საქმე №ას-250-2019 31 ივლისი, 2020 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ს.ს.გ.დ–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა.შ–ძე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – კომპენსაციის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
1.1. ა.შ–ძემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე ან მესაკუთრე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს.ს.გ.დ–ის (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე, კასატორი, დეპარტამენტი ან ექსპროპრიატორი) მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელისათვის გადახდილ საკომპენსაციო თანხასა და ექსპერტის მიერ დადგენილ თანხას შორის სხვაობის, კერძოდ, ქ.ქუთაისში, ..... ნაკვეთზე 13 000 ლარის, ხოლო, ქ.ქუთაისში, ...... ქ#23ბ-ში #2 ნაკვეთზე _ 13 600 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება.
1.1.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2014 წლის აგვისტოში მოპასუხემ მოსარჩელეს მიმართა სახელმწიფო საჭიროებისთვის მის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების სახელმწიფო საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე. კერძოდ, ქ.ქუთაისში, ...... ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის ...... კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტზე არსებული გეგმის მიხედვით, განსაზღვრულ ტერიტორიაში მთლიანად მოექცა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები (...... ქ.23ა, ნაკვეთი 1, ს/კ #..... ფართობი: 260 კვ.მ და ...... ქ.23ბ, ნაკვეთი 2, ს/კ #....., ფართობი 272 კვ.მ). მასვე ეცნობა, რომ ერთი კვ.მ ფართის საკომპენსაციო თანხად, მოპასუხის შეფასებით, განსაზღვრული იყო 100 ლარი. მხარეთა შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები, რაც გამოწვეული იყო კომპენსაციის ოდენობაზე შეუთანხმებლობით. დეპარტამენტის წერილობითი პოზიცია მოსარჩელეს ეცნობა 2015 წლის 14 აპრილის წერილით. საპასუხო წერილს მესაკუთრემ დაურთო სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 24.04.2015წ. #002265815 დასკვნა, რომლის თანახმად, 1 კვ.მ მიწის ღირებულება შეადგენს 150 ლარს. მხარეთა შორის ვერ შედგა მოლაპარაკება. 2015 წლის 11 სექტემბრის განცხადებით დეპარტამენტმა მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭება ზემოაღნიშნულ მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებით, რაც ქუთაისის საქალაქო სასამართლომ 2015 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დააკმაყოფილა. 2015 წლის 4 ნოემბერს მოხდა მიწის ნაკვეთებზე სახელმწიფო საკუთრების რეგისტრაციის მოთხოვნა, ხოლო, 2015 წლის 12 ნოემბერს მესაკუთრის ანგარიშზე მოპასუხემ ჩარიცხა თანხა, რომლის ოდენობაც არ შეესაბამება მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ სრულ და სამართლიან საკომპენსაციო თანხას. მოსარჩელის განმარტებით, დარიცხული თანხის მიღება განაპირობა იმან, რომ იგი ეკუთვნოდა მოსარჩელეს, შესაბამისად, მან ეს თანხა, როგორც კომპენსაციის ნაწილი, ისე მიიღო, თუმცა, მაშინაც დააფიქსირა პოზიცია, რომ ჩარიცხული თანხის ოდენობა არ იყო მისაღები მისთვის.
2. მოპასუხის პოზიცია:
მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ ქ.ქუთაისში, ...... ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის ...... კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის ფარგლებში, მის გადაფარვაში მოხვდა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები (ს/კ #.... და #.....), რის თაობაზე მოსარჩელისათვის იყო ცნობილი 2014 წლის აგვისტოდან, როდესაც დაიწყო დეტალური აზომვითი სამუშაოების ჩატარება, აგრეთვე, საჯარო პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული ქონების მოსარგებლე პირების აღწერა და საჯარო შეხვედრები. გარდა ამისა, მოსარჩელეს ინფორმაცია მიეწოდა მიწის ნაკვეთების ინვენტარიზაცია-აღწერის განხორციელებისას, რომელი ინვენტარიზაციის აქტებიც მან ხელმოწერით დაადასტურა და გამოხატა თანხმობა აქტში დაფიქსირებული მონაცემების მიმართ. სახელმწიფოს მიერ ქ.ქუთაისის, ...... ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის ...... კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის დადგენილი წესით მიღების შემდეგ შედგა და დამუშავდა განსახლების სამოქმედო გეგმა, რომელიც შეადგინა შპს „ტ–მა“. გეგმა დამტკიცდა შესაბამის უწყებებთან შეთანხმების გზით. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკებების დაწყებამდე, საავტომობილო გზების დეპარტამენტმა „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, დამოუკიდებელ ექსპერტს _ აუდიტორულ ფირმა „ა–ს“ საკუთარი ხარჯით შეაფასებინა ქონება იმ მეთოდოლოგიითა და კრიტერიუმებით, რასაც ითვალისწინებდა სამოქმედო გეგმა და განისაზღვრა კომპენსაციის სახით მესაკუთრისთვის გადასაცემი საკომპენსაციო თანხის ოდენობა 26 000 ლარი და 27 200 ლარი, საერთო ჯამში - 53 200 ლარი. დასკვნის საპირისპიროდ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი - სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა არ ითვალისწინებდა განსახლების სამოქმედო გეგმით დამტკიცებულ სტანდარტებსა და მეთოდოლოგიას. პროექტის ორგანიზატორისა და დამფინანსებელის მიერ დადგენილი იყო კონკრეტული მეთოდოლოგია, რომლითაც უნდა ეხელმძღვანელა საექსპროპრიაციო ქონების შემფასებელს, ვინაიდან აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ქონების ჩამორთმევა სპეციფიკური პროცედურაა, ამასთან, მოპასუხე შეზღუდულია პროექტის ბიუჯეტით. მას მკაცრად განესაზღვრა შეფასების კრიტერიუმები, კერძოდ, ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენა უნდა მომხდარიყო და მოხდა 3 მეთოდით: დანახარჯების; შემოსავლებისა და შესადარისი გაყიდვების. გარდა იმისა, რომ არ არის აღნიშნული რა მეთოდიკითაა შედგენილი მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დასკვნა, მასში დადებულია საორიენტაციო ღირებულება გაყიდვების შედარების მიხედვით. მოპასუხე ასევე აპელირებს დასკვნაში არსებულ მითითებაზე, რომლის მიხედვითაც ფასი არ შეიძლება ჩაითვალოს გარანტიად იმისა, რომ შეფასებული ქონება გასხვისდება ზუსტად შეფასებული ღირებულების მიხედვით. მოპასუხის მიერ დადგენილი მეთოდოლოგია კი, მოწონებულ იქნა ეკონომიკის სამინისტროს მიერ. ...... ქუჩაზე უძრავი ქონების ფასზე გარკვეული ზემოქმედება სწორედ ქ.ქუთაისში, ...... ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის ...... კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის დაწყებამ მოახდინა. ეს ზეგავლენა უკვე არსებობდა საბაზრო ფასებზე 2015 წლის აპრილში, როდესაც მოსარჩელემ ჩაატარა ექსპერტიზა.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი უარყოფილ იქნა.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
მოცემული საქმე განხილულ იქნა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი (დაზუსტებული მოთხოვნა) დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 31 920 ლარის გადახდა.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ექსპროპრიატორმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების დასაბუთება:
1.1. საკასაციო პრეტენზიების მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები:
საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს ფიზიკური პირისათვის ექსპროპრიაციის წესით ჩამორთმეული ქონების საკომპენსაციოდ დამატებითი თანხის დაკისრების წინაპირობების არსებობა, საკომპენსაციო თანხის სამართლიანი ოდენობის განსაზღვრა და სააპელაციო განხილვის ეტაპზე დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის კანონიერება წარმოადგენს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას საკასაციო საჩივარში გამოთქმული პრეტენზიების შესაბამისად შეამოწმებს, კერძოდ:
- საკასაციო სასამართლოს მითითებათა საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო სასამართლომ, როგორც საქმეში წარმოდგენილი, ისე _ ახალი საექსპერტო კვლევის შეფასებისას დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები. მან დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 24 აგვისტოს #5005274318 დასკვნით განსაზღვრული საკომპენსაციო თანხა, ყოველგვარი განხილვა-შეფასების გარეშე, წარმოადგენს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით გათვალისწინებულ საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ, ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის იმ საბოლოო ოდენობას, რომლის გადახდაც უნდა მოხდეს მესაკუთრის სასარგებლოდ, ამდენად, სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე და 105-ე მუხლები;
- საგულისხმოა, რომ ახალი საექსპერტო დასკვნა იმავე ექსპერტის მიერაა შედგენილი ვინც მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დასკვნა შეადგინა. ორივე ეს დოკუმენტი გარკვეულწილად იდენტურია, შეცვლილია მხოლოდ შეფასების თარიღი და საკომპენსაციო თანხის ოდენობა, შეფასების მეთოდოლოგია და გამოკვლევის დასაბუთება არის ერთი და იგივე. გაურკვეველია რატომ ჩათვალა ექსპერტიზის დასკვნა დამაჯერებლად, როდესაც იმავე ექსპერტის მიერ შედგენილი გარკვეულწილად იდენტური დასკვნა არ გაიზიარა არც თბილისის საქალაქო სასამართლომ და არც საკასაციო სასამართლომ. თბილისის საქალაქო სასამართლომ, საქმეში არსებული მტკიცებულების სრულყოფილად შესწავლა-გამოკვლევის შემდგომ, გადაწყვეტილების მიღებისას გაიზიარა დეპარტამენტის განმარტება, მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულების (დასკვნა) უპირატესობის თაობაზე, სადაც დეტალურად არის აღწერილი მესაკუთრის ქონება, ექსპერტს შეფასებისას გამოყენებული აქვს როგორც საერთაშორისო, ასევე _ საქართველოში არსებული შეფასების მეთოდიკა. გათვალისწინებული აქვს დონორი ორგანიზაციების მითითება (დონორი ორგანიზაციების მიერ არის შემუშავებული საერთაშორისო სტანდარტების შეფასების მეთოდიკა, რომლითაც ხელმძღვანელობენ მათ მიერ დაფინანსებული პროექტების შეფასებისას) და მათთან ერთად გაიარა ყველა ის დეტალი რაც აუცილებელი იყო საკუთრების შეფასებისას. შპს „ა–ის“ მიერ შეფასების მეთოდიკაში დეტალურად არის მითითებული ყველა ის ინფორმაცია და მტკიცებულება რაც გამოყენებულია მიწის ნაკვეთის შეფასების დროს (წარმოდგენილია კონკრეტული ინფორმაცია საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან, სამაკლერო ფირმებიდან და ა.შ), ინფორმაცია მიწის ნაკვეთების შესახებ მოძიებულია პროექტის ზემოქმედების ზონის ფარგლებში და ყოველივე მოპოვებული ინფორმაციისა და მტკიცებულებების შეჯერების შემდეგ არის შეფასებული კონკრეტული მიწის ნაკვეთი. რაც შეეხება მესაკუთრის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებას, სასამართლომ გამოიკვლია იგი და გაიზიარა დეპარტამენტის მოსაზრება, რომ დასკვნაში არ იყო მითითებული არც კონკრეტული ინფორმაცია ან/და მტკიცებულება (საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან, სამაკლერო ფირმებიდან და ა.შ) თუ რაზე იყო დაფუძნებული დასკვნაში მითითებული მიწის ნაკვეთის ღირებულება, ასევე, არ არსებობდა ინფორმაცია, რომ მის მიერ გამოკვლეული შედარების ობიექტები მდებარეობდნენ იმ ზონაში, სადაც ხორციელდებოდა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურული პროექტი. ექსპერტი თავის დასკვნაში მიუთითებდა, რომ ღირებულების განსაზღვრისას გათვალისწინებული ჰქონდა იმ მიწის ნაკვეთის ღირებულებებიც, რომლებიც არ იყო რეალიზებული და რეალიზაციის მიზნით გაცხადებული იყო სხვადასხვა საინფორმაციო საშუალებებში. დასკვნაში არ იყო მითითებული აღნიშნული მიწის ნაკვეთები გაყიდული იყო თუ არა და თუ მოხდა მათი რეალიზაცია, რას წარმოადგენდა მათი ღირებულება და რამდენად შეესაბამებოდა განცხადებაში მითითებული ფასი რეალურად გადახდილ თანხას, ეჭვს იწვევს ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული ქონების ღირებულების შესაბამისობა რეალურ ფასთან. მხარეთა მიერ წარმოდგენილ დასკვნებთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მესაკუთრის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის შესწავლის შედეგად, იზიარებდა კასატორის (დეპარტამენტის) პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა არ შეიცავდა ფაქტებით გამყარებულ არგუმენტაციას და მას არ ახლდა დეტალური გაანგარიშება ან ინფორმაცია ანალოგების შესახებ, მასში არ იყო მითითებული ექსპროპრირებული ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისას კონკრეტულად რომელ ფაქტებს დაეყრდნო შემფასებელი, დასკვნაში არ იყო დაცული ინფორმაცია არცერთ ხელშეკრულებაზე გაყიდული ქონების შესახებ ან განცხადებაზე გასაყიდ ქონებასთან დაკავშირებით, რაც გაამყარებდა ექსპერტიზით განსაზღვრული თანხების სისწორეს. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნით სარწმუნოდ არ დასტურდებოდა ექსპროპრირებული უძრავი ქონების რეალური საბაზრო ღირებულება. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დეპარტამენტის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა უფრო სრულყოფილი იყო, რადგან მასში ასახული იყო კონკრეტული მონაცემები შესადარისი ანალოგების შესახებ, გამყარებული იყო კონკრეტული ფაქტებით, შეფასებისთვის გამოყენებული იყო როგორც ცალკეულ პირთა განცხადებები, ასევე, საჯარო რეესტრიდან ოფიციალურად მოპოვებული ინფორმაცია. თუმცა პალატამ იმ გარემოებაზეც მიუთითა, რომ აღნიშნული დასკვნით უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეფასებული იყო 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, ხოლო მოპასუხემ მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ კომპენსაცია შესთავაზა 2015 წლის აპრილში. სწორედ ამიტომ დაუბრუნა საკასაციო სასამართლომ საქმე ქვემდგომ სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
- სასამართლო სხდომაზე დეპარტამენტმა, ვინაიდან წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა იყო დაუსაბუთებელი და ვერ გაარკვია, თუ რა კონკრეტულ ფაქტებსა და არგუმენტებს ემყარებოდა დასკვნაში მითითებული საკომპენსაციო თანხა, შუამდგომლობა დააყენა ექსპერტის დაკითხვის თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, არ დააკმაყოფილა დეპარტამენტის შუამდგომლობა. სამაგიეროდ, ფაქტიურად აიძულა აპელანტი, გაეზარდა სასარჩელო მოთხოვნა, რითაც კიდევ ერთხელ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპები. სააპელაციო სასამართლომ გამოხატა აშკარა სუბიექტურობა. გარდა ამისა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი, რადგანაც სასამართლო გასცდა საკუთარ უფლებამოსილებას და მხარეს მიაკუთვნა ის, რისი მოთხოვნაც საქმის არსებითად განხილვამდე არ გააჩნდა. ამ მხრივ პალატამ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლი. სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებაში მიუთითებს, რომ მოსარჩელე სარჩელითა და სააპელაციო საჩივრით სადავოდ ხდიდა მოპასუხის მიერ განსაზღვრულ საკომპენსაციო თანხას და კომპენსაციის ოდენობის დადგენას ითხოვდა მის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე. თავად სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე, როგორც სარჩელით ასევე სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა დეპარტამენტისთვის 26 600 ლარის დაკისრებას მის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის შესაბამისად, ანუ მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ დეპარტამენტისთვის დამატებით 26 600 ლარის დაკისრების შემთხვევაში, მისთვის საკუთრების ჩამორთმევა განხორციელდებოდა სრული და სამართლიანი ანაზღაურების პირობით. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლო ფაქტიურად აიძულებს აპელანტს, რომ სააპელაციო სასამართლოში გაზარდოს სარჩელის ფასი და მოითხოვოს 31 920 ლარის დეპარტამენტისთვის დაკისრება ნაცვლად 26 600 ლარისა;
- სააპელაციო პალატამ ასევე არასწორად განმარტა „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის შესახებ“ საკართველოს კანონის მე-9 მუხლი, როდესაც აღნიშნა, რომ დეპარტამენტისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საკომპენსაციოდ 31 920 ლარის დაკისრების საკითხის ამგვარად გადაწყვეტა გამომდინარეობდა განსახილველი ნორმით სასამართლოსთვის მინიჭებული უფლებამოსილებიდან. კანონის მე-9 მუხლის ინტერპრეტაციისას სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა ნორმის მხოლოდ ნაწილით და არა მთელი შინაარსით, რომლის შესაბამისადაც სასამართლო კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნის, აგრეთვე მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე (რაც არ განუხორციელებია) მათი გამოკვლევის შედეგად და არა მხოლოდ შინაგანი რწმენით.
- სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა დეპარტამენტის მოთხოვნა საქმეზე ახალი მტკიცებულების (ექსპერტიზის დასკვნის) შესწავლის მიზნით, სასამართლო სხდომის გადადებასთან დაკავშირებით. დასკვნის სრულყოფილად შესწავლისა და ანალიზისათვის საჭიროა გარკვეული დრო და შესაბამისი კომპეტენციის მქონე პირის მოსაზრება დასკვნასთან დაკავშირებით. მით უმეტეს, როდესაც წარმოდგენილი დასკვნა არის ბუნდოვანი, არ ემყარება კონკრეტულ ფაქტებსა და არ არის არგუმენტირებული. შესაბამისად, 2018 წლის 20 დეკემბრის სასამართლო სხდომაზე დეპარტამენტმა სააპელაციო სასამართლოს მოსთხოვა სხდომის გადადება, ექსპერტიზის დასკვნის შესწავლისა და ანალიზის მიზნით. დეპარტამენტმა განმარტა, რომ მისთვის ცნობილი არ იყო ინფორმაცია, ექსპერტიზის დასკვნის სასამართლოში წარმოდგენის თაობაზე, შესაბამისად უცნობი იყო ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ, ვინაიდან საქმის განხილვა ჩაინიშნა და სასამართლოს მიერ გაგზავნილ იქნა უწყება, ეს აპრიორი ნიშნავდა, რომ სასამართლოში წარდგენილი იყო ექსპერტიზის დასკვნა და სასამართლოს ვალდებულება არ ჰქონდა მხარეთათვის შეეტყობინებინა ექსპერტიზის დასკვნის მომზადების თაობაზე. სხდომის დანიშვნა, თავისთავად, ექსპერტიზის დასკვნის არსებობას არ შეიძლება ადასტურებდეს. დეპარტამენტს არ ჰქონდა გონივრული ვადა მტკიცებულების გასაცნობად და მასზე ანალიზის ჩასატარებლად. სასამართლომ დეპარტამენტს სხდომაზე გადასცა დასკვნა, მის გასაცნობად განუსაზღვრა შეზღუდული დრო და სხდომაზე გამოაცხადა შესვენება, თუმცა, ამ პერიოდში (დაახლოებით 5 წუთი) ვერ მოხდებოდა წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილად შესწავლა/გამოკვლევა. დეპარტამენტმა სააპელაციო სასამართლოდან გამოითხოვა სხდომის ოქმები, მათ შორის 2018 წლის 20 დეკემბრის ოქმი, რომელიც არასრულია, ვინაიდან მასში ასახული არ არის ზემოთ მითითებული გარემოებები, სხდომის ჩაწერა განხორციელდა მხოლოდ შესვენების დამთავრებისა და სხდომის ხელახლა გახსნის პერიოდიდან.
1.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა საკასაციო პალატის წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). ხსენებული ნორმიდან გამომდინარე, დასაბუთებულ შედავებად განიხილება მხარის პრეტენზია, რომელიც შეიცავს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლოს წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ სავალდებულო ძალა გააჩნია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
1.2.1. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ს.ს.გ.დ–ის განცხადება ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭების თაობაზე დაკმაყოფლდა. განმცხადებელს მიენიჭა ა.შ–ძის კუთვნილი 260 და 272 კვ.მ უძრავი ქონების (ს/კ #....; #......) ექსპროპრიაციის უფელბა;
1.2.2. ექსპროპრირებული უძრავი ქონებები დღეის მდგომარეობით სახელმწიფო საკუთრებად ირიცხება (უფლების რეგისტრაციის თარიღად საჯარო რეესტრში მითითებულია 2015 წლის 10 ნოემბერი, უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად კი, სასამართლოს 20.10.2015წ. გადაწყვეტილება და მის საფუძველზე გაცემული სააღსრულებო ფურცელი);
1.2.3. მესაკუთრისაგან ქონების მისაღებად, დეპარტამენტმა, როგორც ექსპროპრიატორმა, განახორციელა შემდეგი მოქმედებები:
- დეპარტამენტის დაკვეთით აუდიტორულმა კომპანია „ა–მა“ 2014 წლის 2 სექტემბერს შეადგინა დასკვნა, რომლის თანახმადაც, 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით მოსარჩელის კუთვნილი 260 კვ.მ მიწა შეფასდა 26 000 ლარად, ხოლო, 272 კვ.მ _ 27 200 ლარად;
- 2015 წლის 14 აპრილის წერილებით მესაკუთრეს მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ შეეთავაზა ხსენებული თანხა;
- ხსენებულ შეთავაზებას არ დაეთანხმა მესაკუთრე და საკომპენსაციოდ მოითხოვა 39 000 და 40 800 ლარი. ღირებულების განსაზღვრისას მესაკუთრე დაეყრდნო სსიპ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 24 აპრილის დასკვნას, სადაც მისი კუთვნილი 260 კვ.მ მიწა 39 000 ლარად, ხოლო, 272 კვ.მ _ 40 800 ლარადაა შეფასებული. ხსენებულ შეთავაზებას არ დაეთანხმა ექსპროპრიატორი და მესაკუთრეს ჩაურიცხა 53 200 ლარი;
1.2.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 ივნისის განჩინებით დაინიშნა ექსპერტიზა. კვლევის ობიექტს წარმოადგენდა 2015 წლის ნოემბრის მდგომარეობით რას წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი 260 და 272 კვ.მ მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულება. ექსპერტიზის 2018 წლის 24 აგვისტოს დასკვნის თანახმად, 260 კვ.მ მიწის საორიენტაციო ღირებულება 2015 წლის ნოემბრისათვის 41 600, ხოლო, 272 კვ.მ მიწისა _ 43 520 ლარს შეადგენდა. ხსენებული საექსპერტო დასკვნის საფუძველზე აპელანტმა სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, ნაცვლად 26 600 ლარისა, მოითხოვა მოპასუხისათვის 31 920 ლარის ((41 600+43 520)-53 200) დაკისრება.
1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:
საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან კანონის არასწორი განმარტების, ასევე, საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ ხსენებულ დარღვევებს საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა შედეგად, ამდენად, არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე (2) (3) მუხლებით განსაზღვრული წინაპირობები. საკითხის სწორად გადაწყვეტის მიზნით საკასაციო სასამართლო თანმიმდევრულად განიხილავს ამ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის 1.1. პუნქტში დასმულ საკითხებს:
1.3.1. საკუთრების უფლება, ამ უფლებაში ჩარევის შესაძლებლობა:
საკუთრების უფლება აღიარებულია, როგორც საქართველოს კონსტიტუციით, ისე _ ეროვნული კანონმდებლობის სხვა დანაწესებითა და საერთაშორისო სამართლის ნორმებით. საქართველოს კონსტიტიციის მე-19 მუხლი ადგენს რა საკუთრების უფლებას, იგი აბსოლუტურ უფლებათა რანგში არ არის აყვანილი და თავადვე განსაზღვრავს საკუთრების უფლების შეზღუდვის წინაპირობებს. საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ საკუთრების უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის წინაპირობები არ არის უცხო თანამედროვე სამართლებრივი სისტემებისათვის, მათ შორის ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლისათვის, რომელიც ასევე დასაშვებად მიიჩნევს საკუთრების უფლების შეზღუდვას, თუმცა, ამ უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის კანონიერება პროპორციულობის ტესტით უნდა შეფასდეს (ჩარევა უნდა იყოს განსაზღვრული კანონით; უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს - აუცილებელ საზოგადოებრივ საჭიროებას; იყოს მიზნის მიღწევის თანაზომიერი/პროპორციული საშუალება _ ამ მიზნის მიღწევა ნაკლებად მზღუდავი საშუალებით არ უნდა შეიძლებოდეს). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის საკუთრების უფლებაში ჩარევის წინაპირობები სადავო არაა, არამედ იგი ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზეა გათვალისწინებული. ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს, ერთი მხრივ, მხარეები სადავოდ არ ხდიან, ხოლო, მეორე მხრივ, საკუთრების ჩამორთმევის წინაპირობებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლით განსაზღვრული იურიდიული ძალა გააჩნიათ. უნდა ითქვას, რომ საკუთრების ჩამორთმევისას საერთაშორისო სამართალი, მსგავსად შიდა სამართლებრივი მოწესრიგებისა, ადგენს სამართლიანი კომპენსაციის გაცემის აუცილებლობას (იხ. ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი). ამგვარ წინაპირობებს კი, დეტალურად „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი (შემდეგში _ სპეციალური კანონი) განსაზღვრავს, რის თაობაზეც ქვემოთ იმსჯელებს სასამართლო.
1.3.2. საკომპენსაციო თანხის სამართლიანი ოდენობის განსაზღვრა:
საკასაციო პალატა, მას შემდეგ, რაც საკუთრების უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის წინაპირობები დაადგინა, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს უფლების ჩამორთმევასა და უფლების მქონე პირის ინტერესებს შორის სამართლიანი ბალანსის დადგენის საკითხზე. როგორც უკვე ითქვა, საკუთრების ჩამორთმევა, გარდა ზემოხსენებული აუცილებლობისა, გამართლებული უნდა იყოს გონივრული ოდენობის კომპენსაციის გადახდით. თავად სპეციალური კანონის სისტემური ანალიზი კი იძლევა შემდეგი დასკვნის საფუძველს: მას შემდეგ, რაც დადგინდება საექსპროპრიაციო ქონება და განისაზღვრება ექსპროპრიატორი, ამ უკანასკნელმა უნდა აწარმოოს მოლაპარაკება მესაკუთრესთან. მოლაპარაკება კანონით განსაზღვრული საზოგადოებრივი აუცილებლობის გათვალისწინებით, მაქსიმალურად უნდა წარიმართოს მხარეთა თანასწორობის რეჟიმში, რათა მოხდეს: ა) ქონების გამოსყიდვა; ბ) მისი კომპენსირება. კომპენსირებისათვის კანონი ითვალისწინებს, როგორც თანხის გადახდას, ისე _ ნატურით ანაზღაურებას, სხვა ქონების გადაცემას (იხ. სპეციალური კანონის მუხლი 6), ამასთანავე, ნებისმიერ შემთხვევაში, მესაკუთრისათვის გადასაცემი სიკეთის ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. მხარეთა თანასწორობის დაცვის უზრუნველსაყოფად კანონი ადგენს სარჩელის უფლებას, კერძოდ, მხარეებს ქონების ღირებულებაზე, საკომპენსაციო თანხაზე ან ნატურით ანაზღაურებაზე შეთანხმების მიუღწევლობის შემთხვევაში, შეუძლიათ მიმართონ სასამართლოს (იხ. სპეციალური კანონის მუხლი 8).
მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მესაკუთრე არ დაეთანხმა ექსპროპრიატორის შეთავაზებას და მას წარუდგინა დასაბუთებული მოთხოვნა, რაც მოპასუხემ არ გაითვალისწინა და უკვე შეთავაზებული თანხა ჩაურიცხა მესაკუთრეს ანგარიშზე, უძრავი ქონება დარეგისტრირდა სახელმწიფოს საკუთრებად და რაიმე შემათანხმებელი პროცედურა მხარეთა შორის არ გამოყენებულა. ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატა მიიჩნევს, რომ სამართლიანი ფასის დადგენის პრინციპი ექსპროპრიაციის განხორციელებისას დარღვეულია.
უაღრესად მნიშვნელოვანია სასამართლოში სამართლიანი ფასის განსაზღვრის წესი კერძოდ სპეციალური კანონის მე-9 მუხლი, რომლის თანახმადაც, სასამართლო უფლებამოსილია, ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტი განსაზღვრულ ვადაში წარუდგენს სასამართლოს დასკვნას საექსპროპრიაციო ქონების, ასევე ამ ქონების სანაცვლოდ მესაკუთრისათვის კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნის, აგრეთვე, მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო. განსახილველი ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სასამართლო აღჭურვილია უფლებით, განსაზღვროს სამართლიანი კომპენსაციის ოდენობა, რომლის დროსაც იგი უფლებამოსილია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით დანიშნოს ექსპერტიზა. აღნიშნული დანაწესი მიუთითებს აგრეთვე ექსპერტის დასკვნის ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზე (სსსკ-ის 172-ე და 105-ე მუხლები), რა დროსაც სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული დაცვით უნდა მიიღოს მხარეთა პოზიციები და მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და საბოლოოდ, მტკიცებულებათა ერთობლივი შესწავლით განსაზღვროს ქონების სამართლიანი ღირებულება.
1.3.3. სააპელაციო განხილვის ეტაპზე მოთხოვნის გაზრდის საკითხი:
მიუხედავად სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის დებულებისა, რომ სამართლიან ფასს განსაზღვრავს სასამართლო, ხსენებული ნორმა საპროცესო დანაწესებისაგან განყენებულად არ შეიძლება განიმარტოს. სასამართლო ხელმისაწვდომობის ფართო უფლება თავის თავში მოიაზრებს რა დარღვეული უფლების აღდგენას/დაცვას, საპროცესო კანონმდებლობა მოითხოვს, რომ მოსარჩელემ ნათლად განსაზღვროს უფლების აღდგენის მიზნით წაყენებული პრეტენზიის შინაარსი (ფაქტობრივი წინაპირობები) და თავად მოთხოვნა (იხ. სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ და „ზ“ ქვეპუნქტები), სწორედ ამ მოთხოვნისა და ფაქტების ფარგლებში წყვეტს სასამართლო მოთხოვნის წარმატებულობის საკითხს (იხ. სსსკ-ის 248-ე მუხლი). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელეს მოთხოვნის გაზრდა მხოლოდ საქმის მომზადების დასრულებამდე შეუძლია, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილი საქმის მომზადების შემდეგ ამგვარი ცვლილებისათვის მოპასუხის თანხმობას ითვალისწინებს. რაც შეეხება საქმის ზემდგომი წესით განხილვას, ამ შემთხვევაში, კანონმდებელი იმპერატიულად კრძალავს მოთხოვნის გაზრდას (იხ. სსსკ-ს 381-ე და 406-ე მუხლები), რადგანაც ზემდგომი წესით გადაწყვეტილების კანონიერება მოწმდება საქმის მომზადების დასრულების დროისათვის პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი პრეტენზიების ფარგლებში. საკითხის სწორად განსაზღვრის მიზნით პალატა მოიშველიებს ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკასაც. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის დარღვევად არ მიიჩნია შემთხვევა, როდესაც შრომითი დავის სააპელაციო განხილვის ეტაპზე გაიზარდა დასაქმებულის შრომის ანაზღაურების ოდენობა და სასამართლომ ხსენებული მიიღო მხედველობაში, საკასაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლი უნდა შეფასდეს ამავე კოდექსის 248-ე მუხლთან მჭიდრო კავშირში, რომელიც განსაზღვრავს გადაწყვეტილების ფარგლებს და ადგენს, რომ სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დავის საგნის გადიდება ნიშნავს მოთხოვნის იმგვარ გაზრდას, როდესაც აპელანტი (მოსარჩელე) მოითხოვს უფრო მეტს, ვიდრე ის მოითხოვდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში სარჩელით. ამასთანავე, ნორმის შინაარსი არ შეიძლება გაგებულ იქნას მხოლოდ ფორმალურად. უდავოა ის გარემოება, რომ სარჩელის მოთხოვნას შრომითი ურთიერთობის დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენდა, ამასთანავე, საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვის დასრულების დროისათვის გაიზარდა შრომის ანაზღაურება, შესაბამისად, თუკი ზემოხსენებული ნორმის ფარგლებში სასამართლო მიიჩნევდა, რომ ამ პროცესის ფარგლებში მოსარჩელე ვერ მოითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას გაზრდილი ხელფასის გათვალისწინებით, ამგვარი მიდგომა განაპირობებდა მისი მხრიდან ახალი სარჩელის აღძვრას და ამ სარჩელით გაზრდილი ხელფასის სხვაობის გათვალისწინებით ზიანის ანაზღაურების დაკისრებას, რაც ეწინააღმდეგება სწრაფი და ეფექტიანი მართლმსაჯულების პრინციპს და არ გამომდინარეობს ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შინაარსიდან (იხ. სუსგ #ას-267-2019). განსხვავებით იმ ზიანისა, რომლის ოდენობაც შრომის ანაზღაურებით გამოიანგარიშება, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე კონკრეტულ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით მოითხოვდა თანხის დაკისრებას. სწორედ ამ ფარგლებში სარჩელის საფუძვლიანობა შეაფასა საქალაქო სასამართლომ, რაც შეეხება სააპელაციო განხილვის ეტაპზე ექსპერტის მიერ დავის საგანზე მეტი ოდენობით ქონების შეფასებას, ხსენებული არა დავის საგნის გაზრდას, არამედ უკვე წარდგენილი მოთხოვნის დასაბუთებულობას უნდა დასდებოდა საფუძვლად.
1.3.4. საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს საპროცესო სამართლის წესების დარღვევის თაობაზე და უპირველესად ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო განხილვის ეტაპზე საქმეში წარმოდგენილი ახალი დოკუმენტის _ საექსპერტო დასკვნის გაცნობისათვის გონივრული ვადის მიცემაზე. კასატორი მოითხოვდა საქმის განხილვის გადადებას იმისათვის, რათა გაცნობოდა დოკუმენტის შინაარსს და წარედგინა შესაბამისი დასკვნები, ამასთანავე, მას საქმის ზეპირ განხილვამდე არ გადასცემია მტკიცებულების ასლი. საკასაციო პალატა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 216-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით, აღნიშნავს, რომ საქმის გადადება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაშია დასაშვები. მართალია, ექსპერტიზის ჩატარების მარეგულირებელი ნორმები ამგვარ დათქმას არ ითვალისწინებს, თუმცა, ამ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 171-ე მუხლის პირველი ნაწილი ფართოდ უნდა განიმარტოს და კონკრეტული საქმის სირთულის, ასევე, საექსპერტო კვლევის მოცულობის გათვალისწინებით მხარეს უნდა მიეცეს მისი საფუძვლიანად გაცნობისა და შემოწმებაში მონაწილეობის სრული შესაძლებლობა, რომელიც, რიგ შემთხვევაში, სხდომის გადადებასაც მოითხოვს. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მართალია სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის მხრიდან ამ უფლების დარღვევას, თუმცა, საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით თუ რა არსებითი ხასიათის საკითხები აღმოაჩინა კასატორმა საქმის განხილვის დასრულების შემდგომ და ამან იქონია თუ არა გავლენა გადაწყვეტილების კანონიერებაზე. რაც შეეხება თავად მტკიცებულების შეფასების სტანდარტის დარღვევას, საკასაციო სასამართლო ამ ნაწილში ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პოზიციას და ამ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის 1.3.3. პუნქტში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, კვლავ სამართლიანი ფასის განსაზღვრის საკითხს მიუბრუნდება. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ხაზი გაესვას იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის ანგარიშზე მოპასუხემ ჩარიცხა თანხა, რომლის ოდენობასაც მესაკუთრე არ ეთანხმებოდა, ეს თანხა ემყარებოდა ექსპროპრიაციის განხორციელებამდე ჩატარებულ კვლევას. მართალია, მესაკუთრემ ექსპროპრიაციის დროისათვის ჩატარებული საექსპერტო კვლევა დაუდო საკუთარ მოთხოვნას საფუძვლად და ეს კვლევა არასრულყოფილი დასაბუთების გამო არ იქნა გაზიარებული, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს ინიციატივით დანიშნულმა ექსპერტიზამ არათუ მოსარჩელის მიერ ჩატარებული კვლევისას განსაზღვრული ფასი დაადასტურა, არამედ, ქონების ღირებულება უფრო მეტი ოდენობით განსაზღვრა. კასატორი არ ეთანხმება არც უკანასკნელი კვლევის დასაბუთებულობას, თუმცა, მას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162.2 მუხლის შესაბამისად, ალტერნატიული ექსპერტიზის უფლებით არ უსარგებლია. ასეთ ვითარებაში სახეზეა შემთხვევა, როდესაც:
i სამართლიანი ფასი უნდა განსაზღვროს სასამარლომ, რომელიც საექსპერტო კვლევასთან ერთად მხედველობაში იღებს მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს;
ii უკანასკნელი კვლევის შედეგები ადასტურებს მოსარჩელის მოთხოვნას და აღემატება კიდევაც მას;
iii მოპასუხის მიერ წარდგენილი კვლევა, მიუხედავად შინაარსობრივი დასაბუთებისა, განსაზღვრავს ექსპროპრიაციამდელ ფასს, რომელსაც ორი საექსპერტო კვლევა უპირისპირდება, ამასთანავე, მოპასუხეს არ უსარგებლია ალტერნატიული ექსპერტიზით.
მოხმობილი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, საკასაციო სასამართლოს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, უყალიბდება შინაგანი რწმენა სარჩელის წარმატებულობისა, შესაბამისად, მიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისათვის დამატებით 26 600 ლარის დაკისრების თაობაზე განხორციელებადია.
1.4. ახალი გადაწყვეტილების მიღების პროცესუალური დასაბუთება:
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტისა და მე-3 ნაწილის შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას. ვინაიდან არ იკვეთება საქმის ქვემდგომი სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო პალატა თავად იღებს გადაწყვეტილებას: წინამდებარე გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 26 600 ლარის ანაზღაურება.
2. პროცესის ხარჯები:
სპეციალური კანონის მე-10 მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე, ხოლო, „სახელმწოფო ბაჟის შესახებ“ საქრთველოს კანონის 5.1. მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოპასუხე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, ამასთანავე, საკასაციო განხილვის ეტაპზე სასამართლოსგარეშე ხარჯების ანაზღაურება მოთხოვნილი არ არის. ამდენად, პალატა თვლის, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით განსაზღვრული ხარჯების ურთიერთგანაწილების წინაპირობები არ დგინდება, რაც შეეხება ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებას, ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის თანახმად, ხარჯებს გაიღებს სახელმწიფო.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 55-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. ს.ს.გ.დ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება:
2.1. ა.შ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს.
2.2. ს.ს.გ.დ–ს (ს/კ #2.....) ა.შ–ძის (პ/#......) სასარგებლოდ დაეკისროს 26 600 ლარის გადახდა.
3. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
ზ. ძლიერიშვილი
