საქმე №ას-1387-2020 11 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ.ქ–ი, გ.ა–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდგე მხარე – კ.ს–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 21 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. კ.ს–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა მ.ქ–ის (შემდეგში: პირველი მოპასუხე ან პირველი აპელანტი ან კასატორი) და გ.ა–ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე ან მეორე აპელანტი ან კასატორი) წინააღმდეგ შემდეგი მოთხოვნებით: 1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი 2015 წლის 16 აპრილის მინდობილობა სანოტარო რეგისტრაციის ნომერი N150364655; 1.2. ბათილად იქნეს ცნობილი უძრავ ქონებაზე, მდებარე, თბილისში, ......, ბინა N52, 61.15კვ.მ. ფართით, ს/ კ N ...... (შემდეგში - სადავო უძრავი ქონება) დადებული შემდეგი ხელშეკრულებები: 1.2.1. 2015 წლის 16 აპრილს კ.ს–ძის სახელით გ.კ–სა და ს.ც–ძეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 1.2.2.2015 წლის 27 აპრილს გამყიდველ ს.ც–ძესა და მყიდველ გ.კ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 1.2.3.2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და მ.ქ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 1.2.4.2015 წლის 10 ივლისს გამყიდველს მ.ქ–სა და მყიდველს გ.ა–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 1.2.5. 2015 წლის 23 ივლისს გ.ა–სა და მ.ქ–ს შორის გაფორმებული შეთანხმება. 1.3. სადავო უძრავ ქონებაზე აღდგეს მოსარჩელის საკუთრების უფლება და მოსარჩელე აღირიცხოს საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ.

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით: 2015 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის სახელით გ.კ–ის სახელზე გაიცა მინდობილობა, მოსარჩელის კუთვნილი ქონების მართვა-განკარგვის უფლებამოსილებით. 2018 წლის 26 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს განაჩენით გ.კ–ი დამნაშავედ იქნა ცნობილი თაღლითობაში ე.ი. მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ნივთის დაუფლება-მოტყუებით, ჩადენილი წინასწარი ჯგუფის მიერ დიდი ოდენობით. განაჩენით დადგინდა, რომ გ.კ–ს მოსარჩელის ნების გარეშე მიენიჭა უფლებამოსილება. 2016 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის სახელით გ.კ–სა და ს.ც–ძეს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ს.ც–ძეს საკუთრებაში გადაეცა სადავო უძრავი ქონება. აღნიშნული გარიგება ფორმალურ, მოჩვენებით დადებულ გარიგებას წარმოადგენს, ვინაიდან იგი დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა. 2015 წლის 27 აპრილს ს.ც–ძესა და გ.კ–ს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, გ.კ–ს საკუთრებაში გადაეცა სადავო უძრავი ქონება. აღნიშნულ გარიგებაც ბათილია, რადგან ის რეალურად მიზნად არ ისახავდა შესაბამისი იურიდიული შედეგის დადგომას. 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა სადავო უძრავი ქონება. შემძენი არაკეთილსინდისიერია. 2015 წლის 10 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმდა სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. აღნიშნული გარიგებაც მოჩვენებითია. 2015 წლის 23 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც, პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა სადავო უძრავი ქონება. მას შემდეგ, რაც მათ შეიტყვეს, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრე მოსარჩელე იყო, მაინც გააფორმეს აღნიშნული შეთანხმება.

3. მოპასუხე ს.ც–ძემ წერილობით წარმოდგენილი შესაგებლით ნაწილობრივ ცნო სარჩელის მოთხოვნა და განმარტა, რომ გ.კ–მა სთხოვა დროებით გადაეფორმებინა ბინა მის სახელზე და მერე დაებრუნებინა. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა წერილობით წარმოდგენილი შესაგებლით არ ცნეს და განმარტეს, რომ პირველი მოპასუხე კეთილსინდისიერი შემძენია, ის ენდო საჯარო რეესტრის ჩანაწერს.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი 2015 წლის 16 აპრილის მინდობილობა სანოტარო რეგისტრაციის ნომერი N150364655; ბათილად იქნა ცნობილი სადავო უძრავ ქონებაზე, დადებული შემდეგი ხელშეკრულებები: 2015 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის სახელით გ.კ–სა და ს.ც–ძეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 27 აპრილს გამყიდველ ს.ც–ძესა და მყიდველ გ.კ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 10 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 23 ივლისს პირველ და მეორე მოაპსუხეს შორის გაფორმებული შეთანხმება. სადავო უძრავ ქონებაზე, აღდგა მოსარჩელის საკუთრების უფლება და მოსარჩელე აღირიცხა საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება პირველი და მეორე მოპასუხის მიერ სააპელაციო წესით გაასაჩივრდა. აპელანტებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2015 წლის 16 აპრილს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, გ.კ–მა მოსარჩელის სახელით, ს.ც–ძეს საკუთრების უფლებით გადასცა მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონება. ხელშეკრულების გაფორმებისას გ.კ–ი, 2015 წლის 16 აპრილს გაცემული მინდობილობის საფუძველზე, მარწმუნებლის - მოსარჩელის სახელით მოქმედებდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 26 თებერვლის გამამტყუნებელი განაჩენით დადგენილია, რომ სინამდვილეში მოსარჩელეს უძრავი ქონების გასხვისების ნება არ გამოუვლენია.

8. დადგენილია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე 2015 წლის 16 აპრილიდან გაფორმდა შემდეგი ხელშეკრულებები:

9. 2015 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის სახელით გ.კ–სა და ს.ც–ძეს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ს.ც–ძეს საკუთრებაში გადაეცა სადავო უძრავი ქონება.

10. 2015 წლის 27 აპრილს ს.ც–ძესა და გ.კ–ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში გ.კ–ს გადაეცა.

11. 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება მ.ქ–ს გადაეცა საკუთრებაში.

12. 2015 წლის 10 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება მეორე მოპასუხის საკუთრება გახდა.

13. 2015 წლის 23 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება კვლავ პირველ მოპასუხეს დაუბრუნდა საკუთრებაში.

14. დადგენილია, რომ ამჟამად, უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია პირველი მოპასუხის სახელზე.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელემ ზემოაღნიშნული გარიგებების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენა მოითხოვა იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ სადავო უძრავი ქონების გასხვისება მისი ნამდვილი ნების გარეშე განხორციელდა. ამასთან, სადავო გარიგებების ნაწილი მოჩვენებითი ხასიათისაა, ხოლო პირველი და მეორე მოპასუხე არაკეთისინდისიერ შემძენებს წარმოადგენენ.

16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სააპელაციო საჩივრით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სადავოდ იყო გამხდარი მხოლოდ იმ ნაწილში, რომლითაც სასამართლომ პირველი და მეორე მოპასუხე არაკეთილსინდისიერ შემძენებად მიიჩნია.

17. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ იმსჯელა იმ საკითხზე, განსახილველ საქმეში იცავს თუ არა აპელანტებს - პირველ და მეორე მოპასუხეს კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტი.

18. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ქვეყნის უზენაესი კანონით - საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული საკუთრების უფლება სრულად იზიარებს ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დადგენილ საკუთრებით მშვიდობიანი სარგებლობის სულისკვეთებას და მიმართულია ამ უფლების დაცვის ხელშეწყობისაკენ. სახელმწიფოს პოზიტიურ მოვალეობას წარმოადგენს, ხელი შეუწყოს საკუთრებით სარგებლობის იმგვარ შესაძლებლობას, რომელიც უფლების არსს არ გააუარესებს. ევროკონვენცია საკუთრების წარმოშობის მიმართ ადგენს შეფასების ფართო ზღვარს და უფლების ნამდვილობის საკითხის გადაწყვეტა წევრი სახელმწიფოების კანონმდებლობით რეგულირებას ექვემდებარება. სწორედ, სახელმწიფოში მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაცვით წარმოშობილი უფლება ექვემდებარება ნაგულისხმევ დაცვას.

19. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 183-ე მუხლი ადგენს უძრავ ნივთზე საკუთრების წარმოშობის სანივთო-სამართლებრივი წინაპირობებს (უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში), თუმცა, იგი არ არის ამომწურავი, საკუთრების გადაცემის, როგორც განკარგვითი ხელშეკრულების ვალდებულებითი ნაწილიდან გამომდინარე (სკ-ის 477-ე მუხლი), მასზე ვრცელდება ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილი ყველა ის ზოგადი და კერძო შეზღუდვა, რაც სახელშეკრულებო სამართლისთვისაა დამახასიათებელი. საკუთრების უფლების გადაცემისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ კანონის ზემოხსენებული ფორმალური მოთხოვნების დაცვა (მაგ: მხოლოდ გარიგების ფორმის დაცვა, საზღაურის გადახდა და სხვა), არამედ, უმთავრეს ამოსავალს წარმოადგენს მხარეთა ნების ნადვილობა, ანუ ქონების განკარგვა უნდა განხორციელდეს გამყიდველისა და მყიდველის ურთიერთმფარავი ნამდვილი ნების საფუძვლზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იმის მიხედვით თუ რა ნაკლი გააჩნდა გარეგნულად ფორმირებულ ნებას, დღის წესრიგში დგება მისი რეზულტატის ნამდვილობის საკითხი (საცილო და უცილოდ ბათილი გარიგებები).

20. სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამავე კოდექსის 61-ე მუხლის თანახმად, უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან. უცილოდ ბათილად ითვლება ყოველგვარი გარიგება, რომელიც არ წარმოშობს დასახულ სამართლებრივ შედეგებს არც მხარეთათვის და არც მესამე პირთათვის. არარა გარიგება მისი დადების მომენტიდან ბათილია. სამოქალაქო კოდექსი უცილოდ ბათილ ნებათა კატეგორიას მიაკუთვნებს იმგვარ შემთხვევას, როდესაც გარეგანი ფორმირება ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (ა), საჯარო წესრიგს (ბ) ან ზნეობის ნორმებს (სკ-ის 54-ე მუხლი).

21. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადებისას ნასყიდობის საგნის მესაკუთრეს - მოსარჩელეს სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის ნება არ გამოუვლენია, რაც სადავო გარიგებებში გამსხვისებლის ნებას გამორიცხავს და აღნიშნული საფუძვლით მათ უცილოდ ბათილ გარიგებათა კატეგორიას მიაკუთვნებს.

22. ასეთ შემთხვევაში, დღის წესრიგში დგება იმ გარემოების დადგენა, იცავს თუ არა კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტი უძრავი ქონების შემძენებს - პირველ და მეორე მოპასუხეს.

23. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სასამართლო პრაქტიკაზე და აღნიშნა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის მიერ 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით იმ პირობებში, როდესაც დადგინდა, რომ განმკარგავი ხელშეკრულება არ იყო ნამდვილი, დიდმა პალატამ საკუთრების უფლების აღდგენის (დაბრუნებისათვის) რელევანტურად მიიჩნია, როგორც დელიქტური, ისე - სანივთო სამართლის ნორმების გამოყენება. გადაწყვეტილების თანახმად, მოთხოვნათა კონკურენციისას მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი გარკვეული ლოგიკური რიგითობის მიხედვით უნდა შემოწმდეს. კანონი ამ რიგითობას არ აწესებს. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების რიგითობა უნდა განისაზღვროს მიზანშეწონილობის მიხედვით და უნდა გამომდინარეობდეს კანონის სისტემიდან. სარჩელთა კონკურენცია, რომელიც მდგომარეობს მოთხოვნის რამდენიმე საფუძვლის ერთდროულად ფორმირებაში, მოიცავს სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო, სახელშეკრულებო და სავინდიკაციო, სავინდიკაციო და დელიქტურ, დელიქტურ და კონდიქციურ, კონდიქციურ და სავინდიკაციო სარჩელთა კონკურენციას. ვინდიკაციური სარჩელის არსი გამომდინარეობს საკუთრების აბსოლუტური ბუნებიდან და სავინდიკაციო მოთხოვნის უფლებასთან მიმართებაში უპირატესობა ენიჭება საკუთრების კეთილსინდისიერად მოპოვების წესებს... მესაკუთრის მიერ ნივთზე საკუთრების (მფლობელობის) დაკარგვისას, მისი კანონით დაცული ინტერესების დაცვა შესაძლოა, როგორც სანივთო (სავინდიკაციო), ისე ვალდებულებით - სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ან კონდიქციური სარჩელებით. თითოეული მათგანი მიმართულია უფლებამოსილი პირისათვის ქონების დაბრუნებისაკენ და უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენისაკენ. ვინდიკაციის დროს, მხარეებს წარმოადგენენ არამფლობელი მესაკუთრე (ან სხვა ტიტულოვანი მფლობელი) და უკანონო მფლობელი. ვინდიკაციისას ნივთის ნაცვლად არ ხდება ანაზღაურება, რადგან ეს სავინდიკაციო სარჩელის არსს ეწინააღმდეგება. ვინდიკაციისას ნივთს ითხოვს მესაკუთრე პირისაგან, ვისაც არ წარმოშობია ნივთზე საკუთრება... პირის მოთხოვნა ნივთის უკან დაბრუნებაზე, შესაძლოა, არსებობდეს გარიგების ბათილობის შემთხვევაშიც. ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე საუბრისას, ყურადღება უნდა გამახვილდეს სამ კომპონენტზე: ნება, მისი გამოვლენა და მათი ურთიერთშესაბამისობა. ამ სამი ელემენტიდან ერთ-ერთის ხარვეზი განაპირობებს ნების გამოვლენის არარსებობას ან არანამდვილობას ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების გამო. მოხმობილ საქმეში დიდმა პალატამ გაიზიარა „სასამართლო მეგობრის“ /Amicus Curiae/ პოზიცია, რომლის თანახმადაც, „იმ შემთხვევაში თუ მოსარჩელის კანონიერ ინტერესს წარმოადგენს არა ამ ქონების ანაზღაურება, არამედ უშუალოდ ეს ქონება, მაშინ მნიშვნელობა ენიჭება იმ გარემოებას, რომ ... ხელშეკრულების ბათილობის გამო ამ უკანასკნელებმა [შემძენმა] არ მოიპოვეს საკუთრება ამ ქონებაზე, შესაბამისად, უფლებამოსილების დეფექტურობის გამო, მათ მიერ შემდგომში დადებული ხელშეკრულებებიც ბათილია და ამდენად, შესაძლებელია ვიფიქროთ, რომ მოსარჩელეებმა შეიძლება ვინდიკაციური მოთხოვნა აღძრან შემდეგი შემძენების მიმართ (სავინდიკაციო მოთხოვნისა და კონდიქციის მოთხოვნათა კონკურენცია). შესაბამისად, იმისათვის, რომ მოსარჩელემ გამოითხოვოს შემდეგი შემძენებისაგან წილი [ქონება] (სსკ-ის 172-ე მუხლი), ეს უკანასკნელნი [შემძენი] არ უნდა იყვნენ კეთილსინდისიერი შემძენები“.

24. სსკ-ის 312-ე მუხლის შესაბამისად, რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეგისტრირებული რეესტრში, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტო იყო.

25. სსკ-ის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. აღნიშნული ნორმის თანახმად, დაცულია კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესი მაშინ, როდესაც სადავოდ არის გამხდარი მესაკუთრის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უფლება და ამ ფაქტის მიმართ შემძენის დამოკიდებულება კეთილსინდისიერია ანუ, საქმე გვაქვს ისეთ გარემოებასთან როდესაც შემძენმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ გამყიდველს არ გააჩნდა რეესტრში რეგისტრირებული ნამდვილი უფლება ან ასეთი უფლება სადავო იყო.

26. სსკ-ის 185-ე მუხლი იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისწორისა და რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილების მიმართ. ეს მუხლი მოიცავს შემთხვევას, როდესაც უძრავი ნივთის გასხვისების ნებას ავლენს რეგისტრირებული მესაკუთრე, მაგრამ მისი საკუთრების უფლება შეცილებულია სხვა, მესამე პირთა მხრიდან, ან არ არის სრულყოფილი, რისი არ ცოდნაც შემძენის მიერ წარმოაჩენს მას კეთილსინდისიერად.

27. ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზი ცხადჰყოფს, რომ როდესაც საქმე ეხება უძრავი ქონების შეძენას, შემძენს თავისი უფლების დასამტკიცებლად შეუძლია დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც სინამდვილეში უსწორო იყოს რეესტრის მონაცემები. ამ მდგომარეობას არარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობაში გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას და, შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს, სწორედ შემძენის კეთილსინდისიერებაა.

28. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ კომპონენტს - შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლების ერთობლივ ანალიზს მივყავართ იმ მსჯელობამდე, რომ კანონმდებელმა უძრავი ქონების შეძენისას, შემძენს, მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების შემოწმების ტვირთი დააკისრა, თუმცა, საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობის პრეზუფცია ვერ გამოდგება შემძენის დაცვით არგუმენტად, თუ დადგინდება, რომ მან იცოდა უფლების ხარვეზის შესახებ. ამდენად, როდესაც სადავოა უძრავი ნივთის შეძენის ფაქტი და ნამდვილი მესაკუთრე უთითებს შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე, უნდა შემოწმდეს შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება გარკვეული ფაქტებისადმი. ამ უკანასკნელი საკითხის გამორკვევისას გამოკვლეულ უნდა იქნას შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან, რეგისტრირებული უფლების სადავოობასთან მიმართებით, ან უნდა გაირკვეს შემძენმა იცოდა თუ არა სადავო ფაქტი.

29. კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შინაარსიდან დგინდება, პირველი ინსტანციის სასამართლომ შემძენის არაკეთილსინდისიერად მიჩნევისას მხედველობაში მიიღო შემდეგი უდავო გარემოებები: 2015 წლის 27 აპრილის ხელშეკრულებაში შემძენის გ.კ–ის არაკეთილსინდისიერება (მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების მოტყუებით დაუფლების ფაქტი) დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით.

30. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ გ.კ–მა სადავო უძრავი ქონების შეძენიდან ფაქტობრივად მეორე დღეს ქონება მ.ქ–ზე გაასხვისა ისე, რომ მ.ქ–ს 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–თან ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ნასყიდობის საგანი ვიზუალურად არ დაუთვალიერებია; ამასთან, სადავო არ არის გარემოება, რომ გარიგებების დადების პერიოდში უძრავი ქონების მესაკუთრე კ.ს–ძე ოჯახთან ერთად უწყვეტად ცხოვრობდა სადავო ბინაში. სააპელაციო სასამართლოში გ.ა–ის განმარტებით, იგი მ.ქ–თან ერთად 2015 წლის 12 ივლისს მივიდა კ.ს–ძესთან ბინის დასათვალიერებლად და სწორედ, ამ დღეს გახდა ცნობილი გ.ა–ისა და მ.ქ–ისათვის ნამდვილი მესაკუთრის შესახებ (იხ: სააპელაციო სასამართლოს 2020 წის 21 სექტემბრის სხდომის ოქმი).

31. სააპელაციო სასმართლომ აღნიშნა, რომ შემძენის ინტერესების დაცვა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ნივთის შეძენის ფაქტის მიმართ შემძენთა სუბიექტური დამოკიდებულებით, რამდენად სრულფასოვნად იქნა გამოყენებული მათ მიერ შესაძლებლობები გარიგების გაფორმებამდე დაეზღვიათ გონივრული წინდახედულების ფარგლებში მოსალოდნელი რისკები.

32. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი და მეორე მოპასუხის მოქმედებები არ უნდა შეფასდეს კეთილსინდისიერ ქცევად.

33. აპელანტთა განმარტება, რომ სადავო ბინაზე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებამდე მათ ბინა ვიზუალურად არ დაუთვალიერებიათ, არამედ, შემოიფარგლნენ მხოლოდ ბინის გარეგნული დათვალიერებით, წარმოადგენს ვარაუდის საფუძველს, რომ შემძენმა წინდახედულობის ნორმები დაარღვია. უძრავი ქონების უფლებრივი ნაკლის თავიდანვე გამოაშკარავება მოცემულ შემთხვევაში სირთულეს არ წარმოადგენდა, რადგან სადავო ბინაში უწყვეტად ცხოვრობდა ბინის მესაკუთრე კ.ს–ძე (აღნიშნული მსჯელობა შესაბამისობაშია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკასთან იხ: სუს საქმე №ას-567-535-2012, 1 აგვისტო, 2012 წელი). უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით (საქმე #ას-524-869-07), რომლითაც განიმარტა შემდეგი: უძრავი ნივთის ფლობა არ განაპირობებს მფლობელის მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფციას, მაგრამ უძრავი ნივთის შეძენის კეთილსინდისიერების გამორკვევისას აღნიშნულ ფაქტს შეიძლება გარკვეული მნიშვნელობა მიენიჭოს, ვინაიდან დამკვიდრებული წესის თანახმად, უძრავი ნივთის შემძენი შეძენამდე ინტერესდება ნივთის მდგომარეობით. საკასაციო პალატის შეფასებით, შემძენის მიერ სადავო ნივთის ვიზუალური დათვალიერება სწორედაც რომ ჯდება შემძენის ობიექტურ შესაძლებლობებსა და წინდახედულობის ფარგლებში, ამასთან, მართალია კანონმდებელი ნორმატიული აქტით არ ავლდებულებს უძრავი ნივთის შემძენს ასეთი მოქმედებების განხორციელებას, თუმცა, შემძენის ინტერესებშია უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთის შეძენა. შესაბამისად, ამ ინტერესების დაკმაყოფილებისათვის შემძენს მართებს იმ მინიმალური წინდახედულობის გამოჩენა, რაც თუნდაც ნივთის ვიზუალურ დათვალიერებაში შეიძლება გამოიხატოს.

34. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების ერთობლიობაში ანალიზის საფუძველზე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლებით დადგენილი კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტი პირველი და მეორე მოპასუხის ინტერესებს ვერ დაიცავს, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ აპელანტისვე განმარტებით, მ.ქ–ისათვის 2015 წლის 12 ივლისისათვის უკვე ცნობილი იყო, რომ უძრავი ქონების გასხვისება ნამდვილი მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ მოხდა (იხ: ფაქტობრივი გარემოება 21.2) და მიუხედავად აღნიშნულისა, მან 2015 წლის 23 ივლისის შეთანხმებით სადავო უძრავი ქონება კვლავ თავის საკუთრებაში აღრიცხა. აქვე საგულისხმოა ის ფაქტი, მ.ქ–ი არ დაუფლებია აღნიშნულ ბინას არასდროს, არც პირველი და არც მეორე შეძენის დროს. გარდა ამისა, ცალკე უნდა გაესვას ხაზი იმ გარემოებას, რომ მ.ქ–ს რეალურად ბინის შეძენის ინტერესი არ ჰქონია და არც თანხა გადაუხდია მასში (იხ. სააპელაციო პალატის ოქმი). ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ დადებულა სამოქალაქო ბრუნვის გარიგება - ყველა სახის გარიგება არ იძლევა საკუთრების კეთილსინდისიერად შეძენის შესაძლებლობას, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის ნაწილს - ანუ როდესაც იდება სამოქალაქო ბრუნვის გარიგება.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი და მეორე მოპასუხის მირ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო.

36. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაქცია შემდეგ პროცესუალურ საკითხსაც და აღნიშნა, რომ: 2019 წლის 09 დეკემბერს წარმოდგენილი დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარში მე-3 და მე-3ა ფაქტობრივი გარემოება არის ახალი. კერძოდ, ძირითადი სააპელაციო საჩივრით, რომელიც სააპელაციო პალატამ 2019 წლის 03 ივნისს მიიღო განსახილველად, სადავოდ არ არის გამხდარი გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ „მ.ქ–სა და გ.ა–ს ნასყიდობის საგანი არ დაუთვალიერებიათ“. აღნიშნული გარემოება აპელანტებმა სადავოდ გახადეს 2019 წლის 09 დეკემბერს წარმოდგენილი დაზუსტებული სააპელაციო საჩივრით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. ამავე კოდექსის 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. ზემოაღნიშნულ ნორმათა სისტემური განმარტების საფუძველზე, პალატამ მიიჩნია, რომ დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარში ახალი ფაქტობრივი საფუძვლების მითითებისას აპელანტს წარმოეშვა მათი (ახალი ფაქტობრივი საფუძვლების) სააპელაციო საჩივრისათვის კანონით დადგენილ ვადაში წარმოუდგენლობის საპატიოობის მტკიცების ტვირთი (სსკ-ის 215-ე მუხლი), თუმცა, აპელანტებს ასეთი მტკიცება სააპელაციო სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენიათ. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან აპელანტმა მხარემ უგულებელყო სსკ-ის 219-ე მუხლის მოთხოვნები, მან პროცესუალურად დაკარგა ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებით შედავების კანონისმიერი უფლება. სააპელაციო სასამართლომ მითითებულ სააპელაციო პრეტენზიაზე არ იმსჯელა.

37. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ (აპელანტი) წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

38. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ გამოიკვლია შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება უძრავი ქონების შეძენის მიმართ, რაც ქმნის კეთისინდისიერების ან არაკეთისინდისიერების წინაპირობებს. სასამართლომ უფრო მეტი ვალდებულება დააკისრა უძრავი ქონების შემძენს, ვიდრე ეს კანონით იყო გათვალიწინებული. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ ვერ ახსნა, თუ რატომ იყო არაკეთისინდისიერი შემძენი პირველი მოპასუხე. კასატორი აღნიშნავს, რომ თავად მოსარჩელე მიუთითებდა სარჩელში, რომ პირველმა მოპასუხემ როდესაც შეიტყო საკუთრების უფლებრივი ნაკლის შესახებ, ქონება გადააფორმა მეორე მოპასუხეზე. კასატორი თვლის, რომ ამით მოსარჩელემ აღიარა, რომ პირველმა მოპასუხემ არაფერი იცოდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ პირველი მოპასუხის მიერ 29 აპრილს ქონების შეძენის დროს, მან არაფერი იცოდა ნამდვილი მესაკუთრის ნების ხარვეზის შესახებ, მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა ემსჯელა პირველი მოპასუხის „არაკეთისინდისიერებაზე“, რასაც სასამართლო ვერ დაადგენდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

40. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

41. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

42. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში.

43. წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელემ 2015 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის სახელით გ.კ–სა და ს.ც–ძეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, 2015 წლის 27 აპრილს გამყიდველ ს.ც–ძესა და მყიდველ გ.კ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების, 2015 წლის 10 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების და 2015 წლის 23 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმებული შეთანხმების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენა მოითხოვა, იმ გარემოებებზე მითითებით, რომ სადავო უძრავი ქონების გასხვისება მისი ნამდვილი ნების გარეშე განხორციელდა. ამასთან, სადავო გარიგებების ნაწილი მოჩვენებითი ხასიათისაა, ხოლო პირველი და მეორე მოპასუხე კი, არაკეთისინდისიერ შემძენებს წარმოადგენენ.

44. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი 2015 წლის 16 აპრილის მინდობილობა სანოტარო რეგისტრაციის ნომერი N150364655; ბათილად იქნა ცნობილი სადავო უძრავ ქონებაზე, დადებული შემდეგი ხელშეკრულებები: 2015 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის სახელით გ.კ–სა და ს.ც–ძეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 27 აპრილს გამყიდველ ს.ც–ძესა და მყიდველ გ.კ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 10 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; 2015 წლის 23 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმებული შეთანხმება. სადავო უძრავ ქონებაზე, აღდგა მოსარჩელის საკუთრების უფლება და მოსარჩელე აღირიცხა საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა მხოლოდ პირველი და მეორე მოპასუხის მიერ, რომლებმაც სადავოდ გახადეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც სასამართლომ პირველი და მეორე მოპასუხე არაკეთილსინდისიერ შემძენებად მიიჩნია. განსახილველ შემთხვევაში კი, საკასაციო საჩივარი წარმოდგენილია მხოლოდ პირველი მოპასუხის მიერ, რომელიც მიიჩნევს, რომ სასამართლომ ვერ ახსნა, თუ რატომ იყო არაკეთისინდისიერი შემძენი პირველი მოპასუხე. კასატორი აღნიშნავს, სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ პირველი მოპასუხის მიერ 29 აპრილს ქონების შეძენის დროს, მან არაფერი იცოდა ნამდვილი მესაკუთრის ნების ხარვეზის შესახებ, მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა ემსჯელა პირველი მოპასუხის „არაკეთისინდისიერებაზე“, რასაც სასამართლო, მოცემულ შემთხვევაში, ვერ დაადგენდა (იხ., საკასაციო საჩივარი).

45. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის შედავებას სადავო უძრავი ქონების შეძენისას პირველი მოპასუხის არაკეთისინდისიერებისა და აქედან გამომდინარე, 2015 წლის 29 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და შემდგომი გარიგებების დადებისას გამოვლენილი ნების ნაკლის შესახებ და განმარტავს, რომ სსკ-ი არეგულირებს უძრავ ქონებაზე საკუთრების შეძენისას წარმოშობილ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებს. თავად უძრავი ქონების ბაზარი კი, სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სეგმენტს წარმოადგენს. სამეწარმეო თუ არასამეწარმეო დანიშნულების უძრავ ქონებას უდიდესი გავლენა აქვს ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებაზე. ზოგადად, უძრავი ქონების ბაზრის ერთ-ერთ ფუნდამენტს აყალიბებს საკანონმდებლო სისტემა, რომელიც განსაზღვრავს უძრავი ქონების შეძენის სამართლებრივ ფორმებს. მსოფლიოში არსებობს უძრავ ქონებაზე საკუთრების შეძენის არაერთი სისტემა. ისინი ერთმანეთისგან განსხვავდებიან სტაბილურობით, გარიგებების დადების ფორმებით, პროცედურებით, სირთულით და სხვა. განსხვავებული კონფიგურაციის სისტემები, ცხადია, განსხვავებულ გავლენას ახდენენ უძრავი ქონების ბაზარზე და მთლიანად ეკონომიკაზე. საქმის განმხილველი სასამართლო არ და ვერ განსაზღვრავს უძრავი ქონების შეძენისა და გასხვისების რომელიმე სისტემის არსებობის ან არარსებობის მიზანშეწონილობას. კანონმდებელია უფლებამოსილი, ქვეყნის სოციალურ-პოლიტიკური გამოწვევების შესაბამისად დაადგინოს ესა თუ ის სისტემა (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. პ.27, 17 ოქტომბერი 2017). რაც შეეხება სამართლის ნორმების განმარტებასა და სამართლებრივ კვალიფიკაციას, აღნიშნული სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროში შედის. „სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმის მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა, ამ შემთხვევაში მთავარია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შესატყვისი მტკიცებულებებით გამყარება, რაც მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მიუთითებლობის შემთხვევაშიც ან არასწორად მითითების დროსაც კი, მოწინააღმდეგის პოზიციისა და საქმეზე მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და შეჯერების შედეგად, სასამართლოს კვლევისა და იურიდიული შეფასების საგანია (იხ. სუსგ-ები Nას-493-473-2016, 14.12.2016წ; ას-1224-1149-2015, 20.05.2016წ.; ას-920-870-2015, 09.06.2016წ.;#ას-101-97-2016, 15.07.2016წ.; ას-195-183-2014, 21.10.2016წ.).

46. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლებით დადგენილია საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, რომელიც ვრცელდება მხოლოდ რეგისტრაციაუნარიან უფლებებზე (შეადრ: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილება №ას-675-642-2014) და, ამასთანავე, კეთილსინდისიერ შემძენს იცავს არა ყოველგვარი გარიგებისას, არამედ მხოლოდ სასყიდლიანი გარიგებების დადებისას (შეადრ: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილება №ას-491-465-2015).

47. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 183-ე მუხლი ადგენს უძრავ ნივთზე საკუთრების წარმოშობის სანივთო-სამართლებრივი წინაპირობებს (უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში), თუმცა, იგი არ არის ამომწურავი, საკუთრების გადაცემის, როგორც განკარგვითი ხელშეკრულების ვალდებულებითი ნაწილიდან გამომდინარე (სკ-ის 477-ე მუხლი), მასზე ვრცელდება ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილი ყველა ის ზოგადი და კერძო შეზღუდვა, რაც სახელშეკრულებო სამართლისთვისაა დამახასიათებელი. საკუთრების უფლების გადაცემისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ კანონის ზემოხსენებული ფორმალური მოთხოვნების დაცვა (მაგ: მხოლოდ გარიგების ფორმის დაცვა, საზღაურის გადახდა და სხვა), არამედ, უმთავრეს ამოსავალს წარმოადგენს მხარეთა ნების ნადვილობა, ანუ ქონების განკარგვა უნდა განხორციელდეს გამყიდველისა და მყიდველის ურთიერთმფარავი ნამდვილი ნების საფუძვლზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იმის მიხედვით თუ რა ნაკლი გააჩნდა გარეგნულად ფორმირებულ ნებას, დღის წესრიგში დგება მისი შედეგის ნამდვილობის საკითხი (საცილო და უცილოდ ბათილი გარიგებები).

48. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე საუბრისას, ყურადღება უნდა გამახვილდეს სამ კომპონენტზე: ნება, მისი გამოვლენა და მათი ურთიერთშესაბამისობა. ამ სამი ელემენტიდან ერთ-ერთის ხარვეზი განაპირობებს ნების გამოვლენის არარსებობას ან არანამდვილობას ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების გამო. ასეთია ის გარემოება, რომელიც ნების გამოვლენის გარეგნული გამოხატულების, მისი შემადგენლობის არსებითი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, გავლენას ახდენს გარიგების ნამდვილობაზე. სამართლებრივი შედეგის გამოწვევა შეიძლება მიუღებელი იყოს გარიგების შინაარსის დაუშვებლობის, მისი დადების გარემოებების, ნების გამოვლენის ფორმის, ნების ნაკლის გამო (შეადრ: სუს- დიდი პალატის 2.3.2017წ-ის განჩინება საქმეზე Nას-664-635-2016).

49. საკასაციო პალატის განმარტებით, იმისათვის, რომ შემძენი გახდეს მესაკუთრე, სამოქალაქო კანონმდებლობით გამყიდველის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციის ფაქტთან ერთად, ასევე, დადგენილია დამატებითი პირობები. სსკ-ის 185-ე მუხლი, ისევე, როგორც ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილი მიუთითებს, რომ შემძენი მხოლოდ მაშინ გახდება მესაკუთრე, თუ მან არ იცოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ. ამასთან, „უზუსტო ჩანაწერთან დაკავშირებით, შემძენს არაკეთილსინდისიერად აქცევს არა ყოველგვარი ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას, ანუ იმ გარემოებათა ცოდნა, რის გამოც ჩანაწერი უზუსტოა“ (იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2014 წლის 16 იანვრის გადაწყვეტილება №ას-189-182-2013).

50. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელიც ასახულია ამ განჩინების პპ: 7-14 და რომლის მიმართ კასატორს დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

51. დადგენილია ისიც, რომ გ.კ–მა სადავო უძრავი ქონების შეძენიდან ფაქტობრივად მეორე დღეს იგივე ქონება მ.ქ–ზე გაასხვისა ისე, რომ მ.ქ–ს 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–თან ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ნასყიდობის საგანი ვიზუალურად არ დაუთვალიერებია. დადგენილია, რომ პირველმა და მეორე მოპასუხემ წარდგენილი დაზუსტებული სააპელაციო საჩივრით სადავოდ გახადეს აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება (იხ., ს.ფ. 63, ტ.2) თუმცა სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინებით, როგორც დაგვიანებით მითითებული ფაქტობრივი გარემოებაზე, არ იმსჯელა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი, 380-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, 215.3 მუხლი).

52. ამასთან, უდავო გარემოებაა, რომ სადავო გარიგებების დადების პერიოდში უძრავი ქონების მესაკუთრე - მოსარჩელე ოჯახთან ერთად უწყვეტად ცხოვრობდა სადავო ბინაში. ამ განჩინების პ.30-ში აღნიშნულია, რომ მეორე მოპასუხის განმარტებით იგი პირველ მოპასუხესთან ერთად 2015 წლის 12 ივლისს მივიდა მოსარჩელესთან ბინის დასათვალიერებლად და სწორედ, ამ დღეს გახდა ცნობილი პირველი და მეორე მოპასუხისათვის ნამდვილი მესაკუთრის შესახებ (იხ: სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 21 სექტემბრის სხდომის ოქმი).

53. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი ადგენს საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ არასწორად რეგისტრირებული პირის მიერ ქონების განკარგვის შემთხვევაში, საკუთრების შემძენზე გადასვლას, თუ გარიგებას სასყიდლიანი ხასიათი აქვს და შემძენმა არ იცოდა, რომ გამსხვისებელი არაუფლებამოსილი იყო. ამდენად, კონფლიქტი წარმოიშობა მაშინ, როდესაც რეესტრში რეგისტრირებული უფლება არ შეესაბამება ამ უფლების ნამდვილ შინაარსს, ხოლო მესამე პირისათვის ეს ფაქტი უცნობია. ასეთ ვითარებაში გადამწყვეტია, თუ ვის უნდა მიენიჭოს უპირატესობა - მესაკუთრეს თუ შემძენს და რა შემთხვევაში თითოეულს. ანუ, იცავს თუ არა მსგავს სიტუაციაში შემძენს რომელიმე ნორმა, რაც დააბრკოლებდა სარჩელის დაკმაყოფილებას: მესამე პირთა დაცვის გარანტიები მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლში, რომელიც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას, როგორც მესამე პირთა დაცვის საშუალებას, ამასთან, უშვებს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ უფლებაში ხარვეზის შესაძლებლობას, თუმცა, მიუხედავად ამისა, იცავს ისეთ შემძენს, რომელიც ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია.

54. შემძენის ინტერესების დაცვის გარანტიებს შეიცავს ასევე სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი, რომლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. აღნიშნული კონფლიქტი კანონმდებელმა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლების მიხედვით, შემძენის სასარგებლოდ გადაწყვიტა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მესაკუთრეს აქვს უფლება, შესაბამისი საზღაური მოითხოვოს არამართლზომიერი გამსხვისებლის მიმართ, ხოლო კეთილსინდისიერ შემძენს უნარჩუნდება საკუთრების უფლება. უნდა აღინიშნოს, რომ კეთილსინდისიერება უკავშირდება სუბიექტურ ფაქტორს და არა ობიექტურს. ამასთან, კეთილსინდისიერება არსებობს უფლების წარმოშობამდე. საჯარო რეესტრის უსწორობის ცოდნასთან მიმართებით, უფლების შემძენს ტვირთად აწევს არა ყოველგვარი უზუსტო მონაცემის ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთის, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას. ჩანაწერის უზუსტობის ცოდნა ნიშნავს იმ გარემოებათა ცოდნას, რის გამოც ჩანაწერია უზუსტო, თავის მხრივ, შემძენს არ უნდა მოეთხოვოს იმაზე მეტის ცოდნა, რაც გონივრულ შესაძლებლობებს სცილდება (იხ. სუსგ, საქმე №ას-189-182-2013, 16.01.2014წ.).

55. ამასთან საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად იქნა ცნობილი სსკ-ს 185-ე მუხლის ის ნორმატიული შინაარსი, რომლის თანახმადაც, „გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში“, იმ შემთხვევაში, როდესაც რეესტრის ჩანაწერის წინააღმდეგ შეტანილია საჩივარი და ეს ფაქტი შემძენისათვის ცნობილია (საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ, გადაწყვეტილება №3/4/550, 17.10.2017წ.).

56. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ ვერ ახსნა თუ რატომ იყო არაკეთისინდისიერი შემძენი პირველი მოპასუხე. კასატორი აღნიშნავს, რომ თავად მოსარჩელე მიუთითებდა სარჩელში, რომ პირველმა მოპასუხემ როდესაც შეიტყო საკუთრების უფლებრივი ნაკლის შესახებ, ქონება გადააფორმა მეორე მოპასუხეზე. ამით მოსარჩელემ აღიარა, რომ პირველმა მოპასუხემ არაფერი იცოდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ პირველი მოპასუხის მიერ 29 აპრილს ქონების შეძენის დროს, არაფერი იცოდა ნამდვილი მესაკუთრის ნების ხარვეზის შესახებ (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები ამ განჩინების პ. 38).

57. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართალში მოქმედი პრინციპი “Da mihi factum, dabo tibi ius - მომეცი ფაქტები, მოგცემ სამართალს”, ცხადად წარმოაჩენს იმ დანაწესს, რომ მოსარჩელეს ევალება ფაქტების მითითება და მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენა, ხოლო მოპასუხეს - მოსარჩელის მიერ დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებების დამაჯერებლად და სამართლებრივად ვარგისი შედავებით უარყოფა.

58. სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხის არაკვალიფიციური შედავება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

59. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

60. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ განხორცილებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში საქმეზე დადგენილია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე 2015 წლის 16 აპრილიდან გაფორმდა შემდეგი ხელშეკრულებები (ამ განჩინების პპ:8-14):

61. 2015 წლის 16 აპრილს მოსარჩელის სახელით გ.კ–სა და ს.ც–ძეს შორის გაფორმდა უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ს.ც–ძეს საკუთრებაში გადაეცა სადავო უძრავი ქონება.

62. 2015 წლის 27 აპრილს ს.ც–ძესა და გ.კ–ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში გ.კ–ს გადაეცა.

63. 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება მ.ქ–ს გადაეცა საკუთრებაში.

64. 2015 წლის 10 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება მეორე მოპასუხის საკუთრება გახდა.

65. 2015 წლის 23 ივლისს პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც სადავო უძრავი ქონება კვლავ პირველ მოპასუხეს დაუბრუნდა საკუთრებაში.

66. დადგენილია, რომ ამჟამად, უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია პირველი მოპასუხის სახელზე.

67. კასატორის მითითება საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციაზე (სსკ-ის 311-312-ე მუხლები) და, აქედან გამომდინარე, მის კეთილსინდისიერებაზე, როგორც 2015 წლის 29 აპრილს გ.კ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებასა და მის შემდგომ გარიგებებზე დაუსაბუთებელია, რადგანაც დადგენილია, რომ თითოეული მათგანი მონაწილეობდა იმ გარიგებათა ჯაჭვში, რომლის შედეგად მოსარჩელის საკუთრების უფლება შეილახა, რაც გამორიცხავს სადავო უძრავი ქონების შემძენთა კეთილსინდისიერებას.

68. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონების ყოველი მორიგი გასხვისება ფორმალურ (მოჩვენებით) ხასიათს ატარებდა, მიზნად ისახავდა საკუთრების ნამდვილი მესაკუთრისათვის დაბრუნების გართულებას, რის გამოც, მოპასუხეები ვერ ჩაითვლებიან კეთილსინდისიერ შემძენებად. შესაბამისად, პირველი მოპასუხის (კასატორი) მითითება საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციაზე (სსკ-ის 311-312-ე მუხლები) და, აქედან გამომდინარე, მის კეთილსინდისიერებაზე, დაუსაბუთებელია. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილი უკავშირდება რეესტრის ჩანაწერის იმგვარ უზუსტობას, როდესაც შემძენი წინდახედულობის გონივრულ ფარგლებში გამსხვისებლის უფლებას ნამდვილად მიიჩნევს. ბრუნვის კეთილსინდისიერება ამ ბრუნვის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებაა, ეს კი გულისხმობს ბრუნვის მონაწილეებისადმი სანდოობას. ასეთი ურთიერთდამოკიდებულება სამოქალაქო ბრუნვის აუცილებელი წინაპირობაა. ეს სრულიადაც არ ნიშნავს ურთიერთობის მონაწილეთა მხრიდან ერთმანეთის მიმართ თვალდახუჭულ ნდობას. იგი აუცილებლად გულისხმობს წინდახედულობის გონივრულ მასშტაბს, რისი გარანტიც საჯარო რეესტრი და მისი ჩანაწერებია. შესაბამისად, შემძენის კეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს, იცოდა თუ არა მან ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ და გაითვალისწინოს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით. სწორედ ამ გარემოებათა გამოკვლევას უნდა ეფუძნებოდეს დასკვნა შენაძენის ნამდვილობისა და მისი დაცვის მიზანშეწონილობის თაობაზე. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. დასახელებული ნორმები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ ელემენტებს და ნორმით გათვალისწინებულ პრეზუმფციაზე - რეესტრის ჩანაწერის სისწორეზე დაყრდნობისას უნდა შემოწმდეს არა მარტო საჯარო რეესტრის მონაცემები, არამედ უტყუარად უნდა ირკვეოდეს, რომ შემძენმა ნივთის შეძენამდე არ იცოდა და არც შეიძლება, სცოდნოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის თაობაზე (შდრ. სუსგ №ას-394-373-2013, 20.05.2014წ). განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა გარიგების დადებისას მისი არაკეთისინდისიერების პრეზუმფცია ვერ გააქარწყლა, რაც სადავოდ ქცეული გარიგებების ბათილად ცნობას ვერ შეაფერხებს.

69. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების ერთობლიობაში ანალიზის საფუძველზე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლებით დადგენილი კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტი პირველი და მეორე მოპასუხის ინტერესებს ვერ დაიცავს, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ აპელანტის განმარტებით, მ.ქ–ისათვის 2015 წლის 12 ივლისისათვის უკვე ცნობილი იყო, რომ უძრავი ქონების გასხვისება ნამდვილი მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ მოხდა (იხ: ფაქტობრივი გარემოება 21.2) და მიუხედავად აღნიშნულისა, მან 2015 წლის 23 ივლისის შეთანხმებით სადავო უძრავი ქონება კვლავ თავის საკუთრებაში აღრიცხა. აქვე საგულისხმოა ის ფაქტი, მ.ქ–ი არ დაუფლებია აღნიშნულ ბინას არასდროს, არც პირველი და არც მეორე შეძენის დროს. გარდა ამისა, ცალკე უნდა გაესვას ხაზი იმ გარემოებას, რომ მ.ქ–ს რეალურად ბინის შეძენის ინტერესი არ ჰქონია და არც თანხა გადაუხდია მასში (იხ. სააპელაციო პალატის სხდომის ოქმი, წინამდებარე განჩინების პ.34).

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკუთრების უფლება დაცულია საქართველოს კონსტიტუციის 19.1 მუხლით. ასევე, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველის დამატებითი ოქმის 1 მუხლით, რომელიც იცავს საკუთრების უფლებას. ამ მუხლის მიხედვით: ,,1. ყველა ფიზიკურ და იურიდიულ პირს უფლება აქვს დაუბრკოლებლად ისარგებლოს თავისი ქონებით. არავის არ შეიძლება წაერთვას ქონება, იმ შემთხვევის გარდა, როცა ამას საზოგადოების ინტერესები მოითხოვს და იმ პირობით, რაც გათვალისწინებულია კანონით და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით; აღნიშნული დებულებები არ ზღუდავს სახელმწიფოს უფლებას, უზრუნველყოს ისეთი კანონების შესრულება, რომლებიც მას აუცილებლად ესახება საკუთრების გამოყენებაზე კონტროლის განხორციელებისათვის, საერთო ინტერესებიდან გამომდინარე, ან ბეგარის ან სხვა გადასახადებისა და ჯარიმების აკრეფის უზრუნველყოფისათვის“.

71. საქმეში ,,სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ სასამართლომ განმარტა, რომ სახელმწიფოს აკისრია პოზიტიური ვალდებულება, ხელი შეუშალოს საკუთრების უფლების დარღვევას (იხ., 1982 ECHR (Ser.A52); ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, რჩეული გადაწყვეტილებები, ტომი I, თბ., 2007, გადაწყვეტილება სპორონგისა და ლონორთის საქმეზე, 324-325).

72. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

73. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა.

74. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

75. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

76.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. მ.ქ–ს (პ.ნ:.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს გ.ა–ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 11.12.2020-ში №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 3525 ლარის 70% – 2467.5 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი