საქმე №ას-1674-2019 14 სექტემბერი, 2020 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – გ.რ–ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ხ–ა, კ.კ–ძე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 3 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, სამკვიდროს მიკუთვნება, უღირს მემკვიდრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
1.1. გ.რ–მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, საჩივრის ავტორი, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.ხ–ასა და კ.კ–ძის (შემდგომში _ პირველი და მეორე მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარეები) მიმართ და მოითხოვა 2014 წლის 3 ოქტომბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, პირველი მოპასუხის უღირს მემკვიდრედ აღიარება და სამკვიდრო ქონების მოსარჩელისათვის მიკუთვნება.
1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
აწ გარდაცვლილმა მ.რ–მა (შემდგომში _ მამკვიდრებელი) 2012 წლის 19 სექტემბერს შეადგინა ანდერძი, რომლის თანახმადაც ქ.თბილისში, ...... მდებარე უძრავი ქონების მემკვიდრეები არიან მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე. აღნიშნულ უძრავ საკუთრებაში პირველი მოპასუხე მამკვიდრებელთან ერთად ცხოვრობდა და ზრუნავდა მასზე. მამკვიდრებელს აღენიშნებოდა ფსიქიკური პრობლემები, ხოლო პირველმა მოპასუხემ, მასზე ზრუნვისაგან თავის არიდების მიზნით, მამკვიდრებელი მიაბარა ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში. იმისთვის, რომ სრულიად ესარგებლა სამკვიდრო ქონებით, 2014 წლის 3 ოქტომბერს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე პირველმა მოპასუხემ სამკვიდრო ქონება მიჰყიდა მეორე მოპასუხეს, თავად კი, შეიძინა სხვა ბინა. ხელშეკრულების გაფორმების დროს მამკვიდრებელს ჰქონდა ფსიქიკური აშლილობა, რის შესახებაც ცნობილი იყო მოპასუხეებისათვის. ამდენად, პირველი მოპასუხის ქმედება იყო ამორალური და მამკვიდრებლის უკანასკნელი ნების წინააღმდეგ მიმართული. ანდერძისმიერი სამემკვიდრეო მოწმობის თანახმად, გარდაცვლილის ქონება ერთპიროვნულად მიიღო საკუთრებაში მოსარჩელემ.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, მათ სადავოდ არ გაუხდიათ არც მამკვიდრებლის მიერ ანდერძის მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის სახელზე შედგენის და არც სამკვიდროს 1/2-ის მოსარჩელის მიერ მიღების ფაქტი, თუმცა, განმარტეს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის მამკვიდრებელი იყო სრულიად ჯანმრთელი, ჰქონდა საღი აზროვნებისა და მეტყველების უნარი. სენილური დემენცია განუვითარდა გარდაცვალებამდე დაახლოებით წელიწად-ნახევრით ადრე. დაზუსტებულ შესაგებელში მეორე მოპასუხემ დამატებით აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია ნამდვილი ნების საფუძველზე, მან საკუთრებაში მიიღო ქონება და გადაიხადა საფასური, იგი კეთილსინდისიერი შემძენია და არ არსებობს მისთვის საკუთრების ჩამორთმევის წინაპირობა.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების/განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 11 ოქტომბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო, სარჩელი უარყოფილ იქნა;
3.2. ამავე სასამართლოს 2018 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით კი, მოსარჩელის საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება/განჩინება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მათი გაუქმება და საქმის წარმოების განახლება.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 3 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება/განჩინება დარჩა უცვლელად.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის მიზეზები და მიიჩნევს, რომ იგი საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების დასაბუთება:
1.1. საკასაციო განაცხადის მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.
1.1.1. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანს სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების კანონიერება წარმოადგენს. საკასაციო საჩივრის თანახმად კი, სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებაზე უარი ფორმალური მოტივით განაცხადა, რამდენადაც მან წარმომადგენლის მიერ საჩივარზე დართული ჯანმრთელობის ცნობა არ გაიზიარა იმ საფუძვლით, რომ არ იყო დოკუმენტი ჯანდაცვის მინისტრის ბრძანების შესაბამისად გაცემული, ამასთანავე, მხარეს არ მიეცა დამატებითი ვადა, წარედგინა კანონის მოთხოვნათა დაცვით გაცემული საბუთი. აღნიშნულით სასამართლომ მხარის წარმომადგენელს დააკისრა არაგონივრული ვალდებულება, იცოდეს ჯანმრთელობის ცნობის გაცემის წესი. სააპელაციო განხილვისას სხდომა არ ჩატარდა მოსამართლის ავადმყოფობის გამო, ხოლო, შემდგომ ეცნობათ მხარეებს, რომ ზეპირი მოსმენა არ გაიმართებოდა, რის შემდეგაც სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ზეპირი მოსმენის ჩატარება კი საჭირო იყო მხარეთა მიერ პოზიციების წარსადგენად. უდავოა, რომ მოსარჩელეს დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი გააჩნია. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკას (სუსგ-ებები: #ას-516-516-2018; #ას-955-917-2014; #ას-1277-1197-2017; #ას-1666-1654-2011; 227-214-2015) და ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს (ბართაია საქართველოს წინააღმედეგ). მოცემულ საქმეზე არ დგინდება:
- მოსარჩელის მიერ პროცესის გაჭიანურების მცდელობა;
- დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის დაკარგვა;
- სახეზე არ არის მოსარჩელის მიმართ სასამართლო განხილვის უფლების შეზღუდვის პროპორციული მიზანი;
- დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ეროვნულ და საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკას;
- წარმომადგენლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო მხარისათვის შეუძლებელი იყო, როგორც დანიშნულ დროს სასამართლოში გამოცხადება, ისე _ სასამართლოს ინფორმირება.
1.2. ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ:
საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) სავალდებულო ძალა გააჩნია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა წინააღმდეგაც საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
1.2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 ივლისის განჩინებით მოცემულ საქმეზე დაინიშნა მოსამზადებელი სხდომა 2018 წლის 11 ოქტომბერს, 13:00 საათზე. მხარეებს სხდომის თარიღი ეცნობა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით, კერძოდ, როგორც მოსარჩელე გ.რ–ს, ისე _ მის წარმომადგენელ მ.მ–ძეს უწყება ჩაბარდათ ფოსტით;
1.2.2. 2018 წლის 11 ოქტომბერს, 11:41 საათზე მოსარჩელის წარმომადგენელი დაუკავშირდა მოსამართლის აპარატს და აცნობა, რომ 2018 წლის 11 ოქტომბერს, 13:00 დანიშნულ სასამართლო სხდომაზე გამოცხადდებოდა 15 წუთის დაგვიანებით. მოგვიანებით, 12:52 წუთზე მოსარჩელის წარმომადგენელი ისევ დაუკავშირდა მოსამართლის აპარატს, რომ 20 წუთი აგვიანდებოდა სხდომაზე გამოცხადება და ითხოვა აღნიშნული გარემოების სასამართლოს მიერ გათვალისწინება. სასამართლომ მხედველობაში მიიღო მოსარჩელის თხოვნა და მ.მ–ძის მიერ მითითებული დროის, 20 წუთის განმავლობაში სასამართლო სხდომა არ გახსნილა. სასამართლოს განრიგის გათვალისწინებით 13:21:58 საათზე სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომა გაიხსნა, რომელზეც არ გამოცხადდა მოსარჩელე მხარე და მისი წარმომადგენელი;
1.2.3. ამავე სხდომაზე მოპასუხეების წარმომადგენლებმა იშუამდგომლეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე;
1.2.4. დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ საჩივარს მოსარჩელის წარმომადგენელმა დაურთო სტომატოლოგიური კლინიკა „დ.დ–ის“ მიერ 2018 წლის 24 ოქტომბერს გაცემული სამედიცინო დოკუმენტი ფორმა #IV-100/ა -ცნობა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, რომლის თანახმადაც მ.მ–ძე 2018 წლის 11 ოქტომბერს იმყოფებოდა სტომატოლოგიურ კლინიკაში, აღენიშნებოდა პულპიტური ტკივილი ოცდამეთექვსმეტე კბილის არეში, ანესთეზიაზე ალერგიული სიმპტომების გამოვლენით, რის გამოც მოხდა პაციენტის მეთვალყურეობის ქვეშ დაკვირვება, პაციენტს ჩაუტარდა კბილის პრეპალირება, დაბჯენა ლეპულპაცია. საჩივრის ავტორმა სასამართლო სხდომაზე დამატებით განმარტა, რომ მისი სურვილის მიუხედავად, ქალაქში იმ პერიოდისთვის მიმდინარე გზების სამშენებლო-სარეაბილიტაციო სამუშაოებთან დაკავშირებული გადატვირთული საავტომობილო მოძრაობის გამო იცოდა/ვარაუდობდა რომ დროულად ვერ გამოცხადდებოდა 2018 წლის 11 ოქტომბერს, 13:00 საათზე დანიშნულ სასამართლო სხდომაზე, ამიტომ დაგვიანების შესახებ პერიოდულად აფრთხილებდა მოსამართლის აპარატს.
1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:
1.3.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილების თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.
1.3.2. საკასაციო პრეტენზიათა საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საკითხის შეფასებისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:
პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წესს არეგულირებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXVI თავი, კერძოდ კი, სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის სახეზე უნდა იყოს შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები (სსსკ-ის 229.1 მუხლი):
ა) მოსარჩელე/მისი წარმომადგენელი სასამართლო სხდომის დროისა და ადგილის, ასევე, გამოუცხადებლობის შემთხვევაში, მის მიმართ გასატარებელი შესაძლო საპროცესო ღონისძიების თაობაზე ინფორმირებული უნდა იყოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით;
ბ) მოსარჩელე/მისი წარმომადგენელი არ უნდა გამოცხადდეს სასამართლო სხდომაზე, ამასთანავე, სასამართლოს არ უნდა მოეპოვებოდეს ცნობები გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზის არსებობის შესახებ;
გ) გამოცხადებული მოპასუხე უნდა შუამდგომლობდეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის თაობაზე.
ამ ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა საკმარისია, რომ სასამართლოს ჩამოუყალიბდეს შინაგანი რწმენა მოთხოვნის წარუმატებლობისა და იგი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით უარყოფს სარჩელს.
1.3.3. რაც შეეხება მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებას, მისი საფუძვლები ამომწურავადაა რეგლამენტირებული კანონში (სსსკ-ის 233.1 და 241-ე მუხლები) კერძოდ:
ა) გამოუცხადებელი მხარე მოწვეული არ იყო ამ კოდექსის 70-ე–78-ე მუხლებით დადგენილი წესით;
ბ) სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ ადგილი ჰქონდა დაუძლეველ ძალას ან სხვა მოვლენებს, რომელსაც (რომლებსაც) შეეძლო ხელი შეეშალა სასამართლოში მხარის დროულად გამოცხადებისათვის;
გ) გამოუცხადებელ მხარეს დროულად არ ეცნობა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები;
დ) არ არსებობს სარჩელის აღძვრის წინაპირობები;
ე) არსებობს სხვა საპატიო მიზეზი, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსათვის.
1.3.4. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების წინააღმდეგ წარდგენილი საჩივარი, ისე _ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრები ემყარება იმას, რომ მხარის წარმომადგენელს გააჩნდა საპატიო მიზეზი, კერძოდ, ჯანმრთელობის გაუარესების გამო, ის ვერ გამოცხადდა სხდომაზე, რაც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნით, ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობა, ფორმალური თვალსაზრისით არ ამართლებდა მოთხოვნას, რამდენადაც მასში არ იყო მითითებული გამოცხადების შეუძლებლობის შესახებ, გარდა ამისა, სამედიცინო ცნობა არ შეიცავდა ექიმისათვის მიმართვისა და კლინიკიდან გაწერის კონკრეტულ საათს. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის თაობაზე, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაარღვიეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნები, კერძოდ, ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად არ შეაფასეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების წინააღმდეგ წარდგენილი მტკიცებულებები და საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართლის მიზნებისათვის საპატიო მიზეზის ცნებას ადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილი, რომლის თანახმადაც, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებულ უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ სამედიცინო ცნობის მიმართ საპროცესო კანონმდებლობით დაწესებული მოთხოვნები შესაძლებელია სასამართლომ არც კი შეაფასოს კრიტიკულად იმ შემთხვევაში, თუკი თავად ცნობის შინაარსი იძლევა დასკვნის საფუძველს, რომ პირს არ შეუძლია სასამართლოში გამოცხადება, რამდენადაც თავად სამედიცინო ცნობა არაფრით განსხვავდება საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა მტკიცებულებებისაგან და მას რაიმე წინასწარ დადგენილი ძალა არ გააჩნია, არამედ იგი სასამართლომ მტკიცებულებათა კვლევისათვის დადგენილი სტანდარტით უნდა შეამოწმოს (მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ებები: №ას-516-516-2018, 13 ივლისი, 2018 წელი; №ას-955-917-2014, 24 ივლისი, 2015 წელი; №ას-187-179-2016, 6 მაისი, 2016 წელი; №ას-1277-1197-2017, 1 დეკემბერი, 2017 წელი).
1.3.5. საკასაციო პალატა საქმეში წარმოდგენილი ფორმა #IV-100/ა-ს შესწავლის შედეგად იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას იმის თაობაზე, რომ ამ ცნობით არ დასტურდება სხდომის დროს იმყოფებოდა თუ მის შემდეგ მხარე კლინიკაში, თუმცა, მისი მცდელობა, გამოცხადებულიყო სასამართლოში და ეცნობებინა დაგვიანების შესახებ მოსამართლის აპარატისათვის ასევე უნდა შეფასდეს ამ დოკუმენტთან ერთობლიობაში, რაც ნაკლებად სავარაუდოს ხდის მოსარჩელის წარმომადგენლის არასაპატიო მიზეზით გამოცხადებას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ დაძლია დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისათვის კანონმდებლობით მისთვის დაწესებული ტვირთი.
1.3.6. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მარეგულირებელი ნორმების სისტემური ანალიზიდან გამომდინარე (ვინაიდან დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლო თავადვე არკვევს ამ გადაწყვეტილების კანონიერებას გამოუცხადებელი მხარის საჩივრის საფუძველზე), დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლოს ვალდებულებაა, დაიცვას ბალანსი მხარეთა ინტერესებს შორის და დაუსწრებელი წარმოებისას უსაფუძვლოდ არ შეუზღუდოს გამოუცხადებელ მხარეს სამართლიან განხილვაზე ხელმისაწვდომობა, ასევე, შეძლებისდაგვარად თანასწორობის პირობებში წარმართოს პროცესი. პრეცედენტული სამართლის თანახმად, მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, რომელიც სამართლიანი სასამართლოს ფართო კონცეფციის ერთ-ერთი ელემენტია, მოითხოვს თითოეულ მხარეს ჰქონდეს გონივრული შესაძლებლობა წარმოადგინოს საკუთარი საქმე ისეთ პირობებში, რომელიც არ ჩააყენებს მას მნიშვნელოვნად არახელსაყრელ მდგომარეობაში მის მოწინააღმდეგე მხარესთან მიმართებით (იხ. „ნიდეროსტ-ჰუბერი შვეიცარიის წინააღმდეგ“, (Nideröst-Huber v. Switzerland), 18/02/1997, §23, გადაწყვეტილებათა და განჩინებათა კრებული 1997-I; „კრესი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Kress v. France) [დიდი პალატა], # 39594/98, § 72, ECHR 2001-VI; „ეივონი საფრანგეთის წინააღმდეგ“(Yvon v. France), #. 44962/98, § 31, ECHR 2003-V; და „გორაიზი და სხვები ესპანეთის წინააღმდეგ“(Gorraiz Lizarraga and Others v. Spain), #. 62543/00, § 56, ECHR 2004-III). ეროვნული ორგანოები ვალდებულნი არიან უზრუნველყონ „სამართლიანი განხილვის“ მოთხოვნები თითოეულ საქმეზე (იხ. Dombo Beheer B.V. ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Dombo Beheer B.V. v. the Netherlands), 27/10/1993, §33, Series A #. 274). კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პარაგრაფი არ ითვალისწინებს დოკუმენტების გაგზავნის კონკრეტულ ფორმას (იხილეთ „ბოგონოსი რუსეთის წინააღმდეგ“ (განჩინება) (Bogonos v. Russia (dec.), # 68798/01, 05/02/2004, და „ორამსი კვიპროსის წინააღმდეგ“ (განჩინება)(Orams v. Cyprus (dec.), # 27841/07, 10/06/2010), თუმცა, სამართლიანი სასამართლოს ზოგადი კონცეფცია მოიცავს შეჯიბრებითი სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპს (იხ. რუიზ-მატეოსი ესპანეთის წინააღმდეგ (Ruiz-Mateos v. Spain), 23/06/1993, § 63, Series A # 262). კონვენციის მე-6 მუხლი მოითხოვს და საშუალებას აძლევს სახელმწიფოებს, მოაწყონ მათი სამართლებრივი სისტემები იმგვარად, რომ ხელი შეეწყოს სწრაფ და ეფექტიან სამართალწარმოებებს, მათ შორის, დაუსწრებელი გადაწყვეტილებების მიღების შესაძლებლობის კუთხით (იხ. „აჟდაჯიჩი სლოვენიის წინააღმდეგ“ (Aždajić v. Slovenia), no. 71872/12, §49, 08/10/2015, და „განკინი და სხვები რუსეთის წინააღმდეგ“ (Gankin and Others v. Russia), nos. 2430/06, 1454/08, 11670/10 და 12938/12, § 26, 31/05/2016), თუმცა, აღნიშნული არ შეიძლება განხორციელდეს სხვა პროცედურული გარანტიების, განსაკუთრებით მხარეთა თანასწორობის პრინციპის ხარჯზე. საქმეში - „დილიპაკი და კარაკაია“ (Dilipak and Karakaya) ევროსასამართლომ გადაწყვიტა სისხლის სამართლის საკითხებისადმი მისი მიდგომის სულისკვეთება გადმოეტანა და დაუსწრებელი სისხლის სამართალწარმოების პროცესში განვითარებული პრინციპები მიესადაგებინა სამოქალაქო სამართალწარმოების მიმართაც. შესაბამისად, აღნიშნულ საქმეში, სასამართლო დაეყრდნო მის პრეცედენტულ სამართალს, რომლის მიხედვითაც სამართლიანობის უარყოფა დგინდება, როცა პროცესზე დაუსწრებლად მსჯავრდებულ პირს არ აქვს საშუალება, მიიღოს ბრალდების არსის ცხადი განმარტება იმ გარემოებებში, როცა არ არის დადგენილი მის მიერ სასამართლოში გამოცხადების უფლებასა და საკუთარი თავის დაცვის უფლებაზე უარის თქმა (იხილეთ „კოლოზა იტალიის წინააღმდეგ“ (Colozza v. Italy), 12/02/1985, §29, Series A no. 89; „ეინორნი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (განჩინება), (Einhorn v. France) (dec.), no. 71555/01, §33, ECHR 2001-XI; „კრომბახი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Krombach v. France) no. 29731/96, §85, ECHR 2001-II; და „სეჯდოვიჩი იტალიის წინააღმდეგ“ (Sejdovic v. Italy) [დიდი პალატა], no. 56581/00, §82, ECHR 2006-II) ან როცა იგი მიზნად არ ისახავს მართლმსაჯულებისგან თავის დაღწევას (იხილეთ „მედენიკა შვეიცარიის წინააღმდეგ“ (Medenica v. Switzerland), no. 20491/92, §55, ECHR 2001-VI). ამასთან, კონვენციის მე-6 მუხლის არც ფორმალური და არც შინაარსობრივი მხარე ხელს არ უშლის პირს საკუთარი თავისუფალი ნებით გამოხატულად ან ნაგულისხმევად უარი თქვას სამართლიანი სასამართლოს გარანტიებზე (იხილეთ „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (Hermi v. Italy) [დიდი პალატა], no. 18114/02, §73, ECHR 2006-XII), თუმცა, ასეთი უარი დადგენილი უნდა იყოს ცალსახად და უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მისი მნიშვნელობის შესაბამისი მინიმალური გარანტიებით (იხ. „პოიტრიმოლი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ (Poitrimol v. France) 23/11/1993, §31, Series A no. 277-A) და არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს რაიმე მნიშვნელოვან საჯარო ინტერესს (იხ. „სეჯდოვიჩი“ (Sejdovic) §86, და „დილიპაკი და კარაკაია“ (Dilipak and Karakaya), §79, აგრეთვე, „ნაცვლიშვილი და ტოგონიძე საქართველოს წინააღმდეგ“ (Natsvlishvili and Togonidze v. Georgia), no. 9043/05, §91, ECHR 2014 (ამონარიდები)).
1.3.7. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის არგუმენტს იმის თაობაზე, რომ ადვოკატის საპატიო მიზეზით სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობა არ შეიძლება ბრალად შეერაცხოს უშუალოდ მხარეს და აღნიშნული მის წინააღმდეგ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებას/ძალაში დატოვებას დაედოს საფუძვლად. საკასაციო სასამართლოს მყარად დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 93-ე მუხლის მე-2 ნაწილი არაა იმპერატიული ხასიათის და მხარეს მხოლოდ უფლებით აღჭურავს, თავადაც მიიღოს მონაწილეობა საქმის განხილვაში იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მას ჰყავს წარმომადგენელი. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, როდესაც მხარე მისი უფლების დაცვის შესაძლებლობას წარმომადგენელს ანიჭებს, მათ შორის არსებული ურთიერთობის განსაკუთრებული ნდობის გათვალისწინებით, თუ წარმომადგენელი მინიჭებულ უფლებამოსილებას კეთილსინდისიერად ახორციელებს, წარმომადგენლის საპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობა მხარისათვის არახელსაყრელი შედეგის დადგომის წინაპირობა არ შეიძლება გახდეს, რადგანაც მხარე ორიენტირებულია ადვოკატის მიერ მისი უფლების კვალიფიციურად დაცვაზე (მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ებები: Nას-1666-1654-2011, 8 დეკემბერი, 2011 წელი; №ას-227-214-2015, 16 მარტი, 2015 წელი; №ას-1277-1197-2017, 1 დეკემბერი, 2017 წელი; №ას-853-797-2017, 28 ივლისი, 2017 წელი).
1.3.8. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის პრეტენზიებს სააპელაციო პალატის მიერ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვასთან დაკავშირებით. ამ მხრივ კასატორი მიიჩნევს, რომ მას წაერთვა შეჯიბრებისა და საქმის საქვეყნო მოსმენის უფლება, ხოლო სასამართლომ საქმის მასალები არ გამოიკვლია საკმარისად. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 3761 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო საჩივარი შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილ განჩინებას საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ... სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე განიხილოს ზეპირი მოსმენის გარეშე. საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა ეცნობოს მხარეებს. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ სააპელაციო განხილვის თითოეული ეტაპი ცნობილი იყო მხარეებისათვის, მათ გადაეგზავნათ საქმეში არსებული მასალები და ინფორმირებული იყვნენ საქმის განხილვის თარიღის, ასევე, განხილვის ფორმის თაობაზე, შესაბამისად, აპელანტს სრული უფლება ჰქონდა, სასამართლოსათვის წერილობით წარედგინა ნებისმიერ საკითხზე საკუთარი პოზიცია. საკასაციო საჩივარში მხარე მართალია, პრეტენზიას აცხადებს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის კანონიერებაზე, თუმცა, საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ მსჯელობას, მისი რა უფლება დაირღვა აღნიშნულით. განსახილველ საკითხთან დაკავშირებით პალატა დამატებით მოიშველიებს პრეცედენტულ სამართალსაც. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ მიიჩნია ევროკონვენციის 6.1. მუხლის დარღვევად და ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მხარეს ეცნობა, როგორც საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე გადადების შესახებ, ასევე ჩაბარდა სათანადო შეტყობინება საქმის განხილვის დაწყებამდე, ხოლო საქმის მასალები არ მიუთითებდა იმაზე, რომ ზეპირი განხილვის სანაცვლოდ მხარისათვის შეთავაზებული წერილობითი პროცედურა არ იყო გამჭვირვალე და შეიცავდა სხვა წინაპირობებს, რომლებიც ეჭვქვეშ დააყენებდა მის სამართლიანობას (იხ. ECHR: „რიჟამაძე საქართველოს წინააღმდეგ“, განაცხადი no: 2745/03, 31.07.2007წ. გადაწყვეტილება).
1.4. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პროცესუალური დასაბუთება:
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და ვინაიდან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც წინამდებარე განჩინების კვლევით ნაწილში ასახული სამართლებრივი დასაბუთების გათვალისწინებით უნდა იმსჯელოს და დაადგინოს არსებობს თუ არა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების/მისი ძალაში დატოვების შესახებ განჩინების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები.
2. სასამართლო ხარჯები:
ვინაიდან წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად (თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით) პროცესის ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. გ.რ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 3 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
ზ. ძლიერიშვილი
