საქმე №ას-1606-2019 25 ნოემბერი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შ.ნ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.წ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ, მორალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თ.წ–ი (შემდეგში: მოსარჩელე) 2000-2010 წლებში მუშაობდა სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა სასამართლოში იურისტად. 2007 წლიდან 2010 წლის დროის მონაკვეთში მისი ყოველწლიური შრომის ანაზღაურება აღემატებოდა 80 000 ევროს.

2. მოსარჩელე, 2012 წლის 25 ოქტომბრიდან დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის თანამდებობაზე, მისი თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 3 540 ლარს, ყოველთვიური დანამატი 2014 წლის 1 იანვრამდე 4 335 ლარს, ხოლო შემდეგ 2 710 ლარს.

3. შ.ნ–მა (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) (ლეიბორისტული პარტიის წევრი, თავმჯდომარე), 2016 წლის 19 ოქტომბერს სამაუწყებლო კომპანია ,,ი–ას“ სატელევიზიო გადაცემა ,,პ–ში“ ლეიბორისტული პარტიის თავმჯდომარემ გააჟღერა შემდეგი განცხადება: ,,რაც მთავარია, ბ.ი–ის ბანკის მევალეა ს.ს–ი, 200 000 დოლარი მართია ბ.ქ–უს და პროცენტებს ბ.ი–ი უხდის სანამ ჭკუითაა და მისი დავალებით ესეთ განცხადებებს აკეთებს ჩვენს წინააღმდეგ მათ შორის თუ ჭკუით არ იქნება მერე უკან მოთხოვს გადახდას. ეს ცნობილი სტილია ოლიგარქის, ყველა მინისტრი თითქმის ვინც... იგივე თ.წ–ი 300 000 ევროიანი სახლი უყიდა სტრასბურგში, ეგ ცნობილია ხო, ყველა მინისტრი მასთან ფინანსურ ვალდებულებაშია, ფინანსურ კაბალაშია.“ იმავე წლის 23 ნოემბერს, სამაუწყებლო კომპანია ,,ტვ პ–ის“ გადაცემა „ი.გ–ს დღის ამბების“ 14:00 საათის გამოშვებაში გამოსვლისას მოპასუხემ, სხვა განცხადებებთან ერთად, გააკეთა შემდეგი შინაარსის განცხადება: ,,ეს იყო უბედურება საქართველოსი და ბოლოს, ბოლოს იყიდა ბ–მ და იყიდა იცი რით? სტრასბურგში უყიდა სამასი ათას ევროიანი სახლი. თითქოს აქ არ ეცხოვრებოდა. აუცილებლად სტრასბურგში, სტრასბურგში უნდა დარჩეს მისი საქმენი საგმირონი“.

4. სარჩელის მოთხოვნა

4.1. მოსარჩელემ, 2017 წლის 27 იანვარს წარდგენილი სარჩელით, მოპასუხისთვის, სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი კვირის ვადაში, სამაუწყებლო კომპანიების ი–ასა და ტვ პ–ის მეშვეობით სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი ცნობის გამოქვეყნების დავალება მოითხოვა: „სასამართლო განხილვის შედეგად დადგინდა, რომ 2016 წლის 19 ოქტომბერს ტელეკომპანია ი–ას გადაცემაში „პ–ი“ გამოთქმული შემდეგი განცხადება „...ეს ცნობილი სტილია ოლიგარქის, ყველა მინისტრი თითქმის, ვინც, იგივე თ.წ–ი 300 000 ევროიანი სახლი უყიდა სტრასბურგში, ეგ ცნობილია ხო, ყველა მინისტრი მასთან ფინანსურ ვალდებულებაშია, ფინანსურ კაბალაშია.“ და 2016 წლის 23 ნოემბერს ტელეკომპანია ტვ პ–ის გადაცემა „ი.გ–ს დღის ამბების“ 14:00 საათის გამოშვებაში გაკეთებული შემდეგი განცხადება „... ეს იყო უბედურება საქართველოსი და ბოლოს, ბოლოს იყიდა ბ–მ და იყიდა იცი რით? სტრასბურგში უყიდა სამასი ათას ევროიანი სახლი. თითქოს აქ არ ეცხოვრებოდა.“ შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტებს მოსარჩელის შესახებ“.

5. მოპასუხის პოზიცია

5.1. მოპასუხემ, წერილობით წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ კომპანია „ი–ას“ სატელევიზიო გადაცემაში ნამდვილად გააკეთა განცხადება, რომლითაც გამოიხატა თავისი აზრი და შეხედულება მოსარჩელის მიმართ, რაც იმთავითვე გამორიცხავდა ცილისმწამებლური ცნობების გავრცელებას. მოცემულ განცხადებაში მოპასუხეს არ მოუხდენია კონკრეტული ფაქტების კონსტანტაცია და მოსარჩელის რაიმე კონკრეტულ დანაშაულში მხილება. მან თავისი მოსაზრება მოსარჩელის მიმართ შეფასებითი მსჯელობის ფორმით წარმოადგინა. აღნიშნული მსჯელობა შეფასებითი მსჯელობის კატეგორიას მიეკუთვნება. შესაბამისად, საფუძველს მოკლებული და დაუსაბუთებელია მოსარჩელის პოზიცია პატივის, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის თაობაზე, რამდენადაც, იგი ვერ აწარმოებდა კვლევას თუ როდის, ვისგან და რა ფასად შეიძინა ბინა მოსარჩელემ.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

6.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაევალა სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი კვირის ვადაში, სამაუწყებლო კომპანია „ი–ასა“ და სამაუწყებლო კომპანია „ტვ პ–ის“ მეშვეობით სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ შემდეგი სახით ცნობის გამოქვეყნება: სასამართლო განხილვის შედეგად დადგინდა, რომ 2016 წლის 19 ოქტომბერს ტელეკომპანია „ი–ას“ გადაცემაში „პ–ი“ გამოთქმული შემდეგი განცხადება „... ეს ცნობილი სტილია ოლიგარქის, ყველა მინისტრი თითქმის, ვინც, იგივე თ.წ–ს 300 000 ევროიანი სახლი უყიდა სტრასბურგში, ეგ ცნობილია, ხო, ყველა მინისტრი მასთან ფინანსურ ვალდებულებაშია, ფინანსურ კაბალაშია...“; და 2016 წლის 23 ნოემბერს ტელეკომპანია „ტვ პ–ის“ გადაცემა „ი.გ–ს დღის ამბების“ 14:00 საათის გამოშვებაში გაკეთებული შემდეგი განცხადება „...ეს იყო უბედურება საქართველოსი და ბოლოს, ბოლოს იყიდა ბ–მ და იყიდა იცი რით? სტრასბურგში უყიდა სამასი ათას ევროიანი სახლი, თითქოს აქ არ ეცხოვრებოდა....“ ....შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტებს მოსარჩელის შესახებ. ასევე, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის ანაზღაურება 2 ლარის ოდენობით.

7. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 15 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

8.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პ–ი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

8.3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ სადავო განცხადებებში გაჟღერებულ ფაქტს (ბ.ი–ის მიერ მოსარჩელისათვის ქ. სტრასბურგში 300 000 ევროს ღირებულების სახლის შეძენის შესახებ) ადგილი არ ჰქონია, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი 2008 წლის 15 ოქტომბრის ნასყიდობის აქტით ცალსახად დგინდება, რომ 2008 წლის 15 ოქტომბერს მოსარჩელემ, ადამიანის უფლებათა სასამართლოს იურისტმა, შეიძინა საფრანგეთში, ქ. სტრასბურგში, ... მდებარე საცხოვრებელი ბინა, მასში განთავსებულ მოძრავ ნივთებთან ერთად, აგრეთვე ამავე მისამართზე მდებარე არასაცხოვრებელი ფართი, სარდაფი. ქონების ღირებულება შეადგენდა 220 000 ევროს (ტ.1,ს.ფ. 21-66). მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე, ორი დღით ადრე, 2008 წლის 13 ოქტომბერს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საფასურის გადახდის მიზნით ბ.კ–ო ლ–სგან სესხის სახით მიიღო 248 500 ევრო, 240 თვის ვადით, დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი უძრავი ქონების სესხის საბოლოო დაფარვის ცხრილით, სადაც მითითებულია კრედიტის მიზანი (უძრავი ქონების სესხი) (ტ.1,ს.ფ. 67-81). საქმეში წარდგენილია 2016 წლის 25 ნოემბრის ხელშეკრულება, რომლითაც ირკვევა, რომ 2016 წლის 25 ნოემბერს მოსარჩელემ წარმომადგენლის ფ.ტ–ის მეშვეობით გაასხვისა მისი კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე საფრანგეთში, ქ. სტრასბურგში, ..., მასში განთავსებულ ავეჯთან ერთად 230 000 ევროდ (ტ.1, ს.ფ.118-141, 142-155). ნასყიდობის ფასით სრულად იქნა დაფარული სესხის თანხა, რაც დადასტურებულია ელექტრონული მიმოწერით სს ,,ს.ბ–ის“ ოპერატორსა და მოსარჩელეს შორის პირად ანგარიშზე სტრასბურგში უძრავი ქონების გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხების ჩარიცხვის შესახებ (ტ.1, ს.ფ.156) და 2017 წლის 13 იანვრის ელექტრონული წერილით ბ.კ–ო ლ–ს მიმართ დავალიანების სრულად დაფარვის შესახებ (ტ.1, ს.ფ.158-165). ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ სტრასბურგში საცხოვრებელი ბინა, არასაცხოვრებელ ფართთან ერთად მოსარჩელემ შეიძინა ჯერ კიდევ 2008 წლის 15 ოქტომბერს (რაც მან გაასხვისა 2016 წელს და გასხვისების შედეგად მიღებული თანხით სრულად დაფარა ბინის შეძენის მიზნით აღებული კრედიტი), ხოლო საქართველოს იუსტიციის მინისტრად იგი დაინიშნა 2012 წლის 25 ოქტომბრიდან. აღსანიშნავია ისიც, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სტრასბურგში, ..... მდებარე უძრავ ქონებაზე ინფორმაცია ასახულია მოსარჩელის იუსტიციის მინისტრად დანიშვნის პერიოდისათვის, 2012 წლის მდგომარეობით შევსებულ თანამდებობის პირის ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციაში (ტ.1, ს.ფ. 167-168).

8.4. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 18.2 მუხლის თანახმად, პირს უფლება აქვს, სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის მე-10 მუხლის მიხედვით, ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებაზე. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია და მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩარევის გარეშე და საზღვრების მიუხედავად. სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, თითოეულ ადამიანს აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებაზე; ეს უფლება მოიცავს თავისუფლებას, მიუხედავად საზღვრებისა, მოიძიოს, მიიღოს და გაავრცელოს ყველა სახის ინფორმაცია და მოსაზრებები ზეპირად, წერილობით ან პრესის მეშვეობით, ხელოვნების სახით ან ნებისმიერი სხვა საშუალებით საკუთარი არჩევანისამებრ. საერთაშორისო პაქტის 19.3. მუხლის მიხედვით, ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული უფლებებით სარგებლობა განსაკუთრებულ ვალდებულებებსა და განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას გულისხმობს. შესაბამისად, იგი შეიძლება დაექვემდებაროს გარკვეულ შეზღუდვებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია: ა. სხვა პირთა უფლებებისა და რეპუტაციის პატივისცემისათვის...

8.5. როგორც საერთაშორისო სამართლებრივი ნორმებით, ისე ეროვნული კანონმდებლობით, აღიარებულია სიტყვისა და აზრის ნებისმიერი საშუალებით გამოხატვის თავისუფლება. განსახვავებით აზრის ქონის უფლებისაგან, რომლის შეზღუდვაც როგორც დაუშვებელი, ისე ობიექტურად შეუძლებელიც არის, მისი გამოხატვის თავისუფლება არ წარმოადგენს აბსოლუტურ უფლებას და ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მათ შორის, სხვათა უფლებებისა და ღირსების დაცვის უზრუნველყოფის აუცილებლობის პირობებში. დაცულ უფლებაში ჩარევა გათვალისწინებულია „სიტყვისა და გამოხატვის შესახებ“ კანონით, რომელიც ცილისწამების შემთხვევაში სხვათა რეპუტაციის ან უფლებათა დაცვას ადგენს. სააპელაციო პალატის მოსაზრებითაც, იმისათვის, რომ სასამართლოს გზით განხორციელდეს პირის საქმიანი რეპუტაციის, პატივისა და ღირსების დაცვა, აუცილებელია ერთდროულად არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: 1. არსებითად მცდარი ფაქტის (ფაქტების) გავრცელება; 2. გავრცელებული ცნობების სინამდვილესთან შეუსაბამობა; 3. განცხადების გავრცელების შედეგად პირისათვის ზიანის მიყენება. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პ–ი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის (სადავო განცხადებების გავრცელების დროს არსებული რედაქცია) თანახმად, საჯარო პირი არის „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება.

8.6. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე არიან საჯარო პირები. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მე-14 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. სპეციალური კანონის პ–ი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, განცხადება არის ინფორმაცია, რომელიც განმცხადებელმა საჯაროდ გაავრცელა ან მესამე პირს გააცნო. მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელით სადავო განცხადებების საჯაროდ გავრცელების ფაქტი მხარეთა მიერ სადავო არ არის.

8.7. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემული კატეგორიის დავების სწორად გადაწყვეტისათვის უპ–ეს ყოვლისა, უნდა გაირკვეს, სადავო გამონათქვამები მიეკუთვნება ფაქტებსა თუ შეფასებით მსჯელობას (აზრს), რადგან აზრის გამოხატვა, მისი აბსოლუტური პრივილეგიით დაცულობის გათვალისწინებით, გამორიცხავს პირისათვის რაიმე სახის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას.

8.8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტებულია, რომ „აზრში“ იგულისხმება ნებისმიერი შეფასებითი გამონათქვამი, რომელიც შედგება განსჯის, დამოკიდებულებისა და შეფასების ელემენტებისაგან, რომლის სისწორე თუ მცდარობა მთლიანად პირად წარმოდგენებზეა დამოკიდებული. ამდენად, აზრი პირის სუბიექტური დამოკიდებულება პიროვნულ შეფასებებს მოვლენისა თუ სიტუაციის შესახებ და იმის მტკიცებას, სიმართლეს შეესაბამება თუ მცდარია, არ ექვემდებარება. აზრის საწინააღმდეგოდ, „ფაქტში“ იგულისხმება ნამდვილი, რეალური ან არსებული გარემოებები და საგნები, რომლებიც ექვემდებარება მტკიცებულებებით დადასტურებას.

8.9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ცილისწამების მაკვალიფიცირებელ ერთ-ერთ უმთავრეს ნიშანს წარმოადგენს განმცხადებლის მიერ ისეთი ფაქტების მითითება, რომელიც რეალობასთან ახლოა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მისი დამტკიცება შესაძლებელია.

8.10. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქალაქო სასამართლომ სწორად მიუთითა, რომ გავრცელებული ცნობების ცილისწამებად კვალიფიკაციისათვის მეორე მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენდა ის, რომ სადავო განცხადებაში მოყვანილი ფაქტი უნდა იყოს არსებითად მცდარი, არასწორი. სპეციალური კანონი ადგენს მტკიცების ტვირთის განსხვავებულ სტანდარტს, კერძოდ, კანონის მე-7 მუხლის პ–ი პუნქტის თანახმად, ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს, ხოლო მე-6 პუნქტი ადგენს, რომ სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხემ გაავრცელა ცნობები ბ.ი–ის (ყოფილი პრემიერ-მინისტრი) მიერ თ.წ–ისათვის სტრასბურგში, ძვირადღირებული უძრავი ქონების შეძენის ფაქტის შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით სპეციალური კანონის მე-7 და მე-14 მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელემ შესაბამისი მტკიცებულებით შეძლო მოპასუხის მიერ გავრცელებული ფაქტის სინამდვილესთან შეუსაბამობის (არსებითად მცდარობის) უტყუარად დადასტურება, კერძოდ, მოსარჩელემ დაამტკიცა, რომ სტრასბურგში საცხოვრებელი ბინა, არასაცხოვრებელ ფართთან ერთად პირადად მან შეიძინა ჯერ კიდევ 2008 წლის 15 ოქტომბერს, ბევრად უფრო ადრე მისი საქართველოს იუსტიციის მინისტრად 2012 წლის 25 ოქტომბრიდან დანიშვნამდე.

8.11. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხის მიერ გავრცელებული არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი ინფორმაცია წარმოადგენს მოსარჩელისთვის ზიანის მიმყენებელ განცხადებას. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 03.04.2012წ. განჩინებაში (საქმეზე ას-1477-1489-2011წ) განმარტა: „სიტყვისა და გამოხატვის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, ცილისწამება მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადება, არის თუ არა ზიანის მიმყენებელი, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემობების ანალიზითა და ურთიერთშეჯერებით უნდა დადგინდეს. ამასთან, ზიანი, ასეთ შემთხვევაში, არაქონებრივი სახით - პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით არის გამოვლენილი. არაქონებრივი ურთიერთობები, თავისთავად მოკლებულია ეკონომიკურ შინაარსს და მას არ გააჩნია ღირებულება, შესაბამისად, ამ ზიანის დამტკიცებისათვის კანონით დაცული უფლების დარღვევაც საკმარისია. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატაც იზიარებს მოსარჩელის მითითება იმის შესახებ, რომ თავისთავად ცილისწამების გავრცელების ფაქტიც ადასტურებს პატივისა და ღირსების შელახვასთან დაკავშირებული არაქონებრივი სახით ზიანის მიყენებას. გარდა ამისა, საქალაქო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებულ ბრალდებას - ძვირადღირებული საჩუქრის, ბ.ი–ის (ყოფილი პრემიერ მინისტრი) მიერ თ.წ–ისათვის 300 000 ევროს ღირებულების სახლის სტრასბურგში ყიდვის თაობაზე - შეეძლო გავლენა მოეხდინა მოსარჩელის, როგორც მაღალი პოლიტიკური თანამდებობის პირის მიმართ საზოგადოების ნდობაზე.

8.12. სააპელაციო პალატის შეფასებით, იმ პირობებში, როცა მოსარჩელე წარმოადგენს პოლიტიკური თანამდებობის პირს და საზოგადოებას აქვს მის მიმართ მაღალი ინტერესი, ინფორმაცია მისი ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ არის საჯარო და ხელმისაწვდომი საზოგადოებისათვის, მათ შორის, მოპასუხისათვის, საფუძველს მოკლებულია მოპასუხის მითითება მასზედ, რომ იგი ვერ აწარმოებდა კვლევას, თუ როდის, ვისგან და რა ფასად შეიძინა ბინა მოსარჩელემ. როგორც დადგენილია, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სტრასბურგში, ......... მდებარე უძრავ ქონებაზე ინფორმაცია ასახულია ჯერ კიდევ მოსარჩელის მიერ იუსტიციის მინისტრად დანიშვნის პერიოდისათვის, 2012 წლის მდგომარეობით შევსებულ თანამდებობის პირის ქონებრივი მდგომარეობის დეკლარაციაშიც, რაც მოპასუხეს, ფაქტის არა, როგორც ვარაუდის არსებობაზე, არამედ მტკიცებით ფორმაში, საჯაროდ გავრცელებამდე, აღნიშნული ინფორმაციის გადამოწმების სრულ შესაძლებლობას აძლევდა.

8.13. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელე, ისევე როგორც სადავო განცხადებების გამავრცელებელი (მოპასუხე), არის საჯარო პირი. მოსარჩელე არის პოლიტიკური თანამდებობის პირი. მართალია, ხელისუფლების წარმომადგენელთა და პოლიტიკოსების მიმართ სტრასბურგის სასამართლო აყალიბებს არა მხოლოდ კერძო პირებთან, არამედ სხვა საჯარო პირებთან შედარებითაც, უფრო ფართო დასაშვები კრიტიკის ფარგლებს, თუმცა, აღნიშნული არ გამორიცხავს პოლიტიკოსის უფლებების, რეპუტაციის დაცვის უზრუნველსაყოფად გამოხატვის უფლებაში ჩარევის შესაძლებლობას, მით უფრო, ისეთ შემთხვევაში, როდესაც ადგილი აქვს მის მიმართ გამოთქმულ სერიოზულ ბრალდებას. ამრიგად, პოლიტიკოსთა თმენის მომეტებული ვალდებულების პირობებშიც და კრიტიკის განსაკუთრებულად დაცულ სფეროშიც კი, გამოხატვის თავისუფლება აბსოლუტური და შეუზღუდავი არ არის.

8.14. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით საქალაქო სასამართლომ ყურადღება მართებულად გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო განცხადებები გაკეთებულია მთავრობის წევრების შეფასების მიზნით დასმულ შეკითხვაზე, მთავრობის ახალი შემადგენლობის ფორმირების საკითხთან დაკავშირებით. უდავოა, რომ ასეთ დროს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საზოგადოების ინტერესი, ჰქონდეს ინფორმაცია, მათ შორის, კრიტიკულიც, თანამდებობის იმ პირთა საქმიანობის შესახებ, რომლებიც ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებას და მის მომავალს განსაზღვრავენ.

8.15. სსკ-ის 413-ე მუხლის პ–ი ნაწილის შესაბამისად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე კოდექსის 18.2. მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად. სააპელაციო პალატის მოსაზრებითაც, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში დადგინდა, რომ მოპასუხემ აშკარა და უხეში დაუდევრობის საფუძველზე გაავრცელა მოსარჩელის მიმართ ცილისმწამებლური განცხადებები, მისი ბრალეულობა სახეზეა.

8.16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებებით, სსკ-ის 413-ე მუხლის პ–ი ნაწილით გათვალისწინებულ მორალური ზიანის ანაზღაურებას გააჩნია სამი ფუნქცია: დააკმაყოფილოს დაზარალებული, ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე და თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლებების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრესი მიზანია ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. ძალიან ხშირად მიღებული შედეგების გამოსწორება შეუქცევადი მოვლენაა და როგორიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას. კომპენსაციის მიზანი არის მოსარჩელის გამართლება საზოგადოების თვალში და მორალური ზიანის გამოწვეული ტკივილების შემსუბუქება. კომპენსაცია მიმართულია უარყოფითი ემოციების გასაქარწყლებლად. მორალური ზიანის ანაზღაურების პრევენციული ფუნქციის განხორციელებისათვის მნიშვნელობა ენიჭება ისეთ ფაქტორს, როგორიცაა, სამართალდარღვევის განმეორების საშიშროება ზიანის მიმყენებლის მიერ. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მოითხოვა მოპასუხისათვის 2 ლარის დაკისრება, როგორც მიყენებული არაქონებრივი ზიანის სიმბოლური ანაზღაურება, რაც სწორად იქნა დაკმაყოფილებული საქალაქო სასამართლოს მიერ.

9. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 ივლისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება მოითხოვა.

9.2. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა და შესაბამისად არასწორად დაასაბუთა გადაწყვეტილება, კერძოდ, სასამართლოს უნდა გამოეკვლია განცხადებები იყო თუ არა ცილისმწამებლური და შეიძლებოდა თუ არა ამ განცხადებების მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევა. სასამართლოს უნდა გამოეკვლია სადავო განცხადებები შეიცავდა თუ არა ფაქტებს, თუ საქმე შეფასებით მსჯელობას ეხებოდა.

9.3. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა სპეციალური კანონი, რომლის მიხედვითაც აზრი აბსოლუტური პრივილეგიითაა დაცული, ხოლო, მოწოდება კვალიფიციური პრივილეგიით.

9.4. კასატორის განმარტებით გამოთქმული მოსაზრება შეფასებითი ნათქვამი იყო, რომლის მართებულობა თუ მცდარობა თავად პირის შეფასებაზეა დამოკიდებული და არ ექვემდებარება მისი სისწორისა თუ მცდარობის შესახებ მტკიცებას.

10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

10.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად, ხოლო 2020 წლის 16 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებადაა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, გასაჩივრებული განჩინების კანონიერების, საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მიაჩნია, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა და/ან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

12. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

13. მხარეთა შორის დავის საგანია პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ინფორმაციის უარყოფა. საკასაციო სასამართლოს შესაფასებელია, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია არის თუ არა მოსარჩელის სსკ-ის მე-18 მუხლითა და სპეციალური კანონით დაცულ სფეროში იმგვარი ჩარევა, რასაც სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება.

14. ზემოაღნიშნული სპეციალური სამართლებრივი მოწესრიგების გათვალისწინებით, განსახილველ დავაში, იმის გადასაწყვეტად, მოპასუხის გამონათქვამი შეიცავს თუ არა ცილისმწამებლურ განცხადებას, რაც სსკ-ის 18.2. მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის საფუძველია, უნდა გაირკვეს მოპასუხის მსჯელობა წარმოადგენს „აზრს“ თუ „არსებითად მცდარ ფაქტს“. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად: „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ # ას-1278-1298-2011, 20.02.2012 წ.). აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ, №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012 წ.). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე - სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ, №ას-179-172-2012, 01.10.2014 წ.). გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, რომლის სამართლებრივი შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადება წარმოადგენს ფაქტს და არა მოსაზრებას, კონკრეტულ პირზე და საკითხზე მითითებით, რაც დადასტურდა კიდეც აღნიშნულთან დაკავშირებით წარდგენილი მტკიცებულებით. (იხ. სუსგ. ას-790-739-2017, 17.01.2018).

15. სპეციალური კანონი, ამ ნორმატიული აქტის მიზნებისათვის, შემდეგნაირად განმარტავს ტერმინებს: „აზრი – შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვაა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს“ (პ–ი მუხლის ‘ბ“ ქვეპუნქტი), ხოლო, ცილისწამება – არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადებაა“ (დასახელებული კანონის პ–ი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). პირს ეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

16. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებების მიხედვით, მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. „შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებული იქნეს, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე“ (იხ. სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“, 08.08.1986). იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. „სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან, სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება ზედმეტი იყოს“ (იხ. ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“, 2002წ., ასევე, სუსგ # ას-1052-1007-2014, 30.09.2015 წ.)

17. სპეციალური კანონის პ–ი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად „საჯარო პირი“ არის - „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება“. „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის მიხედვით თანამდებობის პირში იგულისხმება საქართველოს მთავრობის წევრი.

18. მითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობასა და დასკვნებს, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადებით, რომლითაც ის კონკრეტულ ფაქტებზე მიუთითებდა, მტკიცებულებების გარეშე, ზიანი მიადგა ადრესატის პატივს, ღირსებასა და საქმიან რეპუტაციას, მიუხედავად იმ მაღალი თმენის ვალდებულებისა, რომელიც მოსარჩელეს, მისი სტატუსიდან გამომდინარე გააჩნდა. გასათვალისწინებელია აგრეთვე თავად მოპასუხის სტატუსიც. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ნამდვილად ჰქონდა შეძენილი უძრავი ქონება, თუმცა, მოსარჩელის შესაბამის თანამდებობაზე გამწესებამდე გაცილებით ადრე. საქმეში წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულებები, აგრეთვე, მოსარჩელის მიერ უძრავი ქონების გასხვისებისა და მიღებული საფასურით, უცხო ქვეყანაში არსებული საბანკო ვალდებულებების დაფარვა ეჭვს არ იწვევს, აგრეთვე უდავოა, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით, გონივრული სტანდარტით მოქმედი პირის მიერ გაკეთებული განცხადებები ვერ ჩაითვლება შეფასებად და მოსაზრებად, ვინაიდან, კონკრეტულ, დამტკიცებად და ობიექტურად არსებულ ფაქტებს ეხება. მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადების, ამავე განცხადების აზრის გამოცლისა ან გაყალბების გარეშე გაყოფის შემთხვევაში, ნათლად ჩანს, რომ გამოთქმული პოზიცია, ობიექტურად არსებულ ფაქტს ეხება, ხოლო, ამ ფაქტის შეფასება და მიერთება პოლიტიკოსის მიერ, არსებული ფორმით უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, დროშიც კი არ ემთხვევა მის მიერ გაკეთებული განცხადება ფაქტთან მიმართებით და ამ ფაქტის შეფასება ერთმანეთს.

19. პრეცედენტული სამართლის თანახმად, ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს განცხადებები ფაქტებთან დაკავშირებით და შეფასებითი მსჯელობა („ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“, 1986 წლის 8 ივლისი, § 46, სერია A, N10 და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“, (N 1), 1991 წლის 23 მაისი, § 63, სერია A, N 204). ფაქტების არსებობა შეიძლება დადასტურდეს, ხოლო, შეფასებითი მსჯელობის ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. შეფასებითი მსჯელობის ჭეშმარიტების დამტკიცების შესახებ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და არღვევს თავად გამოხატვის თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს მე-10 მუხლით დაცული უფლების ძირითად ნაწილს (იხ. „დე ჰაესი და გიჯსელსი ბელგიის წინააღმდეგ“, 1997 წლის 24 თებერვა–, §42, ანგარიშები 1997-I).

20. საკასაციო სასამართლო, კვლავ მიაქცევს ყურადღებას, გამოხატვის თავისუფლების მნიშვნელობასა და მის გამოკვეთილ პ–ს რეპუტაციის დაცულობასა და გარკვეულ სხვა უფლებებთან მიმართებაში, მით უფრო, როდესაც გამოთქმული პოზიცია პოლიტიკოსს ეხება, რომელიც თავისმხრივ, განსაკუთრებული თმენის ვალდებულებითაა შებოჭილი, მისთვის არასასურველი თუ უსიამოვნო განცხადებების მიმართ, თუმცა, გამოხატვის თავისუფლების დაცვის ფარგლებს გარეთაა, ისეთი განცხადებები, რომელიც შეეხება პოლიტიკოსის (საჯარო პირს) მიმართ გაჟღერებულ უსაფუძვლო და სერიოზულ ბრალდებებს.

21. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ, მოსარჩელის მისამართით, გარკვეული ფაქტიდან გამომდინარე „შეფასება“ (აღსანიშნავია, რომ თავისთავად ფაქტი და შეფასება ქრონოლოგიურადაც კი სხვადასხვა ეტაპზეა მომხდარი, რაც, განსახილველ შემთხვევაში, ყოვლად უსაფუძვლოს ხდის მოპასუხის შეფასებას და მის მიერ გამოთქმულ ბრალდებას, სხვა შემთხვევაში, ფაქტისა და შეფასების დროში ვერ დამთხვევა, შესაძლოა, არც გამორიცხავდეს, ასეთი შეფასების საფუძვლიანობას), უსაფუძვლოა და სცდება დაცულ ფარგლებს, ამის საპირისპიროდ კი დაუსაბუთებლად აზიანებს საჯარო პირის რეპუტაციას.

22. ერთ-ერთ საქმეში, ევროპულმა სასამართლომ გაიზიარა ეროვნული სასამართლოების მოსაზრება, რომ მოცემულ შემთხვევაში საქმე „ფაქტების გადმოცემას“ შეეხებოდა, ამასთანავე, დაადასტურა რა თავისი პრეცედენტული სამართლით დამკვიდრებული პრინციპი იმის შესახებ, რომ მაშინაც კი, როდესაც სადავო განცხადება შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდა, უნდა არსებულიყო საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი მის დასაცავად. ასეთის არარსებობის შემთხვევაში კი იგი შეიძლებოდა მიჩნეულიყო ექსცესიურად (Jerusalem v. Austria, no.26958195, §43. ECHR, 2001-II).

23. უნგრეთის პარლამენტის დეპუტატმა (სოციალისტური პარტიიდან) პარლამენტის სესიაზე განაცხადა, რომ ულტრა-მემარჯვენე ექსტრემისტული ჯგუფის საქმის გამოუძიებლობა გამოწვეული იყო „პასუხისმგებელი მინისტრის“ (ვინაობის დასახელების გარეშე) ლოიალური დამოკიდებულებით, რაც, თავის მხრივ განპირობებული იყო იმ ფაქტით, რომ მინისტრის მამა წარმოადგენდა შოვინისტური ულტრა-მემარჯვენე ორგანიზაციის Hungarista-ს (რომელიც დიდ სიმპათიას ამჟღავნებდა ნაციზმისადმი) წევრს. ეს განცხადება დეპუტატმა შემდეგ დაადასტურა სატელევიზიო გამოსვლის დროს, დაასახელა მინისტრის ვინაობაც. ეროვნულმა სასამართლოებმა, მიიჩნიეს, რომ საქმე შეეხებოდა ხელისუფლების ბოროტად გამოყენების სერიოზულ ბრალდებას, რომელიც დამტკიცებას საჭიროებდა, ხოლო, ამის დასადასტურებლად დეპუტატს არანაირი მტკიცებულება არ წარუდგენია (Keller v. Hungary, decision of 4 April 2006). დასახელებულ საქმეზე, ევროპულმა სასამართლომ მომჩივანის (დეპუტატის) განცხადება მიუღებლად გამოაცხადა „აშკარა უსაფუძვლობის“ მოტივით, ვინაიდან, ბრალდების სერიოზული ხასიათი და ხარისხი, მომჩივანმა ვერავითარი საფუძვლით ვერ გაამყარა.

24. ამდენად, ზემოაღნიშნული მოხმობილი პრაქტიკისა და ევროკონვენციური სტანდარტის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადების სათანადო მტკიცებულებებით დაუდასტურებლობის პირობებში, ასეთი ფაქტის გავრცელება პოლიტიკოსის მიერ, საჯარო პირის მიმართ, ვერ მიიჩნევა პოლიტიკოსის გამოხატვის თავისუფლების მაღალი სტანდარტის რეალიზებად და ვერც ისეთ ღირებულ მოსაზრებად, რომელსაც მოცემულ შემთხვევაში უპირატესი დაცვის ღირსი ინტერესი ექნებოდა, კონკრეტული საჯარო პირის თმენის ვალდებულებასა და რეპუტაციასთან მიმართებით.

25. კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩება სახელმწიფო ბიუჯეტში (სსსკ-ის 55.2-ე მუხლი).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქოსაპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 31 ივლისის განჩინება;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე