საქმე №ას-1726-2018 5 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები (მოსარჩელეები) – მ.ქ–ი, მ.ფ–ი, გ.მ–ი და ს.ფ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – შპს „თ.ჯ–ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი _ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ.ფ–მა, გ.მ–მა, მ.ქ–მა და ს.ფ–მა (შემდეგში: პირველი, მეორე, მესამე, მეოთხე მოსარჩელე ან მოსარჩელეები ან კასატორები) სარჩელი აღძრეს შპს „თ.ჯ–ის“ (შემდეგში - მოპასუხე ან მოპასუხე კომპანია ან დამსაქმებელი ან მოწინააღმდეგე მხარ) მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2016 წლის 08 იანვრის N73 ბრძანება გ.მ–ის გათავისუფლების შესახებ, 2016 წლის 08 იანვრის N72 ბრძანება მ.ქ–ის გათავისუფლების შესახებ, 2016 წლის 08 იანვრის N71 ბრძანება მ.ფ–ის გათავისუფლების შესახებ და 2016 წლის 13 იანვრის N125 ბრძანება ს.ფ–ის გათავისუფლების შესახებ და აღდგენილ იქნენ მოსარჩელეები დაკავებულ პოზიციებზე; 1.2. დაეკისროს მოპასუხეს განაცდურის ანაზღაურება მოსარჩელეებისათვის 2016 წლის 8 იანვრიდან, ხოლო ს.ფ–ის შემთხვევაში 13 იანვრიდან სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე - ყოველთვიურად 760 ლარის ოდენობით (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გარეშე - ხელზე) თითოეულის მიმართ.

2. სარჩელის საფუძვლად მითითებულია შემდეგი: სადავო ბრძანებები გამოცემულია საქართველოს შრომის კანონმდებლობის დარღვევით. ის ეფუძნება საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და ,,თ“ ქვეპუნქტებს (საკასაციო პალატაში დავის განხილვის დროისათვის მოქმედი სშკ-ის 48-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და ,,თ“ ქვეპუნქტები), რაც გულისხმობს დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომითი შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეშ დარღვევას („ზ“ქვეპუნქტი) და დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომითი შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ დასაქმებულის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იქნა დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომითი შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ფორმა. ბრძანებებში არ არის მითითებული არც ძველი დისციპლინური ღონისძიების შესახებ და არც ბრძანების გამოცემამდე ჩადენილი უხეში დარღვევის შესახებ. შესაბამისად, მოსარჩელეები აღნიშნავენ, რომ შრომითი ურთიერთობა დასაქმებულებთან შეწყვეტილია დამსაქმებლის მიერ, შრომის კოდექსით დადგენილი ნორმების დარღვევით.

3. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ სადავო ბრძანებები გამოცემულია სშკ-ით გათვალისწინებული საფუძვლებით და არ არსებობს მათი გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე კომპანიის 2016 წლის 08 იანვრის N73 ბრძანება გ.მ–ის გათავისუფლების შესახებ, 2016 წლის 08 იანვრის N72 ბრძანება მ.ქ–ის გათავისუფლების შესახებ, 2016 წლის 08 იანვრის N71 ბრძანება მ.ფ–ის გათავისუფლების შესახებ და 2016 წლის 13 იანვრის N125 ბრძანება ს.ფ–ის გათავისუფლების შესახებ; მოსარჩელეები აღდგენილ იქნენ მოპასუხე კომპანიის გლდანი-ნაძალადევის (N4) და (N5) განყოფილების მძღოლის პოზიციაზე; მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელეებისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 2016 წლის 8 იანვრიდან და 13 იანვრიდან (ს.ფ–ის შემთხვევაში) სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე - ყოველთვიურად 760 ლარის (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გარეშე - ხელზე ასაღები) ოდენობით თითოეულის მიმართ.

5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ დაეფუძნა შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

6. მოსარჩელეები დასაქმდნენ მოპასუხე კომპანიის გლდანი-ნაძალადევის (N4) და (N5) განყოფილების მძღოლის თანამდებობებზე და შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე ანაზღაურება თითოეულის შემთხვევაში, 760 ლარს (დაუბეგრავი - ხელზე ასაღები) შეადგენდა.

7. 2015 წლის 17 ივლისს, მოსარჩელე გ.მ–ს დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - შენიშვნა; ასევე, 2015 წლის 17 დეკემბერს, მოსარჩელე გ.მ–ს დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - შენიშვნა.

8. 2015 წლის 30 იანვარს მ.ფ–ს დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - საყვედური.

9. 2015 წლის 30 და 31 დეკემბერს მოპასუხე კომპანიაში დასაქმებული პირების დიდი ნაწილის მიერ ორგანიზებულ უქნა გარკვეული პროტესტის გამოხატვისაკენ მიმართული ღონისძიება - გაფიცვა და მასში ნამდვილად მონაწილეობდნენ მოსარჩელეები. გაფიცვის თაობაზე დამსაქმებელი კომპანიის წინასწარი ინფორმირება არ მომხდარა.

10. მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2016 წლის 08 იანვრის N73 ბრძანებით გ.მ–ი, 2016 წლის 08 იანვრის N72 ბრძანებით მ.ქ–ი, 2016 წლის 08 იანვრის N71 ბრძანებით მ.ფ–ი და 2016 წლის 13 იანვრის N125 ბრძანებით ს.ფ–ი, გათავისუფლდნენ მოპასუხე კომპანაში დაკავებული თანამდებობებიდან.

11. რაც შეეხება მოსარჩელეთა სამსახურიდან გათავისუფლების ფაქტობრივ საფუძველს, მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეები ფაქტიურად წარმოადგენდნენ გაფიცვის მოთავე პირებს. მოსარჩელეების, ასევე, სამართალწარმოების მიმდინარეობისას დაკითხული მოწმეების განმარტებით გაფიცვა ემყარებოდა გარკვეულ თანამშრომელთა უკმაყოფილებას, რაც გამოწვეული იყო ე.წ. მე-13 ხელფასის მიუღებლობით და ასევე, არადამაკმაყოფილებელი სამუშაო პირობებით (ძველი ხელთათმანები და სხვა).

12. ამ განჩინების პ.1-ში მითითებული სადავო ბრძანებებით მოსარჩელეების დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტები (ამჟამად მოქმედი კანონის რედაქციით - სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა) და „თ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა) ქვეპუნქტები.

13. დადგენილია, რომ 1-ლი, მე-2 და მე-3 მოსარჩელის დათხოვნის მიზეზს სწორედ გაფიცვაში მონაწილეობა წარმოადგენდა (მოპასუხის განმარტებით. გაფიცვაში მონაწილეობით მოსარჩელეებმა არ შეასრულეს მათი სამსახურებრივი ვალდებულებანი გაფიცვის დღეებში - 2015 წლის 30 და 31 დეკემბერს). სამივე მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის ნაწილში, სადავო ბრძანების ფაქტობრივი საფუძველი - განყოფილების უფროსის მოხსენებითი ბარათი Nპ-1, 08.01.2016 მოპასუხის მიერ სასამართლოში არ წარმოდგენილა, თუმცა, ვინაიდან მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ ამ სამი მოსარჩელის ნაწილში გათავისუფლების ფაქტობრივ საფუძველს, ეს გარემოება უდავოდ იქნა მიჩნეული.

14. რაც შეეხება მე-4 მოსარჩელეს - ს.ფ–ს, მას გაფიცვაში მონაწილეობის გამო, დაეკისრა დისციპლინური სახდელი - სასტიკი საყვედური; აქაც, ბრძანების ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა განყოფილების უფროსის მოხსენებითი ბარათი Nპ-1, 08.01.2016, რომელიც მოპასუხე მხარის მიერ სასამართლოში ასევე არ წარმოდგენილა. მე-4 მოსარჩელის მიმართ სასტიკი საყვედურის შესახებ ბრძანება გასაჩივრებული არ ყოფილა და განსახილველ საქმეში დავის საგანს არ წარმოადგენდა. 2016 წლის 12 იანვარს მე-4 მოსარჩელეს კვლავ დაეკისრა დისციპლინური სახდელი - ხელფასიდან თანხის დაქვითვა. საბოლოოდ, 2016 წლის 13 იანვარს მე-4 მოსარჩელე დაითხოვნილი იქნა სამსახურიდან.

15. მე-4 მოსარჩელესთან მიმართებით სადავო იყო გათავისუფლების ფაქტობრივი მიზეზი, კერძოდ, მე-4 მოსარჩელის მოსაზრებით, იგი დაითხოვეს გაფიცვაში მონაწილეობის მიზეზით, თუმცა, მოპასუხის მოსაზრებით, მის მიმართ გამოცხადებული იყო სასტიკი საყვედური და იგი არ ასრულებდა მასზედ დაკისრებულ სამსახურეობრივ მოვალეობებს პირნათლად. მე-4 მოსარჩელის სამსახურიდან დათხოვნის საკმარისი მიზეზის, კერძოდ, რომ მე-4 მოსარჩელემ დაარღვია შრომითი ვალდებულებანი, რითაც დაიმსახურა უმკაცრესი დისციპლინური სანქცია - სამსახურიდან დათხოვნა, დადასტურების ტვირთი მოპასუხეს დაეკისრა, რომელმაც, სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული ტვირთის რეალიზება ვერ მოახდინა. ასევე, მან ვერ წარმოადგინა 2016 წლის 13 იანვრის N125 სადავო ბრძანების დოკუმენტალური საფუძველი (რომელიც, სასამართლოს მოსაზრებით, წესით, ნათელს მოჰფენდა სიტუაციას) - განყოფილების უფროსის მოხსენებითი ბარათი Nბ-40, 13.01.2016.

16. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების პირობებში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანებები და ვერ დარწმუნდა მათ კანონიერებაში. ოთხივე მოსარჩელის შემთხვევაში (მიუხედავად იმისა, რომ მათ მიმართ უკვე მოქმედებდა ნაკლები სიმკაცრის მქონე დისციპლინური სახდელები), სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა.

17. სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით, მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ.

19. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სააპელაციო საჩივრის დასაბუთებულობის და შესაბამისად, სარჩელის საფუძვლიანობის კუთხით წარმოდგენილია ორი მიმართულებით:

20. პირველი, რომელიც შეეხება 1-ლი, მე-2 და მე-3 მოსარჩელეთა გათავისუფლების კანონიერებას და მეორე, რომელიც მე-4 მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერებას შეეხება.

21.მე-4 მოსარჩელესთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნა, რომ მისი მხრიდან განხორციელებული იყო მასზე დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა, შემდეგ გარემოებათა გამო:

22. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი გათავისუფლების საფუძვლად მიიჩნევს არა ვალდებულების ყოველგვარ დარღვევას, არამედ უხეშ დარღვევას. შესაბამისად, კანონის მიზნებისათვის, მე-4 მოსარჩელის ნაწილში, შრომითი მოვალეობების სშკ-ის 47.1. „თ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით დარღვევად, დამსაქმებელი მიიჩნევდა მის მონაწილეობას გაფიცვაში, თუმცა, ამის გამო, მას სამსახურიდან გათავისუფლებასთან შედარებით დაეკისრა მსუბუქი ხასიათის დისციპლინური სახდელი (სასტიკი საყვედური); აღნიშნულის შემდეგ, მე-4 მოსარჩელემ უარი თქვა სამუშაოდ გასვლაზე, რის გამოც, ის საბოლოოდ დაითხოვეს კიდეც სამსახურიდან რამდენიმე დღეში - იმავე წლის 13 იანვარს.

23. მე-4 მოსარჩელის განმარტებით, მას არასოდეს უთქვამს უარი სამუშაოზე. ის მხოლოდ ითხოვდა, რომ მისთვის მიეცათ შესაძლებლობა სამუშაოდ გასულიყო მისთვის ნაცნობ და შეგუებულ მარშუტსა და სხვა ახალ ავტომობილზე. მე-4 მოსარჩელის აღნიშნული განმარტება კი, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საკმარის საფუძვლად უნდა მიჩნეული იმგვარი დასკვნის გაკეთებისათვის, რომ იგი მართლაც უარს აცხადებდა სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებაზე, ხოლო შესაბამისი და სათანადო საფუძვლის გარეშე, დასაქმებულის მხრიდან სამუშაოს შესრულების პირობად შეგუებული მარშრუტისა და სხვა ახალი ავტომობილის გამოყოფა, დასაქმებულის მხრიდან, არაკანონიერ ქმედებად შეფასდა.

24. იმის გათვალისწინებით, რომ მე-4 მოსარჩელის მიმართ უკვე გამოყენებული იყო დისციპლინური პასუხიმგებლობის ზომა, დასაქმებულის ამგვარი ქმედება წარმოადგენდა ვალდებულების დარღვევას, რაც გათავისუფლების შესახებ ბრძანებას მართლზომიერს ხდიდა სშკ-ს 37.1 თ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით. ამასთან, საყურადღებო იყო, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო დადასტურება იმისა, რომ მას დამსაქმებლის მხრიდან ხელი შეეშალა სამსახურებრივი უფლებამოსილების განხორციელებაში, კერძოდ, იმ ფაქტისა, რომ ის ცხადდებოდა სამსახურში, თუმცა, უშედეგოდ და ,,ძველი“ ავტომობილი რატომ იყო მისთვის მიუღებელი.

25. რაც შეეხება 1-ლი, მე-2 და მე-3 მოსარჩელეთა გათავისუფლების კანონიერებას, ამ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ როგორც მოსარჩელეები განმარტავდნენ, სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა მათი გაფიცვაში მონაწილება, ხოლო თავად მოპასუხის განმარტებით, სამივე მოსარჩელე მსახურობდა ქალაქის დასუფთავების განმახორციელებელ დაწესებულებაში. ასეთ დაწესებულებაში მომუშავე პირთა გაფიცვა კი, დაუშვებელია. მოპასუხის განმარტებით, სშკ-ის 51-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „დაუშვებელია უშუალოდ სამუშაო პროცესის დროს გაფიცვის უფლების გამოყენება იმ დასაქმებულთა მიერ, რომელთა საქმიანობა დაკავშირებულია ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოებასთან“. ამავე კოდექსის გარდამავალი და დასკვნითი დებულების, კერძოდ, 54-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო არის ვალდებული დაამტკიცოს ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საქმიანობების ნუსხა. თავის მხრივ, საქმეში წარმოდგენილი იყო საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2013 წლის 6 დეკემბრის N01-43/ნ ბრძანება „ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საქმიანობების ნუსხის დამტკიცების შესახებ“. აღნიშნული ნუსხის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ საქმიანობას, მათ შორის, განეკუთვნება „მუშაობა დასუფთავების მუნიციპალურ სამსახურებში“.

26. სააპელაციო სასამართლომ უარყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ უპირველესად, უნდა შეფასებულიყო გაფიცვის კანონიერება, რაც უნდა განხორციელებულიყო სასამართლოს გზით. აღნიშნული საკითხის კვლევა კი, შესაძლებელი იყო, როგორც წინმსწრებად, ასევე გათავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერების თაობაზე დავასთან ერთად.

27. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ ორგანიზაცია, სადაც დასაქმებული იყვნენ მოსარჩელეები, ახორციელებდა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ საქმიანობას, რაც სშკ-ის 51-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დაუშვებელს ხდის უშუალოდ სამუშაო პროცესის დროს გაფიცვის უფლების გამოყენებას. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა ამ პირების მიერ გაფიცვაში მონაწილეობის მიღების გამო, არ ატარებდა კანონსაწინააღმდეგო ხასიათს, უკეთუ, თვით გაფიცვა წარმოადგენდა უკანონო ქმედებას, თუმცა, მათი სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი გახდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტები. უდავო იყო, რომ გაფიცვის თაობაზე დამსაქმებელი კომპანიის წინასწარი ინფორმირება არ მომხდარა. მოსარჩელეთა განმარტებით, ისინი, გაფიცვის შემდეგ, ყოველდღიურად ცხადდებოდნენ სამსახურში სამუშაოზე გასასვლელად, მაგრამ ადმინისტრაცია მათ არ უშვებდა. აღნიშნული გარემოება კი, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, წარმოადგენდა მხარის განმარტებას, რომელიც განმტკიცებული არ იყო სხვა მტკიცებულებით. კერძოდ, მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მოსარჩელეები ცხადდებოდნენ სამსახურში, მიმართავდნენ და სთხოვდნენ დამსაქმებელს სამუშაოზე დაშვებას და ა.შ. ამიტომ პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ბრძანებები კანონშესაბამისი იყო და არ არსებობდა მათი გაუქმების საფუძველი.

28. ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი ერთობლივად წარმოადგინეს მ. ფ–მა, ს. ფ–მა და გ. მ–მა, ხოლო მ. ქ–მა ცალკე საკასაციო საჩივარი წარმოადგინა.

29. მოსარჩელეებმა (აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე) მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგის ძალაში დატოვება.

30.მოსარჩელეთა (აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე) საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებსა და სამართლებრივ მოსაზრებებს;

31. მე-4 მოსარჩელესთან მიმართებით საკასაციო საჩივარში პრეტენზიაა გამოთქმული სააპელაციო სასამართლოს იმ დასკვნის თაობაზე, რომ დასაქმებულის მიერ ადგილი ჰქონდა შრომითი მოვალეობის „უხეშ დარღვევას“, რაც გაფიცვაში მისი მონაწილეობა. მე-4 მოსარჩელეს დაეკისრა სასტიკი საყვედური, რის გამოც, ამ უკანასკნელმა, უარი თქვა სამსახურში გასვლაზე, რაც საფუძვლად დაედო სამსახურიდან მე-4 მოსარჩელის გათავისუფლებას. ასევე, საკასაციო საჩივარში მითითებულია სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ მე-4 მოსარჩელის განმარტებით, დამსაქმებელმა გააუარესა მე-4 მოსარჩელის შრომის პირობები, რაც გამოიხატა მისთვის უცნობი მარშუტისა და ძველი ავტომობილის შეთავაზებით. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მე-4 მოსარჩელე გაფიცვის მონაწილეებთან იმყოფებოდა არასამუშაო საათებში და მისთვის განსაზღვრულ სამუშაო დროს ცხადდებოდა სამსახურში. თუმცა, გაფიცვაში მონაწილეთა მხარდაჭერის გამო, სამსახურის ადმინისტრაციამ მე-4 მოსარჩელეს არ აკმარა დისციპლინური სასჯელი და უცხო მარშუტი, სანიტარულად მოუწერიგებელი, ძველი ავტომობილი შეთავაზა. აღნიშნულზე მე-4 მოსარჩელემ შენიშვნა გამოთქვა, რადგან ანალოგიურად მოუწესრიგებელი ავტომობილით მას ერთხელ უკვე ჯანმრთელობა დაუზანდა (ტ.2. ს.ფ. 163).

32.საკასაციო საჩივარში ასევე პრეტენზიაა გამოთქმული სააპელაციო სასამართლოს იმ მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმის დადასტურება, რომ მას დამსაქმებლის მხრიდან ხელი შეეშალა სამსახურებრივი უფლებამოსილების განხორციელებაში, კერძოდ, იმ ფაქტისა, რომ ის ცხადდებოდა სამსახურში, თუმცა, უშედეგოდ და ,,ძველი“ ავტომობილი რატომ იყო მისთვის მიუღებელი. საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ მე-4 მოსარჩელის სამსახურში გამოცხადება დაადასტურა თვით მოპასუხე კომპანიის მუშაკმა ნ. წ–მა, რომელიც მოწმის სახით იყო გამოკითხული პირველი ინსტანციის სასამართლოს 12.07.2017წ-ის სხდომაზე. ნ. წ–ის განმარტება იგნორირებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ იგივე განმარტება უარყოფილი იქნა მ. ფ–ის და გ. მ–ის სამსახურში გამოცხადებასთან მიმართებითაც, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული მოსარჩელეები ვერ ადასტურებდნენ იმ გარემოებას, რომ ყოველდღიურად ცხადდებოდნენ სამსახურში, თუმცა, მათ ადმინისტრაცია არ უშვებდა სამუშაოზე. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ გაფიცვის მონაწილეთა სამუშაოზე არ დაშვება დადასტურებულია მძღოლთა ახსნა-განმარტებებით. საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ მოსარჩელეებს უარი არ უთქვამთ შრომითი მოვალეობების შესრულებაზე და როგორც მოწმე ნ. წ–ი განმარტავდა სამუშაოზე გამოცხადების დროისათვის - 16.00სთ. მოსარჩელეები ყოველდღიურად ცხადდებოდნენ სამუშაო ადგილზე, მაგრამ დღის პირველ ნახევარში მიმდინარე აქციის მონაწილეთა მხადასაჭერად მათ გვერდში დგომისათვის, ადმინისტრაციამ ისინი ე.წ. „შავ სიაში“ შეიყვანა, რის გამოც, მოსარჩელეებზე არ ხდებოდა საგზურ ფურცლების გამოწერა და შესაბამისად, სამუშაოზე დაშვება. ამდენად, გაფიცულებისაგან განსხვავებით, მოსარჩელეებს უარი არ უთქვათ სამუშაოს შესრულებაზე, რის გამოც, ისინი არ შეიძლება მიჩნეული იქნენ გაფიცულებად. ამდენად, კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელეთა ქმედებებმა საფრთხე შეუქმნა ადამიანის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას.

33. მ.ქ–ის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში პრეტენზია გამოთქმული სააპელაციო სასამართლოს იმ დასკვნასთან მიმართებით, რომელიც მოსარჩელეთა სამუშაოზე გამოუცხადებლობას შეეხება. დამატებით კი, მითითებულია, რომ სშკ-ის 51-ე მუხლი ადგენს იმ პირთა წრეს, რომლებსაც ეზღუდებათ გაფიცვაში მონაწილეობა, ასევე, ადგენს ამ გაფიცვის უკანონოდ მიჩნევის პროცედურას - რაზედაც კომპეტენტური ორგანო მხოლოდ სასამართლოა (არა დამსაქმებელი). შესაბამისად, კასატორის მიერ ყოვლად უსაფუძვლოდაა მიჩნეული სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ გაფიცვის უკანონოდ ცნობასთან დაკავშირებით, სასამართლომ შეიძლება იმსჯელოს გათავისუფლების ფაქტის შედეგად. ამავე საკასაციო საჩივარში პრეტენზიაა გამოთქმული იმასთან დაკავშირებით, რომ საპროტესტო აქციაში მონაწილეობდა რამდენიმე ათეული პირი, ხოლო შრომითი ურთერთობა შეუწყდათ მხოლოდ მოსარჩელეებს. დანარჩენების მიმართ გამოყენებული იქნა პასუხისმგებლობის სხვა ღონისძიებები. ასევე მითითებულია, რომ მ. ქ–ის მიმართ საერთოდ არ არსებობდა სხვა დისციპლინური პასუხისმგებლობა გამოყენებული და ამდენად, მის ნაწილში დაუსაბუთებელია სშკ-ის 37.1.„თ„ მუხლის სამართლებრივი საფუძვლის გამოყენება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ წარმოებაში მიიღო მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2020 წლის 31 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის სამართლებრივი საფუძვლით.

35. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება, მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, კერძოდ, საკასაციო საჩივარი წარმატებულია მ.ფ–ის, გ.მ–ისა და მ.ქ–ის მოთხოვნის ნაწილში (იხ., ამ განჩინების პ.1, 4), ხოლო ს.ფ–ის მოთხოვნის ნაწილში, საკასაციო საჩივარი უარსაყოფია, შემდეგი გარემოებების გამო:

36. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრების ფარგლებში საკასაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენს მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის ნების კანონიერება. მოცემული საქმის პირველი ინტანციით განხილვისას დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელეებთან მიმართებით წარმოშობილი არ იყო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის საკმარისი და აუცილებელი ფაქტობრივი საფუძველი, რაც დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილ ნებას არაკანონიერად აქცევდა; კერძოდ, პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელეთა მიერ გაფიცვაში მონაწილეობის ფაქტი, საკმარისი არ იყო მათი სამსახურიდან დათხოვნისთვის. შესაბამისად, განხორციელებული არ იყო სშკ-ის 37.1. „ზ“ და „თ“ (ამჟამად მოქმედი კანონის რედაქციით 47.1. „ზ“ და „თ“ პუნქტები) ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული წანამძღვრები. თუმცა, დამსაქმებლის (მოპასუხე) მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივრის საფუძველზე, აღნიშნულ საკითხზე იმსჯელა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომ, რომელმაც მიიჩნია, რომ პირიქით, ოთხივე მოსარჩელემ დაარღვია შრომითი მოვალეობები და მათთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა კანონიერი იყო.

37. კასატორთა ძირითადი პრეტენზიები მიმართულია სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან დასაქმებულების (მოსარჩელეთა) ქმედების არასწორი კვალიფიკაციისკენ, კერძოდ, კასატორები აღნიშნავენ, რომ დამსაქმებელმა მიიჩნია და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლომაც უმართებულოდ გაიზიარა, რომ მოსარჩელეები გაფიცვაში მონაწილეობის გამო, უარს აცხადებდნენ მათთვის დაკისრებული სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულებაზე (სამუშაოდ გასვლაზე), რამაც ფაქტობრივად, განაპირობა მათთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა.

38.სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია, თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას პალატა სწორედ კასატორთა პრეტენზიების ფარგლებში შეამოწმებს.

39.სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

40.მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი და საქმის მასალებით დასტურდება დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

41.მოსარჩელეები დასაქმებულნი იყვნენ მოპასუხე კომპანიაში გლდანი-ნაძალადევის (N4) და (N5) განყოფილების მძღოლის თანამდებობებზე და შრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე ანაზღაურება თითოეულის შემთხვევაში, 760 ლარს (დაუბეგრავი - ხელზე ასაღები) შეადგენდა.

42.2015 წლის 17 ივლისს, მოსარჩელე გ.მ–ს დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - შენიშვნა; მასვე, 2015 წლის 17 დეკემბერს, დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - შენიშვნა.

43.2015 წლის 30 იანვარს მ.ფ–ს დაეკისრა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა - საყვედური.

44. 2015 წლის 30 და 31 დეკემბერს მოპასუხე კომპანიაში დასაქმებული პირების დიდი ნაწილის მიერ ორგანიზებულ იქნა გარკვეული პროტესტის გამოხატვისაკენ მიმართული ღონისძიება - გაფიცვა. გაფიცვა ემყარებოდა გარკვეულ თანამშრომელთა უკმაყოფილებას, რაც გამოწვეული იყო ე.წ. მე-13 ხელფასის მიუღებლობით და ასევე, არადამაკმაყოფილებელი სამუშაო პირობებით (ძველი ხელთათმანები და სხვა).

45. გაფიცვის თაობაზე მოპასუხე კომპანია წინასწარ ინფორმირებული არ ყოფილა.

46. გაფიცვაში მონაწილეობდნენ მოსარჩელეებიც.

47. მოპასუხე კომპანიის დირექტორის 2016 წლის 08 იანვრის N73 ბრძანებით გ.მ–ი, 2016 წლის 08 იანვრის N72 ბრძანებით მ.ქ–ი, 2016 წლის 08 იანვრის N71 ბრძანებით მ.ფ–ი და 2016 წლის 13 იანვრის N125 ბრძანებით ს.ფ–ი, გათავისუფლდნენ მოპასუხე კომპანაში დაკავებული თანამდებობებიდან. აღნიშნული ბრძანებების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა) და „თ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა) ქვეპუნქტები (დღევანდელი რედაქციით 47.1 „თ“ და „ზ“ ქვეპუნქტები).

48.ვიდრე საკასაციო პალატა მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნების (მოსარჩელეთა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანებები - ამ განჩინების პ.1) შეუდგებოდეს, პირველ რიგში, განმარტავს შემდეგს:

49.შრომითი ურთიერთობა არის, შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში, დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება, ანაზღაურების სანაცვლოდ. შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით. შრომითი ხელშეკრულება მხარეებს შორის იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ან სამუშაოს შესრულების ვადით (შდრ. სუსგ-ები Nას-619-202, 2.12.2020; №ას-921-871-2015, 26.11.2015).

50. საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლი, ადგენს, რომ შრომა თავისუფალია. შრომის თავისუფლება კი, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში და თავად აირჩიოს საქმიანობის სფერო (საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება N2/4-24, 28.02.1997 საქმეზე: ლეონარდო დევდარიანი საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ).

51. შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს (მათ შორის, რა თქმა უნდა სახელისუფლებო ძალაუფლების ერთ-ერთი შტოს - სასამართლო ხელისუფლების) ვალდებულება დაიცვას მოქალაქეთა შრომითი უფლებები (საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება N2/2-389, 26.10.2007, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ).

52. აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ხელშემკვრელ სახელმწიფოს (მათ შორის, საქართველო) გარდა ნეგატიური ვალდებულებისა - თვითონ არ ჩაერიოს და უკანონოდ შეზღუდოს ადამიანი მის კონვენციით გარანტირებულ უფლებებში, ასევე, აკისრია პოზიტიური ვალდებულება, რომ მესამე პირთა ჩარევისაგან დაიცვას ეს უფლებები. მრავალ პრეცედენტულ საქმეში (მათ შორის, PALOMO SANCHEZ AND OTHERS v. SPAIN, MARCKX v. BELGIUM და სხვა), ადამიანის უფლებათა სტრასბურგის სასამართლომ აღნიშნა, რომ ევროპული კონვენციის პირველი მუხლის მიხედვით, ხელმომწერმა მხარეებმა „უნდა უზრუნველყონ მათი იურისდიქციის ფარგლებში ის უფლებები და თავისუფლებები, რომლებიც განსაზღვრულია კონვენციაში“, სხვა საქმეში PALOMO SANCHEZ AND OTHERS v. SPAIN, სტრასბურგის სასამართლომ მიიჩნია, რომ ესპანეთის ეროვნული სასამართლოს უარი აღადგინოს დათხოვნილი პირი დაკავებულ თანამდებობაზე, სწორედ სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულების დარღვევა შეიძლება რომ გახდეს (თუმცა, ამ კონკრეტულ საქმეში ასეთი დარღვევა არ დადგინდა).

53. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით (CASE OF SILIADIN V. FRANCE), კონვენციის მონაწილე სახელმწიფო, ვალდებულია უზრუნველყოს ისეთი სამართლებრივი მოცემულობა, რომელშიც გარანტირებული იქნება ეფექტური დაცვა დასაქმებულისათვის გაწეული სამუშაოს შესაბამისი შრომის ანაზღაურებისა. მნიშვნელოვანია, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, შრომის უფლებას აქცევს კონვენციის მე-8 მუხლის (პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება) მოქმედების სფეროში.

54. საქმეში - I.B. v. GREECE, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა შემდეგი: „სასამართლო კვლავ განმარტავს, რომ „პირადი ცხოვრების“ ცნება ფართო კონცეფციაა და არ ექვემდებარება ამომწურავ განმარტებას; ის მოიცავს ადამიანის ფიზიკურ და მორალურ ხელშეუხებლობას და ასევე ხშირად მოიცავს ადამიანის ფიზიკური და სოციალური იდენტობის ასპექტებს“; ხოლო საქმეში A. VOLKOV v. UKRAINE (რომელიც ეხებოდა საჯარო მოსამსახურის - მოსამართლის სამსახურიდან დათხოვნას), სასამართლომ ნათლად განმარტა, რომ “პირადი ცხოვრება, გულისხმობს პირის უფლებას განავითაროს, მათ შორის, პროფესიული და ბიზნეს ურთიერთობები სხვა ინდივიდებთან”. ასევე, დაიცვა ევროპულმა სასამართლომ შრომითი უფლებანი საქმეებში - OBST v. GERMANY; SCHUTH v. GERMANY.

55. ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 5 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში საქმეზე BARBULESCU v. ROMANIA, სასამართლომ განმარტა, რომ სახელმწიფომ, ეროვნული სასამართლოების უარით სამსახურში აღდგენაზე, ვერ დაიცვა დასაქმებულის შრომითი უფლებები (და მაშასადამე დაარღვია კონვენციის მე-8 მუხლი), მაშინ როდესაც ყოფილმა დამსაქმებელმა არასწორად დაითხოვა ის სამსახურიდან.

56. საქმეში - IVANOVA v. BULGARIA, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განმარტა, რომ განმცხადებელი (ქალბატონი ივანოვა), გარკვეული იურიდიული ტექნიკის გამოყენებით, სხვადასხვა შეხედულებების გამო გაათავისუფლეს სამსახურიდან; გარკვეული ტექნიკის გამოყენება უკავშირდებოდა იმ გარემოებას, რომ დამსაქმებელმა, შეგნებულად და სავსებით თვალთმაქცურად შეცვალა სამსახურებრივი საკვალიფიკაციო მოთხოვნები, რომელსაც ფორმალურად დასაქმებული ივანოვა ვეღარ აკმაყოფილებდა; თუმცა, რეალური დათხოვნის მიზეზი სავსებით სხვა საკითხი გახლდათ.

57. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ მსჯელობას პირდაპირი კავშირი იგივეობა განსახილველ საქმესთან არ აქვს, მაგრამ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში დადგენილი სამართლებრივი სტანდარტი გვაჩვენებს იმ საზომს, რომლითაც სხვა უფლებათა ჭრილში, ასევე, დაცულია დასაქმებულთა შრომის უფლება და სადავო ბრძანებათა კანონიერება სწორედ ასეთივე მაღალი სტანდარტით უნდა შემოწმდეს.

58.იმავდროულად, აღსანიშნავია 1919 ვერსალის ხელშეკრულების საფუძველზე შექმნილი შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) მიერ 1982 წელს მიღებული N158 კონვენცია „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“, რომელიც ადგენს ე.წ. „გონივრული საფუძვლის“ პრინციპს დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს. მართალია აღნიშნული კონვენციის მონაწილე სახელმწიფო საქართველო არ არის, თუმცა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კონვენციის მიზნები შესაძლებელია შიდა ეროვნული კანონმდებლობის (სამართალი) განმარტების კარგ წყაროდ იქნეს გამოყენებული ეროვნული სასამართლოების მიერ, რათა მოძიებულ იქნეს ოქროს შუალედი და ერთი მხრივ, დამსაქმებელს დასაქმებულის გათავისუფლების საკითხში არ მიენიჭოს აბსოლუტური ძალაუფლება, ხოლო მეორე მხრივ, დასაქმებულის თავისუფლების შეზღუდვისას არ გამოვლინდეს გადაჭარბებული სიმკაცრე და შეზღუდვა მოექცეს გონივრულობის ფარგლებში.

59.ამგვარად, „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ N158 კონვენციის მე-4 მუხლის თანახმად, დაუშვებელია დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობების შეწყვეტა, თუ არ არსებობს ასეთი შეწყვეტის კანონიერი მიზეზი, დაკავშირებული დასაქმებულის უნართან ან ქცევასთან, ან რომელიც ეფუძნება საწარმოს, დაწესებულების ან სამსახურის საოპერაციო მოთხოვნებს. კონვენციის ამ ნორმის მსგავსად, საქართველოს შრომის კოდექსის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლად ითვალისწინებს შრომითი ვალდებულების სწორედ არა ყოველგვარ, არამედ „უხეშ“ დარღვევას.

60. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, თუ სამუშაოს მოპოვება მნიშვნელოვანია და დაცულია სამართლებრივი სახელმწიფოს მიერ, მით უფრო, მნიშვნელოვანი და დაცულია უკვე მოპოვებული სამუშაოს შენარჩუნების შესაძლებლობა. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, ამგვარი დაცვის არარსებობა თვით უფლებას გახდიდა ილუზორულს, რაც შრომითი სამართალურთიერთობის არასტაბილურობას გამოიწვევდა. საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით (საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება N2/2-389, 26.10.2007, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ. პ.19), დაცულია არა მარტო უფლება აირჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო. საქართველოს კონსტიტუციის ზემოაღნიშნული ნორმა (მუხლი 26) ადგენს, რომ შრომის ანაზღაურებისა და მასთან დაკავშირებული სხვა საკითხები განისაზღვრება ორგანული კანონით - სშკ-ით.

61.სშკ-ი, თავის მხრივ, იცნობს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერ წინაპირობებს და აყალიბებს მათ 47-ე მულში. მათ შორისაა სწორედ ხელშეკრულების დარღვევა უკვე სახდელდადებული პირის მიერ - პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი, ასევე, შრომითი პირობების უხეში დარღვევის გამო, პირის დათხოვნის საფუძველიც, რომელიც ჩამოყალიბებულია პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტში.

62.განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ნაწილობრივ დაუსაბუთებლად მიიჩნევს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანებებს, პირველი, მეორე და მესამე მოსარჩელეების ნაწილში შემდეგი გარემოებების გამო:

63. მოპასუხე დამსაქმებლის განმარტებით, სამივე მოსარჩელე მუშაობდა ქალაქის დასუფთავების განმახორციელებელ დაწესებულებაში. ასეთ დაწესებულებაში მომუშავე პირთა გაფიცვა კი, დაუშვებელია. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ წინამდებარე გადაწყვეტიელბის პ.26-ში განვითარებულ მსჯელობას, რომ „სააპელაციო სასამართლომ უარყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ უპირველესად, უნდა შეფასებულიყო გაფიცვის კანონიერება, რაც უნდა განხორციელებულიყო სასამართლოს გზით. აღნიშნული საკითხის კვლევა კი, შესაძლებელი იყო, როგორც წინმსწრებად, ასევე გათავისუფლების შესახებ ბრძანების კანონიერების თაობაზე დავასთან ერთად“. საკასაციო პალატა აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით სრულად იზიარებს მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტლებაში განვითარებულ მსჯელობას (იხ., ტ.1. ს.ფ 283-291), ასევე იხ., სუსგ №ას-506-484-2016, 28 სექტემბერი, 2016 წ.)

64.საკასაციო პალტა განმარტავს, რომ ნებისმიერი დარღვევა, პირის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძველი არ უნდა გახდეს. აღნიშნული ეწინააღმდეგება დასაქმებულთა შრომის უფლებების დაცვის კონსტიტუციურ პრინციპს. დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში Ultima Ratio - ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით. ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის.

65.ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი მძიმე დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის.

66.მოცემულ შემთხვევაში, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანებათა კანონიერების დადგენა დამოკიდებული იყო დამსაქმებლის მხრიდან (მოპასუხე კომპანია) დამაჯერებელი არგუმენტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენაზე, რომლითაც დაამტკიცებდა, რომ პირველმა, მეორე და მესამე მოსარჩელმ სამსახურებრივი მოვალეობა ნამდვილად უხეშად დაარღვიეს, რადგანაც საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, დამსაქმებელს ენიჭება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულების „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში.

67.ამრიგად, მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც, აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა (შდრ. სუსგ-ები №ას-630-630-2018, 6 ივლისი, 2018; Nას-416-399-16, 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება; Nას-812-779-2016, 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება; Nას-1276-1216-2014, 2015 წლის 18 მარტის განჩინება; Nას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება).

68.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლითაც დადგენილია პროცესის თითოეული მხარის ვალდებულება, დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ, სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ სარჩელის წარდგენისას დავის საგანია შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერება, სამუშაოზე აღდგენა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება - სამართლებრივი საფუძველი სშკ-ის ამჟამინდელი რედაქციით არის 48.8 მუხლი, მოსარჩელის ვალდებულებაა მატერიალური სამართლის ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელ ყველა სამართლებრივ წინაპირობაზე მითითება (ფაქტების მითითების ტვირთი): (1) დამსაქმებელთან შრომით ურთიერთობაში ყოფნა; (2) მისი მხრიდან შრომითი დისციპლინის დაურღვევლობა ან იმგვარი მსუბუქი დარღვევა, რომელიც არ ქმნის შრომითი ვალდებულების უხეში დარღვევის კვალიფიკაციას; (3) მისი დათხოვნის შესახებ დამსაქმებლის ცალმხრივი გადაწყვეტილების არსებობა და გათავისუფლების თარიღი; (4) შრომის ანაზღაურების ოდენობა; (5) გათავისუფლებამდე არსებული/ ტოლფასი თანამდებობის არსებობა. თუ მუშაკი (მოსარჩელე) ვერ მოახსენებს სასამართლოს ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი გარემოების არსებობის შესახებ, მაშინ მისი მოთხოვნა მისივე ახსნა-განმარტებიდან გამომდინარე, არ დაკმაყოფილდება (ფაქტებზე მითითების ტვირთი). რაც შეეხება, მუშაკის (მოსარჩელე) მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებების დამტკიცების ვალდებულებას, ასეთ შემთხვევაში, შრომით სამართლებრივ დავებში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებიდან გამომდინარე, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლებლობები განაპირობებს, მტკიცების ტვირთი შებრუნებულია დამსაქმებლის (მოპასუხე) მხარეს. სწორედ დამსაქმებელმა უნდა წარმოადგინოს წონადი არგუმენტი შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნებასთან შედარებით, მისი რღვევის სასარგებლოდ - დამსაქმებელია ვალდებული ამტკიცოს მუშაკის (მოსარჩელე) სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება. ამგვარი დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას იმაზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა (შრომით სამართლებრივ დავაში შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერი საფუძვლის მტკიცების სტანდარტზე იხ., ი. გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, რედ: ზ. ძლიერიშვილი, ნ. კვანტალიანი, 2020 წელი, გვ. 255-261).

69.მაშასადამე, ფაქტების მითითების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, ხოლო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებულია მოპასუხის მტკიცების ტვირთის რეალიზებაზე, კერძოდ, მისი მხრიდან დამაჯერებელი საფუძვლებისა და მტკიცებულებების წარდგენაზე (მრავალთა შორისაა სუსგ-ები №ას-1483-2019, 19.12.2019; №ას-223-223-2018, 20.04.2018; №ას-103-2019, 31.10.2019; №ას-1276-1216-2014, 18.03.2015).

70.კონკრეტულ შემთხვევაშიც, დამსაქმებულია (მოპასუხე) ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს მოსარჩელეთა მიერ, მათზე ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ანდა შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის ფაქტები, რადგანაც სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, დამსაქმებელს ენიჭება დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების უფლება არა შრომითი ხელშეკრულების ყოველგვარი დარღვევის, არამედ ვალდებულების „უხეში დარღვევის“ შემთხვევაში.

71.საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1-ლი, მე-2 და მე-3 მოსარჩელის დათხოვნის მიზეზი სწორედ გაფიცვაში მდგომარეობდა. დამსაქმებლის აზრით, სამი მოსარჩელე მსახურობდა ქალაქის დასუფთავების განმახორციელებელ დაწესებულებაში. სამუშაო დროს, ამ პირთა გაფიცვა, წინააღმდეგობაში იყო საქართველოს კანონმდებლობასთან, ასევე, დამსაქმებლის ინტერესებთან. გაფიცვაში მონაწილეობით მოსარჩელეებმა არ შეასრულეს მათი სამსახურებრივი ვალდებულებანი გაფიცვის დღეებში - 2015 წლის 30 და 31 დეკემბერს). აღნიშნულთან მიმართებით, კასატორები პრეტენზიას გამოთქვამენ და აღნიშნავენ, რომ მათ უარი არ უთქვამთ შრომითი მოვალეობების შესრულებაზე.

72.საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი, მეორე და მესამე მოსარჩელეების ნაწილში, წარმოდგენილია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, ვინაიდან, დამსაქმებლის მიერ ამ გადაწყვეტილების პ.63-ში მითითებული საფუძვლით პირველი, მეორე და მესამე მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ნაწილში, დადასტურებული არაა (სშკ-ის 47.1 „ზ“ ქვეპუნქტი).

73. საკასაციო სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი მძიმე დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის (იხ., სუსგ №ას-499-499-2018, 08 ივნისი, 2018). დასახელებული პრინციპი განმარტებულია საკასაციო პალატის გადაწყვეტილებებში. ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში (იხ., სუსგ №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი) საკასაციო პალატა ერთმნიშვნელოვნად უსვამს ხაზს ზომიერი ბალანსის დაცულობის აუცილებლობას დისციპლინური ღონისძიების გამოყენებასა და მუშაკის მიერ განხორციელებულ დარღვევას შორის. მოხმობილ გადაწყვეტილებაში საკასაციო პალატამ უმართებულოდ მიიჩნია დასაქმებულის მიმართ სახდელის სახით პირდაპირ უმკაცრესი ზომა - „დათხოვნა“ ყოფილიყო გამოყენებული. მართალია დამსაქმებლის მიერ შემუშავებული შინაგანაწესის მიხედვით კომპანია შეუზღუდავია არათანმიმდევრული პრინციპით გამოიყენოს დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომები და თვითონ გადაწყვიტოს რა ვითარებაში, რომელ კონკრეტულ ზომას მიმართავს, თუმცა, მიუხედავად კანონმდებლობით მინიჭებული მართვასთან დაკავშირებული საქმიანობის განხორციელების უფლებამოსილებისა, კომპანიის ხელმძღვანელი შეუზღუდავი არ არის და არ სარგებლობს აბსოლუტური ავტონომიით, რაც საკმარისი საფუძველი იქნებოდა დასაქმებულის სამსახურიდან გასათავისუფლებლად, ვინაიდან საკითხი შეეხება დასაქმებულის კონსტიტუციურ უფლებას - „შრომის უფლება“ (კონსტიტუციის 26-ე მუხ.), ხოლო დამსაქმებლის მხრიდან ამ უფლების შეზღუდვა მართლზომიერი უნდა იყოს და ნაკარნახევი ობიექტური აუცილებლობით, რაც დამსაქმებლის მიერ მისთვის მინიჭებული უფლებებით კეთილსინდისიერად სარგებლობაში ვლინდება.

74.შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ პირველი, მეორე და მესამე მოსარჩელის ნაწილში, იურიდიულად დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული გადაწყვეტილება (სსკ-ის 393-ე მუხლი). აღნიშნული გარემოება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმების საფუძველია.

75. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

76. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

77.საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მ.ფ–ის, მ.ქ–ის და გ.მ–ის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის მიერ გამოცემული ბრძანებები უკანონოა, შესაბამისად, სადავო ბრძანებები ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი (სშკ-ის 1.2 მუხლი, სკ-ის 54-ე მუხლი). სშკ-ის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად კი, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

78.სამსახურში აღდგენის შეუძლებლობის კუთხით, დამსაქმებელს მიერ არაა წარმოდგენილი კვალიფიციური შედავება. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო ბრძანებათა ბათილად ცნობის პირობებში, მ.ქ–ი, მ.ფ–ი და გ.მ–ი აღდგენილნი უნდა იქნენ დაკავებულ თანამდებობებზე.

79.სშკ-ის 58-ე მუხლის მიხედვით, ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი, ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

80.საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

81. უდავო გარემოებაა, რომ მოსარჩელეთა შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 760 ლარს (დაუბეგრავი). შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს აღნიშნული თანხა ყოველთვიურად, პირველი, მეორე და მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ ანაზღაურება დათხოვნიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

82. რაც შეეხება მე-4 მოსარჩელეს - ს.ფ–ს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მე-4 მოსარჩელის გათავისუფლების საფუძვლად გამოყენებულია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ და „თ“ ქვეპუნქტები (ამჟამად მოქმედი კანონის რედაქციით - სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა) და „თ“ (დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა) ქვეპუნქტები, რამდენადაც ს.ფ–ის მიერ განხორციელებულია შრომითი მოვალეობების უხეში დარღვევა, ასევე მის მიმართ ერთი წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო დიციპლინური პასუხისმგებლობის ზომა.

83. მე-4 მოსარჩელის ნაწილში, შრომითი მოვალეობების უხეშ დარღვევად, დამსაქმებელი მიიჩნევდა მის მონაწილეობას გაფიცვაში, თუმცა, ამის გამო, მას სამსახურიდან გათავისუფლებასთან შედარებით დაეკისრა მსუბუქი ხასიათის დისციპლინური სახდელი (სასტიკი საყვედური).

84. ზემოაღნიშნულის შემდეგ, მე-4 მოსარჩელემ უარი თქვა სამუშაოდ გასვლაზე, რის გამოც, ის საბოლოოდ დაითხოვეს კიდეც სამსახურიდან რამდენიმე დღეში - იმავე წლის 13 იანვარს. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული დასკვნის თაობაზე, მე-4 მოსარჩელესთან მიმართებით საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ მე-4 მოსარჩელე გაფიცვის მონაწილეებთან იმყოფებოდა არასამუშაო საათებში და მისთვის განსაზღვრულ სამუშაო დროს ცხადდებოდა სამსახურში. თუმცა, გაფიცვაში მონაწილეთა მხარდაჭერის გამო, სამსახურის ადმინისტრაციამ მე-4 მოსარჩელეს არ აკმარა დისციპლინური სასჯელი და უცხო მარშუტი, სანიტარულად მოუწერიგებელი, ძველი ავტომობილი შეთავაზა. აღნიშნულზე მე-4 მოსარჩელემ შენიშვნა გამოთქვა, რადგან ანალოგიურად მოუწესრიგებელი ავტომობილით მას ერთხელ უკვე ჯანმრთელობა დაუზანდა.

85. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, გაზიარებული უნდა იქნეს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ს.ფ–ის სამსახურიდან გათავისუფლება სწორად განხორციელდა სშკ-ის 47.1.„თ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძველით, შემდეგ გარემოებათა გამო: საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ს.ფ–ის გათავისუფლების ბრძანებას (იხ., ტ. 1. ს.ფ 21) წინ უსწრებდა დამსაქმებლის მიერ მის მიმართ 2016 წლის 8 იანვრის ბრძანება N070, რომლითაც მის მიმართ დისციპლინური პასუხისმგებლობის სახით გამოყენებული იქნა სასტიკი საყვედური. ამავე ბრძანებით მას განემარტა გასაჩივრების წესი და ვადა. დადგენილია, რომ ს. ფ–ს აღნიშნული ბრძანება არ გაუსაჩივრებია და დავის საგანსაც არ წარმოადგენს (იხ. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება 3.1.5 - ს.ფ. 271; წინამდებარე გადაწყვეტიელბის პ.14). დადგენილია, რომ დამსაქმებლის 2016 წლის 12 იანვრის N087 ბრძანებით ს. ფ–ს დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომად განესაზღვრა ხელფასიდან თანხის დაქვითვა, რაც სშკ-ის 47.1.„თ“ ქვეპუნქტის საფუძვლით გახდა მისი სამსახურიდან გათავისუფლების წინაპირობა.

86. როგორც ამ განჩინების პ. 68-შია აღნიშნული, დამსაქმებელმა უნდა წარმოადგინოს წონადი არგუმენტი შრომითი ურთიერთობის შენარჩუნებასთან შედარებით, მისი რღვევის სასარგებლოდ - დამსაქმებელია ვალდებული ამტკიცოს მუშაკის (მოსარჩელე) სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება. გათავისუფლების საკმარისი საფუძვლის არსებობა. დამსაქმებელმა კი, მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში მიუთითა სწორედ ს.ფ–ის იმ პოზიციაზე, რომელიც მას ჰქონდა მისი სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულების მიმართ და რომელიც აღნიშნულია ამ გადაწყვეტილების პ.23-ში.

87. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „მტკიცებულებას წარმოადგენს მხარის ახსნა-განმარტების ის ნაწილი, რომელიც საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობა-არარსებობას ადასტურებს. იმის მიუხედავად, თუ რა ფორმითაა წარმოდგენილი მხარეთა ახსნა-განმარტება – წერილობით თუ ზეპირი ფორმით. ამის ნათელი მაგალითია სსსკ-ის 127-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციური ჩანაწერი: საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დადგენის პროცესი იწყება მხარეთა (მესამე პირთა, თანამონაწილეთა, კანონისმიერ წარმომადგენელთა) ახსნა-განმარტების მიღებით: მხარეები იძლევიან ახსნა-განმარტებებს მათთვის ცნობილი და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა შესახებ. რაც შეეხება ფაქტის აღიარებას (სსსკ-ის 131-ე მუხლი) კლასიკური გაგებით - ესაა მხარეთა ახსნა-განმარტების ერთ-ერთი სახესხვაობა, მტკიცებულება, რომელიც შესაძლოა საკმარისი აღმოჩნდეს საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად - იურიდიული შედეგის დასადგენად. აღიარების, როგორც მტკიცებულების თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ამ მტკიცებულებით ხდება ისეთი ფაქტის დადასტურება, რომელზეც მეორე მხარე ამყარებს თავის მოთხოვნას ან შესაგებელს. იგი გაკეთებულია მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ და ფაქტის ამღიარებლის ინტერესების საწინააღმდეგოდ. მაშასადამე, ფაქტს, რომელიც უნდა დაედასტურებინა ერთ მხარეს, ვთქვათ მოსარჩელეს თავისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, ადასტურებს მოპასუხე ან პირიქით. სწორედ ამიტომ, ფაქტის აღიარება სამოქალაქო საპროცესო სამართლით უტყუარ მტკიცებულებადაა მიჩნეული, რადგან იგი ფაქტის ამღიარებლის ინტერესების საწინააღმდეგოდ და მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ არის განხორციელებული. შესაბამისად, დავის პროცესში აღიარებული ფაქტი სასამართლომ უნდა ამორიცხოს დავის საგნიდან და როგორც უდავო ფაქტი მტკიცებას არ საჭიროებს. ფაქტის აღიარების ასეთ მტკიცებულებად შეფასება ემყარება რწმენას, რომ იგი ნამდვილად არსებობს და თვით ის მხარეც არ ხდის სადავოდ, რომელსაც ამ და სხვა ფაქტების საფუძველზე მეორე მხარის უფლების დარღვევაში ედავებიან. ამასთან, აღიარების ამა თუ იმ ფაქტის უტყუარად დამდგენ და უდავო მტკიცებულებად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ იგი იმ მხარემ განახორციელოს, რომელთან მიმართებითაც შემდგომში იქნება გამოყენებული“ (ი. გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, რედ: ზ. ძლიერიშვილი, ნ. კვანტალიანი, 2020 წელი, გვ. 36, 48-49).

88. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატას დადგენილად მიაჩნია, რომ ს.ფ–ისათვის პირველი დისციპლინური სახდელის დაკისრების შემდეგ, იგი დასაბუთებული საფუძვლის გარეშე, მართლაც უარს აცხადებდა სამსახურებრივი მოვალეობის განხორციელებაზე, რის გამოც დამსაქმებლის მიერ სწორად იქნა გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ისეთი ზომა, როგორიცაა ხელფასიდან თანხის დაქვითვა.

89. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ცალკე აღებული დასაქმებულის ასეთი ქმედება, ვერ გახდებოდა მისი სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერი საფუძველი, მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ ს.ფ–ის მიმართ დამსაქმებლის 2016 წლის 8 იანვრის №070 ბრძანებით მანამდე უკვე იყო გამოყენებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ისეთი ზომა, როგორიცაა სასტიკი საყვედური (რომელიც დასაქმებულის მიერ არ გასაჩივრებულა და არ წარმოადგენს განსახილველი დავის საგანს, იხ. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება 3.1.5. ტ.1.ს.ფ.271, ამიტომაც საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს მის მართლზომირერებაზე. შდრ. სუსგ №ას-242-230-2016. პ.21.), შესაბამისად გათავისუფლების შესახებ დამსაქმებლის სადავო ბრძანებას, სწორად დაედო საფუძვლად სშკ-ის 47.1 „თ“ ქვეპუნქტი. (მოქმედი რედაქციით).

90. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ს.ფ–ის მიმართ, სადავო ბრძანების გამოცემისთვის საკმარისი საფუძვლის არარსებობის ნაწილში, წარმოდგენილი არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

91. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ს.ფ–ის მიმართ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერად ცნობის ნაწილში, დასაბუთებულია, რაც გამორიცხავს ამ ნაწილში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს.

92. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას, ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

93. მოცემულ შემთხვევაში, მ.ფ–ის, გ.მ–ის და მ.ქ–ის მიერ საკასაციო საჩივარზე თითოეულის მიერ გადახდილია 300 ლარი, ვინაიდან მათ ნაწილში საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილებულია, აღნიშნული თანხის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს მოწინააღმდეგე მხარეს (შპს ,,თ.ჯ–ს“), ხოლო ს.ფ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარი დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

88. საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ.ფ–ის, გ.მ–ის და მ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილების ნაწილობრივი გაუქმებით მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. მ.ფ–ის, გ.მ–ის და მ.ქ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ბათილად იქნეს ცნობილი შპს ,,თ.ჯ–ის“ დირექტორის 2016 წლის 08 იანვრის N73 ბრძანება გ.მ–ის გათავისუფლების შესახებ, 2016 წლის 08 იანვრის N72 ბრძანება მ.ქ–ის გათავისუფლების შესახებ, 2016 წლის 08 იანვრის N71 ბრძანება მ.ფ–ის გათავისუფლების შესახებ;

5. მ.ფ–ი, გ.მ–ი და მ.ქ–ი აღდგენილ იქნენ შპს „თ.ჯ–ის“ გლდანი-ნაძალადევის (N4) და (N5) განყოფილების მძღოლის პოზიციებზე და მოპასუხე შპს ,,თ.ჯ–ს“ დაეკისროს განაცდურის ანაზღაურება მ.ფ–ისათვის, გ.მ–ისათვის და მ.ქ–ისათვის 2016 წლის 8 იანვრიდან სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე თითოეულისათვის - ყოველთვიურად 760 ლარის (საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი გადასახადების გარეშე - ხელზე ასაღები) ოდენობით;

6. ს.ფ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს და ამ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილება;

7. შპს ,,თ.ჯ–ს“ დაეკისროს მ.ფ–ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 300 ლარი, გ.მ–ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 300 ლარი, მ.ქ–ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად 300 ლარი.

8. ს.ფ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 300 ლარი დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე