საქმე №ას-203-2020 24 დეკემბერი, 2020 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.გ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები - თ.ლ–ძე, თ.მ–ი, შპს „ს.კ.ს–ო“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.10.2019წ. განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ნ.გ–ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ.ფ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „პირველი მოპასუხე“, „კასატორი“), ასევე თ.ლ–ძის, თ.მ–ის და შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მეორე მოპასუხე“, „მესამე მოპასუხე“, „მეოთხე მოპასუხე“ ან „მსესხებელი“, პირველ მოპასუხესთან ერთად ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისთვის ზიანის ანაზღაურების სახით სოლიდარულად 4 026 აშშ დოლარის დაკისრება, საიდანაც 3000 აშშ დოლარი არის სესხის ძირითადი თანხა, ხოლო - 1026 აშშ დოლარი საპროცენტო სარგებელი.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 11.11.2015წ. მოსარჩელეს და მეოთხე მოპასუხეს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ მეოთხე მოპასუხეს 12 თვის ვადით სესხის სახით გადასცა 3000 აშშ დოლარი, წლიური 36 % საპროცენტო სარგებლის დარიცხვით.

2.2. ხელშეკრულების ვადის დასრულების შემდეგ, მეოთხე მოპასუხეს მოსარჩელისთვის უნდა დაებრუნებინა სესხის ძირითადი თანხა 3000 აშშ დოლარი და დარიცხული პროცენტი - 1026 აშშ დოლარი, თუმცა მსესხებელმა ვალდებულება არ შეასრულა.

2.3. სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილია, რომ მეორე მოპასუხემ, როგორც მსესხებლის/მეოთხე მოპასუხის დირექტორმა, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი მსესხებლის გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით, მეანაბრეთა თანხები უკანონოდ გასცა სესხის სახით პირველ მოპასუხეზე. პირველ მოპასუხეს თანხა არ დაუბრუნებია, იგი გამოიყენა პირადი შეხედულებისამებრ, რის გამოც მსესხებელმა ვეღარ უზრუნველყო აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება. 2343 პირს, მათ შორის მოსარჩელეს, რომელიც სისხლის სამართლის საქმეში ცნობილია დაზარალებულად, მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

3. პირველი მოპასუხის პოზიცია:

3.1. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მას მოსარჩელესთან კავშირი არ გააჩნია და არ იცნობს.

3.2. მოსარჩელისაგან თანხა სესხის სახით არასდროს მიუღია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 10.05.2019წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ზიანის ანაზღაურების სახით - 4026 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც, 3000 აშშ დოლარი არის სესხის ძირითადი თანხა, ხოლო - 1026 აშშ დოლარი საპროცენტო სარგებელი, შემდეგ გარემოებათა გამო:

4.1. 11.11.2015წ. მოსარჩელემ სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე მსესხებელს 12 თვის ვადით გადასცა 3000 აშშ დოლარი, წლიური 36% დარიცხვით.

4.2. სესხის ხელშეკრულების 1.5 პუნქტის მიხედვით, მხარეთა შეთანხმებით პროცენტის გატანა მოხდებოდა სესხის ხელშეკრულების ვადის დასრულების შემდეგ.

4.3. მსესხებელს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება სესხის ძირითადი თანხის და საპროცენტო სარგებლის დაბრუნების შესახებ არ შეუსრულებია. მსესხებელთან დაკავშირებულმა პირებმა დანაშაულებრივი გზით გაფლანგეს აღნიშნული თანხები.

4.4. 14.12.2016წ. დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილების თანახმად, მოსარჩელე დაზარალებულად იქნა ცნობილი და მისი რიგითი ნომერია 2099.

4.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 31.07.2017წ. განაჩენით საქმეზე 1/719-17 მსესხებლის დამფუძნებელი (მესამე მოპასუხე), დირექტორი (მეორე მოპასუხე) და ფაქტობრივი მმართველი (პირველი მოპასუხე) მეანაბრეთა, მათ შორის მოსარჩელის, კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. განაჩენით დადგინდა, რომ მსესხებლის დირექტორმა (მეორე მოპასუხემ) რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით, მეანაბრეთა მიერ შეტანილი თანხები უკანონოდ გასცა სესხის სახით პირველ მოპასუხეზე, რაც მან გამოიყენა პირადი შეხედულებისამებრ და უკან არ დაუბრუნებია. აღნიშნულის შედეგად მსესხებელმა ვერ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება და მეანაბრეებს, მათ შორის მოსარჩელეს, მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი.

4.6. მოსარჩელეს დანაშაულებრივი ქმედების შედეგად მიადგა ზიანი, საიდანაც სესხის სახით გადაცემული თანხაა - 3000 აშშ დოლარი, ხოლო 1026 აშშ დოლარი საპროცენტო სარგებელი, რომელიც მოსარჩელეს უნდა მიეღო მსესხებლის მიერ ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში.

4.7. სასამართლომ საქმის მასალების შესწავლისა და შეფასების შედეგად, მათ შორის, 31.07.2017წ. განაჩენის საფუძველზე, დადასტურებულად მიიჩნია მოსარჩელისათვის 4026 აშშ დოლარის ოდენობით მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტი.

4.8. 31.07.2017წ. განაჩენში დეტალურად არის აღწერილი, თუ რაში გამოიხატა კონკრეტულად დანაშაულებრივი ქმედებები.

4.9. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 309¹⁷ მუხლის პირველი ნაწილზე და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმით მოწესრიგებულია სასამართლო განაჩენის სამართლებრივი დატვირთულობა დელიქტურ ვალდებულებებში და მოიცავს სასამართლო განაჩენის დანიშნულებას პირის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების მტკიცების თვალსაზრისით. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის მე-2 ნაწილით ზიანის მიყენების ფაქტი სასამართლოს კვლევის საგანს არ წარმოადგენს და უდავოდ მიიჩნევა ამავე ნორმით დადგენილი მტკიცებულების წარდგენის შემთხვევაში (კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი), მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ განაჩენს სასამართლო შეაფასებს, როგორც შეუდავებელ წერილობით მტკიცებულებას, დელიქტური პასუხისმგებლობისათვის აუცილებელი ცალკეული ელემენტების დადგენის თვალსაზრისით. საწინააღმდეგო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, პირველი მოპასუხის, მეორე მოპასუხის და მესამე მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი ფულადი სახსრების არამართლზომიერად დაუფლების განაჩენით დადასტურებული ფაქტი მოპასუხეების ქმედებაში დელიქტური ვალდებულების წინაპირობების (ბრალის, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებისა და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის ელემენტების) არსებობის საფუძველია.

4.10. რაც შეეხება უშუალოდ დამდგარი ზიანის ოდენობას, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები საკმარისია სარჩელის საფუძვლად მითითებული სადავო გარემოების, დანაშაულის შედეგად მოსარჩელისათვის 4026 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანის მიყენების ფაქტის, დასადასტურებლად. მოსარჩელემ სრულად უზრუნველყო სარჩელში დასახელებული ფაქტების უტყუარად დადასტურება. რაც შეეხება მოპასუხეებს, აღნიშნულის საწინააღმდეგო დამადასტურებელი მტკიცებულებებით შედავება არ განუხორციელებიათ.

4.11. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 623-ე, 625-ე, 361-ე, მე-400, 394-ე, 408-ე, 998-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ ერთის მხრივ, მსესხებლის და მეორეს მხრივ, პირველი მოპასუხის, მეორე მოპასუხის და მესამე მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მოსარჩელეს მიადგა - 4026 აშშ დოლარის მატერიალური ზიანი. მოპასუხეები სოლიდარულად წარმოადგენენ მოსარჩელისთვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელ სუბიექტებს.

გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა პირველმა მოპასუხემ.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.10.2019წ. განჩინებით პირველი მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მათ სამართლებრივ შეფასებებს. ამასთან, სასამართლომ დამატებით განმარტა შემდეგი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018წ. განაჩენში, რომლითაც ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი, აღნიშნულია, რომ მართალია, ოფიციალურად პირველ მოპასუხეს საფინანსო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ რეალურად ის იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი, რაც ფაქტობრივად სააპელაციო სასამართლოში დაადასტურა პირველმა მოპასუხემაც. ის გარემოება, რომ პირველ მოპასუხეს მსესხებელ საზოგადოებაში არ ქონდა დაკავებული სამსახურებრივი პოზიცია, არ წარმოადგენს საქმის სხვა სამართლებრივი მიმართულებით განხილვის საფუძველს, როგორც ამას პირველი მოპასუხე მიუთითებს.

5.2. 24.09.2010წ. განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს. როდესაც სახეზეა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტები და სასამართლო მხოლოდ მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი წესებით ვერ შემოიფარგლება.

5.3. რაც შეეხება პირველი მოპასუხის პრეტენზიას სასამართლოს მიერ მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის გამოუყენებლობასთან დაკავშირებით, სასამართლომ განმარტა, რომ ეს ნორმა საწარმოს და არა მოსარჩელეს ანიჭებს მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას.

საკასაციო საჩივარი აგებულია შემდეგ მოსაზრებებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

6.1. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომ დავა უნდა გადაწყდეს დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელეს ძირითად მტკიცებულებად წარმოდგენილი აქვს სესხის ხელშეკრულება, რომელიც სასამართლოს არ აწვდის ინფორმაციას, თუ რა ოდენობის ზიანი მიადგა მოსარჩელეს. უცნობია, როგორ განვითარდა მოვლენები ხელშეკრულების დადების შემდეგ და რა ოდენობით დაუბრუნდა მოსარჩელეს სესხი. მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ზიანის ოდენობას. გაუგებარია, როგორ შეიძლება სესხზე დარიცხული პროცენტი ჩაითვალოს დელიქტით მიყენებულ ზიანად. აშკარაა, რომ სასამართლოებმა ვერ გამიჯნეს სასესხო და დელიქტური ურთიერთობა.

6.2. დადგენილი არ არის მიზეზობრივი კავშირი. განაჩენის თანახმად, კასატორმა მეოთხე მოპასუხისგან ისესხა თანხა, რითაც დააზარალა იგი. მეოთხე მოპასუხე დღემდე არ არის ცნობილი დაზარალებულად და მას გააჩნია შეუსრულებელი ვალდებულებები კრედიტორების წინაშე. განაჩენში აღნიშნულია, რომ იმ შემთხვევაშიც, თუ პირველი მოპასუხე დააბრუნებდა ნასესხებ თანხებს, მსესხებელი მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აღნიშნული ადასტურებს, რომ კასატორის ქმედებას არ გააჩნია მიზეზობრივი კავშირი მოსარჩელისთვის დამდგარ შედეგთან. მსესხებლის კრედიტორების მოთხოვნა უნდა დაეყრდნოს მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონს და ზიანი გამჭოლი პასუხისმგებლობით უნდა დაეკისროს მხოლოდ მეორე და მესამე მოპასუხეებს.

6.3. სასამართლო თავად მიუთითებს გადაწყვეტილებაში, რომ მეორე მოპასუხე (მეოთხე მოპასუხის დირექტორი) იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე და უკანონოდ გასცა სესხი პირველ მოპასუხეზე (კასატორზე). რაც შეეხება კასატორს, მცდარია განმარტება, რომ მის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობამ მიაყენა მეანაბრეებს მატერიალური ზიანი. კასატორს საზოგადოების საქმიანობის გაჩერების და მისი დაკავების დროს შესასრულებელი არ ჰქონდა არანაირი ვალდებულება, სესხის ხელშეკრულებების შესრულების ვადა ჯერ არ იყო დამდგარი და არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი კრედიტორებისთვის ზიანის მიყენებას და პირველი მოპასუხის ქმედებას შორის.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 02.03.2020წ. განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

9. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას სასამართლოების მხრიდან კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას საჭიროებს დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან - სსკ-ის 992-ე მუხლი (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე მუხლი (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება).

11. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული დელიქტური ვალდებულების წინაპირობებია: მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის, ზიანის მიმყენებლის ბრალი. პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (გენერალური დელიქტი) (სუსგ №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; სუსგ №ას-176-163-2015, 04.10.2016; სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019).

12. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაპყრობს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 31.07.2017წ. განაჩენზე, რომლითაც მსესხებლის დამფუძნებელი (მესამე მოპასუხე), დირექტორი (მეორე მოპასუხე) და ფაქტობრივი მმართველი (პირველი მოპასუხე) მეანაბრეთა, მათ შორის მოსარჩელის, კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (ტ.1, ს.ფ. 25-31). განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018წ. განაჩენით (ტ.1, ს.ფ. 32-123). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 12.12.2018წ. განჩინებით მსჯავრდებულების საკასაციო საჩივრები არ იქნა დაშვებული განსახილველად (ტ.1, ს.ფ. 124-126).

13. განაჩენის თანახმად, მეოთხე მოპასუხის (მსესხებლის) ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. მის ერთპიროვნულ დამფუძნებელს წარმოადგენდა მესამე მოპასუხე, ხოლო დირექტორის პოზიციას იკავებდა მეორე მოპასუხე. მსესხებლის საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად წარმართავდა მესამე მოპასუხის მეუღლე - პირველი მოპასუხე, ანუ კასატორი. კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, მსესხებელი აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში მსესხებელმა მოქალაქეებისაგან ჯამურად სესხის სახით აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები, შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებლის დირექტორმა (მეორე მოპასუხემ) რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, გასცა სესხები როგორც თავად პირველი მოპასუხის სახელზე, ისე ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიან საწარმოებზე. ჯამურად სესხის სახით პირველ მოპასუხეზე გაიცა მსესხებელთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს "განთიადზე"- 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი, რაც უკან არ დაუბრუნებიათ და პირველმა მოპასუხემ გამოიყენა პირადი შეხედულებისამებრ. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, მსესხებელმა ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება (ტ.1, ს.ფ. 25-31, 32-123). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018წ. განაჩენში, რომლითაც ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი, აღნიშნულია, რომ პირველი მოპასუხე რეალურად იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი (ტ.1, ს.ფ. 32-123).

14. პალატა მიუთითებს, რომ 24.09.2010წ. განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა, სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019). ამასთან, ზემოაღნიშნული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული (სუსგ №ას-1263-2019, 13.03.2020), მოპასუხეს არ წარმოუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

15. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.).

16. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებაში და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელის მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი უნდა იქნეს მიჩნეული.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

18. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 02.03.2020წ. განჩინებით კასატორი გათავისუფლდა სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე

ზურაბ ძლიერიშვილი