საქმე №ას-944-2018 12 თებერვალი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ.პ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ.ო.კ. ს.კ–ი“ (მოპასუხე)

თავდაპირველი მოპასუხეები - ნ.ს–ი, მ.პ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების იპოთეკის ნაწილში

ბათილად ცნობა, ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის

იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ნაწილში გაუქმება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის

უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „მ.ო.კ.ს.კ–ს“ (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, აპელანტი, გამსესხებელი ან მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია), როგორც სესხის გამცემს, მ.პ–ს (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, მსესხებელი ან მოსარჩელის მამა), როგორც სესხის მიმღებს და თ.პ–ს (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი ან მესაკუთრე), როგორც უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, შორის 2015 წლის 13 თებერვალს, დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება (შემდეგში: ხელშეკრულება). სესხის თანხად განისაზღვრა 20 000 აშშ დოლარი, 18 თვით, ყოველთვიურად 2.5% სარგებლის დარიცხვით.

2. სესხისა და მასზე დარიცხული პროცენტის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა ქ. თბილისში, ..... მდებარე მოსარჩელის კუთვნილი 69.75 კვ.მ საოფისე ფართი. უძრავ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძველია ჩუქების ხელშეკრულება.

3. ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელე იყო არასრულწლოვანი (17 წლის). შესაბამისად, სანოტარო აქტის გაფორმებას ესწრებოდა და ნება გამოხატეს როგორც თავად არასრულწლოვანმა, ისე მისმა კანონიერმა წარმომადგენლებმა - დედამ, ნ.ს–მა (შემდეგში: მესამე მოპასუხე ან მოსარჩელის დედა) და მოსარჩელის მამამ.

4. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, 2016 წლის 31 აგვისტოს, გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, სადაც კრედიტორია მოპასუხე, ხოლო მოვალე - მოსარჩელე. სააღსრულებო ფურცლით განისაზღვრა იპოთეკის საგნის (ქ. თბილისში, ......-ში მდებარე მოსარჩელის კუთვნილი 69.75 კვ.მ საოფისე ფართის) რეალიზაცია და სააღსრულებო ფურცელი წარდგენილ იქნა კერძო აღმასრულებელთან.

5. სასარჩელო მოთხოვნა

5.1. უძრავი ქონების მესაკუთრემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხისა და საკუთარი მშობლების წინააღმდეგ და მოითხოვა იპოთეკის ნაწილში სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და, იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ნაწილში, ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის გაუქმება.

5.2. სარჩელის თანახმად, ხელშეკრულების გაფორმებისას მოსარჩელე იყო არასრულწლოვანი და ვერ აცნობიერებდა საკუთარ უფლებებს, თუ რა შეიძლებოდა მოჰყოლოდა მშობლის მიერ ნაკისრი ფულადი ვალდებულებების შეუსრულებლობას. მოვალის მიერ სესხის აღება არ იყო განპირობებული მოსარჩელის, როგორც არასრულწლოვანის, საუკეთესო ინტერესებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 1198-ე მუხლი კი ავალდებულებს მშობლებს, დაიცვან თავიანთი არასრულწლოვანი შვილების უფლებები და ინტერესები, რაც მოიცავს შვილების ქონების მართვასა და გამოყენებას. ამ ნორმით განსაზღვრულია მშობლის მოვალეობა შვილის მიმართ, ბავშვის ქონების მართვისა და გამოყენების დროს იმოქმედოს მისივე ინტერესების შესაბამისად. ამასთან, მშობლების უფლებები არ უნდა განხორციელდეს ისე, რომ ამით ზიანი მიადგეს ბავშვის ინტერესებს (სსკ-ის 1299-ე მუხლი). მოვალის მიერ ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების გამო დადგინდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონების სარეალიზაციოდ მიქცევა, რითაც დაირღვა არასრულწლოვანის ინტერესები.

6. მოპასუხეთა შესაგებლები

6.1. მოსარჩელის მშობლებმა - მეორე და მესამე მოპასუხეებმა წერილობით წარდგენილი შესაგებლებით სარჩელი ცნეს და საქმის განხილვაზე არ გამოცხადდნენ.

6.2. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ვინაიდან სადავო ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელე იყო არასრულწლოვანი, ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის აუცილებელი გახდა მისი კანონიერი წარმომადგენლის (მშობლის) თანხმობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში გამოვლენილია. შესაბამისად, გარიგების ნამდვილობის ეჭვქვეშ დაყენება მხოლოდ იმის გამო, რომ ხელშეკრულების დადებისას მესაკუთრე არასრულწლოვანი იყო, უსაფუძვლოა და საფრთხეს უქმნის მთლიანად სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლებასა და სტაბილურობას.

7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ხელშეკრულება იპოთეკის ნაწილში და სააღსრულებო ფურცელი გაუქმდა იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ნაწილში.

7.2. საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას სსკ-ის 54-ე, 1198-ე, 1198¹-ე, 1199-ე მუხლებით იხელმძღვანელა.

8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც უძრავი ქონების მესაკუთრის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები, იხელმძღვანელა სსკ-ის 1198-ე მუხლით და მიუთითა, რომ განსახილველ დავაში სარჩელის საფუძვლიანობისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერების შესაფასებლად უნდა დადგენილიყო, დაიდო თუ არა სადავო ხელშეკრულება მოსარჩელის მშობლების მიერ შვილის ინტერესების საწინააღმდეგო ნების გამოვლენით.

8.3. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელე იყო არა მცირეწლოვანი (ანუ სსკ-ის მე-12 მუხლის მე-6 ნაწილით განსაზღვრული ქმედუუნარო პირი), არამედ - არასრულწლოვანი (ანუ სსკ-ის მე-14 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით შეზღუდულქმედუნარიანად მიჩნეული პირი), რომელსაც სსკ-ის მე-15 მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის ნამდვილობისთვის სჭირდებოდა კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობა.

8.4. სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ სადავო გარიგების დადებისას ნება გამოავლინეს როგორც არასრულწლოვანმა, ისე მისმა კანონიერმა წარმომადგენლებმა. სასამართლოს მითითებით, შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირი ქმედუნარიანია, ოღონდ, მისი ნების გამოვლენა ჯერ კიდევ არ არის იმ თვისების მქონე, რომ მან, როგორც წესი, სხვა პირთა შეფასების გარეშე, დამოუკიდებლად გამოიწვიოს სამართლებრივი შედეგი. მცირეწლოვანი საერთოდ არ წარმოადგენს ნების გამოვლენის სუბიექტს მაშინ, როცა შვიდიდან თვრამეტ წლამდე არასრულწლოვანი ნების გამოვლენის სუბიექტია. ამდენად, არასრულწლოვანის ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია დამატებით გარემოებაზე - კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობაზე. შესაბამისად, სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია არასრულწლოვანის, ანუ ნების გამოვლენის სუბიექტის მიერ ნების გამოხატვისა და მისი კანონიერი წარმომადგენლების მიერ აღნიშნულზე თანხმობის გაცხადების შემდგომ მითითება მხოლოდ კანონიერი წარმომადგენლების/მშობლების მიერ არასრულწლოვანის სახელით გამოვლენილ ნებაზე.

8.5. სააპელაციო სასამართლომ ასევე იმსჯელა და შეაფასა, კეთილსინდისიერად და მართლზომიერად მოქმედებდა თუ არა გამსესხებელი სესხის გაცემისას. კერძოდ, ხომ არ რჩებოდა გამსესხებელი მხოლოდ იპოთეკის საგნის იმედად, თუ არსებობდა სესხის დაფარვის საფუძვლიანი მოლოდინი. მოსარჩელე თავად განმარტავს, რომ მეორე მოპასუხეს (მოსარჩელის მამა) ფულადი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო 2016 წლის 13 ივნისიდან აქვს ვადაგადაცილება, შესაბამისად, 2015 წლის 13 თებერვლიდან 2016 წლის 13 ივნისამდე მსესხებელი კეთილსინდისიერად ასრულებდა სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას. ის გარემოება კი, რომ მსესხებელი პერიოდულად ასრულებდა ვალდებულებას, მოწმობს გამსესხებლის ლეგიტიმურ მოლოდინს სესხის დაბრუნებაზე, რაც აბათილებს მსჯელობას მის არაკეთილსინდისიერებაზე.

8.6. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა ბავშვის უფლებათა კონვენციის 27-ე მუხლის პირველ და მეორე პუნქტებზე და აღნიშნა, რომ როდესაც საუბარია მშობლების მხრიდან ბავშვის ინტერესების საზიანოდ მოქმედებაზე, უნდა შეფასდეს კონფლიქტის არსებობა ბავშვისა და მშობლების ინტერესებს შორის, მშობლების მიერ მათზე დაკისრებული ვალდებულებების შესრულება-შეუსრულებლობა. მოცემულ შემთხვევაში არ დასტურდებოდა გარემოება, რომ მშობლებმა შვილს (მოსარჩელეს) ვერ შეუქმნეს განვითარებისათვის საჭირო ცხოვრების პირობები, რაც აუცილებელი იყო მისი ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი, ზნეობრივი და სოციალური განვითარებისათვის.

8.7. სასამართლოს განმარტებით, მართალია, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა უშუალოდ ნასესხები თანხის გახარჯვის მიზნობრიობას, რის საფუძველზეც შესაძლებელი იქნებოდა შეფასებულიყო გარემოება, თანხა მოხმარდა თუ არა მოსარჩელის ინტერესებს, მაგრამ აღნიშნული არ არის საკმარისი სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის.

8.8. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ მას არ შესწევს უნარი ამტკიცოს მოსარჩელის მამის მიერ ნასესხები თანხის ხარჯვის მიზნობრიობა. ასეთის მტკიცების აპელანტზე დაკისრება კი ეწინააღმდეგება მტკიცების ტვირთის ლოგიკურ და სამართლიანად განაწილების პრინციპს.

8.9. სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ მშობლის მიერ ბავშვის სახელით გარიგების დადება, სსკ-ის შესაბამისად, სპეციალურ ნებართვას არ საჭიროებს. ამასთან, ყურადღება მიაქცია იმ ფაქტსაც, რომ სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის კუთვნილი საოფისე ფართი, რომელიც კომერციული/სამეწარმეო მიზნებისათვის შეიძლება ყოფილიყო გამოყენებული და არ წარმოადგენდა არასრულწლოვანის საცხოვრებელ ადგილს. ამასთან, სადავო არ იყო არც ის გარემოება, რომ სესხის მიღების მიზანი იპოთეკით დატვირთულ ფართში სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელება იყო. შესაბამისად, სადავო უძრავი ნივთი ემსახურებოდა ამ ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების მიზანს.

8.10. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 63-ე მუხლის პირველი ნაწილით (თუ არასრულწლოვანი დებს ორმხრივ გარიგებას (ხელშეკრულებას) კანონიერი წარმომადგენლის აუცილებელი თანხმობის გარეშე, მაშინ ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია იმაზე, შემდგომში მისი წარმომადგენელი მოიწონებს თუ არა მას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა იგი იღებს სარგებელს) და განმარტა, რომ არასრულწლოვანის მიერ კანონიერი წარმომადგენლის აუცილებელი თანხმობით დადებული ორმხრივი გარიგების (ხელშეკრულების) ნამდვილობა დამოკიდებული არ არის იმაზე, იღებს თუ არა ის ამ გარიგებიდან სარგებელს, არამედ გარიგების სარგებლიანობის საკითხი აქტუალური ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც გარიგება არასრულწლოვანის მიერ დადებულია კანონიერი წარმომადგენლის აუცილებელი თანხმობის გარეშე.

8.11. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო იპოთეკის ხელშეკრულება არ წარმოადგენდა მოსარჩელის უფლებების ხელმყოფ გარიგებას, შესაბამისად, არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წანამძღვრები.

9. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

9.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სსკ-ის 54-ე, 1198-ე, 1199-ე მუხლები, ასევე ბავშვის უფლებათა კონვენცია, რომლის შესაბამისად, კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოები ბავშვს იცავენ ყველა ფორმის ექსპლუატაციისაგან, რომელიც ზიანს აყენებს ბაშვის ინტერესებს;

9.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელე პირადად მონაწილეობდა გარიგების დადებაში. იმ შემთხვევაში, თუ ასეთს ექნებოდა ადგილი, ხოლო მოსარჩელის მშობლები თანხმობას გასცემდნენ გარიგებაში არასრულწლოვანი შვილის მიერ ნების გამოვლენაზე (არასრულწლოვანის კუთვნილ უძრავ ნივთზე იპოთეკის გავრცელებაზე), „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის #71 ბრძანების მოთხოვნათა შესაბამისად, მშობლები სავალდებულო წესით ან ცალკე გასცემდნენ თანხმობას, რომელსაც ნოტარიუსი სათანადოდ დაამოწმებდა და ეს თანხმობა დაერთვებოდა თავად გარიგებას ან/და სანოტარო აქტში იქნებოდა შესაბამისი ჩანაწერი და გარკვევით და ცალსახად მიეთითებოდა არასრულწლოვანის კანონისმიერი წარმომადგენლების არა სანოტარო მოქმედებაში მონაწილეობის, არამედ სანოტარო მოქმედებაზე დასწრების ფაქტი და ასეთ შემთხვევაში სადავო იპოთეკის ხელშეკრულებას მოსარჩელის მშობლები სპეციალური ჩანაწერით მხოლოდ თანხმობის დასტურად მოაწერდნენ ხელს, როგორც სანოტარო მოქმედების დამსწრე პირები. შესაბამისად, მშობლების თანხმობის აქტი ნათლად და არაორაზროვნად აისახებოდა გარიგებაში. მოცემულ შემთხვევაში აღნიშნულ გარემოებას ადგილი არ აქვს, რადგან სადავო იპოთეკის ხელშეკრულება სსკ-ის 1198-ე და „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 25-ე მუხლის მე-2, მე-3, მე-6 და მე-7 მუხლებიდან გამომდინარე, შეესაბამება მშობლების გარიგებაში მონაწილეობას, მათი კანონისმიერი უფლებამოსილების ფარგლებში. მოსარჩელის მშობლებს დარღვეული აქვთ სსკ-ის 1198-ე და 1199-ე მუხლების მოთხოვნები, რადგან მშობელს მხოლოდ და მხოლოდ არასრულწლოვანის უპირატესი ინტერესებიდან გამომდინარე აქვს უფლება, განკარგოს შვილის ქონება;

9.4. მოსარჩელეს არანაირი ურთიერთობა არ ჰქონია მიკროსაფინანსო ორგანიზაციასთან, მას არ უწარმოებია მოლაპარაკება არც იპოთეკისა და არც სესხის პირობებზე, არც მონაწილეობა მიუღია მის საკუთრებაში არსებული ქონების კრედიტორის მიერ შეფასების დროს. იგი მხოლოდ გარიგების ხელმოწერისას ფორმალურად ჩაერთო პროცესში მისი ასაკიდან (17 წელი) და სანოტარო მოქმედების შესრულების წესიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლომ კი არასწორად მიუთითა, თითქოს გარიგების დადებას ესწრებოდა და ნება გამოხატეს როგორც თავად არასრულწლოვანმა, ასევე - მისმა კანონიერმა წარმომადგენლებმა. მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა წარმომადგენლების მიერ დადებული გარიგება, რომელიც არ გამომდინარეობს არასრულწლოვანის საუკეთესო ინტერესებიდან. უფრო მეტიც, რისკის მაღალი ხარისხიდან გამომდინარე, სადავო გარიგება მოსარჩელისათვის თავიდანვე საზიანო იყო. უკვე სრულწლოვანების მიღწევისას, მოსარჩელისთვის ცხადი გახდა, რომ გარიგებაში მისი მონაწილეობა არათუ მისი ინტერესებიდან გამომდინარეობდა, არამედ პირიქით - სადავო ხელშეკრულებამ უფლებრივად შეზღუდა იგი და გადაულახავი ვალდებულებები დააკისრა;

9.5. სასამართლომ აუცილებლად უნდა დაადგინოს, თუ რა მიზანს ემსახურებოდა არასრულწლოვანი პირის მონაწილეობა ხელშეკრულებაში, რამდენად იყო გათვლილი მხარეთა მიერ ის რისკი, რაც ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შეიძლებოდა დამდგარიყო - გარიგებით არასრულწლოვანს ხომ არ ეკისრებოდა მისთვის დაუძლეველი და შეუსრულებელი ვალდებულებები, არამართებულად ხომ არ იმოქმედეს გარიგების დანარჩენმა მხარეებმა და მათი ქმედებით ხომ არ დადგა არასრულწლოვანისათვის ნეგატიური შედეგი;

9.6. სსკ-ის 1198-ე მუხლი უზღუდავს მშობელს შვილების სახელით ნებისმიერი საფუძვლით გარიგების დადების შესაძლებლობას. გარიგების დადების ერთადერთ ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენს შვილის ინტერესების უკეთ უზრუნველყოფა. ქონების მართვა და გამოყენება განკარგვის უფლებამოსილებას არ გულისხმობს. რაც შეეხება ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის ჩანაწერს, რომლის მიხედვითაც, მშობლები არასრულწლოვანი შვილების კანონიერი წარმომადგენლები არიან და განსაკუთრებულ რწმუნებულებათა გარეშე მათი უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად გამოდიან, ნიშნავს იმას, რომ მშობელი ბავშვის სახელით მხოლოდ და მხოლოდ ისეთ გარიგებებს დებს, რომლებიც აუცილებლად ბავშვის ინტერესებშია. მოსარჩელის კუთვნილი ქონების იპოთეკით დატვირთვა მისი მამის მიერ აღებული სესხის უზრუნველსაყოფად არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას არასრულწლოვანის ინტერესების შესაბამისად. ამ სახის ნებისმიერი გარიგების დადება განპირობებული უნდა იყოს ბავშვის როგორც მატერიალური, ისე არამატერიალური აუცილებელი მოთხოვნილების დაკმაყოფილების აუცილებლობით (მაგ. ჯანმრთელობის მდგომარეობა, განათლების მიღება და ა.შ.);

9.7. მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა არასრულწლოვანის ქონებით არამიზნობრივი სარგებლობა, რადგან სარგებლობას ქონების მოსპობა (იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია) სდევს თან, ამასთან, ამგვარი სარგებლობის მიზანს ბავშვის ინტერესი არ ამართლებს. ოჯახის ქონებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესება, არაპირდაპირ, მაგრამ მაინც ბავშვის ინტერესებშია, თუმცა ქონებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნით ბავშვის ქონებაზე რისკის გაწევა, მით უფრო, თუ რისკი გაუთვლელი და დაუზღვეველია, ბავშვის ინტერესების საზიანო შედეგის მომტანია. შესაბამისად, ბავშვის ქონება უნდა განიკარგოს მხოლოდ მისი ინტერესების შესაბამისად;

9.8. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოიყენა ბავშვის უფლებათა კონვენცია, რომელიც ადგენს ბავშვის უფლებების განსაკუთრებული დაცვის აუცილებლობას. კონვენციის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტი წევრი ქვეყნებისთვის სამი განსხვავებული სახის ვალდებულებას ადგენს: ა) თუ გადაწყვეტილების მიღებისას ერთმანეთს სხვადასხვა ინტერესები უპირისპირდება, ბავშვის ფუნდამენტური უფლებაა, რომ გარანტირებულად და უპირატესად მისი საუკეთესო ინტერესები შეფასდეს და გათვალისწინებულ იქნეს; ბ) თუ სამართლებრივ ნორმას ერთზე მეტი განმარტება შეიძლება მიეცეს, არჩეულ უნდა იქნეს ის განმარტება, რომელიც ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს ყველაზე ეფექტურად ემსახურება; გ) ბავშვის საუკეთესო ინტერესების შეფასება და განსაზღვრა მოითხოვს საპროცესო გარანტიებს. გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა შეფასდეს ბავშვის ინტერესებზე ამ გადაწყვეტილების შესაძლო ზეგავლენის შედეგები და გადაწყვეტილებაში პირდაპირ უნდა აისახოს, რომ ბავშვის საუკეთესო ინტერესები უპირატესად შეფასდა და მხედველობაში იქნა მიღებული;

9.9. მნიშვნელოვანია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პოზიცია კონვენციის ზემოაღნიშნულ მუხლთან მიმართებით. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში (სუსგ #-ას-1221-1146-2015) გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა ბავშვის უფლებების საერთაშორისო კონვენციის მე-3 მუხლის მიზანთან დაკავშირებით და მოიშველია საქართველოს წინააღმდეგ ერთ-ერთ საქმეზე ადამიანის უფლებების ევროპული სასამართლოს განმარტება, რომლის მიხედვითაც, ბავშვის უფლებების საერთაშორისო კონვენციის მე-3 მუხლის მიზანია უზრუნველყოფილი იქნეს ბავშვის საუკეთესო ინტერესების დაცვა ბავშვის მიმართ ნებისმიერ ქმედებათა განხორციელებისას, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის მათი განმახორციელებელი, სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, რომლებიც მუშაობენ სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები. ეს ნიშნავს იმას, რომ ბავშვის სახელით განხორციელებულ ნებისმიერ ქმედებაში მაქსიმალურად უნდა იქნეს გათვალისწინებული ბავშვის საუკეთესო ინტერესები. ბავშვის საუკეთესო ინტერესები არის იმ საპროცესო უფლების მსგავსი, რომელიც სახელმწიფოს ავალდებულებს, ქმედების პროცესში დანერგოს ისეთი ნაბიჯები, რომლითაც უზრუნველყოფილი იქნება ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინება;

9.10. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავსი ტიპის დავებზე უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას (იხ. სუსგ #ას-1221-1146-2015), ასევე ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ გადაწყვეტილებებს (იხ. ნ.წ. და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ).

9.11. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტი, რადგან საქმე განიხილა მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმათა მნიშვნელოვანი დარღვევით. სააპელაციო სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. კერძოდ, ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სადავო გარიგების დადებისას აღნიშნულ ურთიერთობებში მონაწილეობდა არა უშუალოდ, არამედ მისი კანონიერი წარმომადგენლების მეშვეობით, სესხის გაცემის მიზნობრიობა კი არ უკავშირდებოდა თავად არასრულწლოვანის - იპოთეკის საგნის მესაკუთრის ინტერესებს. სასამართლომ უარყო მოდავე მხარეთა თანასწორობის ფუნდამენტური პრინციპიც და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის მიმართ გაუმართლებელი მიკერძოებული მიდგომა გამოავლინა, რამაც არსებითად შეცვალა საქმეზე დამდგარი შედეგი - სასამართლომ არასრულწლოვანის ინტერესების საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება გამოიტანა.

10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

10.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად სცნო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მიიღო არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მტკიცებულებათა ერთობლივად გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ კასატორის საკასაციო განაცხადი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა ან გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

14. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოა სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად არასრულწლოვანის საკუთრებაში არსებული იპოთეკის საგნის რეალიზაციის მართლზომიერება.

15. კასატორის ძირითადი არგუმენტი ემყარება იმ მოსაზრებას, რომ მშობლის მიერ აღებული სესხის უზრუნველსაყოფად არასრულწლოვანი ბავშვის (მესაკუთრის) ქონების იპოთეკით დატვირთვა ეწინააღმდეგება ბავშვის ინტერესებს.

16. საკასაციო სასამართლო, მიუთითებს, რომ ერთ-ერთ საქმეში (რომელსაც კასატორიც მოიხმობს საკუთარი პოზიციის განსამტკიცებლად), რომელიც გამოტანილი იქნა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ საქართველოს წინააღმდეგ ნ.წ.-სა და სხვების N.71776/12 განაცხადის საფუძველზე (2 თებერვალი 2016 წელი), სასამართლომ ხაზი გაუსვა ბავშვის საუკეთესო ინტერესების დაცვის აუცილებლობას და აღნიშნა, რომ „ბავშვის მიმართ ნებისმიერ ქმედებათა განხორციელებისას, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის მათი განმახორციელებელი, სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, რომლებიც მუშაობენ სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები. ეს ნიშნავს, რომ ბავშვის სახელით განხორციელებულ ნებისმიერ ქმედებაში მაქსიმალურად უნდა იქნეს გათვალისწინებული ბავშვის საუკეთესო ინტერესები. ბავშვის საუკეთესო ინტერესები არის იმ საპროცესო უფლების მსგავსი, რომელიც სახელმწიფოს ავალდებულებს, ქმედების პროცესში დანერგოს ისეთი ნაბიჯები, რომლითაც უზრუნველყოფილი იქნება ბავშვის საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინება“. უნდა აღინიშნოს, რომ არა მხოლოდ დასახელებული საქმე, სადაც ბავშვის ქონებრივი ინტერესების დაცვას არ ეხებოდა საკითხი, არამედ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიდგომა ბავშვის უფლებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი საკითხის განხილვისას ეფუძნება არა მხოლოდ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ღირებულებებს, არამედ, ბავშვის უფლებათა კონვენციას, რადგან სასამართლოსათვის ამოსავალი პრინციპია, ბავშვის არა დაცვის ობიექტად მიჩნევა, არამედ მისი, როგორც სუბიექტის უფლებების აღიარება და დაცვა. ბავშვის უფლებასთან დაკავშირებულ საქმეზე მსჯელობისას ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიძლება ეფუძნებოდეს საქმის ინდივიდუალური შესწავლის გზით დადგენილ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებს და მათ საფუძველზე მხარეთა მტკიცების ტვირთის განხორციელების საპროცესო მოვალეობას, რაც ბავშვის საუკეთესო ინტერესის ჭრილში უნდა იქნეს დანახული და გადაწყვეტილი.

17. თუმცა, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები იქნა დადგენილი, რომლებიც არ იძლევა იმგვარი დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ არასრულწლოვანის წარმომადგენელთა (მშობელთა) მხრიდან ქონების განკარგვის შესახებ გარიგების ბათილობის წინაპირობები წარმოიშვა.

18საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაზე (რომელსაც კასატორიც მოიხმობს), რომლითაც საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს. ამ საქმეში შედავებული იყო ბანკსა და არასრულწლოვანთა კანონიერ წარმომადგენელებს (მშობლებს) შორის დადებული სესხის უზრუნველყოფის შესახებ გარიგება (იპოთეკის ხელშეკრულება), როგორც მართლსაწინააღმდეგო გარიგება (1198-ე მუხლის მეექვსე ნაწილი, 289-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 311¹-ე მუხლი, 54-ე მუხლი). ამ განჩინებაში საკასაციო სასამართლომ სადავო გარიგებათა მართლზომიერების შემოწმების კრიტერიუმად კრედიტის გამცემის კეთილსინდისიერად მოქმედების აუცილებლობა მიიჩნია. კერძოდ, სასამართლომ აღნიშნა, რომ დამატებით უნდა შემოწმებულიყო მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის, როგორც გამსესხებლის, მიერ სესხის გაცემისათვის სპეციალური კანონით განსაზღვრული წინაპირობების (მიკროკრედიტი არის მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის მიერ საკრედიტო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადიანობის, დაბრუნებადობის, ფასიანობის და მიზნობრიობის პირობების შესაბამისად მსესხებელზე ან მსესხებელთა ჯგუფზე გაცემული თანხა. კანონი მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ, მუხლი 5.1.) არსებობა, შესაბამისად, დასადგენ გარემოებათა წრეს (მტკიცების საგანი) სესხის მიღების დროს მსესხებლის დამოუკიდებელი შემოსავლების (ხელფასის ან სხვა შემოსავლების სახით) არსებობა წარმოადგენდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, იქმნებოდა ისეთი ვითარება, რომ გამსესხებელი მხოლოდ იპოთეკის საგნის იმედად რჩებოდა და, შესაბამისად, მის მოქმედებას ყველა კეთილსინდისიერი და საღად მოაზროვნე ადამიანი საზოგადოებაში დამკვიდრებული ზნეობრივი პრინციპების საწინააღმდეგო მოქმედებად შეაფასებდა (შდრ: სუსგ №ას-1221-1146-2015 , 20 მაისი, 2016 წელი. პ- 31). საგულისხმოა, რომ სასესხო (მათ შორის, კრედიტი სესხის ფორმით) ურთიერთობებში კრედიტორის მოქმედების გულისხმიერების აუცილებლობის თვალსაზრისით დადგენილია უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (იხ. სუსგ Nას-1338-1376-2014; 29.06.2015წ.).

19. იმავდროულად, მხედველობაშია მისაღები საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტება საჯარო წესრიგის დაცვის აუცილებლობის თვალსაზრისითაც (იხ. სუსგ Nას-15-15-2016, 1 მარტი 2016 წელი), რომლის მიხედვით „სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი, შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სსკ-ის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს“.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხოლოდ ყოველ კონკრეტულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზეა შესაძლებელი იმგვარი დასკვნის გაკეთება, წარმოშობს თუ არა გარიგება ბათილობის წინაპირობებს, მათ შორის, კეთილსინდისიერების, გულისხმიერების, მართლზომიერების, კანონსაწინააღმდეგო თუ, ბავშვის ინტერესების საწინააღმდეგო მოქმედების საფუძვლებით.

21. განსახილველი საკასაციო პრეტენზია (შედავება) კი არ შეიცავს დასაბუთებულ მითითებას გამსესხებლის მოთხოვნის უარსაყოფად. მართალია, კასატორი უთითებს სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლებშიც ბავშვის საუკეთესო ინტერესებში მოქმედების აუცილებლობაზეა ყურადღება გამახვილებული და რომლის დაცვის აუცილებლობასაც, საკასაციო სასამართლო ადასტურებს, თუმცა, კასატორი ვერ ასაბუთებს, განსახილველ საქმეში, კონკრეტულად რაში გამოიხატა დარღვევა იპოთეკით უზრუნველყოფილი კრედიტის გაცემისას.

22. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და ყურადღებას გაამახვილებს დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ სადავოდ ქცეულ გარიგებას ხელი მოაწერა თვითონ უძრავი ქონების მესაკუთრემ, რომელიც ამ გარიგების დადების დროს იყო არასრულწლოვანი, კონკრეტულად 17 წლის, რაც არ არის ისეთი ასაკი, როდესაც პირის გონებრივი სიმწიფე, მზაობა, ჩაერთოს სამოქალაქო ბრუნვაში და აქედან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღების უნარი იმთავითვე ეჭვქვეშ დადგეს, რადგან მას არ მიუღწევია კანონით გათვალისწინებული სრულწლოვანებისათვის. საკასაციო სასამართლო სავსებით ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მოცემულ საქმეზე არასრულწლოვანის ასაკთან მიმართებით, რაც წინამდებარე განჩინების 8.3-8.4 ქვეპუნქტებშია ასახული და დამატებით განმარტავს, რომ კანონმდებელს არ გამოუვლენია ნება, რომ აეკრძალა არასრულწლოვანის მონაწილეობით გარიგების დადება, არასრულწლოვანის საკუთრებად რიცხული უძრავი ქონების განკარგვა (მათ შორის სანივთო-სამართლებრივი უფლებით დატვირთვა), რადგან ეს სამოქალაქო ბრუნვის დამაბრკოლებელი გახდებოდა და არასრულწლოვანის ინტერესების საზიანოც, რადგან მისი ეკონომიკური, სოციალური თუ სხვა საჭიროებების განხორციელების ერთ-ერთ შესაძლებლობად სწორედ მის საკუთრებად რიცხული ქონების განკარგვაც იგულისხმება ბავშვის საუკეთესო ინტერესის თვალსაზრისით, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის გარემოებათა ინდივიდუალური შეფასებისა და მსჯელობის საგანია. „ბავშვის უფლებათა კოდექსის“, როგორც „ბავშვის უფლებების შესახებ“ კონვენციით აღიარებული საუკეთესო ინტერესებისა და ამ უფლებების რეალიზების ზოგადი სამართლებრივი საფუძვლის შექმნის მიზანიც არ ყოფილა არასრულწლოვანის ქონების განკარგვის აკრძალვა. ამ კოდექსის მე-19 მუხლის მე-4 ნაწილი სწორედ იმას განსაზღვრავს, რომ „ბავშვის ქონების განკარგვა შესაძლებელია ბავშვის საუკეთესო ინტერესების შესაბამისად, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ამავე კოდექსის 24-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით „დაუშვებელია მშობლის მიერ მშობლის უფლებების იმგვარად მართვა, რომ ბავშვის საუკეთესო ინტერესებს ზიანი მიადგეს“. ახალი საკანონმდებლო მოწესრიგების მოხმობა განპირობებულია იმის წარმოსაჩენად, რომ ბავშვის უფლებათა კოდექსით, რომელმაც გააერთიანა ბავშვის უფლებებისა და ინტერესების დამცავი სამართლებრივი დებულებები ერთ საკანონმდებლო აქტში, არ გაუქმებულა ბავშვის უფლებებთან დაკავშირებით მოქმედი სხვა საკანონმდებლო რეგულაციები. კოდექსმა განამტკიცა საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების საქართველოს კონსტიტუციასთან, ბავშვის უფლებათა კონვენციასთან, მის დამატებით ოქმებსა და საქართველოს სხვა საერთაშორისო ხელშეკრულებებთან შესაბამისობის, მათ მიხედვით განმარტებისა და აღსრულების ვალდებულება (იხ. ბავშვისა უფლებათა კოდექსის მე-2 მუხლის მეორე ნაწილი).

23. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ სადავო სამართალურთიერთობის შეფასებისას დაადგინა ასევე, რომ მსესხებელი სესხს გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იხდიდა, იპოთეკით დატვირთული იქნა მოსარჩელის კუთვნილი საოფისე ფართი, რაც ისედაც კომერციული მიზნით გამოიყენებოდა. მიკროსაფინანსო ორგანიზაციას არ შეეძლო ევარაუდა, რომ პირველი მოპასუხე სესხს იმთავითვე ვერ დააბრუნებდა და დღის წესრიგში დადგებოდა იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის საკითხი. სააპელაციო სასამართლომ განსახილველი დავის შეფასებისას იმსჯელა სსკ-ის 1198-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ წინაპირობებზე: „მშობლებს ევალებათ, დაიცვან თავიანთი არასრულწლოვანი შვილების უფლებები და ინტერესები, რაც მოიცავს შვილების ქონების მართვასა და გამოყენებას“, ამ მუხლის გამოყენებით კი საქმის გარემოებათა შეფასება ეფუძნება საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებას/განჩინებას, რომელთაგან თვითონ კასატორი უთითებს საქმეზე №ას-1221-1146-2015 (20 მაისი, 2016წ.), თუმცა, ამ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სრულიად განსხვავდება განსახილველ დავაზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათაგან, რადგან სადავო არაა, რომ კასატორის კუთვნილი საოფისე ფართი დაიტვირთა სესხის უზრუნველყოფის მიზნით, ამასთან, მოვალე გარკვეული პერიოდი ასრულებდა ვალდებულებას. კასატორი მხოლოდ უთითებს, რომ მშობლის მიერ ნაკისრი ვალდებულება მის ინტერესებს ეწინააღმდეგება, თუმცა, ფაქტების მითითების დონეზეც კი არ არსებობს საკმარისი საფუძველი, რომ მოპასუხეს - მისო-ს გადაეკისროს მტკიცების ტვირთი ან შეუბრუნდეს მტკიცების ვალდებულება იმგვარად, რომ სესხის გაცემისას არ გაითვალისწინა ვალდებულების შესრულების (სესხის დაბრუნების) რეალური შესაძლებლობა, რაც მის კეთილსინდისიერებას ეჭვქვეშ დააყენებდა.

24. საკასაციო სასამართლო, იმ შემთხვევაშიც კი, როცა იპოთეკის საგანი მესაკუთრის თუნდაც ერთადერთი საცხოვრებელია, a priori არ მიიჩნევს, რომ იპოთეკის ხელშეკრულება ბათილია (მსგავსად იმ სასამართლო საქმისა, რომელზედაც თავად კასატორმა მიუთითა). საქმის გარემოებები თითოეულ შემთხვევაში ინდივიდუალურად უნდა იქნეს შესწავლილი და შეფასდეს. სასამართლოს მეშვეობით არ უნდა წახალისდეს ვალდებულების შეუსრულებლობა ისეთი გარიგებიდან გამომდინარე, სადაც არასრულწლოვანი პირი მონაწილეობს, მაშინ როცა კრედიტორს არ აქვს ვალდებულების იმთავითვე დარღვევისა და უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების გარდაუვალობის მოლოდინი. სასამართლოს მიერ იმგვარი განმარტება, რომ კრედიტორის კანონიერ მოთხოვნასთან შედარებით არასრულწლოვანის ქონების უპირატესი და უპირობო დაცვა უნდა მოხდეს იმ პირობებში, როცა არასრულწლოვანის მშობლები გარიგებას ხელს აწერენ და გარკვეულ ვალდებულებას იღებენ, რაც ოჯახის კეთილდღეობას ემსახურება, საფრთხეს შეუქმნიდა სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას. ასეთი მიდგომა არასრულწლოვანის ქონებასთან დაკავშირებით გარიგების დადებისგან თავის არიდებისკენ განაწყობდა შესაძლო კონტრაჰენტებს და საბოლოოდ, გარკვეულ შემთხვევებში არასრულწლოვანის კანონიერი ინტერესიც კი შეილახება. სამომხმარებლო სესხის მიზნობრივად გამოყენების მტკიცების ტვირთის კრედიტორისათვის დაკისრება სრულიად გაუმართლებელი და უშედეგო იქნებოდა, საწინააღმდეგოს დამტკიცება სწორედ მოსარჩელის პროცესუალური მოვალეობაა, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, როგორც წესი, საფინანსო ორგანიზაცია სესხის გაცემამდე სავარაუდო მსესხებლის ფინანსურ მდგომარეობას შეისწავლის, რათა განჭვრიტოს ვალდებულების შესრულების - სესხის დაბრუნების რეალურობა და სავარაუდო რისკები. ცხადია, რომ შესაძლოა მოვალემ ვერ შეასრულოს ან ნაწილობრივ შეასრულოს საკუთარი ვალდებულება კრედიტორის წინაშე, თუმცა ეს გარემოება გამსესხებელს იმთავითვე არაკეთილსინდისიერად არ აქცევს. იპოთეკის (მოთხოვნის უზრუნველყოფის) ინსტიტუტის არსებობა სწორედ სავარაუდო რისკების დაზღვევას ემსახურება.

26. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი თავის ვრცელ საკასაციო საჩივარში ვერ ასახელებს, არათუ ასაბუთებს, არსებით გარემოებას, რომ გამსესხებელი სესხის გაცემისას არაკეთილსინდისიერად და არამართლზომიერად მოქმედებდა, მსესხებელი არაკრედიტუნარიანი იყო და, აქედან გამომდინარე, სესხის გაცემის წინაპირობა არ არსებობდა, რასაც შესაძლოა კონკრეტული წინაპირობების დამტკიცების შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის წარმატებულობა განეპირობებინა (შდრ. სუსგ #ას- 1221-1146-2015, 20.05.2016). ასევე გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ გამსესხებელი, მხოლოდ იპოთეკის საგნის იმედად არ იმყოფებოდა, მის (გამსესხებლის) მოქმედებას ყველა კეთილსინდისიერი და საღად მოაზროვნე ადამიანი, საზოგადოებაში დამკვიდრებული ზნეობრივი პრინციპების საწინააღმდეგო მოქმედებად არ შეაფასებდა, ვინაიდან, სადავო ხელშეკრულების გაფორმების დროს არ არსებობდა ვარაუდი სესხის დაუბრუნებლობისა და არასრულწლოვანის საკუთრებაში არსებული იპოთეკით დატვირთული ქონების გასხვისების საჭიროებისა.

27. საკასაციო სასამართლოს ზემოხსენებული მსჯელობისა და დასკვნების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სწორია, რაც მისი უცვლელად დატოვების და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ- სამართლებრივი საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ.პ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე