საქმე №ას-591-2019 15 მაისი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი, მოწინააღმდე მხარე _ ნ.ბ-ყ–ი (მოპასუხე)

კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე _ ა.ზ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 თებერვლის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა: 1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

2. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ა.ზ–მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, მეორე კასატორი ან კრედიტორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.ბ-ყ–ის (შემდგომში _ მოპასუხე, მეორე აპელანტი, პირველი კასატორი ან მოვალე) მიმართ მოპასუხისათვის 200 000 აშშ დოლარისა და 2013 წლის 10 იანვრიდან თანხის სრულად დაფარვამდე გადაუხდელი თანხის წლიური 10%-ის დაკისრების მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: ფ.გ–მა, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, მოპასუხეს სხვადასხვა დროს სხვადასხვა პირების მეშვეობით გადაურიცხა 200 000 აშშ დოლარი. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ეს თანხა გადარიცხულია, მაგრამ არ არის ამხანაგობაში შეტანილი, როგორც ვარაუდობდა ფ.გ–ი. სასამართლომ მიუთითა, რომ გადარიცხვის მიუხედავად, არ დგინდება თანხის მიზნობრიობა. სააპელაციო სასამართლომ უარი თქვა თანხის მოპასუხისათვის დაკისრებაზე, რადგან დავის საფუძველი იყო ამხანაგობაში შენატანის უკან დაბრუნება, იმ მოტივით, რომ ამხანაგობა დაიშალა, სასამართლომ კი თანხა ამხანაგობაში შეტანილად არ ჩათვალა. მოცემული სარჩელის შემთხვევაში დავის საფუძველი არის სხვა, კერძოდ, თანხების გადარიცხვა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე. თანხის გადარიცხვის ფაქტი დასტურდება უდავოდ. ფ.გ–მა მოსარჩელეს მოთხოვნა დაუთმო ორჯერ: ერთხელ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს, ყველა იმ უფლება-მოვალეობაზე, რომელიც ეხებოდა ამხანაგობა „ლ. 2007-ს“, რადგან დავა შეეხებოდა ამხანაგობას, ხოლო მეორედ მოთხოვნა ფ.გ–მა მოსარჩელეს დაუთმო სრულად ნ.ბ-ყ–ის მიმართ 2015 წლის 5 ნოემბერს.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხველი/განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. შესაგებლის თანახმად, ფ.გ–მა მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში სხვადასხვა პირის საშუალებით გადასცა თანხები მოპასუხეს, საერთო ჯამში 180 000 და არა 200 000 აშშ დოლარის ოდენობით. თბილისის საქალაქო სასამართლომ, ასევე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 180 000 აშშ დოლარი ნ.ბ-ყ–ისათვის არ იყო გადარიცხული გ. 2007-თან“ დაკავშირებული სახელშეკრულებო ურთიერთობების ფარგლებში, თუმცა, სასამართლოს არ დაუდგენია თანხის საფუძვლის გარეშე გადაცემა. მოპასუხისათვის თანხის გადაცემას გააჩნდა სამართლებრივი საფუძველი: ფ.გ–სა და მოპასუხეს შორის არსებობდა ზეპირი ფორმით დადებული ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ფ.გ–ი ვალდებული იყო, თანხის გადახდის სანაცვლოდ, აეშენებინა და მოპასუხისათვის საკუთრებაში გადაეცა უძრავი ქონება ამხანაგობა „ი. 26-ში“. ამხანაგობა დაფუძნდა 1990 წელს, რა დროსაც მოპასუხის მიერ დაკავებული თანამდებობიდან გამომდინარე, მის ინტერესებში არ შედიოდა სახელშეკრულებო ურთიერთობაში თავისი სახელით შესვლა. ამხანაგობასთან ხელშეკრულება გააფორმა ნ.ბ-ყ–ის რძლის მამამ, გ.ბ–მა. მის სახელზე ამხანაგობის მიერ გაიცა დოკუმენტი, რითიც დასტურდებოდა, რომ შენატანი ამხანაგობაში სრულად იყო შეტანილი. შენატანები რეალურად განხორციელებული იყო მოპასუხის მიერ. „ი. 26-მა“ დროულად ვერ შეძლო ბინის აშენება, რის გამოც მოპასუხემ ფ.გ–ს მოსთხოვა თანხის უკან დაბრუნება, რაც მან განახორციელა ნაწილ-ნაწილ. სწორედ ეს თანხაა მიღებული 180 000 აშშ დოლარის ოდენობით. მოპასუხემ მიუთითა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზეც, კერძოდ, ფ.გ–ის მიერ თანხის გადაცემა განხორციელდა 2005-2006 წლებში, სარჩელი შესაბამისი საფუძვლით აღძრულია 2016 წლის 10 ივნისს. მართალია, სხვა საფუძვლით იმავე თანხაზე მხარეთა შორის არსებობდა დავა, მაგრამ მხოლოდ წინამდებარე სარჩელით მოითხოვა მოსარჩელემ უსაფუძვლო გამდიდრებით თანხის დაბრუნება. შესაბამისად, გასულია არა მხოლოდ სახელშეკრულებო მოთხოვნის სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, არამედ საერთო ათწლიანი ვადაც.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების/დამატებითი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 30 000 აშშ დოლარის გადახდა;

3.2. ამავე სასამართლოს 2018 წლის 3 იანვრის დამატებითი გადაწყვეტილებით კი, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ასევე დაეკისრა 30 000 აშ დოლარის წლიური 10%-ის გადახდა 2016 წლის 10 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება/დამატებითი გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, პირველმა აპელანტმა (მოსარჩელე) მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, მეორე აპელანტმა (მოპასუხე) _ სარჩელის უარყოფა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები უარყოფილ იქნა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და დამატებითი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, პირველმა კასატორმა (მოპასუხე) მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა, ხოლო მეორე კასატორმა (მოსარჩელე) _ სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრების საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ ისინი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების დასაბუთება:

1.1. საკასაციო პრეტენზიების მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები:

საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს კონდიქციური მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა, მოთხოვნის მოცულობა და მისი იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა წარმოადგენს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო წინამდებარე განჩინებით კასატორთა შედავებების ფარგლებში სწორედ ზემოხსენებული გარემოებების არსებობას შეამოწმებს.

1.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ:

საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) სავალდებულო ძალა გააჩნია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა წინააღმდეგაც საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. სააპელაციო პალატის დასკვნით:

1.2.1. 2015 წლის 4 მაისს ფ.გ–სა და ა.ზ–ს შორის გაფორმდა მოთხოვნის უფლების დათმობის ხელშეკრულება (დამოწმებული ნოტარიუსის ნ.ხ–ას მიერ, სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი 151219560, 151261527), რომლის მიხედვით, ფ.გ–მა ა.ზ–ს დაუთმო მოთხოვნის უფლება სრულად, რაც მას გააჩნია ნ.ბი-ყ–ის მიმართ. ფ.გ–ის მიერ დათმობილი მოთხოვნის უფლება გამოიხატება ნ.ბ-ყ–ისათვის გადაცემული 200 000 აშშ დოლარით და მასზე დარიცხული სარგებლით;

1.2.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით ნ.ბ-ყ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოსარჩელე ნ.ბი-ყ–ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა (აღუდგა საკუთრების უფლება) ქ.თბილისში, ..... და ......ქუჩების გადაკვეთაზე ((ნაკვ. 28/1) მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი - .....) მდებარე უძრავი ნივთი. ა.ზ–ს ნ.ბი-ყ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა ქირის სახით არსებული დავალიანების - 5 667 აშშ დოლარის გადახდა. ა.ზ–ს უარი ეთქვა შეგეგებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით ა.ზ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო, შესაბამისად, ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ფ.გ–სა და ნ.ბი-ყ–ს შორის 2007 წლის 4 ივლისს გაფორმდა მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის თაობაზე ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობა) „ლ. 2007-ის“ შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულების თანახმად, ნ.ბი-ყ–ის საკუთრებაში არსებული 578 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი (მდებარე: ქ. თბილისი, ..... და ..... ქუჩების კვეთაზე, საკადასტრო კოდი №.....) გადაეცემა ამხანაგობას მრავალსართულიანი საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად. ხელშეკრულების მიხედვით, ნ.ბ.-ყ–ი წარმოადგენს „მესაკუთრეს“; ფ.გ–ი წარმოადგენს „ინვესტორს“, რომელიც საკუთარი ან მოზიდული სახსრებით უზრუნველყოფს საცხოვრებელი სახლის აშენებას.

ამავე დავის ფარგლებში დადგინდა, რომ 2005-2006 წლებში ფ.გ–ის მიერ ნ.ბი-ყ–ისათვის გადახდილი თანხა არ წარმოადგენდა ფ.გ–ის მიერ ამხანაგობა „ლ. 2007-ში“ განხორციელებულ შენატანს, ვინაიდან ამხანაგობა დაფუძნდა 2007 წელს. აღნიშნული საფუძვლით ა.ზ–ს უარი ეთქვა შეგეგებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, რომლითაც იგი ითხოვდა 320 000 აშშ დოლარის, მათ შორის 200 000 აშშ დოლარის როგორც ამხანაგობა „ლ. 2007-ში“ განხორციელებული შენატანის დაკისრებას ნ.ბი-ყ–ისათვის;

1.2.3. ა.ზ–მა ნ.ბი-ყ–ის მიმართ 2015 წლის 30 დეკემბერს შეიტანა სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლოში უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოპასუხისათვის 200 000 აშშ დოლარის და გადაწყვეტილების აღსრულებამდე გადაუხდელი თანხის წლიური 10%-ის გადახდის დაკისრების მოთხოვნით. 2015 წლის 31 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინებით ა.ზ–ს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე;

1.2.4. ფ.გ–ს ნ.ბი-ყ–ის სასარგებლოდ გადახდილი აქვს 183 000 აშშ დოლარი. მოსარჩელის განმარტებით ნ.ბი-ყ–ისათვის ფ.გ–ს გადახდილი აქვს 200 000 აშშ დოლარი, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. მოსარჩელეს საქმეში წარმოდგენილი აქვს 2005-2006 წლებით დათარიღებული სალაროს შემოსავლისა და გასავლის ორდერები. მოპასუხე არ ხდის სადავოდ იმ ფაქტს, რომ მან ფ.გ–ისაგან მიიღო 183 000 აშშ დოლარი, თუმცა ის არ ეთანხმება 200 000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტს. ამასთან, მხარეები არ დავობენ, რომ ფ.გ–ის მიერ თანხის გადარიცხვა ხდებოდა მესამე პირების მონაწილეობით, მათი საბანკო ანგარიშების გამოყენებით, რის შემდეგაც ნ.ბი-ყ–ი იღებდა გადარიცხულ თანხებს. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი შემოსავლის ორდერებითა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დგინდება, რომ:

- 2005 წლის 29 ნოემბერს ფ.გ–ის დაცვის წევრის გ.ი–ის მიერ ნ.ბ-ყ–ის მძღოლის ზ.მ–ის ანგარიშზე შეტანილი იქნა 108 800 აშშ დოლარი, გადახდის მიზნობრიობა ქვითარში მითითებული არ არის;

- 2005 წლის 28 დეკემბერს მ.გ–ის მიერ 40 000 აშშ დოლარი შეტანილი იქნა ნ.ბ-ყ–ის ოჯახის დამხმარის, ლ.გ–ას ანგარიშზე, გადახდის მიზნობრიობა ქვითარში მითითებული არ არის;

- 2005 წლის 30 ნოემბერს ფ.გ–ის დაცვის წევრის გ.ი–ის მიერ ნ.ბი-ყ–ის მძღოლის ზ.მ–ის ანგარიშზე შეტანილი იქნა 1 200 აშშ, გადახდის მიზნობრიობა ქვითარში მითითებული არ არის;

- 2006 წლის 2 თებერვალს ფ.გ–ის დაცვის წევრის გ.ი–ის მიერ ნ.ბ-ყ–ის მძღოლის ზ.მ–ის ანგარიშზე შეტანილი იქნა 10 000 აშშ დოლარი, გადახდის მიზნობრიობა ქვითარში მითითებული არ არის;

- 2006 წლის 18 იანვარს ფ.გ–ის დაცვის წევრის გ.ი–ის მიერ ნ.ბი-ყ–ის ოჯახის დამხმარის, ლ.გ–ას ანგარიშზე შეტანილი იქნა 20 000 აშშ დოლარი, გადახდის მიზნობრიობა ქვითარში მითითებული არ არის.

მოცემული თანხები ჯამში შეადგენს 180 000 აშშ დოლარს.

მოპასუხე დაეთანხმა ნ.ბი-ყ–ის მიერ 183 000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტს. სალაროს შემოსავლის ორდერებში მითითებული თანხების გარდა მოპასუხემ დაადასტურა 3 000 აშშ დოლარის მიღების ფაქტი, რომელიც გადაეცა ფ.გ–ისგან ე.შ–ის მეშვეობით, თუმცა თანხის გადაცემის ზუსტი თარიღი არ მიუთითებია.

17 000 აშშ დოლარის ფ.გ–ის მხრიდან მოპასუხის მიერ მიღების ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენა მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო;

1.2.5. მოპასუხემ ვერ წარადგინა სარწმუნო მტკიცებულებები, რომელთა ანალიზით დადგინდებოდა ნ.ბი-ყ–სა და ფ.გ–ს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა, რომლის შესაბამისად ნ.ბი-ყ–ი, როგორც კრედიტორი, უფლებამოსილი იყო მიეღო ფ.გ–ისაგან ზემოაღნიშნული შესრულება (მოპასუხემ მიუთითა 1994 წლის 20 აპრილს ქ.თბილისის საბურთალოს რაიონის ამხანაგობა „ი.ს-26-ის“ თავმჯდომარე ნ.ბ–ას მიერ გაცემულ ცნობაზე; 1989 წლის 21 სექტემბერს ორჯონიკიძის რ-ის სოცბანკის მიერ გაცემულ უწყებაზე ქ.კ–ძის, როგორც ამხანაგობის წევრის საპაიო შესატანის _ 9 500 მანეთის შეტანის თაობაზე; მოწმე გ.მ–სა და ე.შ–ის ჩვენებებზე, თუმცა, 1994 წლის 20 აპრილს „ი. 26-ის“ თავმჯდომარის მიერ გაცემული ცნობით არ დასტურდება ნ.ბი-ყ–ის მიერ ამხანაგობა „ი. 26-ში“ ბინის შეძენის მიზნით თანხის შეტანის ფაქტი. აღნიშნული ცნობის მიხედვით, გ.ა.ბ–ს ამხანაგობაში შეტანილი აქვს 380 000 რუსული მანეთი და 200 000 000 კუპონი. აღნიშნულ ცნობას ხელს აწერს ამხანაგობა „ი.-26-ის“ თავმჯდომარე ნ.ბ–ა. ცნობით არ დგინდება არც ფ.გ–ის და არც ნ.ბი-ყ–ის სამართლებრივი კავშირი ამხანაგობა „ი. 26-თან“. ამასთან, გ.ბ–ისა და მოპასუხის ნათესაური კავშირის დადგენაც კი, თავისთავად ვერ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ თანხა, რაც ცნობის მიხედვით ბ–ის მიერ ამხანაგობაშია შეტანილი, ფაქტობრივად გადაიხადა ნ.ბი-ყ–მა და რომ აღნიშნული თანხა შეადგენს 180 000 აშშ დოლარს. ამ ცნობით არ დგინდება ასევე, რომ აღნიშნული თანხის დაბრუნებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენდა ფ.გ–ი. რაც შეეხება 1989 წლის 21 სექტემბერს ორჯონიკიძის რ-ის სოცბანკის მიერ გაცემულ უწყებას, აღნიშნულით დგინდება ქ.კ–ძის ამხანაგობის წევრის საპაიო შესატანის 9 500 მანეთის შეტანის ფაქტი; სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული მტკიცებულებით შეუძლებელია მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების _ ფ.გ–სა და ნ.ბი-ყ–ს შორის 1990-იან წლებში სახელშეკრულებო ურთიერთობის დადასტურება; მოპასუხის შუამდგომლობის საფუძველზე წინამდებარე საქმის განხილვისას დაკითხული იქნა ორი მოწმე: ე.შ–ი და გ.მ–. სასამართლო სხდომაზე დაკითხულმა გ.მ–მა, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება ვერ შეძლო. რაც შეეხება აღნიშნული მოწმის ჩვენებას საგამოძიებო ორგანოებში, წინამდებარე საქმის განხილვისას მოწმემ არ დაადასტურა ის გარემოებები, რაც მისი დაკითხვის 2014 წლის 21 მაისის ოქმშია ასახული. სასამართლო სხდომაზე დისტანციურად დაკითხულმა ე.შ–მა მიუთითა, რომ 1990-იან წლებში მოპასუხე იშენებდა ბინას „ი. 26-ში“, მშენებლობას ხელმძღვანელობდა ფ.გ–ი. 2005 წელს კი, ფ.გ–ის მიერ გადაცემული თანხა 3 000 აშშ დოლარი, რაც ასაშენებელი ბინის საფასურის ნაწილს წარმოადგენდა, ე.შ–მა მიუტანა სახლში და გადასცა ნ.ბი-ყ–ს);

1.2.6. საქმეში არ არის წარმოდგენილი მასალები იმის შესახებ, თუ როდის მიიღო ფ.გ–ის მიერ გადახდილი თანხები ნ.ბი-ყ–მა. წარმოდგენილი ორდერებით დგინდება მხოლოდ თანხის გადარიცხვის ფაქტები და შესაბამისად, თარიღები. ამ თვალსაზრისით დგინდება, რომ ფ.გ–ის მიერ გადარიცხულია:

- 2005 წლის 29 ნოემბერს - 108 800 აშშ დოლარი;

- 2005 წლის 30 ნოემბერს - 1 200 აშშ დოლარი;

- 2005 წლის 28 დეკემბერს - 40 000 აშშ დოლარი;

- 2005 წელს - 3 000 აშშ დოლარი;

- 2006 წლის 02 თებერვალს - 10 000 აშშ დოლარი;

- 2006 წლის 18 იანვარს - 20 000 აშშ დოლარი.

სარჩელი თავდაპირველად 2015 წლის 30 დეკემბერს აღიძრა, თუმცა, 2015 წლის 31 დეკემბრის განჩინებით სასამართლომ უარი უთხრა მოსარჩელეს სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე. წინამდებარე სარჩელი კი აღძრულია 2016 წლის 10 ივნისს _ ექვს თვის ვადაში.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

1.3.1. საკასაციო სასამართლო უარყოფს მხარეთა პრეტენზიებს და მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ ემყარება კანონის დარღვევას, შესაბამისად, არ არსებობს მისი გაუქმების წინაპირობები.

1.3.2. საკასაციო სასამართლო უპირველესად მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე, სარჩელის ფორმალურ დასაბუთებულობასა და მოპასუხის შედავების არსებითობაზე გაამახვილებს ყურადღებას. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის საგანს წარმოადგენს თანხის დაკისრება, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელე მიუთითებს მოპასუხისათვის მატერიალური სახსრების სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გადაცემაზე. ამ მოცემულობაში საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ მოთხოვნის წარმატებულობა კონდიქციური ნორმების ფარგლებში უნდა შემოწმდეს.

1.3.3. სამოქალაქო კოდექსის 976.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. მოხმობილი ნორმიდან გამომდინარე, უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით დაბრუნებას ექვემდებარება ის სიკეთე, რაც ვითომ-კრედიტორს გადაეცა, თუმცა: ა) გადაცემა ბათილი გარიგების საფუძველზე განხორციელდა; ბ) ვალდებულება არ წარმოშობილა; გ) ვალდებულება შემდგომში შეწყდა. სამივე შემთხვევას საერთო აქვს ის, რომ გადაცემას არ გააჩნია საფუძველი, შესაბამისად, სამართლებრივ სიკეთეთა ამგვარი გადანაცვლება იწვევს ე.წ ვითომ-კრედიტორის გამდიდრებას სხვა პირის ქონების შემცირების ხარჯზე, აქედან გამომდინარე, სამართლებრივი წონასწორობის აღდგენა დასაშვებია ამგვარი განკარგვის უკუქცევის შედეგად. გარდა ამისა, მოსარჩელე მოითხოვს გადაცემული თანხის დაბრუნებამდე მისი წლიური 10%-ის მოპასუხისათვის დაკისრებას. ამ მოთხოვნის საფუძვლიანობა უნდა შემოწმდეს სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ფარგელებში, რომლის თანახმადაც, თუ მიმღები არ იღებს სარგებელს, რომელიც მას შეეძლო მიეღო მეურნეობის სათანადოდ გაძღოლის შედეგად, მაშინ ანაზღაურების მოვალეობა ეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ მას ბრალი მიუძღვის. ფულად ვალზე გადახდილ უნდა იქნეს პროცენტი. საგნიდან მიღებული შემოსავალი უნდა დაბრუნდეს. კონდიქციური მოთხოვნის მარეგულირებელი ხსენებული ნორმა განსაკუთრებით უსვამს ხაზს ფულის დაბრუნების საკითხს და ადგენს, რომ ქონებრივი წინასწორობის აღდგენისათვის ვითომ კრედიტორმა ასევე უნდა გადაიხადოს პროცენტი. ამგვარი დანაწესი, როგორც ნორმის სიტყვასიტყვითი, ისე _ მთლიანი შინაარსის განმარტებიდან გამომდინარეობს, კერძოდ, თუკი არაფულადი მოთხოვნის შემთხვევაში დასაბრუნებელი ნივთის სათანადო სამეურნეო გამოყენების შედეგად შესაძლებელია შემოსავლის მიღება და ეს მტკიცებას ექვემდებარება, ფულადი მოთხოვნის შემთხვევაში კანონმდებლის პოზიცია თავად ფულის, როგორც საკუთრების ობიექტის მოგებაუნარიანობითაა ნაკარახევი. ფული სამოქალაქო მიმოქცევის იმგვარი ობიექტია, რომელიც, როგორც გასესხების, ისე _ დეპოზიტზე განთავსების შედეგად გარკვეულ მოგებას იძლევა, შესაბამისად, ფულის მეშვეობით სარგებლის მიღების თეორიული შესაძლებლობა მტკიცებას არ ექვემდებარება, არამედ _ შეფასების საგნად შეიძლება მხოლოდ გონივრული საპროცენტო განაკვეთი იქცეს. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ფორმალური თვალსაზრისით სარჩელი გამართულია, კერძოდ, მასში გადმოცემულია იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელი სამართლებრივი წინაპირობები.

1.3.4. რაც შეეხება შესაგებლის არსებითობას, აღნიშნული მნიშვნელოვანია სადავო და უდავო ფაქტების განსაზღვრის, ასევე, მტკიცების ტვირთის განაწილების თვალსაზრისით. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ კვალიფიციური შედავება წარმოადგინა, რომლის ფარგლებშიც მან თანხის ნაწილის მიღების ფაქტი ნაწილობრივ დაადასტურა, თუმცა, სასამართლოს მოვლენათა განვითარების განსხვავებული ახსნა შესთავაზა. მან მიუთითა თანხის სამართლებრივი საფუძვლით გადაცემაზე. ამდენად, უპირველესად უნდა ითქვას, რომ 183 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის გადაცემა უდავოა, მტკიცების საგანში შედის 17 000 აშშ დოლარის გადაცემის ფაქტი, ასევე, გადაცემის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად გაანაწილეს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, რამდენადაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, სწორედ მოსარჩელეს ეკისრებოდა 17 000 აშშ დოლარის მოპასუხისათვის გადაცემის მტკიცების ვალდებულება. ამ მხრივ მან სარწმუნო და განკუთვნადი მტკიცებულებები ვერ წარადგინა, ხოლო, საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას. რაც შეეხება თანხის სამართლებრივი საფუძვლით გადაცემას, ვინაიდან კვალიფიციური შედავების ავტორი მოპასუხეა, სწორედ ისაა ვალდებული, დაადასტუროს შესრულების საფუძვლის არსებობის ფაქტი. ამ მხრივ სააპელაციო პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, თუმცა მათი ინდივიდუალური და ერთობლივი შეფასება მართლაც არ უქმნის სასამართლოს შიანაგან რწმენას, რომ შესრულებას გააჩნდა საფუძველი _ მოპასუხე გავიდა ამხანაგობის ხელშეკრულებიდან და მას ამხანაგობამ დაუბრუნა შენატანი. ამ გარემოების დამადასტურებელი არც პირდაპირი მტკიცებულებები არ არსებობს და არც რაიმე ირიბი მტკიცებულებით ან მოწმეთა ჩვენებებით არ დგინდება შესაგებელში განვითარებული მსჯელობის ნამდვილობა. რაც შეეხება საკასაციო პრეტენზიას, ამ თვალსაზრისით მხარე შემოიფარგლება სასამართლოს დასკვნების კრიტიკით და კვლავ ცდილობს ლოგიკური კავშირი დაამყაროს იმ მტკიცებულებებს შორის, რომლებიც ერთმნიშვნელოვანი დასკვნების გამოტანის საფუძველს არ იძლევა. ამდენად, პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების შეფასებებეს იმის თაობაზე, რომ მოპასუხისათვის 183 000 აშშ დოლარის უსაფუძვლოდ გადაცემის ფაქტი საქმის მასალებით დადგენილია.

1.3.5. შესაგებლის არსებით მხარეზე მსჯელობისას საკასაციო პალატა შეჩერდება მოპასუხის იმ შედავებაზე, რომელიც აფერხებს მოთხოვნას. მოპასუხე აპელირებს იმ საკითხზე, რომ სარჩელი ხანდაზმულია. მართალია, მოპასუხე მიუთითებს სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ვადაზე, თუმცა, აღნიშნული მოთხოვნის იძულებით განხორციელების საკითხთან მიმართებით ვერ იქნება დამაბრკოლებელი, რამეთუ ხანდაზმულობაზე მითითება საპროცესო თავდაცვის საშუალებაა, ხოლო სამართლის ნორმის შეფარდება სასამართლოს კომპეტენცია. თავად შედავება არსებითია იმდენად, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ ვალდებული პირი უფლებამოსილია უარი თქვას მოქმედების შესრულებაზე. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აქვს ხაზი გასმული მოთხოვნის იძულებით განხორციელების ვადის საკითხზე. ამგვარი ვადების არსებობა განპირობებულია სამართლებრივი სტაბილურობით, მხარეთა მიერ პოზიციების წარდგენის თანაბარი შესაძლებლობითა და მტკიცებულებათა განადგურების თავიდან აცილებით.

1.3.6. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ განსახილველ დავაში კონდიქციური მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ საერთო 10-წლიან ვადაში უნდა შემოწმდეს. ამ მხრივ გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის სწორად განსაზღვრას _ სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, მოცემულ შემთხვევაში, უნდა დადგინდეს ის ობიექტური მომენტი, როდესაც კრედიტორისათვის გახდა ცნობილი უფლების დარღვევის შესახებ. კანონი ითვალისწინებს სუბიექტურ და ობიექტურ მომენტს, თუმცა, როგორც წესი, სუბიექტური ფაქტორი მხოლოდ მაშინაა განმსაზღვრელი, როდესაც შეუძლებელია დადგინდეს ობიექტური წინაპირობა. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოთხოვნის წარმოშობის თაობაზე კრედიტორისათვის ცნობილი გახდა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე თანხის გადაცემის დროიდან. თანხის დაკისრების თაობაზე სარჩელი თავდაპირველად აღიძრა 2015 წლის 30 დეკემბერს (სარჩელის მიღებაზე მხარეს ეთქვა უარი 31.12.2015წ. განჩინებით, თუმცა, მან ამავე თანხის დაკისრების მოთხოვნით სასამართლოს განმეორებით 6 თვის ვადაში მიმართა), სამოქალაქო კოდექსის 138-ე-140-ე მუხლების შესაბამისად, ამ დროიდან შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის დენა. ამ მხრივ ვერ იქნება გაზიარებული მოპასუხის მსჯელობა თავდაპირველი და შემდგომ აღძრული სარჩელების არაიდენტურობაზე, რამდენადაც ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა არა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის, არამედ დავის საგნისა და ფაქტობრივი საფუძვლის იგივეობა. მოსარჩელე თვლის, რომ ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა უფრო ადრე, რადგანაც მან თავდაპირველად საგამოძიებო ორგანოს მიმართა. საკასაციო პალატა არ იზიარებს ხსენებულ გარემოებას, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის მიზნებისათვის ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია უფლებამოსილი ორგანოსათვის მიმართვა. კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის გამოძიების ორგანო არ წარმოადგენს უფლებამოსილს, შესაბამისად, ამ კუთხით მისი პრეტენზია უსაფუძვლოა (პრაქტიკის თვალსაზრისით იხ. სუსგ [დიდი პალატა] №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი).

1.3.7. ამდენად, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ 2005 წლის 29 ნოემბერს, 30 ნოემბერს, 28 დეკემბერს შესრულებული გადარიცხვების, ასევე, 2005 წელს გადაცემული 3 000 აშშ დოლარის დაბრუნების მოთხოვნა ხანდაზმულია და არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას, ხოლო 2006 წლის 18 იანვარსა და 2 თებერვალს შესრულებული გადარიცხვების დაბრუნება სწორად დაეკისრა ვითომ-კრედიტორს.

1.3.8. რაც შეეხება პროცენტის ანაზღაურების საკითხს, მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა საფუძვლიანად მიიჩნიეს მისი წლიური 10%-ით განსაზღვრა, ამ მხრივ დასაბუთებული შედავება არ არის წარმოდგენილი, ამასთანავე, ვინაიდან დადგინდა კონდიქციური მოთხოვნის წინაპირობები, ხოლო დასაბრუნებელი ობიექტი ფულადი თანხაა, სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ფარგლებში, არახანდაზმული მოთხოვნის წლიური 10%-ის დაკისრება წარმატებულია. აქვე პალატა აღნიშნავს, რომ მსგავსად თავდაპირველი მოთხოვნისა, ვინაიდან პროცენტის დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ასევე კანონისმიერი ვალდებულება წარმოადგენს, მისი საფუძვლიანობაც 10-წლიან ვადაში უნდა შემოწმდეს თითოეულ ფულად გადარიცხვაზე ინდივიდუალურად.

1.3.9. რაც შეეხება პირველი კასატორის პრეტენზიას პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ პროცესის ხარჯების განაწილების სისწორესთან დაკავშირებით, პალატა მას შეფასების გარეშე ტოვებს, რამდენადაც მხარეს არ მიუთითებია თუ რა დარღვევას ემყარება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან პროცესის ხარჯების განაწილება (საქალაქო სასამართლომ მოპასუხეს, დაკმაყოფილებული მოთხოვნის შესაბამისად, დააკისრა გადახდილი ბაჟიდან 450 ლარის, ასევე, იურიდიული მომსახურების ხარჯის _ 3 264 ლარის გადახდა).

1.4. გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვების პროცესუალური დასაბუთება:

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, საკასაციო საჩივრები კი, არ შეიცავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ დასაბუთებულ შედავებას, რის გამოც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის შესაბამისად, პალატა უცვლელად ტოვებს მას.

2. პროცესის ხარჯები:

ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საკასაციო საჩივრები, არ არსებობს პროცესის ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები, ამასთან, საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 55-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ბი-ყ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. ა.ზ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 20 თებერვლის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი