№ას-1292-2019 24 დეკემბერი, 2020 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) - შპს „ნ.დ.ნ.“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2018 წლის 23 აპრილს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა (შემდეგში: მყიდველი, სამინისტრო, მოსარჩელე, კასატორი) და შპს „ნ.დ.ნ-ს“ (შემდეგში: გამყიდველი, მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც გამყიდველს მყიდველისათვის უნდა მიეწოდებინა ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონელი (მშრალი ულუფა). ხელშეკრულების ჯამური ღირებულება 181 130 ლარს შეადგენდა.

2. ხელშეკრულების 8.1 პუნქტის თანახმად, გამყიდველმა ხელშეკრულების გაფორმებიდან 30 კალენდარული დღის განმავლობაში (2018 წლის 23 მაისის ჩათვლით) მყიდველისათვის საქონლის მიწოდების ვალდებულება იკისრა. 22.1 პუნქტით ხელშეკრულების მოქმედების ვადა 2018 წლის 23 ივლისის ჩათვლით განისაზღვრა. 2018 წლის 23 ივლისის შეთანხმებით ეს ვადა 2018 წლის 28 აგვისტოს, 2018 წლის 24 აგვისტოს შეთანხმებით კი - 2018 წლის 28 სექტემბრის ჩათვლით გაგრძელდა.

3. 2018 წლის 23 აპრილის ხელშეკრულების მე-16 პუნქტით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მიწოდების ვადის დარღვევის შემთხვევაში, გამყიდველი გადაიხდიდა პირგასამტეხლოს - მიუწოდებელი საქონლის ღირებულების 0.2 %-ს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

4. 2018 წლის 28 მაისის N160 აქტის მიხედვით, გამყიდველის მიერ წარმოებულ პროდუქტებთან ერთად პაკეტში აღმოჩნდა უცხოური წარმოების გამაგრილებელი სასმელის ფხვნილი, ყავა და საღეჭი რეზინი. გამყიდველს მოსთხოვეს გამაგრილებელი სასმელის და საღეჭი რეზინის წარმოშობისა და შესაბამისობის სერთიფიკატები. საღეჭ რეზინზე მითითებული არ იყო გამოშვების თარიღი, მასზე მითითებული იყო მხოლოდ ვარგისიანობის ვადა. რაც შეეხებოდა ყავას, იგი ორწლიანი ვარგისიანობის ვადის მოთხოვნას არ აკმაყოფილებდა და ვარგისიანობის ერთი წელი ჰქონდა დარჩენილი.

პროდუქტებზე: კრეკერი, შოკოლადი და ყველი, მითითებული არ იყო მწარმოებელი, მშრალი ულუფის შემადგენელ კომპონენტზე მითითებული არ იყო ტემპერატურა, ხოლო პაკეტზე გამოყენების - ინსტრუქცია. მშრალი ულუფა დაიწუნეს და შესაცვლელად მიმწოდებელს დაუბრუნეს.

5. 2018 წლის 10 სექტემბრის მიღება-ჩაბარების აქტის შესაბამისად, მიმდინარე წლის 15 ივნისს გამყიდველმა სამინისტროს ლოჯისტიკის ცენტრის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის სამსახურის საწყობში შეიტანა მშრალი ულუფა, ჯამურად 181 130 ლარის ღირებულებით.

6. 2018 წლის 17 სექტემბრის N260-1 აქტის თანახმად, გამყიდველმა დროულად ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულებით განსაზღვრული საქონლის მიწოდება და შესაბამისად, ვადაგადაცილებული დღეების რაოდენობამ შეადგინა 23 დღე.

7. მყიდველმა სასამართლოში სარჩელი აღძრა გამყიდველის წინააღმდეგ და მისთვის პირგასამტეხლოს, 8 331.98 ლარის დაკისრება მოითხოვა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და გამყიდველს მყიდველის სასარგებლოდ 2 097.99 ლარის გადახდა დაეკისრა.

9. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებულ ნაწილში ამ გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 24 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

10.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 477.1, 361.2 , 417-ე, 418.1 და 418.2 მუხლებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს გადახდის მოთხოვნის უფლება ჰქონდა.

10.2. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ, მართალია, კანონმდებლობით პირგასამტეხლო თავისუფალი გამოვლენის გზით მიღწეული შეთანხმებაა, მაგრამ იგი არ წარმოდგენს მხარეთა აბსოლუტურ უფლებას და კვალიფიციური შედავების პირობებში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით პირგასამტეხლოს თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან მიმართებით (სსკ-ის 420-ე მუხლი). სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოსათვის დაკისრებული ერთგვარი საჯარო წესრიგის უზრუნველმყოფელი ვალდებულება და რაც, უმთავრესია, ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინება, კერძოდ, ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, როგორიცაა: მხარეთა ქონებრივი მდგომარეობა, ვალდებულების დარღვევის ხარისხი, კრედიტორის მოლოდინი ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ და ა.შ. ამ გარემოებების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად შეაფასა მოსარჩელის მიერ დარიცხული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ, მართებულად შეამცირა იგი 0.05%-მდე და სწორად განსაზღვრა 2 097.99 ლარით.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა. საკასაციო საჩივარი შემდეგნაირადაა დასაბუთებული:

11.1. კანონით მკაფიოდაა განსაზღვრული ის საფუძვლები, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც სასამართლოს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს შემცირება შეუძლია, ესენია: მხარის ქონებრივი მდგომარეობა და დაზარალებულის ინტერესი. კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლოს არ გამოუკვლევია გარემოებები, რომლებიც პირგასამტეხლოს ოდენობის შემცირების საფუძველი უნდა გამხდარიყო.

11.2. მოცემული დავის გადასაწყვეტად გასათვალისწინებელია ორი გარემოება: ა. მოდავე მხარეები წინასწარ შეთანხმდნენ პირგასამტეხლოზე, როგორც ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საშუალებაზე, რაც უპირობოდ გულისხმობს ხელშეკრულების დარღვევისას პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას. ბ. თავად სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები დაარღვია. ამდენად, პირგასამტეხლოს ოდენობა უშუალოდ მხარეთა შორის გაფორმებული წერილობითი ხელშეკრულებით უნდა განსაზღვრულიყო, რის გამოც მისი შემცირების საფუძველი არ არსებობს.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

14.1. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ ისინი სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

14.2. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

14.3. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხემ (გამყიდველმა) დროულად ვერ უზრუნველყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული 181 130 ლარის ღირებულების საქონლის მიწოდება, რის გამოც ვადაგადაცილებამ 23 დღე შეადგინა და გამყიდველმა მყიდველს 8 331.98 ლარის პირგასამტეხლოს გადახდა მოსთხოვა.

14.4. მოცემულ შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძვლიანობა სსკ-ის 477.1 (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი) და 417-418-ე (პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის; ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ, თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება, აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა ამ კოდექსის 625-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

14.5. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პოზიციას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან ხელშეკრულების კონტრაჰენტებმა პირგასამტეხლო თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში შეათანხმეს, ამიტომ იგი არ უნდა შემცირდეს. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა, კერძოდ, საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობით პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ ნების თავისუფალი გამოვლენის გზით მიღწეული შეთანხმებაა, იგი არ წარმოადგენს მხარეთა აბსოლუტურ უფლებას და კვალიფიციური შედავების პირობებში, სასამართლო უფლებამოსილია, შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან მიმართებით. სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოსათვის დაკისრებული ერთგვარი საჯარო წესრიგის უზრუნველმყოფი ვალდებულება (იხ. სუსგ-ები: Nას-708-678-2016, 27 იანვარი, 2017 წელი; №ას-1199-1127-2015, 13 აპრილი, 2016 წელი; №ას-222-209-2015, 06 მაისი, 2015 წელი) . ამდენად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, მართალია, პირგასამტეხლოს განსაზღვრა მხარეთა უფლებაა და აღნიშნული კუთხით მოქმედებს სახელშეკრულებო ურთიერთობებში დამკვიდრებული მხარეთა ნების ავტონომიის პრინციპი, მაგრამ სსსკ-ის 420-ე მუხლი (სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო) სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო.

14.6. პალატის შეფასებით, განსახილველ დავაზე 8 331.98 ლარის ოდენობით პირგასამტეხლოს დაწესება არაგონივრულია, გამომდინარე ვალდებულების დარღვევის შინაარსიიდან, დარღვევის ხარისხიდან და დარღვევით გამოწვეული სამართლებრივი შედეგებიდან. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზიას პირგასამტეხლოს შემცირების მიზანშეუწონლობის ნაწილში არ გააჩნია სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი.

14.7. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ: №ას-764-732-2016, 2016 წლის 16 დეკემბრის განჩინება; №ას-752-720-2016, 25.11.2016, 2014 წლის 10 აპრილის №ას-23-23-2014 განჩინება; 2014 წლის 16 მაისის №ას-1200-1145-2013 განჩინება; 2015 წლის 19 მარტის №ას-48-43-2015 განჩინება; 2012 წლის 28 დეკემბრის №ას-1560-1463-2012 განჩინება, №ას-800-756-2015, 22 სექტემბერი, 2015 წელი).

14.8. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

16. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ.ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ.ალავიძე

ე. გასიტაშვილი