საქმე №ას-485-453-2017 30 ივლისი, 2018 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.დ–ი (მოპასუხე, შეგებებულ
სარჩელში მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ფ–ძე (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში
მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება (ძირითად სარჩელში), ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. 2005 წლის 31 მაისს სს „პ.ბ–სა“ (შემდგომში – „ბანკი“) და გ.დ–ს (შემდგომში – „მოპასუხე“, „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) შორის გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება შემდეგი პირობებით: საკრედიტო ხაზის მოცულობა - 30 000 აშშ დოლარი, ხელშეკრულების ვადა - 84 თვე, საპროცენტო სარგებელი - წლიური არაუმეტეს 24%. აღნიშნული ხელშეკრულებით ბანკი აცხადებდა თანხმობას კლიენტისათვის ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობებით, კერძოდ, მასში მითითებული საკრედიტო ლიმიტის, პროცენტისა და ვადის ფარგლებში მიეწოდებინა საბანკო მომსახურების პაკეტი.
2. 2005 წლის 31 მაისის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ბანკის მოთხოვნების უზრუნველყოფის მიზნით: 1) 2005 წლის 31 მაისს ბანკსა და ნ.ფ–ძეს (შემდგომში – „მოსარჩელე“ ან „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“) შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე, ქ. თბილისი, ......; 2) 2007 წლის 14 ივნისს ბანკსა და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულება.
3. 2006 წლის 16 მარტს ბანკსა და მოპასუხეს შორის, საბანკო მომსახურების ხელშეკრულების ფარგლებში, გაფორმდა შემადგენელი საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე მოპასუხეზე გაიცა კრედიტი 30 000 აშშ დოლარის ოდენობით.
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილებით ბანკის სარჩელი მოპასუხის, მოსარჩელისა და გ.ჯ–ძის მიმართ 2005 წლის 31 მაისის გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების, მის საფუძველზე გაფორმებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გადახდის დაკისრებისა და დავალიანების დაფარვის მიზნით იპოთეკის საგნის იძულებით აუქციონზე რეალიზაციის თაობაზე დაკმაყოფილდა, კერძოდ: 1) მოპასუხეს, გ.ჯ–ძესა და მოსარჩელეს ბანკის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2006 წლის 16 მარტის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების 30 101,28 აშშ დოლარის გადახდა; 2) დავალიანების დაფარვის მიზნით დადგინდა იპოთეკით დატვირთული, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე, ქ. თბილისი, ....., იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია.
5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2008 წლის 25 თებერვლის გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში და მის საფუძველზე 2009 წლის 7 სექტემბერს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი. სააღსრულებო ფურცელი წარდგენილ იქნა სააღსრულებო ბიუროში აღსასრულებლად. სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე დაიწყო სააღსრულებო წარმოება, რომლის ფარგლებშიც მოპასუხეს, მოსარჩელესა და გ.ჯ–ძეს გაეგზავნათ წინადადება გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით შესრულების შესახებ.
6. 2009 წლის 7 სექტემბრის სააღსრულებო ფურცლის აღსრულების მიზნით 2010 წლის 19 ნოემბერს იძულებით საჯარო აუქციონზე განხორციელდა იპოთეკით დატვირთული, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე, ქ. თბილისი, ...., რეალიზაცია. რეალიზაციის შედეგად ამონაგებმა თანხამ შეადგინა 52 050 ლარი, საიდანაც 39 754,42 ლარი გადაეცა ბანკს, 2 198,91 ლარით დაიფარა აღსრულების საფასური, 1 367,1 ლარით დაიფარა სს „ბ.კას“ მიმართ არსებული მოსარჩელის ვალი, 2 057,03 ლარით დაიფარა მოსარჩელის მიმართ არსებული სსიპ შემოსავლების სამსახურის მოთხოვნა, ხოლო 6 672,54 ლარი გადაეცა მოვალის წარმომადგენელს.
7. 2010 წლის 7 დეკემბერს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ამ ხელშეკრულებით მოწესრიგდებოდა მათ შორის არსებული ურთიერთობა, რომელიც გამომდინარეობდა ბანკსა და მოპასუხეს შორის 2005 წლის 31 მაისს გაფორმებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან, სს „ბ.კ–თან“ დადებული ხელშეკრულებიდან, №ZA 37 - AY 37 ხელშეკრულებიდან, ასევე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ხელშეკრულების დადებამდე არსებული ყველა საბანკო და ფულადი ანგარიშსწორებიდან.
8. ამავე ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება 30 თვის განმავლობაში მოსარჩელის მიერ შერჩეულ ტერიტორიაზე ეყიდა 70 კვ.მ ფართის ბინა, ყოველთვიურად საშუალოდ 1 000 აშშ დოლარის გადახდით, ხოლო ბინის შეძენამდე ხელშეკრულებაზე ხელმოწერიდან 2 თვის ვადაში მოსარჩელისთვის „დაეგირავებინა“ ან დაექირავებინა ოროთახიანი ბინა 30 თვის ვადით. თავის მხრივ, მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება მოპასუხის მიერ ბინის შეძენისა და ბინის სრული ღირებულების დაფარვის შემთხვევაში, მოპასუხისთვის გადაეცა ქონების აუქციონზე რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხის განაწილების შედეგად დარჩენილი თანხა - 8 897 ლარი.
9. მოსარჩელეს მოპასუხისგან 2010 წლის 7 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებული აქვს 1000 აშშ დოლარი.
10. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 48 484 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.
11. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
11.1. მოპასუხეს საკუთარი ბიზნესისთვის ესაჭიროებოდა თანხა და ამ მიზნით სურდა ბანკიდან სესხის აღება. მოსარჩელემ მას შესთავაზა თავდებად დადგომა. მოპასუხემ ისარგებლა მოსარჩელის გულუბრყვილობით, ხელი მოაწერინა მას დოკუმენტებზე, რომელთა მიხედვით, სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება, საცხოვრებელი სახლი;
11.2. მოპასუხემ ვერ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, რის გამოც მოსარჩელის ბინა გაიყიდა აუქციონზე;
11.3. 2010 წლის 7 დეკემბერს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, მოპასუხემ აღიარა ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ იმგვარად, რომ ამ უკანასკნელის მიერ შერჩეულ ტერიტორიაზე უყიდდა მას 70 კვ.მ ბინას, რაშიც ზეპირი შეთანხმების თანახმად, იგულისხმებოდა აუქციონზე გასხვისებული ბინის გამოსყიდვა, ყოველთვიურად 1000 აშშ დოლარის გადახდით. მან ასევე აიღო ვალდებულება ბინის შეძენამდე მოსარჩელისათვის დაეგირავებინა საცხოვრებელი ფართი. აღნიშნული ვალდებულება მოპასუხეს არ შეუსრულებია;
11.4. აუდიტის დასკვნის მიხედვით, სარჩელის შეტანის დროისათვის ბინის საბაზრო ღირებულება 80 000 ლარს შეადგენდა, რაც 48 484 აშშ დოლარის ეკვივალენტია. სწორედ აღნიშნული თანხის გადახდა უნდა დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, რათა მან შეძლოს ბინის შეძენა.
12. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას მოსარჩელის წინაშე არანაირი ფულადი ვალდებულება არ გააჩნდა. მოსარჩელის კუთვნილი ბინის იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია განხორციელდა თავად მოსარჩელის ვალების გამო. რაც შეეხება მხარეთა შორის დადებულ ვალის აღიარების ხელშეკრულებას, მას არ შეიძლება რაიმე შედეგი მოჰყვეს, ვინაიდან დადებულია იძულებით, შანტაჟითა და მუქარით.
13. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა მასსა და მოსარჩელეს შორის 2010 წლის 7 დეკემბერს გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ასევე შეგებებული სარჩელით მოპასუხისათვის 500 ლარის გადახდის დაკისრება.
14. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მითითებით, 2010 წლის 7 დეკემბერს მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის ხელშეკრულება გაფორმდა მოპასუხის იძულების შედეგად. კერძოდ, მოსარჩელე მოპასუხეს ემუქრებოდა თავის მოკვლით. გარდა ამისა, მითითებული ხელშეკრულება წარმოადგენს შეცდომით დადებულ გარიგებას, ვინაიდან მოპასუხე არ ეთანხმება ხელშეკრულების შინაარსს და მასში გადმოცემული ფაქტები არ შეესაბამება სინამდვილეს. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მითითებით, მის მიმართ მოსარჩელის დავალიანების არსებობის ფაქტს ადასტურებს საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა. ვინაიდან მოპასუხეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდის საშუალება არ აქვს, იგი მოსარჩელისთვის სიმბოლურად მხოლოდ 500 ლარის გადახდის დაკისრებას ითხოვს.
15. შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებისას მისი მხრიდან იძულებას ადგილი არ ჰქონია. თუმცა, რომც დასტურდებოდეს აღნიშნული, მოპასუხეს გაშვებული აქვს ამგვარი გარიგების შეცილების კანონით განსაზღვრული ვადა.
16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 23 945 აშშ დოლარის გადახდა; შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
17. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.
18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
19. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.
20. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოპასუხის შეგებებული სარჩელი მოსარჩელისათვის 500 ლარის დაკისრების თაობაზე ეყრდნობოდა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ გააჩნდა ფულადი ვალდებულება 64 466,5 აშშ დოლარისა და 24 870 ლარის ოდენობით. სააპელაციო პალატის მითითებით, აღნიშნული გარემოების მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს ეკისრებოდა.
21. სააპელაციო პალატამ მტკიცებულებითი ძალის მქონედ არ მიიჩნია საქმეში წარდგენილი ი/მ დ.რ–ძის 2013 წლის 10 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნა და აღნიშნა, რომ, მართალია, იგი დასათაურებული იყო როგორც ექსპერტიზის დასკვნა, თუმცა მისი შინაარსის მიხედვით, იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162.1. მუხლით გათვალისწინებულ ექსპერტიზის დასკვნას არ წარმოადგენდა. იგი მხარეთა შორის არსებულ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობას და თითოეული მხარის ვალდებულების ოდენობას ეხებოდა. აღნიშნულის თაობაზე დასკვნის გაკეთება კი სამართლებრივი შეფასების საკითხს წარმოადგენდა. შესაბამისად, იგი იურისტის ცოდნის გარდა, სხვა რაიმე სახის სპეციალური ცოდნის გამოყენებას არ მოითხოვდა, ანუ არ შეიძლება ყოფილიყო ექსპერტის კვლევის საგანი.
22. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2010 წლის 7 დეკემბერს გაფორმებული შეთანხმება ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულებას წარმოადგენდა.
23. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ ამ ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, ვალის არსებობის აღიარებას ადგილი აქვს, თუ ვალდებულებითი ურთიერთობის მონაწილე ამ ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობს. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული ვალის არსებობის აღიარება ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობისაგან დამოუკიდებლად ქმნის ახალ მოთხოვნას. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადი ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა შეიძლება სადავოც კი იყოს, ვალის არსებობის აღიარება მაინც წარმოშობს შესრულების ვალდებულებას, ხოლო კრედიტორს მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. ვალის აღიარება ახალი ხელშეკრულებაა. ამდენად იგი ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილ ყველა პირობას უნდა აკმაყოფილებდეს. პირველ რიგში კი, სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის მოთხოვნებს, ანუ მხარეები ყველა არსებით პირობაზე უნდა შეთანხმდნენ.
24. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2010 წლის 7 დეკემბერს გაფორმებული შეთანხმების შინაარსი მხარეთა შორის ვალის არსებობის აღიარების ხელშეკრულების დადებისათვის საჭირო არსებით პირობებზე შეთანხმებას ადასტურებდა. კერძოდ, აღნიშნული დოკუმენტის თანახმად, მოპასუხემ დაადასტურა, რომ სს „პ.ბ–ის“ მიმართ მისი დავალიანების დაფარვის მიზნით საჯარო აუქციონზე გასხვისდა მოსარჩელის კუთვნილი ბინა, რის გამოც იკისრა ვალდებულება 30 თვის განმავლობაში, ყოველთვიურად 1 000 აშშ დოლარის გადახდით მოსარჩელისთვის ეყიდა ბინა, ანუ მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება ბინის შეძენისთვის მოსარჩელისთვის გადაეცა სულ 30 000 აშშ დოლარი, რასაც უნდა გამოკლებოდა 8 897 ლარი. ვინაიდან 2010 წლის 7 დეკემბერს არსებული ლარის ოფიციალური გაცვლითი კურსის შესაბამისად (1 აშშ დოლარი=1,76 ლარი), 8 897 ლარი შეადგენდა 5 055 აშშ დოლარს, ამდენად, 2010 წლის 7 დეკემბრის ხელშეკრულებით მოპასუხემ მოსარჩელისთვის 24 945 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება იკისრა.
25. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 128-ე, 129-ე, 144-ე, ამავე კოდექსის 72-ე, 79.1, 85-ე, 89-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ გარიგების ბათილად ცნობის თაობაზე შეგებებული სარჩელი აღძრული იყო შეცილების უფლების წარმოშობიდან ოთხი წლის შემდეგ. შესაბამისად, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მიერ შეცილების კანონით დადგენილი ერთთვიანი (შეცდომით დადებული გარიგების შემთხვევაში) და ერთწლიანი (იძულებით დადებული გარიგების შემთხვევაში) ვადა გაშვებული იყო.
26. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორმა იძულების არსებობის ფაქტი ვერ დაადასტურა (რაც შეეხება შეცდომას ხელშეკრულებაში გადმოცემულ ფაქტებში, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხე მას იძულების ფაქტს უკავშირებდა, რის გამოც სააპელაციო პალატამ აღნიშნულ საკითხზე არ იმსჯელა). სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხე იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ ხელშეკრულების დადებისას ადგილი ჰქონდა მოსარჩელის მიერ მასზე იძულებას (ძალადობას ან მუქარას), თავის ახსნა-განმარტებაზე და მოწმეთა ჩვენებებზე მიუთითებდა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხის ახსნა-განმარტება სადავო გარემოების (იძულების ფაქტის) დამადასტურებელ სარწმუნო მტკიცებულებად ვერ მიიჩნეოდა, ვინაიდან იგი თავად წარმოადგენდა პროცესის მონაწილეს და საქმის შედეგით უშუალოდ იყო დაინტერესებული. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო გარემოება ასევე არ დასტურდებოდა სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა - ნ.ა–ისა და ქ.ს–ძის ჩვენებებით. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოწმე ნ.ა–ის ჩვენებით იკვეთებოდა მხოლოდ მის მიმართ (მოწმის მიმართ) განხორციელებული მუქარა. მისი ჩვენება მოპასუხის მიმართ მუქარის თაობაზე ეყრდნობოდა მხოლოდ მოპასუხის მონათხრობს და მის ვარაუდს „იძულების ფაქტის“ შესახებ. რაც შეეხება მოწმე ქ.ს–ძის ჩვენებას, იგი მუქარის ფაქტს არ შესწრებია, უფრო მეტიც, მოწმე მოსარჩელეს ახასიათებდა როგორც მშვიდ და გაწონასწორებულ პიროვნებას.
27. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სადავო გარემოების დასადასტურებლად საკმარისი არ იყო მხოლოდ მოწმეთა ისეთი ჩვენებები, რომლებიც მარტოოდენ მათ ვარაუდზე, ფაქტებისა და მოვლენების აღქმაზე მიუთითებდა. მოწმეთა ჩვენებების გაზიარებისათვის აუცილებელი იყო, რომ მათ მიეთითებინათ იმ ფაქტის უშუალოდ ცოდნასა და თვითხილვაზე, რომელზეც მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებდა. მოცემულ შემთხვევაში კი მოწმეების ჩვენებები მხოლოდ გადმოცემითი ფაქტების ცოდნაზე იყო დამყარებული, ისინი სადავო ფაქტის უშუალოდ ცოდნასა და თვითხილვაზე ვერ მიუთითებდნენ.
28. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება 2010 წლის 7 დეკემბრის ხელშეკრულების ფორმადაუცველობის შესახებ და აღნიშნა, რომ ხელშეკრულება შესაბამისობაში იყო სამოქალაქო კოდექსის 341.1. მუხლთან. საჯარო რეესტრში ხელშეკრულების რეგისტრაციის ვალდებულებას კი კანონი არ განსაზღვრავდა.
29. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
30. კასატორმა მიუთითა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
30.1. კასატორი სადავოდ არ ხდის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში მოყვანილ მსჯელობასა და დასაბუთებას შეცდომითა და იძულებით დადებული გარიგების ნაწილში, თუმცა მიიჩნევს, რომ სასამართლოს თავისი ინიციატივით უნდა ემსჯელა 2010 წლის 7 დეკემბრის გარიგების ბათილობაზე მისი მართლსაწინააღმდეგობის საფუძვლით (სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი). აღნიშნული გარიგების შინაარსის მართლსაწინააღმდეგობა გამოიხატება იმაში, რომ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის ბინის ყიდვის ვალდებულება არ ეკისრებოდა;
30.2. 2010 წლის 7 დეკემბრის შეთანხმებაში (მეორე ნაწილში) მითითებული, მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულებები არ გამომდინარეობდა შეთანხმებაში (პირველ აბზაცში) მითითებული საფუძვლებიდან. შეთანხმება სამოქალაქო კოდექსის 463-ე და 473-ე მუხლების მოთხოვნებს ეწინააღმდეგება. მოპასუხესა და მოსარჩელეს სს „პ.ბ–ის“ მიმართ არსებული, დარჩენილი დავალიანება თანაბრად უნდა გაენაწილებინათ. მოპასუხემ თანხის გადახდა ვერ შეძლო უსახსრობის გამო, ხოლო მოსარჩელემ თავისი წილი პრინციპულად არ გადაიხადა. შესაბამისად, მოსარჩელის ბინის აუქციონზე რეალიზაცია მოპასუხის ბრალით არ მომხდარა;
30.3. 2010 წლის 7 დეკემბრის შეთანხმება მოპასუხის მხრიდან, სუბიექტურად, დაიდო ნაჩქარევად, ტექსტის შინაარსის გაუაზრებლად და შეცდომით, ვინაიდან მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება და გარიგებაში ასახული პირობები არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს. მოპასუხეს სურდა დაედო სხვა შინაარსის გარიგება და არა ის, რომელზეც მან თანხმობა გამოთქვა (შეთანხმების ტექსტი შეადგინა მოსარჩელემ);
30.4. მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის არსებული ფულადი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა 2010 წლის 7 დეკემბრის შეთანხმებაში სრულყოფილად ასახული არ იყო. იგი შემდგომში ექსპერტ დ.რ–ძის მიერ გაცემულ დასკვნაში აისახა, თუმცა პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებმა აღნიშნული დასკვნა არ გაიზიარეს;
30.5. სააპელაციო სასამართლოს სს „პ.ბ–ის“ სასარგებლოდ მოპასუხის ვალდებულებად 20 976,45 ლარი (მეორე ნახევარი მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა) უნდა განესაზღვრა, რასაც უნდა გამოკლებოდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის საცხოვრებელი ბინის ქირისათვის ბინის ახალი მესაკუთრისათვის 35 თვის განმავლობაში გადახდილი თანხა - 24 500 ლარი, რის შედეგადაც დადგინდებოდა, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ არანაირი ფულადი ვალდებულება აღარ ეკისრებოდა.
31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 13 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
32. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
34. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
35. წინამდებარე საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მხარეთა განმარტებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის დასკვნას და მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ შეგებებულ სარჩელში მის მიერ მითითებული გარემოებების დადასტურება ვერ შეძლო. 2010 წლის 7 დეკემბრის შეთანხმებით კი მოსარჩელის მიმართ მოპასუხის ვალდებულების არსებობის ფაქტი დადგინდა.
36. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად, ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები (იხ. სუსგ №ას-1265-1187-2015, 10 თებერვალი, 2016 წელი).
37. კასატორის ძირითადი პრეტენზია მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 7 დეკემბრის შეთანხმება ბათილად უნდა ეცნო მისი მართლსაწინააღმდეგობის საფუძვლით. კასატორი, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე მითითებით, სადავო გარიგებას მართლსაწინააღმდეგოდ იმ საფუძვლით მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის ბინის ყიდვის ვალდებულება არ ეკისრებოდა.
38. საკასაციო პალატა კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ გარიგების სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად კანონსაწინააღმდეგო და ბათილ გარიგებად მიჩნევისათვის, კანონში პირდაპირ უნდა იყოს მითითებული ამგვარი გარიგების დადების დაუშვებლობის შესახებ (მაგ., სამოქალაქო კოდექსის 276.3, 300.21, 301.12, 552.3 მუხლები, რომლებშიც პირდაპირაა მითითებული, რომ სხვაგვარი შეთანხმება დაუშვებელი, ან ბათილია). განსახილველ შემთხვევასთან მიმართებით კანონი ამგვარ დათქმას არ ითვალისწინებს. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად [კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. თუ საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისათვის ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია სახელმწიფოს ნებართვაზე, მაშინ ეს უნდა მოწესრიგდეს ცალკე კანონით], მხარეებს სადავო შეთანხმების დადების უფლებამოსილება ჰქონდათ.
39. საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლად ვერ მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას, რომ 2010 წლის 7 დეკემბრის გარიგება მისი მხრიდან დაიდო ნაჩქარევად და ტექსტის შინაარსის გაუაზრებლად.
40. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ამა თუ იმ სახელშეკრულებო-სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისათვის საჭიროა პირის მიერ შესაბამისი ნამდვილი ნების გამოვლენა. ზეპირი ხელშეკრულებისაგან განსხვავებით, წერილობითი გარიგების დადებისას მხარეები საკუთარი ნების ნამდვილობას ადასტურებენ შესაბამის ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერის გზით. კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაცვით შედგენილ ხელშეკრულებაზე მხარეთა ხელის მოწერა წარმოქმნის ლეგიტიმურ ვარაუდს, რომ მხარე გაეცნო გარიგების შინაარსს და სურს ადეკვატური სამართლებრივი შედეგის დადგომა. მართალია, მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა ითვალისწინებს ამგვარი ვარაუდის გაქარწყლების შემთხვევებს, როგორიცაა თუნდაც გარიგების დადება მოტყუებით თუ შეცდომით, თუმცა მოტყუებისა და შეცდომის ფაქტები უნდა დადასტურდეს შესაბამისი მტკიცებულებებით და სათანადო გარემოებებზე მითითებით (იხ. სუსგ №ას-728-696-2016, 3 ოქტომბერი, 2016 წელი).
41. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს მის მიერ გამოვლენილი ნების ნაკლის დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. უფრო მეტიც, საკასაციო საჩივარში იგი თავად უთითებს, რომ სადავოდ არ ხდის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში მოყვანილ მსჯელობასა და დასაბუთებას შეცდომითა და იძულებით დადებული გარიგების ნაწილში. მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება კი, რომ მოპასუხემ გარიგება ტექსტის შინაარსის გაუაზრებლად დადო, სადავო გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება. გარიგების დადებისას მხარე ვალდებულია სრულყოფილად გაეცნოს მას, წინააღმდეგ შემთხვევაში მისთვის უარყოფითი შედეგებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობა სწორედ მას დაეკისრება.
42. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო სასამართლოს განმარტების თანახმად: „ყოველგვარ დასაბუთებასაა მოკლებული, რომ მხარემ არ იცოდა, თუ რა ხელშეკრულებას აწერდა ხელს. ლ.პ-ი ვერ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მას ხელშეკრულება არ წაუკითხავს, თუმცა ასეთ შემთხვევაშიც ხელშეკრულება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი, ვინაიდან ხელშეკრულებაზე ნებაყოფლობით ხელის მოწერით მხარე გამოთქვამს რა თანხმობას სახელშეკრულებო პირობებზე, ივარაუდება, რომ ხელშეკრულების პირობები მისთვის ცნობილია. კანონი არ ითვალისწინებს ხელშეკრულების ბათილობას მხარის დაუდევრობის - ხელშეკრულების გაცნობის გარეშე ხელმოწერის გამო“ (იხ. სუსგ №ას-193-180-2015, 30 აპრილი, 2015 წელი).
43. საკასაციო პალატა საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლად ვერ მიიჩნევს კასატორის ვერც იმ პრეტენზიას, რომ სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო მის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა.
44. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის არსებული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე დასკვნის გაკეთება სამართლებრივი შეფასების საკითხს წარმოადგენს და იგი არ შეიძლება ექსპერტის კვლევის საგანი იყოს.
45. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
46. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
47. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.
48. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
49. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო პირის პრეტენზიას იხილავს მისი მოთხოვნისა და ამ მოთხოვნის არგუმენტაციის, დასაბუთებულობის გათვალისწინებით.
50. კასატორი სადავოდ ხდის საოქმო განჩინებებს (მოწმეების დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ, ექსპერტის მოწვევაზე უარის თქმის შესახებ, მტკიცებულებების გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ, არასათანადო მოსარჩელედ ცნობაზე უარის თქმის შესახებ და ა.შ.). მართალია, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებები შესაძლოა გახდეს საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს საოქმო განჩინებების გაუქმების თაობაზე დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია. მას არც კონკრეტული განჩინების გაუქმების საფუძვლები მიუთითებია და არც ის გარემოება, თუ რა უარყოფითი შედეგი დადგა ამ განჩინების მიღებით. შესაბამისად, საკასაციო პრეტენზიის დაუსაბუთებლობის გამო, საკასაციო პალატა აღნიშნული განჩინებების კანონიერების თაობაზე ვერ იმსჯელებს.
51. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 13 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, მიღებულ იქნა წარმოებაში და დადგინდა დასაშვებობის შემოწმება ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის თაობაზეც ეცნობათ მხარეებს.
52. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 391-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნათა შესაბამისად საკასაციო საჩივრის დასაშვებობას ამოწმებს სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობა. კოლეგია უფლებამოსილია აღნიშნული საკითხი ზეპირი განხილვის გარეშე გადაწყვიტოს. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში კი სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე.
53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რაკი წინამდებარე საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, ვერ დაკმაყოფილდება შუამდგომლობა მისი ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ.
54. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. გ.დ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორს გ.დ–ს (პ/ნ: .....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2017 წლის 12 ივნისს №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ბ. ალავიძე
