისა და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას და შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. ამასთან, კანონმდებლობა განმარტავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ ელემენტს – შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე ან იცის, რომ რეესტრის ჩანაწერის მიმართ შეტანილია საჩივარი. ამდენად, შემძენის ინტერესების დამცავი ნორმის გამოყენებისას უნდა შემოწმდეს არამარტო საჯარო რეესტრის მონაცემები, ასევე, უტყუარად უნდა დადგინდეს, რომ შემძენმა ნივთის შეძენამდე არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის ან საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიმართ საჩივრის შეტანის თაობაზე. ამ საკითხის გამორკვევისას სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან ან ქონების სადავოობასთან მიმართებით. შემძენს არ შეიძლება მოეთხოვოს ისეთი გარემოებების ცოდნა, რომელიც მის შესაძლებლობებს აღემატება.

22. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლებით მხარეთა შორის გადანაწილებულია მტკიცების ტვირთი. რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია შემძენს უადვილებს უფლების კანონიერების მტკიცების პროცესს. რეესტრის მონაცემთა უსწორობა და შემძენისათვის ამ ფაქტის ცოდნა მოდავე მხარემ უნდა ამტკიცოს. ნიშანდობლივია აღინიშნოს, რომ განზოგადებული სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ქონების გადაფორმება შემძენზე, რომელიც ოჯახის წევრი, ან ახლო ნათესავია, იმთავითვე შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფციას არ უშვებს. მეტიც, აღნიშნული გარემოება მტკიცების ტვირთს აბრუნებს გამყიდველსა და შემძენზე, რომლებიც ერთმანეთის ოჯახის წევრები ანდა ახლო ნათესავები არიან, დადებული გარიგების მართლზომიერებისა და შეძენის ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერების დადასტურების ვალდებულებას აკისრებს. ასეთ ვითარებაში ნივთის გამყიდველის მიერ თავისი ახლო ნათესავისათვის ნივთის მიყიდვა შეიძლება გარკვეული აუცილებლობით იყოს განპირობებული, მაგრამ ზუსტად, რომ მას და შემძენს ეკისრებათ ტვირთი, ამტკიცონ ის, თუ რამ განაპირობა და სადავო პერიოდში ხელშეკრულების დადების რა აუცილებლობა არსებობდა. იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული გარემოებები არ დადასტურდა, ქონების შემძენს კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი ვერ იცავს. ამასთან, პრეზუმფციის გაქარწყლების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომლის საწინააღმდეგოდაც იგი მოქმედებს (ვისთვისაც არახელსაყრელი შედეგის მომტანია). მსგავს შემთხვევებში, ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას, საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, დასაჩუქრებულს კეთილსინდისიერება საერთოდ არ იცავს. „ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება, ევალება მოსარჩელეს. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე (იხ. უზენაესი სასამართლოს 2010 წლის 30 აპრილის №ას-571-879-09 განჩინება).

23. აქვე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 54-ე მუხლზე, რომელიც ბათილად აცხადებს კანონსაწინააღმდეგო, საჯარო წესრიგის შეუსაბამო და უზნეო გარიგებებს და განმარტა, რომ გარიგების შინაარსის თავისუფლება სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა სამართალსუბიექტურობის, ინდივიდუალიზმისა და თავისუფლების პატივისცემას უკავშირდება. გარიგების შინაარსის დაკონკრეტებით მხარეები ფორმას აძლევენ თავიანთ მიზნებსა და მისწრაფებებს, ამდენად, კანონმდებელიცა და სამართალშემფარდებელიც ძალზედ ფრთხილი უნდა იყოს, როდესაც ამ თავისუფლების ლიმიტირებას ეხება საქმე. თუ მხარეები საერთო მიზნების მიღწევას კანონსაწინააღმდეგო შეთანხმებით ცდილობენ, ასეთი შეთანხმების შედეგების ანულირება კანონისადმი მორჩილებისა და პატივისცემის ლეგიტიმურ მიზანს ემსახურება. ნებისმიერ სხვა შემთხვევაში, თუ გარიგების ბათილობის საფუძვლად მიეთითება სსკ-ის 54-ე მუხლი, სასამართლოს მართებს, მიუთითოს, რაში ვლინდება გარიგების შეუსაბამობა საჯარო წესრიგისა და ზნეობის ღირებულებებთან, განმარტოს, რას მოიაზრებს საჯარო წესრიგისა და ზნეობის შინაარსქვეშ კონკრეტულ სადავო შემთხვევასთან მიმართებით. გარიგების თავისუფლების იდეიდან გამომდინარე, შეზღუდვას ექვემდებარება მხოლოდ ისეთი ნების გამოვლ., რომელთან თანაარსებობაც საზოგადოებისთვის მიუღებელია იმიტომ, რომ ასეთი ნების თავისუფლება გადის კანონის დარღვევის, სხვათა უფლებების ხელყოფისა და უსამართლობის ზღვარზე.

24. როგორც წინამდებარე შემთხვევიდან ირკვევა, 2016 წლის 30 ნოემბერს ნოტარიუსის მიერ გაცემული ზოგადი ხასიათის სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, 2006 წლის 30 ოქტომბერს გარდაცვლილი მოსარჩელის დედისა და 2010 წლის 7 სექტემბერს გარდაცვლილად რეგისტრირებული ძმის მემკვიდრეებად, თანასაკუთრების უფლებით, ცნობილ არიან მოსარჩელეები, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, რაც აპელანტის მხრიდან შედავების არარსებობის პირობებში ქმნის იმ ფაქტობრივი გარემოების დადგენის შესაძლებლობას, რომ სამკვიდრო ქონება მემკვიდრეების საკუთრებას წარმოადგენს მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, ხოლო მამა არ იყო უფლებამოსილი, სრულად თავის სახელზე აღერიცხა და ერთპიროვნულად განეკარგა სადავო ქონება, ვინაიდან, 2012 წლის მაისში საჯარო რეესტრში მის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული და სადავო ჩუქების ხელშეკრულებით განკარგული უძრავი ქონება, მოიცავდა მამკვიდრებლების წილებსაც, რაც თავდაპირველი მოპასუხისთვის, როგორც მჩუქებლის მეუღლისთვის და თავდაპირველ მოსარჩელეთა ოჯახის წევრისათვის, ცნობილი უნდა ყოფილიყო, თუმცა, აღსანიშნავია ისიც, რომ მისი კეთილსინდისიერების დადასტურების შემთხვევაშიც, აღნიშნული მას, როგორც ქონების უსასყიდლოდ მიმღებს, ვერ დაიცავდა, ვინაიდან მჩუქებელს არ გააჩნდა ქონების განკარგვის უფლებამოსილება.

25. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით დაეთანხმა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

26. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

27. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა ფაქტობრივი გარემოებების შესწავლის გარეშე. მოსარჩელეთა დედა გარდაიცვალა 2006 წლის 30 ოქტომბერს, მისი გარდაცვალებით გაიხსნა სამკვიდრო 2006 წლის 30 ოქტომბრიდან, ხოლო ძმა გარდაიცვალა 1996 წლის 4 ნოემბერს და არა 2010 წლის 7 სექტემბერს, როგორც ეს სააპელაციო და რაიონულმა სასამართლოებმა დაადგინეს. ძმას დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე – მშობლები, რომლებიც სამოქალაქო კოდექსის 556-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე დაეუფლნენ გარდაცვლილი შვილის დანაშთ ქონებას. მოსარჩელეებს კი კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში ნოტარიუსისათვის სამკვიდროს მისაღებად არ მიუმართავთ და დედის გარდაცვალებიდან – 10 წლის, ხოლო ძმის გარდაცვალებიდან 20 წლის შემდეგ მოითხოვეს სამკვიდროდან წილის მიღება.

28. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია შილდის საკრებულოს ცნობა, რომ სადავო ქონებას დაეუფლა მოსარჩელთა მამა. იგი მუდმივად ცხოვრობდა და განაგებდა ქონებას მეუღლისა და შვილის სიკვდილის შემდეგ. მოსარჩელეებს მამის სამკვიდროს მიღება არ მოუთხოვიათ, შესაბამისად, გაურკვეველია, რომელი ქონების მესაკუთრედ ცნო სასამართლომ ისინი. მოსარჩელეთა მამის კუთვნილი ქონების მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში სააპელაციო პალატა გასცდა სასარჩელო მოთხოვნას და დაარღვია სსსკ-ის 248-ე მუხლის მოთხოვნა.

29. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებად მიუთითა სადავო სახლის ტექნიკური ინვენტარიზაციის პასპორტი, რომლის გარეკანზე აღნიშნულია მოსარჩელეთა მამისა და ძმის სახელები. წილები განსაზღვრული არ არის. სასამართლომ განსაზღვრა თითოეულის წილის ½-ით მაშინ, როდესაც შილდის სოფლის საბჭომ 1982 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით ძმას მიაკუთვნა მხოლოდ საცხოვრებლი ბინის პირველ სართულზე ერთი გასამართი ოთახი, მეორე სართულზე გასამართი ოთახი და 35 კვ.მ აივანი. მამას შეხვდა პირველ სართულზე სამხრეთ მხარეს 20 კვ.მ ოთახი, 12,5 კვ.მ მარანი, მეორე სართულზე 32 კვ.მ ოთახი, აღმოსავლეთის მხარეს 15 კვ.მ ოთახი, აივნის უკან 25 კვ.მ ოთახი, რითაც აშკარაა, რომ ძმას საცხოვრებელის ½ ნაწილი არ მიუღია. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 1513¹ მუხლის მესამე ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, სადავო კომლის ქონება დედამ საჯარო რეესტრში აღრიცხა 2006 წელს, მამამ – 2012 წელს, რის შემდეგაც კუთვნილი ქონება აჩუქა მეუღლეს – თავდაპირველ მოპასუხეს.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 27 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

31. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

33. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

34. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო საჩივრით გასაჩივრებულია სააპელაციო პალატის მიერ მოსარჩელეთა მამასა და მის მეუღლეს შორის ყოფილი კომლის უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და აღნიშნული ქონებიდან კუთვნილი წილის მოსარჩელეთათვის მიკუთვნების კანონიერება.

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები რეგულირებული იყო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლის თანახმად, კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით, ამავე კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნის. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით (შდრ. სუსგ №ას-1063-983-2017, 17.10.2017 წ.).

36. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი (შდრ. სუსგ №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ).

37. „საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით-საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არცერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის - არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონება და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრება იყო, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის კომლის წევრების საერთო საკუთრება თანაბარი წილით. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი“ (შდრ. სუსგ №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ).

38. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო ქონება წარმოადგენს ყოფილი საკოლმეურნეო კომლის ქონებას, რომელიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია 2012 წლის 8 მაისიდან და მასზე, როგორც ყოფილი კომლის თანასაკუთრებაზე, ვრცელდება თანასაკუთრებისთვის დადგენილი საერთო წესები.

39. სადავო ქონების ½ ნაწილი მოსარჩელეთა ძმის კომლის საკუთრებას წარმოდგენდა, რომლის ერთადერთი წევრიც თავად იყო, ხოლო ½ ნაწილი ეკუთვნოდა მამას, რომლის კომლის წევრიც იყო მათი დედა. კონკრეტულად კი, ძმის გარდაცვალების მომენტისთვის მის სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილი, ხოლო დედის გარდაცვალების მომენტისთვის – ამავე ქონების ¼ ნაწილი, როგორც მამის კომლის წევრის წილი.

40. დასახელებული გარემოებანი მოწმობს, რომ მოსარჩელეთა მამამ ყოფილი საკომლო ქონება საჯარო რეესტრში ერთპიროვნულ საკუთრებაში არამართლზომიერად დაირეგისტრირა და სადავო ჩუქების ხელშეკრულებით თავდაპირველ მოპასუხეს კუთვნილ წილთან ერთად გადასცა ქონება, რომლის განკარგვის უფლებაც არ გააჩნდა.

41. აღნიშნულთან დაკავშირებით საყურადღებოა, რომ საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტა: „სსკ-ის 319-ე მუხლი ადგენს სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილეები კანონის ფარგლებში უფლებამოსილი არიან, თავისუფლად დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას ანუ მოქმედებს პრინციპი ნებადართულია, რაც აკრძალული არ არის, დასახელებული ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე, სახელშეკრულებო თავისუფლებაც კანონისმიერ ჩარჩოშია მოქცეული (იხ. სუსგ №ას-212-201-2017, 15.05.2017წ.).

42. სსკ-ის 54-ე მუხლის თაობაზე მსჯელობისას, დოქტრინაში გამოთქმული არაერთი მოსაზრებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული ნორმა ზოგადდეფინიციური ხასიათისაა, ბლანკეტურ, მითითებით მოწესრიგებას წარმოადგენს. მარტოოდენ 54-ე მუხლი სხვა ნორმების, რომლებიც მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს შეიცავენ, მითითების გარეშე არ უნდა იქნეს გამოყენებული, ხოლო ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგოდ გარიგების შინაარსის შესაფასებლად, შესაძლებელია დამოუკიდებლად იქნეს გამოყენებული დასახელებული მუხლი, როდესაც გარიგების ამორალურობას უკავშირდება სადავო საკითხი, თუმცა, ასეთ ვითარებაში, დამატებით შესაძლოა კონტრაჰენტთა ქმედებების შეფასება მოხდეს სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების მასშტაბითაც, რათა დადგინდეს არა მხარეების სუბიექტური დამოკიდებულება გარიგებისდმი (მისი კონკრეტული პირობისადმი), არამედ ობიექტური გარემოებების შეფასების საფუძველზე, რაც გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესატყვისობას ეხება, გაირკვეს ამორალურია თუ არა მხარეთა შეთანხმება“ (იხ. სუსგ № ას-212-201-2017, 15.05.2017წ.; შდრ. სუსგ-ებს: № ას-225-215-2016; № ას-761-729-2016).

43. განსახილველ საქმეზე მოსარჩელეთა მამასა და თავდაპირველი მოპასუხეს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება კანონის ზემოაღნიშნულ მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებს. გამჩუქებლის ქმედება, განეკარგა სადავო ქონება სრულად, ვერ შეფასდება მისი უფლებების კეთილსინდისიერად, სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში გამოვლენილ ნებად, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინებით ჩუქების ხელშეკრულება სადავო ნაწილში ბათილად მართებულად იქნა ცნობილი.

44. ამავდროულად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და მოპასუხე მხარეს კანონით დადგენილი წესით სადავოდ არ გაუხდია ის ფაქტი, რომ 2016 წლის 30 ნოემბერს ნოტარიუსის მიერ გაცემული ზოგადი ხასიათის სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, 2006 წლის 30 ოქტომბერს გარდაცვლილი მოსარჩელის დედისა და 2010 წლის 7 სექტემბერს გარდაცვლილად რეგისტრირებული ძმის მემკვიდრეებად, თანასაკუთრების უფლებით, ცნობილ იქნენ მოსარჩელეები, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით.

45. ამდენად, საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის მითითება, რომ მოსარჩელეთათვის სადავო ქონების ნაწილის საკუთრებაში გადაცემით სასამართლო გასცდა სასარჩელო მოთხოვნას, ვინაიდან მოსარჩელეებს მამის ქონებიდან წილი არ მოუთხოვიათ. რეალურად დაკმაყოფილდა მოსარჩელეთა მოთხოვნა ყოფილი საკომლო ქონებიდან მათი დედისა და ძმის წილის, როგორც სამკვიდროს მიღების თაობაზე. აღნიშნულ გარემოებას კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა.

46. რაც შეეხება თავდაპირველ მოპასუხეს, როგორც მჩუქებლის მეუღლეს და მოსარჩელეთა ოჯახის წევრს, სააპელაციო პალატამ სავსებით სწორად მიუთითა, რომ მას უნდა სცოდნოდა მოსარჩელეთა მამის მიერ კომლის მთელი ქონების არასწორად აღრიცხვის შესახებ. თუმცა თავდაპირველი მოპასუხის კეთილსინდისიერების შემოწმების საჭიროება, ზემოთ მოყვანილი სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე, აღარ არსებობს.

47. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

48. ზემოაღნიშნული მსჯელობისა და იმის გათვალისწინებით, რომ თავდაპირველ მოპასუხეს შესაგებელი სასამართლოში არ წარუდგენია, ხოლო მის უფლებამონაცვლედ საქმეში ჩაბმულ მოპასუხეს სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ გაუხდია, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა საქმის მასალები და არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები.

49. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

50. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

51. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

53. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ. და თ. ღ–ის მიერ 2020 წლის 20 ნოემბრის №10137226578 საგადახდო დავალებით გადახდილი 400 ლარის 70% – 280 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.ღ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ზ.ღ–ს (პირადი №.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზ.“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ზ. და თ. ღ–ის მიერ 2020 წლის 20 ნოემბრის №10137226578 საგადახდო დავალებით გადახდილი 400 ლარის 70% – 280 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი