საქმე №ას-1404-2020 11 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე.ა–ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ბ–ი (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე), ე.ბ–ი (შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ძირითად სარჩელში), ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ა.ბ–მა (შემდგომ – მოსარჩელე) 2018 წლის 10 აპრილს სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე.ა–ის (შემდგომ – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის (მდებარე ქალაქი თბილისი, ....., საკადასტრო კოდი: .....) გამოთხოვის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, საცხოვრებელი სახლისაკუთრების უფლებით ირიცხებოდა აწ/გარდაცვლილი გ.ბ–ის სახელზე. 2016 წლის 14 დეკემბერს მოსარჩელემ, სხვა მემკვიდრეებთან ერთად, მიიღო სამკვიდრო ქონების 1/3 ნაწილი.

3. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ 2017 წლის 8 თებერვალს განხორციელდა უძრავი ქონების გამიჯვნა და ამჟამად მოსარჩელის სახელზე საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულ სახლში ცხოვრობს მოპასუხე ოჯახთან ერთად. უძრავ ქონებას მოპასუხე ფლობს ე.ბ–ის (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) მშობლებთან შეთანხმების საფუძველზე, რა დროსაც ქონება გამიჯნული არ იყო, თუმცა სამკვიდროს მიღებისა და სახლის გამიჯვნის შემდეგ, მოპასუხის მიერ დაკავებული ფართი მოექცა მოსარჩელის საკუთრებაში, შესაბამისად, მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს. მოპასუხე კი ფართის გამოთავისუფლებაზე უარს აცხადებს. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.2,4).

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ 2018 წლის 10 ივლისს წარდგენილ წერილობითი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ წარმოადგენს სადავო ქონების შემძენს ( იხ. ტ.1.ს.ფ.33,34) და თავის მხრივ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელისა და ე.ბ–ის (მეორე მოპასუხე) წინააღმდეგ, რომლითაც „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ კანონის საფუძველზე“ მოითხოვა, დადებულად იქნას ცნობილი მოპასუხესა და ა.ბ–ს შორის 1995 წლის 28 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოპასუხის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 65 000 ლარის 10%-ის 6500 ლარის გადახდის პირობით, სადავო უძრავ ნივთზე მიწის ნაკვეთი – 345 კვ. მეტრი, შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი – 104,8 კვ. მეტრი. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.118).

5. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, 1995 წელს მან და მისმა მშობლებმა, ე. და ა.ბ–ებისაგან 2000 აშშ დოლარად შეიძინეს საცხოვრებელი ფართი – ერთი ოთახი თავისი შუშაბანდით და 345 კვ. მეტრი მიწის ნაკვეთი. შეძენილი უძრავი ნივთი მოპასუხეების საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთისგან გამოყოფილი იყო ღობით და საცხოვრებელ ფართებს გააჩნდათ ცალ-ცალკე შესასვლელი. ე.ბ–მა, ა.ბ–მა, მ.ბ–მა და თ.ბ–მა სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მიიღეს საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი, რაც დარეგისტრირდა საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში. 2017 წლის 15 თებერვალს მოხდა აღნიშნული ქონების გამიჯვნა წილობრივი მონაცემებით 1/3-1/3. მათ შორის ა.ბ–მა საკუთრებაში მიიღო 842 კვ. მეტრი მიწის ფართი, რის გამოც ამ უკანასკნელის საკუთრებაში მოხვდა მოსარჩელის მიერ 1995 წელს მოპასუხე ე.ბ–ისგან შეძენილი მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი 345 კვ. მეტრი ფართის ოდენობით.

6. 1995 წლიდან შეგებებული სარჩელის ავტორი უწყვეტად ცხოვრობს შეძენილ ფართში და მის ოჯახს სხვა საცხოვრებელი ადგილი არ გააჩნია. საცხოვრებელ ბინაში ყველა საკომუნიკაციო საშუალება შეყვანილ იქნა მოსარჩელის მიერ და იგი იხდის კომუნალურ გადასახადებს. ამასთან, 2003 წელს, ე.ბ–ის თანხმობით, ე.ა–ი და მისი ოჯახის წევრების ჩაეწერნენ სადავო მისამართზე. შესაბამისად, შეგებებული სარჩელის ავტორი წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლით გათვალისწინებულ მოსარგებლე პირს და უფლება აქვს, მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 10 პროცენტის ოდენობით კომპენსაციის გადახდის პირობით.

7. მოსარჩელემ 2018 წლის 08 ნოემბერს შეგებებულ სარჩელზე წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც უსაფუძვლობის გამო, შეგებებული სარჩელი არცნო. ( იხ. ტ.1.ს.ფ.284). შეგებებული სარჩელის მოპასუხემ შესაგებელში მიუთითა, რომ 1995 წელს ე.ა–სა ( შეგებებული სარჩელის ავტორი, თავდაპირველი მოპასუხე) და მის მშობლებს მოპასუხისაგან ბინა და მიწის ნაკვეთი არ შეუძენიათ, რადგან ამის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულება წარმოდგენილი არაა. ხელწერილში არსადაა მითითებული, რომ თანხის ( 1000 აშშ) დოლარის გადაცემა მოხდა ნასყიდობის მიზნით. ( იხ.ტ.1.ს.ფ.286).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შეგებებული სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2500 აშშ დოლარის გადახდა. დადებულად იქნა ცნობილი ო.(ბ.) ა–სა და ა.ბ–ს შორის 1995 წლის 28 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება შემდეგ უძრავ ქონებაზე: ქ.თბილისი, …… ჩიხი №1 (ამჟამად ....... 2 ჩიხი №1), მიწის ნაკვეთის ფართი – 345 კვ. მეტრი, შენობა-ნაგებობის საერთო ფართი – 104,8 კვ. მეტრი, საკადასტრო კოდი №...... მოპასუხე ცნობილ იქნა ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთის მესაკუთრედ და აღნიშნული ქონება მოპასუხის სახელზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციასთან ერთად იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის სასარგებლოდ, რაც (იპოთეკა) შეწყდება მოპასუხის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ ამ გადაწყვეტილებით გათვალისწინებული 2500 აშშ დოლარის სრულად გადახდის მომენტიდან.

9. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, ძირითადი სარჩელი დაკმაყოფილდა, სადავო უძრავი ნივთი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან, შეგებებულს სარჩელს კი ეთქვა უარი შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ნივთი ეკუთვნის მოსარჩელეს. მოპასუხე კი მას ფლობს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე.

12. 1995 წლის 28 აპრილს მოპასუხესა და მეორე მოპასუხის მამას – ა.ბ–ს შორის ზეპირი ფორმით დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც ა.ბ–მა მოპასუხეს მიჰყიდა მისი მამის, გ.ბ–ის საკუთრებად რეგისტრურებული უძრავი ნივთი.

13. აღნიშნული დგინდება, როგორც საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით, ისე მეორე მოპასუხის განმარტებითაც, თუმცა, ამავდროულად, სააპელაციო პალატის აზრით, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი დადგენილი ფორმის დაუცველად დადებული ყველა სახის გარიგებიდან წარმოშობილ სამართალურთიერთობებს არ არეგულირებს.

14. ამ კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ, მხოლოდ, იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

15. ამის შესაბამისად, აშკარაა, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის ამ კანონის საფუძველზე მოსაწესრიგებლად აუცილებელია გარიგება დადებული იყოს: ა) მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის; ბ) 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე და გ) არ იყოს მოწესრიგებული იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით, ე.ი. საჭიროებდეს სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას.

16. ზემოხსენებული კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.

17. კანონის მე-3 მუხლისა და მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტების შინაარსიდან გამომდინარე, სანოტარო წესის დაუცველად წერილობითი ხელშეკრულების დადების ფაქტი უნდა დადასტურდეს თავად ამ ხელშეკრულებით, ხოლო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება შეიძლება დასტურდებოდეს: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდით.

18. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დასამტკიცებლად მოწინააღმდეგე მხარემ სასამართლოს წარმოუდგინა შემდეგი შინაარსის ხელწერილი: „მე ა.ბ–ი ვწერ რომ ა.წ. 28 აპრილს მივიღე ბ. ა–ისაგან 1000 (ათასი) დოლარი, რასაც ესწრებოდნენ: მ.ჭ–ძე, მ.ბ–ი, ა. ა–ი, ბ. ა–ი, რაზეც ხელს ვაწერთ. ა.ბ–ი 28/IV-95 წ. აქედან დასაბრულებელი მაქვს ა–ზე 150.000 მანეთი (ას ორმოცდაათი ათასი)“. ხელწერილი ხელმოწერილია, სავარაუდოდ, მ.ბ–ისა და ა.ბ–ის მიერ.

19. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 1964 წლის რედაქციით მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 156-ე მუხლის პირველი აბზაცის, ისე ამჟამად მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ-ი) 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულება მხოლოდ მაშინ ითვლება დადებულად, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან.

20. ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებითი პირობებია გარიგების საგანი, ფასი და გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის საკუთრების გადაცემის ნება.

21. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზემოხსენებული „ხელწერილი“ ნასყიდობის ხელშეკრულების არცერთ არსებით პირობაზე შეთანხმებას არ შეიცავს. მეტიც, ამ „ხელწერილში“ ნასყიდობის საგანი ნახსენებიც კი არ არის. ხელწერილიდან ჩანს, რომ მხარეებმა გარიგება არა უძრავ ნივთთან, არამედ ფულთან დაკავშირებით დადეს.

22. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, შესაბამისად, 1995 წლის 28 აპრილით დათარიღებული „ხელწერილი“ წერილობითი ფორმით დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებად ვერანაირად ჩაითვლება. აღნიშნული ნიშნავს, რომ მოპასუხესა და ა.ბ–ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება არა წერილობით, არამედ ზეპირად დაიდო. ზეპირი ფორმით დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების სამართლებრივ შედეგებს კი საქართველოს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ არ არეგულირებს.

23. 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 239-ე მუხლის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის ან მისი ნაწილის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულება სანოტარო წესით უნდა დამოწმებულიყო. ამრიგად, ნათელია, რომ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა 1995 წელს მოქმედი კანონმდებლობით მოწესრიგებული იყო. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (სუსგ №ას-174-164-2011, 23 ივნისი, 2011 წელი).

24. საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართვლოს კანონით სადავო სამართალურთიერთობის მოწესრიგების საფუძვლები არ არსებობდა, შესაბამისად, შეგებებული სარჩელი უსაფუძვლო იყო და საქალაქო სასამართლომ შეცდომით დააკმაყოფილა იგი.

25. სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა, რომ მართალია, საქმის მასალებით არ დგინდება და არც მხარეებს მიუთითებიათ, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე სადავო ნივთს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით დაეუფლა, თუმცა მხარეთა უფლება-მოვალეობების განსაზღვრის მიზნით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნული გარემოებაც შეამოწმა.

26. სააპელაციო პალატამ აღინიშნა, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდით შეიძლება დადასტურდეს.

27. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, რეგისტრაცია საცხოვრებელ ფართობში „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის (პარლამენტის უწყებანი, №19-20, 30.07.96, გვ. 28) ამოქმედებამდე არსებული წესით რეგისტრაციას (ჩაწერა) ნიშნავს.

28. საქმის მასალებით დგინდება, რომ ზემოხსენებული ნორმატიული აქტის ამოქმედებამდე მოპასუხე სადავო ბინაში ჩაწერილი არ ყოფილა. ის და მისი ოჯახის წევრები ამ მისამართზე 2003 წელს დარეგისტრირდნენ და კომუნალურ გადასახადებსაც ამის შემდეგ იხდიდნენ. ამრიგად, რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით გარიგების დადების ფაქტი არ დგინდება.

29. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდითაც შეიძლება დადასტურდეს.

30. ა.ბ–ის მემკვიდრემ, ე.ბ–მა განმარტა, რომ მოპასუხემ, სადავო ნივთის დაუფლებამდე, მას და ა.ბ–ს 1000 აშშ დოლარი მართლაც გადაუხადა. საკასაციო პალატამ მიუთითა, ამ დროისათვის ა.ბ–ი სადავო ბინის ერთადერთი მესაკუთრე რომ ყოფილიყო, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების დადებულად მიჩნევა შესაძლებელი იქნებოდა.

31. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათებით დგინდება, რომ სახლი, რომლის ნაწილსაც სადავო ნივთი წარმოადგენდა, ა.ბ–ის მამას, გ.ბ–ს ეკუთვნოდა.

32. საქმეში არსებული სამკვიდრო მოწმობების თანახმად, გ.ბ–ი 1976 წლის 2 იანვარს გარდაიცვალა, თუმცა, ამის მიუხედავად, უძრავი ნივთი 2017 წლამდე მის სახელზე იყო რეგისტრირებული. სამკვიდრო მოწმობების შესაბამისად, გ.ბ–ის სამკვიდრო მიიღეს შვილებმა – ა.ბ–მა, ვ.ბ–მა და რ.ბ–მა. 1995 წლის 28 ნოემბერს ა.ბ–ი გარდაიცვალა და მისი სამკვიდრო მიიღო ე.ბ–მა. ვ.ბ–ი გარდაიცვალა 1983 წლის 14 მაისს და მისი სამკვიდრო მიიღო ა.ბ–მა. რ.ბ–ი კი გარდაიცვალა 1997 წლის 18 იანვარს და მისი სამკვიდრო მიიღეს მ.ბ–მა და თ.ბ–მა.

33. 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე, 544-ე და 556-ე მუხლის ბოლო აბზაცის თანახმად, 1995 წლის 28 აპრილის მდგომარეობით, სადავო ნივთიდან საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებად, თანასწორი წილის უფლებით, ითვლებოდნენ – ა.ბ–ი, ა.ბ–ი და რ.ბ–ი, ხოლო მიწა სახელმწიფო საკუთრება იყო.

34. 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 113-ე მუხლის თანახმად, საერთო წილადი საკუთრების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა ყველა მონაწილის თანხმობით უნდა განხორციელებულიყო. მსგავსი წესი არის დადგენილი საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 956-ე და 959-ე მუხლებითაც.

35. 2017 წლის 8 თებერვლამდე სადავო ნივთზე საზიარო უფლება გაუქმებული არ ყოფილა, იგი, შესაბამისად, ამ დრომდე, საზიარო საგანს წარმოადგენდა. ამდენად, 1995 წელს ა.ბ–ს სახლის ნაწილი მხოლოდ ა. და რ.ბ–ების თანხმობით შეეძლო განეკარგა, ხოლო მიწის განკარგვის უფლება მას საერთოდ არ ჰქონდა. მოპასუხეს ა.ბ–თან და რ.ბ–თან გარიგების დადების თაობაზე არ მიუთითებია.

36. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ ა.ბ–ს მოპასუხესთან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება რომც დაედო, ეს კანონით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგებს მაინც არ გამოიწვევდა. შესაბამისად, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე სადავო სადგომის მოსარგებლე არ არის და ფლობის უფლება არ გააჩნია.

37. სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ სადავო ნივთის მესაკუთრე მოსარჩელეა, ამ ნივთს მოწინააღმდეგე მხარე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობს, რაც მესაკუთრის ნებას ეწინააღმდეგება. შესაბამისად, მოპასუხემ მესაკუთრეს სადავო ნივთი უნდა დაუბრუნოს.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

38. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ ( შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოში ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:

39. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი.

40. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო პალატის განმარტებაზე ხელშეკრულების არსებით პირობებთან დაკავშირებით, რის საფუძველზეც სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გარიგება დაიდო არა უძრავ ნივთზე, არამედ თანხაზე. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის შესაბამისად, კასატორმა ჩათვალა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ნასყიდომის თაობაზე მხარეთა წერილობითი ფორმით გამოხატული ნება, მესაკუთრის მიერ ნივთის ფაქტობრივი გადაცემა, მოსარგებლის მიერ ნასყიდობის ფასის გადახდა და ურთიერთობის ხანდაზმულობა ერთობლიობაში წარმოადგენდა ისეთ გარემოებას, რაც გადასწონის გარიგების ფორმის ნაკლს და იწვევს მხარეთა მიერ გარიგებით განსაზღვრული შედეგის სამართლებრივ აღიარებას.

41. მხარემ აღნიშნა, რომ კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები 1995 წლამდე ვერ წარუდგინა სასამართლოს, რადგან აღნიშნულ დრომდე არ იყო ჩატარებული გამრიცხველიანება.

42. სააპელაციო პალატამ არასწორად მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე.

43. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველ მუხლზე მითითებით კასატორმა არ გაიზიარა სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ 1995 წელს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა მოწესრიგებული იყო კანონმდებლობით.

44. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო პალატას უნდა გაეთვალისწინებინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მნიშვნელოვანი განმარტებები, რომლებიც შეეხება ხელშეკრულების ბუნდოვანი გამონათქვამების განმარტებას (საქმე №ას-1144-1090-2014 23.02.2015წ.).

45. კასატორმა განმარტა, რომ 1976 წლის 2 იანვარს გარდაიცვალა გ.ბ–ი. მას დარჩა მეუღლე – მ.ბ–ი და შვილები, რომელთაგან აწ გარდაცვლილ ვანო და რ.ბ–ებს სადავო ქონებაზე პრეტენზია არ განუცხადებიათ. მ.ბ–მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მეუღლის სამკვიდრო და ანდერძით კუთვნილი ქონება დაუტოვა ე.ბ–ს. ა.ბ–მა დაკრძალა მშობლები და დაეუფლა მათ საკუთრებას. ე.ბ–მა გამოხატა კეთილი ნება და ანდერძის გამოჩენის გარეშე, სამკვიდრო მოწმობების მიღებით დათმო ბებიის ნაანდერძევი ქონება ბიძაშვილების სასარგებლოდ, რათა მათ დაერეგისტრირებინათ იგი, თუმცა მან ვერ გაითვალისწინა, რომ მის მინდობილობას არასწორად გამოიყენებდა მოსარჩელე და გამიჯვნის ხელშეკრულებით ე.ბ–ის სახელზე რეგისტრირებული კასატორის საკუთრება აღმოჩნდებოდა მოსარჩელის სახელზე. აღნიშნულზე ე.ბ–მა განმარტება გააკეთა როგორც საქალაქო, ისე სააპელაციო სასამართლოში.

46. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა, რომ სადავო ქონება ე.ბ–ს მოსარჩელისა და რ.ბ–ის თანხმებით შეეძლო, განემარტა. რეალურად ქონების მესაკუთრეები იყვნენ ა. და ე.ბ–ები, რომელთაც ის კასატორს მიჰყიდეს. ასევე, უსაფუძვლოა სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ ა.ბ–ს მიწის განკარგვის უფლება საერთოდ არ ჰქონდა, ხოლო მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, პრეტენზია გამოეთქვა სადავო 345 კვ.მ ფართზე.

47. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი შინაურული, ფორმის გარეშე დადებული ხელწერილი და ჩათვალა, რომ უძრავი ნივთის შესაძენად მოპასუხის მშობლებმა გადაიხადეს 1000 აშშ დოლარი. შეგებებულ სარჩელში კი მითითებულია, რომ თანხის გადაცემა ორ ეტაპად განხორციელდა, ნასყიდობის საფასური შეადგენდა 2000 აშშ დოლარს, თუმცა მეორე ხელწერილის მოძიება მხარემ ვერ შეძლო. აღნიშნული ფაქტი დაადასტურეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხულმა მოწმეებმა.

48. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

49. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

50. 1995 წლის 28 აპრილს მოპასუხესა და მეორე მოპასუხის მამას – ა.ბ–ს შორის ზეპირი ფორმით დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც ა.ბ–მა მოპასუხეს მიჰყიდა მისი მამის, გ.ბ–ის საკუთრებად რეგისტურებული უძრავი ნივთი.

51. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა-დახასიათებით დგინდება, რომ სახლი, რომლის ნაწილსაც სადავო ნივთი წარმოადგენდა, ა.ბ–ის მამას, გ.ბ–ს ეკუთვნოდა.

52. საქმეში არსებული სამკვიდრო მოწმობების თანახმად, გ.ბ–ი 1976 წლის 2 იანვარს გარდაიცვალა, თუმცა, ამის მიუხედავად, უძრავი ნივთი 2017 წლამდე მის სახელზე იყო რეგისტრირებული. სამკვიდრო მოწმობების შესაბამისად, გ.ბ–ის სამკვიდრო მიიღეს შვილებმა – ა.ბ–მა, ვ.ბ–მა და რ.ბ–მა. 1995 წლის 28 ნოემბერს ა.ბ–ი გარდაიცვალა და მისი სამკვიდრო მიიღო ე.ბ–მა. ვ.ბ–ი გარდაიცვალა 1983 წლის 14 მაისს და მისი სამკვიდრო მიიღო ა.ბ–მა. რ.ბ–ი კი გარდაიცვალა 1997 წლის 18 იანვარს და მისი სამკვიდრო მიიღეს მ.ბ–მა და თ.ბ–მა.

53. 2017 წლის 8 თებერვლამდე სადავო ნივთზე საზიარო უფლება გაუქმებული არ ყოფილა, იგი, შესაბამისად, ამ დრომდე, საზიარო საგანს წარმოადგენდა.

54. მოცემული დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს იმ საკითხებზე პასუხის გაცემა – სადავო უძრავ ნივთზე დაიდო თუ არა საცხოვრებელი სადგომის ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულება.

55. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების საფუძველს წარმოადგენს, იმ საკითხის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შემოაწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით).

56. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე.სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0).

57. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს კასატორისათვის ( შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე), „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

58. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

59. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

60. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

61. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

63. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ., სუსგ №ას-1338-2018,25 იანვარი, 2019 წელი, პ-17; №ას-1470-2018, 15 თებერვალი, 2019წელი, პ-41). თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

64. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში.

65. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის პრინციპების გათვალისწინებით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ( შეგებებული სარჩელის მოპასუხე) 2018 წლის 08 ნოემბერს შეგებებულ სარჩელზე წარადგინა შესაგებელი, რომლითაც უსაფუძვლობის გამო, შეგებებული სარჩელი არცნო (იხ. ტ.1.ს.ფ.284). შეგებებული სარჩელის მოპასუხემ შესაგებელში მიუთითა, რომ 1995 წელს ე.ა–სა ( შეგებებული სარჩელის ავტორი, თავდაპირველი მოპასუხე) და მის მშობლებს მოპასუხისაგან ბინა და მიწის ნაკვეთი არ შეუძენიათ, რადგან ამის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულება წარმოდგენილი არაა. ხელწერილში არსადაა მითითებული, რომ თანხის ( 1000 აშშ) დოლარის გადაცემა მოხდა ნასყიდობის მიზნით. ( იხ.ტ.1.ს.ფ.286).

66. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;

67. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

68. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

69. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

70. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარე არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის დასკვნებს და მიიჩნია, რომ სადავო ფართი შეიძინა კანონიერი მესაკუთრისაგან „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების საფუძველზე.

71. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

72. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

73. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭებისა და საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

74. ამდენად, აღნიშნული კანონით რეგულირებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ (საქმე №ას-202-189-2015, 6 მაისი, 2015 წელი).

75. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა მოცემულ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის შესაბამისად ზემოაღნიშნული კანონით წესრიგდება არა ნებისმიერი ფორმადაუცველ გარიგებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვდა სპეციალურ მოწესრიგებას. სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებული იყვნენ, დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევებში ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის ფარგლებს. განსახილველ შემთხვევაში ადგილი აქვს ფორმადაუცველ გარიგებას, რაც მხარეებს შეეძლოთ აღერიცხათ იმ დროს მოქმედი წესების დაცვით, მაგრამ არ აღრიცხეს, რაც არ იყო დაკავშირებული ზემოაღნიშნულ ობიექტურ შეზღუდვებთან... ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სადავო ურთიერთობა არ წესრიგდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონით. აღნიშნული ურთიერთობა უნდა შეფასდეს 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს ამ კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტებით, რაც წარმოადგენდა ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელ სამართლებრივ საფუძველს. 1964 წლის 26 დეკემბრის საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 48-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც კანონის მოთხოვნებს არ შეესაბამება. ამავე მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, ბათილი გარიგების თითოეული მხარე მოვალეა, დაუბრუნოს მეორე მხარეს ყველაფერი, რაც გარიგებით მიიღო, ხოლო, როცა მიღებულის ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია, აუნაზღაუროს მისი ღირებულება ფულით, თუ კანონში არ არის გათვალისწინებული გარიგების ბათილობის სხვა შედეგები (სუსგ ას-174-164-2011, 23 ივნისი, 2011 წელი).

76. საკასაციო სასამართლო დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეაფასებს კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო პალატამ ზემოაღნიშნული სასამართლო პრაქტიკა მოცემულ საქმესთან მიმართებით არასწორად გამოიყენა, ვინაიდან სადავო უძრავ ქონებაზე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება კასატორმა ვერ დაადასტურა.

77. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დასამტკიცებლად შეგებებული სარჩელის ავტორმა ( კასატორი) სასამართლოს წარმოუდგინა შემდეგი შინაარსის ხელწერილი: „მე ა.ბ–ი ვწერ რომ ა.წ. 28 აპრილს მივიღე ბ. ა–ისაგან 1000 (ათასი) დოლარი, რასაც ესწრებოდნენ: მ.ჭ–ძე, მ.ბ–ი, ა. ა–ი, ბ. ა–ი, რაზეც ხელს ვაწერთ. ა.ბ–ი 28/IV-95 წ. აქედან დასაბრუნებელი მაქვს ა–ზე 150.000 მანეთი (ას ორმოცდაათი ათასი)“. ( იხ. ტ1.ს.ფ.211).

78. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ზემოხსენებული „ხელწერილი“ ნასყიდობის ხელშეკრულების არცერთ არსებით პირობაზე შეთანხმებას არ შეიცავს. მეტიც, ამ „ხელწერილში“ ნასყიდობის საგანი ნახსენებიც კი არ არის. ხელწერილიდან ჩანს, რომ მხარეებმა გარიგება არა უძრავ ნივთთან, არამედ ფულად თანხასთან დაკავშირებით დადეს. თანხის მიმღებმა იკისრა ამ თანხის დაბრუნების ვალდებულებაც. შესაბამისად, არარელევანტურობის გამო, განსახილველ შემთხვევასთან დაკავშირებით, ვერ იქნება გამოყენებული კასატორის მიერ მითითებული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომლებიც შეეხება ხელშეკრულების ბუნდოვანი გამონათქვამების განმარტებას (საქმე №ას-1144-1090-2014 23.02.2015წ.).

79. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილი თავისი შინაარსით წარმოადგენს სასესხო ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველს და, მისი პირობების შეფასებით, უძრავი ნივთის ნასყიდობასთან შემხებლობა არ დგინდება.

80. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

81. მტკიცების ტვირთი – ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

82. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

83. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

84. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

85. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

86. შესაბამისად, საკასაციო პალატას დასაბუთებულად მიაჩნია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა, რომ ზემოთ დასახელებული კანონით დადგენილ პერიოდში მოპასუხის ( შეგებებული სარჩელის მოსარჩელე) სადავო ფართში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა საქმის მასალებით ვერ დადასტურდა. ასევე, დაუსაბუთებულობის გამო, არ უნდა იქნეს გაზიარებული კასატორის მითითება, რომ მან ნასყიდობის თანხა ორ ეტაპად გადაიხადა. თავად მოპასუხის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი ხელწერილის გარდა, აღნიშნული ფაქტის დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება მას არ გააჩნია, რადგან მეორე ხელწერილის მოძიება ვერ შეძლო ( იხ. საკასაციო საჩივარი). ამგვარი წერილობითი დოკუმენტის წარმოდგენის ვალდებულება კი, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედი მტკიცების სტანდარტის მიხედვით, სწორედ შეგებებული სარჩელის ავტორს ეკისრებოდა.

87. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო პალატის მიერ განვითარებულ მსჯელობას, რომ 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 93-ე, 544-ე და 556-ე მუხლის ბოლო აბზაცის თანახმად, 1995 წლის 28 აპრილის მდგომარეობით, სადავო ნივთიდან საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებად, თანასწორი წილის უფლებით, ითვლებოდნენ – ა., ა. და რ.ბ–ები, ხოლო მიწა სახელმწიფო საკუთრება იყო. 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 113-ე მუხლის თანახმად, საერთო წილადი საკუთრების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა ყველა მონაწილის თანხმობით უნდა განხორციელებულიყო. მსგავსი წესი არის დადგენილი საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 956-ე და 959-ე მუხლებითაც.

88. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მართებულად დაადგინა, რომ 1995 წელს ა.ბ–ს სახლის ნაწილის განკარგვის უფლება მხოლოდ ა. და რ.ბ–ების თანხმობით გააჩნდა, ხოლო მიწის გასხვისების უფლებამოსილება კი საერთოდ არ ჰქონდა. ამგვარი თანხმობის არსებობა კი მოპასუხეს არ დაუდასტურებია.

89. ყოველივე ზემოარნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო უძრავი ნივთის კანონიერი მესაკუთრე მოსარჩელეა. მოპასუხე ( შეგებებული სარცელის მოსარჩელე) კი სადავო უძრავ ნივთს ფლობს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე.

90. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

91. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

92. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

93. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (სუს 3.02.2021წ. საქმე №136-2019, 29.01.2021წ. საქმე №ას-1437-2020, 24.12.2020წ. საქმე №ას-1274-2020, 31.01.2020წ. საქმე №ას-434-2019 №ას-1082-1039-2016, 2017 წლის 14 თებერვლის განჩინება; №ას-1043-1004-2016, 2016 წლის 12 დეკემბრის განჩინება).

94. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ დაადასტურა ვინდიკაციური სარჩელის დკამაყოფილების ყველა წინაპირობა.

95. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

96. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

97. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

98. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

99. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე.ა–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი