საქმე №ას-1376-2020 11 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „გ.რ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდგე მხარე – თ.ბ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საჯარო რეესტრში უფლების რეგისტრაციის შეწყვეტის დავალდებულება, საიჯარო ქირის დავალიანებისა და პირგასამტეხლოს გადახდა, ზიანის ანაზღაურება, გარიგების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.ბ–მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „გ.რ–ის“ (შემდეგში: პირველი მოპასუხე ან პირველი აპელანტი ან კასატორი) და შპს „გ.რ. კ–ას“ (შემდეგში: მეორე მოპასუხე ან მეორე აპელანტი) წინააღმდეგ შემდეგი მოთხოვნებით: 1.1. დაევალოს პირველ მოპასუხეს მოახდინოს საჯარო რეესტრში მის სასარგებლოდ მოსარჩელის კუთვნილი სასტუმროს, კაფისა და საოფისე ფართებზე რეგისტრირებული ქირავნობის ხელშეკრულებების შეწყვეტის რეგისტრაცია; 1.2. პირველ მოპასუხეს დაეკისროს საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდა 94359.39 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით; 1.3. პირველ მოპასუხეს დაეკისროს 2017 წლის 1 დეკემბრიდან საჯარო რეესტრში ხელშეკრულების შეწყვეტის რეგისტრაციამდე ყოველი დღისათვის 667 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა; 1.4. პირველ მოპასუხეს დაეკისროს კომპენსაციის გადახდა 120 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის ოდენობით; 1.5. ბათილად იქნას ცნობილი მოპასუხეთა შორის 03/11/2017წ. დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და ეს ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხოს პირველი მოპასუხის საკუთრებად.

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

3. 20/02/2017წ. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დაიდო უძრავი ქონების (სასტუმრო, კაფე და საოფისე ფართი) ქირავნობის ხელშეკრულებები, 5 წლის ვადით - 2022 წლის 21 თებერვლამდე. საიჯარო ქირა შეადგენდა თვეში 20000 აშშ დოლარს. კერძოდ, სასტუმროს ქირა - 15000, კაფე - 2600, ხოლო ოფისი - 2400 აშშ დოლარს, ექვივალენტს ლარში. 20/10/2017წ. მოსარჩელემ ელექტრონულ ფოსტაზე მიიღო შეტყობინება მოიჯარის სახელით იმის შესახებ, რომ მან დაკარგა ინტერესი ქირავნობის ხელშეკრულებებისადმი. პირველმა მოპასუხემ ცალმხრივად მოშალა ქირავნობის ხელშეკრულებები და 2017 წლის 4-6 დეკემბერს მოახდინა საიჯარო ქონების დაბრუნება, თუმცა, მიღება-ჩაბარების აქტის ხელმოწერასა და საჯარო რეესტრში ქირავნობის შეწყვეტის რეგისტრაციაზე უარი განაცხადა. საჯარო რეესტრში მოსარჩელეს უარი ეთქვა ქირავნობის უფლების შეწყვეტის რეგისტრაციაზე მოპასუხის თანხმობის გარეშე. პირველ მოპასუხეს ერიცხება ქირის დავალიანება, რაც 2017 წლის 30 ნოემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 94359.30 აშშ დოლარს. საქმის ზეპირი განხილვისას, მოსარჩელემ განმარტა, რომ 94359.38 აშშ დოლარიდან ძირითადი დავალიანებაა 89654.30 აშშ დოლარი, ხოლო პირგასამტეხლო - 4705 აშშ დოლარი (10/1/2018წ. 15:57:28 სთ). მოსარჩელე მიუთითებს, რომ ქირავნობის უფლების რეგისტრაციის შეწყვეტაზე მოპასუხის უარის გამო, მას ხელი ეშლება ხელახლა გააქირავოს ეს ქონება, რის გამოც, ადგება ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით, თვეში 667 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც პირველ მოპასუხეს უნდა დაეკისროს 2017 წლის 1 დეკემბრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის საჯარო რეეტრში რეგისტრაციამდე. მოსარჩელე, სასტუმროს ქირავნობის ხელშეკრულების მე-5 მუხლის მე-6 პუნქტის საფუძველზე, ითხოვს, პირველი მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით 12000 აშშ დოლარის დაკისრებას, ქირავნობის ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის გამო, რამდენადაც სახეზე არ იყო ამავე ხელშეკრულების მე-5 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული, ქირავნობის ვადამდე მოშლის გამამართლებელი შემთხვევები. მოპასუხეთა შორის დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების მოთხოვნის ნაწილში, მოსარჩელემ განმარტა, რომ მოპასუხეებს შორის ეს ხელშეკრულება დაიდო მოსარჩელესთან ზემოაღნიშნული ქირავნობის ხელშეკრულებების მოშლიდან 2 დღეში - 2017 წლის 3 ნოემბერს. ორივე მოპასუხის ერთადერთი პარტნიორი - საზოგადოების კაპიტალში 100%-იანი წილის მესაკუთრე და დირექტორი არის ა.პ–ნი. ეს გარიგება წარმოადგენს მოჩვენებით/თვალთმაქცურ გარიგებას, რამდენადაც ის დადებულია იმ ილუზიის შესაქმნელად, რომ პირველ მოპასუხეს არ გააჩნია ქონება, რისი საშუალებითაც მოსარჩელეს მოუსპო მოთხოვნების დაკმაყოფილების საშუალება; ასევე, არ მომხდარა ამ გარიგებით გათვალისწინებული ნასყიდობის ფასის - 1858352 ლარის გადახდა. შესაბამისად, ეს გარიგება ცნობილი უნდა იქნეს ბათილად.

4. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებების შეწყვეტა 20/10/2017წ. შეტყობინებით, არ მომხდარა. მოსარჩელეს ეცნობა, რომ საიჯარო ქირის ოდენობა არ შეესაბამებოდა მხარეთა შორის დადებულ შეთანხმებას და მოიჯარე განიხილავდა ამ ხელშეკრულებების შეწყვეტის შესაძლებლობას. ამასთან, ეს ხელშეკრულებები, რომლებითაც განხორციელდა ეკონომიკური აქტივობების (ბიზნეს-საქმიანობის) გადაცემა, დადებულია მოტყუებით, რამდენადაც მოსარჩელის მიერ შპს ,,გ.რ–ისათვის“ წინასწარ მიწოდებული ინფორმაცია საიჯარო ქონების მიმდინარე და ჰიპოთეტური შემოსავლის შესახებ, არ იყო რეალური - იჯარის საგნის რეალური საბაზრო ღირებულება ოთხჯერ აღემატებოდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულს.

5. პირველმა მოპასუხემ მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, თუმცა, მისთვის გაუგებარი მიზეზით, რეგისტრაცია არ გაუქმებულა. მოიჯარეს ხელშეკრულების ფაქტობრივად შეწყვეტის პერიოდისათვის გადახდილი ჰქონდა ქირა, ხოლო რაც შეეხება ვალდებულებისათვის თავის არიდებას, იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნა, უზრუნველყოფილია იპოთეკით, შესაბამისად, არ არსებობდა ქონების მოსაჩვენებლად გადაფორმების საფუძველი. მოპასუხემ განმარტა, რომ ქირავნობის ხელშეკრულებები ეწინააღმდეგება ზნეობრივ ნორმებს, რამდენადაც გარიგების ფასი რამდენჯერმე აღემატება რეალურად არსებულ საბაზრო ფასს. შესაბამისად, ეს გარიგებები ბათილია მართლსაწინააღმდეგობისა და ამორალურობის საფუძვლით. პირველი მოპასუხის განმარტებით, არ არსებობდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, ასევე, პირგასამტეხლოს გამოყენების საფუძველი. დადებით შემთხვევაშიც, ეს პირგასამტეხლო 120000 აშშ დოლარი, იყო შეუსაბამოდ მაღალი. მოპასუხემ საქმის არსებითად განხილვისას სადავო გახადა ქირის დავალიანების მოცულობა და ასევე, განმარტა, რომ მოსარჩელეს წინასწარ გადაუხადა (დეპოზიტზე შეიტანა) 40000 აშშ დოლარი 2017 წლის 20 თებერვლიდან 20 აპრილამდე, რაც მოსარჩელეს არ აქვს გამოკლებული დავალიანებას, შესაბამისად, ეს თანხა უნდა გაიქვითოს ქირის დავალიანებაში (იხ. 26/10/2018წ. სასამართლო სხდომის ოქმი. 16:19:36სთ.).

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 20 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ, საკადასტრო კოდებით: ....., ........... და ..... რეგისტრირებულ უძრავ ქონებებზე, პირველი მოპასუხის ქირავნობის უფლების შეწყვეტის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში დადგინდა პირველი მოპასუხის თანხმობის გარეშე; პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ქირის დავალიანების სახით 94359.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, საიდანაც დადგინდა, რომ გაიქვითოს მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის საგარანტიო თანხის სახით წინასწარ გადახდილ 40000 აშშ დოლარი და საბოლოოდ, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 54359.38 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა. მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სასტუმროს ფართის (ს.კ.......) ქირავნობის შესახებ 2017 წლის 20 თებერვალს დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს სახით, 120000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა. ბათილად იქნა ცნობილი პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის, ქ. თბილისი, მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპირო, ბაქტერიოფაგის მხრიდან/ქალაქი თბილისი, ....., მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს მიმდებარედ, ბაქტერიოფაგის მხრიდან, 1440 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (ს.კ......) ნასყიდობის შესახებ 2017 წლის 3 ნოემბრის ხელშეკრულება და ეს უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა პირველი მოპასუხის საკუთრებად.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის, 2017 წლის 20 თებერვალს დაიდო, ქ. თბილისი, ........, პირველ სართულზე მდებარე, 675.80 კვ.მ. უძრავი ქონების (სასტუმროს ფართი; ს.კ. .......) იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით - 2017 წლის 20 თებერვლიდან 2022 წლის 21 თებერვლამდე, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 15 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი. პირველი მოპასუხის მიერ, გარანტიის სახით წინასწარ იქნა გადახდილი 60 000 აშშ დოლარი, რომელიც უნდა გაქვითულიყო ხელშეკრულების 3.2. პუნქტით გათვალისწინებულ საავანსო თანხაში (ხელშეკრულების ვადის პირველი ორი და ბოლო ორი თვის ქირა). ხელშეკრულების 5.6. პუნქტით, დამქირავებლის მიერ ხელშეკრულების პატივსადები მიზეზის გარეშე, შეწყვეტის შემთხვევაში, გათვალისწინებული იქნა კომპენსაცია (პირგასამტეხლო) 120 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რომლის გადაუხდელობის შემთხვევაშიც, მოსარჩელეს მიენიჭა მიეღო საკუთრების უფლება ამავე ხელშეკრულების 7.3. პუნქტებით გათვალისწინებული, იპოთეკით დატვირთულ უძრავი ქონებაზე. ამ უძრავ ნივთზე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოპასუხის სარგებლობის უფლება რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში. პირველი მოპასუხის მიერ ნაკისრი იმ ვალდებულებების უზრუნველყოფის მიზნით, რომლებიც წარმოშობილია და/ან წარმოიშობოდა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების საფუძველზე, მოსარჩელესა და ა.პ–ნს შორის, 2017 წლის 2 მარტს, დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლითაც იპოთეკით დაიტვირთა ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული ორი უძრავი ქონება, მდებარე ქალაქ ბათუმში. იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოცულობა განისაზღვრა 12 000 აშშ დოლარით.

10. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის, 2017 წლის 20 თებერვალს დაიდო, ქ. თბილისი, ....., პირველ სართულზე მდებარე, 88.62 კვ.მ. და 36.17 კვ.მ. უძრავი ქონების (კომერციული ფართი - კაფე; ს.კ. .......) იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით - 2017 წლის 20 თებერვლიდან 2022 წლის 21 თებერვლამდე, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 2 600 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი. ამ უძრავ ნივთზე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოპასუხის სარგებლობის უფლება რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში.

11. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის, 2017 წლის 20 თებერვალს დაიდო, ქ. თბილისი, ......., პირველ სართულზე მდებარე, 51.07 კვ.მ. და 26.78 კვ.მ. უძრავი ქონების (ოფისი; ს.კ. ......) იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით - 2017 წლის 20 თებერვლიდან 2022 წლის 21 თებერვლამდე, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 2 400 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი. ამ უძრავ ნივთზე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოპასუხის სარგებლობის უფლება რეგისტრირებულ იქნა საჯარო რეესტრში.

12. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებები შეწყვეტილ იქნა 2017 წლის ნოემბრის ბოლოს და საიჯარო ფართი დაბრუნდა მოსარჩელის ფაქტობრივ მფლობელობაში.

13. პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2017 წლის 03 ნოემბერს დაიდო ხელშეკრულება, ქ. თბილისი, მტკვრის მარჯვენა სანაპირო, ბაქტერიოფაგის მხრიდან/ქ. თბილისი ......, მდ. მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე გზის მიმდებარედ ბაქტერიოფაგის მხრიდან, უძრავი ქონების (დაზუსტებული ფართობი: 1440 კვ.მ, საკადასტრო კოდი: ;;;;;) ნასყიდობის შესახებ და დასახელებული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა ამ უკანასკნელის საკუთრებად. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 1 858 352 ლარით. პირველი და მეორე მოპასუხის საწესდებო კაპიტალში 100%-იანი წილის მფლობელი და ორივე საწარმოს დირექტორია ა.პ–ნი.

14. პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში უძრავი ქონება არ გააჩნია.

15. დადგენილი იქნა, რომ პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების უზრუნველყოფის ფარგლებში, წინასწარ იქნა გადახდილი გარანტია 80 000 აშშ დოლარი, საიდანაც 40 000 აშშ დოლარი მოსარჩელის მიერ არ არის გამოკლებული გადასახდელ ქირას, მოპასუხე კი თანახმაა ეს თანხა გაიქვითოს ქირის დავალიანებაში (სარჩელი; შესაგებელი; მხარეთა ახსნა-განმარტება).

16. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე მიიჩნია, რომ პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის 2017 წლის 20 ოქტომბერს და 2017 წლის 31 ოქტომბერს გაგზავნილი წერილები წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულებებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინებას, რისთვისაც არ არსებობდა პატივსადები საფუძველი.

17. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ 2017 წლის 20 თებერვალს პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის დადებული იქნა უძრავი ქონებების (სასტუმრო, კაფე და საოფისე ფართი) ქირავნობის ხელშეკრულებები 5 წლის ვადით, ხოლო საიჯარო ქირა შეადგენდა თვეში ჯამში 20 000 აშშ დოლარს, კერძოდ, სასტუმროს ქირა - 15 000 აშშ დოლარი, კაფე - 2 600 აშშ დოლარი, ხოლო საოფისე ფართი - 2 400 აშშ დოლარი. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ელექტრონული ფოსტის საშუალებით გაგზავნილი წერილის თანახმად, 2017 წლის 20 ოქტომბერსა და 2017 წლის 31 ოქტომბერს, მოსარჩელემ პირველი მოპასუხისაგან მიიღო შეტყობინება, რომლითაც პირველი მოპასუხის დირექტორმა აცნობა გამქირავებელს - მოსარჩელეს, რომ დაკარგა ინტერესი ქირავნობის ხელშეკრულებებისადმი.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულებები, მიუხედავად სათაურისა - „ქირავნობის ხელშეკრულება“, თავისი სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულებებს, რამდენადაც ქირავნობისას, ხელშეკრულების მიზანია მხოლოდ მოხმარება, ნივთით სარგებლობა შემოსავლის მიღების გარეშე. მოცემულ შემთხვევაში, კი როგორც აღნიშნული ხელშეკრულებების შინაარსითა და საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დგინდება, პირველ მოპასუხეს ამ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება გადაეცა სასტუმროს, კაფისა და საოფისე დანიშნულებით, ანუ ეკონომიკური შემოსავლის - მოგების მიღების მიზნით გამოყენებისათვის. ქირავნობის მსგავსად, იჯარა გრძელვადიანი ურთიერთობაა და შეიძლება მრავალი წელიც გაგრძელდეს, თუმცა, მსგავსად სხვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობებისა, იგი ადრე თუ გვიან წყდება. იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის მიმართ დადგენილი შეწყვეტის ზოგადი საფუძვლები, რომლებსაც ემატება იჯარის თავში მოცემული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის სპეციალური საფუძვლები.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმოდგენილ სააპელაციო საჩივარში აპელანტების წარმომადგენელი განმარტავდა, რომ არსებობდა იჯარის ხელშეკრულებებიდან გასვლის პატივსადები ინტერესი, რადგან საიჯარო ქირა იყო შეუსაბამოდ მაღალი. პირველი მოპასუხე მოსარჩელის მიერ შეცდომაში იქნა შეყვანილი საიჯარო თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით და დაახლოებით რეალური ღირებულებისაგან ოთხჯერ უფრო გაზრდილ საიჯარო თანხაზე მოუწია ხელშეკრულების გაფორმება. პირველ მოპასუხეს რომ სცოდნოდა ზემოხსენებული ქონებების საიჯარო ქირის რეალური საბაზრო ღირებულება, იგი ზემოაღნიშნული პირობებით არ გააფორმებდა ხელშეკრულებებს. აპელანტების წარმომადგენლის განმარტებით, მოსარჩელემ ისარგებლა იმით, რომ კომპანიის დამფუძნებლები არიან უცხო ქვეყნის მოქალაქეები.

20. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 399-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე.

21. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გრძელვადიანი ხელშეკრულების შეწყვეტა მართლზომიერად იქნება მიჩნეული, თუ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა განპირობებულია პატივსადები საფუძვლით. პატივსადები საფუძვლის ნორმატიულ განმარტებას თავად დასახელებული ნორმა შეიცავს და ადგენს, რომ საფუძველი პატივსადებია, თუ სახეზეა დაუძლეველი ძალა ან სხვა რაიმე ორმხრივი და არა ცალმხრივი ინტერესი, რაც სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელებას შეუძლებელს ხდის. თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა მხოლოდ ცალმხრივი ინტერესით არის განპირობებული, ასეთ შემთხვევაში, მხარეს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება უნდა მოეთხოვოს, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მხარე მაინც წყვეტს სახელშეკრულებო ურთიერთობას, აღნიშნული შეწყვეტით მეორე მხარეს ზიანი არ უნდა მიადგეს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ხელშეკრულების მოქმედების მთელი პერიოდისათვის წინასწარ განხორციელებული შესრულება უკან არ უნდა დაბრუნდეს, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ შესრულება წინასწარ განხორციელებული არ არის, ასეთ შემთხვევაში, მხარეს არამართლზომიერად სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლით დაკარგული შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს, რაც სხვა არაფერია, თუ არა ზიანი, რომელიც, თავისი არსით, არამართლზომიერად შეწყვეტილი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდისათვის მისაღები შესრულებაა. გრძელვადიან ურთიერთობაში მხოლოდ ერთი მხარის ინტერესით ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებში წინასწარ გადახდილი შესრულება უკან დაბრუნებას ექვემდებარება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მხარე მეორე მხარის მიერ ვალდებულების შეწყვეტით ზიანს არ განიცდის, მაგალითად, როდესაც, დამქირავებელი გამქირავებელს სხვა მისთვის მისაღებ დამქირავებელს შესთავაზებს, რომელიც ქირავნობის ურთიერთობას იგივე პირობებით, კერძოდ, იგივე ვადით, ანაზღაურებით და ა. შ. გააგრძელებს.

22. სააპელაციო საჩივარში მითითებული პოზიცია, იმასთან დაკავშირებით, რომ საიჯარო ქირა იყო შეუსაბამოდ მაღალი და პირველ მოპასუხეს რეალური ღირებულებისაგან დაახლოებით ოთხჯერ უფრო გაზრდილ საიჯარო თანხაზე მოუწია ხელშეკრულების გაფორმება, არ იქნა გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ საიჯარო ქირის ოდენობა მიუღებელია მოიჯარისათვის, არ წარმოადგენს მხარეთა შორის დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველსა და დაუსაბუთებელია ხელშეკრულებებიდან გასვლის პატივსადები ინტერესის არსებობა. აღსანიშნავია, რომ პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის იჯარის ხელშეკრულებები დაიდო 2017 წლის 20 თებერვალს, ხოლო 2017 წლის 31 ოქტომბერს მოსარჩელისათვის წერილის გაგზავნის გზით მოიშალა მითითებული ხელშეკრულებები. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირველი მოპასუხე აღნიშნული ხელშეკრულებების გაფორმებისას თანახმა იყო საიჯარო ქირის ოდენობაზე და ხელშეკრულების მოშლამდე იხდიდა ხელშეკრულებებით განსაზღვრულ ოდენობას. შესაბამისად, სააპელაციო პალატისთვის გაურკვეველი იყო, რატომ გახდა მიუღებელი აპელანტისათვის საიჯარო ქირის ოდენობა ხელშეკრულების დადებიდან რამოდენიმე თვის შემდეგ, როცა საქმის მასალებით დაუდასტურებელია, რომ თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით მოიჯარეს ჰქონდა განსხვავებული პოზიცია და ამ მიზნით, მან მიმართა მოსარჩელეს და მოითხოვა ხელშეკრულების აღნიშნული პირობის ფორმირება. პირველი მოპასუხის წარმომადგენლის მითითება, რომ მოსარჩელემ ისარგებლა იმით, რომ კომპანიის დამფუძნებლები არიან უცხო ქვეყნის მოქალაქეები და ისინი შეცდომაში შეიყვანა საიჯარო ქირის რეალურ საბაზრო ღირებულებასთან დაკავშირებით, არ დადასტურდა საქმეში არსებული მასალებით. ამასთან, ის გარემოება, რომ მართალია პირველი მოპასუხის დამფუძნებელი არის უცხო ქვეყნის, კერძოდ ირანის მოქალაქე - ა.პ–ნი, მაგრამ კომპანია დაფუძნებულია 2014 წლის 16 მაისს, რაც იმას ადასტურებს, რომ მოსარჩელე კომპანიის დამფუძნებელი და დირექტორი, რომელიც ასევე იყო ა.პ–ნი, საქართველოში ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას და შესაბამისად მისთვის ცნობილი იყო ქართული ბიზნესის სფერო, რაც თავის მხრივ, გამორიცხავდა იმ გარემოებას, რომ ირანის მოქალაქემ - ა.პ–ნმა რეალურად არ იცოდა, თუ რას შეადგენდა იჯარით აღებული უძრავი ქონების საიჯარო საბაზრო ღირებულება. ამდენად, აპელანტის მითითება იმაზე, რომ პირველი მოპასუხის დამფუძნებელი უცხოელია და მისთვის უცნობი იყო საქართველოში არსებული ბიზნეს გარემო, არ იქნა გაზიარებული.

23. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნები, ვინაიდან მისთვის ცნობილი იყო იმ დროისათვის არსებული საიჯარო ქირის ღირებულება. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ იჯარის ხელშეკრულებების დადებისას, მოსარჩელის არაკეთილსინდისიერი ქცევა და პირველი მოპასუხის უფლებებისა და ქონებისადმი გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევა არ დგინდებოდა. მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიმოიხილა საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა სახელშეკრულებო ურთიერთობებში კეთილსინდისიერების პრინციპის მნიშვნელობასთან დაკავშირებით და დაადგინა, რომ მითითებული იჯარის ხელშეკრულებების, როგორც ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგებების, ბათილობის საფუძველი არ არსებობდა. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის დადებულ იჯარის ხელშეკრულებებს არ ჰყავს ძლიერი და სუსტი მხარეები - მოსარჩელე, როგორც მეიჯარე, არ ყოფილა ბაზარზე დომინირებული მდგომარეობის მქონე პირი და არ სარგებლობდა სხვა რაიმე კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო უპირატესობით. ვინაიდან სააპელაციო საჩივარი არ შეიცავს დამაჯერებელ პოზიციას პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით გაკეთებულ განმარტებასთან მიმართებით და მხოლოდ მითითებული იყო, რომ პირველ მოპასუხეს რომ სცოდნოდა ზემოხსენებული ქონებების საიჯარო ქირის რეალური საბაზრო ღირებულება, იგი ზემოაღნიშნული პირობებით არ გააფორმებდა ხელშეკრულებებს, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მარტოოდენ ამგვარი მითითება, არ წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ არსებობდა იჯარის ხელშეკრულებებიდან გასვლის პატივსადები ინტერესი.

24. რაც შეეხება პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის 2017 წლის 20 თებერვალს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, საიჯარო ქირის დავალიანების და მასზე დარიცხული პირგასამტეხლოს საკითხს, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ იჯარის ხელშეკრულებებიდან გასვლის დროისათვის პირველ მოპასუხეს ერიცხებოდა საიჯარო დავალიანება, ჯამში 94 359.39 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის ოდენობით, საიდანაც ძირითადი დავალიანების თანხა შეადგენს 89 654.30 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში, ხოლო პირგასამტეხლო - 4 705 აშშ დოლარის ექვივალენტს ლარში.

25. სსკ-ის 581-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად კი, იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. სსკ-ის 531-ე მუხლის თანახმად, ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა. ვალდებულების შესრულების ცნება გულისხმობას არა მხოლოდ შესრულებისაკენ მიმართულ მოქმედებას, არამედ შესრულების შედეგს. ქმედება შესრულებულად რომ ჩაითვალოს აუცილებელია მოვალემ შესრულება ზუსტად ისე განახორციელოს, როგორც ამაზე მხარეები იყვნენ შეთანხმებულნი. სსკ-ის 588-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მოიჯარე საიჯარო ურთიერთობის შეწყვეტამდე ქონებას უკან აბრუნებს, იგი საიჯარო ქირის გადახდისაგან მხოლოდ მაშინ თავისუფლდება, თუ თავის სანაცვლოდ შესთავაზებს ახალ გადახდისუნარიან და მეიჯარისათვის მისაღებ მოიჯარეს. ახალი მოიჯარე თანახმა უნდა იყოს, იჯარის ხელშეკრულება მიიღოს იმავე პირობებით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, თუ მოიჯარე ვერ შესთავაზებს ასეთ მოიჯარეს, მან საიჯარო ქირა უნდა იხადოს საიჯარო ურთიერთობათა დასრულებამდე.

26. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის, 2017 წლის 20 თებერვალს დაიდო ქ. თბილისი, ....... პირველ სართულზე მდებარე 80 კვ.მ. უძრავი ქონების (სასტუმროს ფართი) იჯარის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 15 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. ასევე, 2017 წლის 20 თებერვალს პირველ მოპასუხეს და მოსარჩელეს შორის დაიდო ქ. თბილისი, ....... პირველ სართულზე მდებარე 88.62 კვ.მ. და 36.17 კვ.მ. უძრავი ქონების (კომერციული ფართი - კაფე) იჯარის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 2 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. ამასთანავე, პირველ მოპასუხეს და მოსარჩელეს შორის 2017 წლის 20 თებერვალს დაიდო მესამე იჯარის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ......, პირველი სართული - 51.07 კვ.მ. და 26.78 კვ.მ. აღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 2 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. უდავო გარემოებას წარმოადგენდა, რომ მოსარჩელის მიერ იჯარის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულება შესრულდა - მოიჯარეს გადასცა საიჯარო ფართები, ხოლო რაც შეეხება მოიჯარეს - პირველი მოპასუხე, მის მიერ ვალდებულება არ იქნა შესრულებული ჯეროვნად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

27. სსკ-ის 405-ე მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. საქმეში არსებული შეტყობინებით დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს გაუგზავნა წერილი/გაფრთხილება 2017 წლის 20 თებერვლის იჯარის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდასთან დაკავშირებით. უდავო იყო, რომ პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული იჯარის ხელშეკრულებების უზრუნველყოფის ფარგლებში, წინასწარ იქნა გადახდილი გარანტია 80 000 აშშ დოლარი. აღნიშნულ თანხაში შედიოდა სასტუმროს ქირა - 60 000 აშშ დოლარი, კაფის ქირა - 10 400 აშშ დოლარი და ოფისის ქირა - 9 600 აშშ დოლარი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა გრძელდებოდა 10 თვის განმავლობაში - 2017 წლის 20 თებერვლიდან, 2020 წლის 01 დეკემბრამდე, ამ პერიოდის განმავლობაში მოიჯარეს საიჯარო ქირის სახით ჯამურად, სამივე ქონებაზე უნდა გადაეხადა 200 000 აშშ დოლარი.

28. აპელანტი ასევე აღნიშნავდა, რომ მას გადასახდელად არ უნდა ჩათვლოდა 2017 წლის ნოემბრის თვის საიჯარო ქირა, რადგან, ნება ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გამოვლენილი იქნა 2017 წლის ოქტომბრის ბოლოს. აპელანტის აღნიშნული პოზიცია არ იქნა გაზიარებული, რადგან საქმეში არსებული ელექტორნული წერილებით (ტომი I, ს.ფ. 90-92) დადგენილი იქნა, რომ 2017 წლის ნოემბრის თვეში, ჯერ კიდევ, საიჯარო ფართს ფლობდა მოსარჩელე - შპს „გ.რ–ი“, რის გამოც, მას უნდა დაეკისროს 2017 წლის ნოემბრის თვის საიჯარო ქირის თანხა, რაც არის მასზე დაკისრებული თანხის - 94 359.39 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის შემადგენელი ნაწილი. საააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ-ის) მე-4 და 102-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ სამოქალაქო პროცესში სასამართლო შებოჭილია არა მარტო მხარეთა სასარჩელო მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის ფარგლებით, არამედ მხარეთა მითითებებით, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს ამყარებს. ამ გარემოებათა დამტკიცება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით და ექსპერტთა დასკვნებით შეიძლება. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მხარეებს მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი თანაბრად ეკისრებათ.

29. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადასტურებული იქნა, რომ პირველმა მოპასუხემ პატივსადები ინტერესის გარეშე, იჯარის ხელშეკრულებები ვადამდე მოშალა ისე, რომ მოსარჩელისათვის არ შეუთავაზებია გადახდისუნარიანი მოიჯარე, ხოლო ქონების იჯარით გაცემა არ მომხდარა და პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის წინაშე ერიცხება დავალიანება საიჯარო ქირის სახით. აპელანტის ზეპირსიტყვიერი განმარტება, რომ მას რაიმე დავალიანება არ გააჩნია და დიდი ოდენობით თანხები აქვს გადახდილი მოსარჩელისათვის, არ იქნა გაზიარებული. სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები აპელანტს არ წარმოუდგენია.

30. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 417-418-ე მუხლებზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელს შორის 2017 წლის 20 თებერვალს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების 5.6 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუკი დამქირავებლის მიერ მოხდება წინამდებარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირავნობის შეწყვეტა, დამქირავებელი ვალდებულია, მესაკუთრეს კომპენსაციის (პირგასამტეხლოს) სახით გადაუხადოს 12000 აშშ დოლარი იმ დროისთვის არსებული ეროვნული ბანკის კურსით. მხარეთა შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების მიხედვით, განსაზღვრულია კანონით დადგენილი წერილობითი ფორმით, პირგასამტეხლოს ოდენობა 120 000 აშშ დოლარი და ვინაიდან პირველი მოპასუხის მიერ არ იქნა შესრულებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, აღნიშნული გარემოება მოსარჩელის მიერ პირგასამტეხლოს დარიცხვის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს.

31. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ანალიზის შედეგად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელესთან პატივსადები მიზეზის გარეშე შეწყვიტა საიჯარო ხელშეკრულება, შესაბამისად, მიჩნეული იქნა, რომ ხელშეკრულების დამრღვევ მხარეს უნდა დაეკისროს ამავე ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლო.

32. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობაზე აპელანტის შედავებას, პალატამ მიუთითა სსკ-ის 420-ე მუხლზე და მიიჩნია, რომ სახეზეა ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის არსებული საიჯარო ხელშეკრულება უნდა გაგრძელებულიყო კიდევ 4 წელი და 2 თვე, ხოლო პირგასამტეხლო გათვალისწინებული იყო მხოლოდ სასტუმროს ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულების ნაწილში. გამომდინარე იქედან, რომ თუ ხელშეკრულება სრულად ვერ შესრულდებოდა პირველი მოპასუხის მხრიდან, მისაღები შემოსავალი შეადგენდა კიდევ 750 000 აშშ დოლარს. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, პირგასამტეხლო არ იყო შეუსაბამოდ მაღალი და სწორედ პირგასმტეხლო იყო გარანტია იმისა, რომ მხარეებს სრულად შეესრულებინათ ხელშეკრულებით გათვლისწინებული პირობები.

33. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სახეზე იყო პირველი მოპასუხის მხრიდან ვადამოსული მოთხოვნის არსებობა მოსარჩელის მიმართ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საიჯარო ქირის დავალიანებისა და შპს „გ.რ–ის“ მიერ თ.ბ–ის დეპოზიტზე შეტანილი თანხის გაქვითვის საკითხი და აღნიშნა, რომ სასამართლოს მიერ არსებითად სწორად იქნა მიჩნეული საიჯარო ქირის დავალიანების ოდენობა 54 359.38 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი. აპელანტის პოზიცია, რომ სასამართლომ ფაქტობრივად ერთი და იგივე მიზნისთვის პირველ მოპასუხეს დააკისრა ორი სანქცია, დაუსაბუთებლობის გამო არ იქნა გაზიარებული.

34. რაც შეეხება პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 03 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშული წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას.

35. დადგენილი იქნა, რომ პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 03 ნოემბერს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება, მდებარე: თბილისი, მტკვრის მარჯვენა სანაპირო, ბაქტერიოფაგის მხრიდან/თბილისი, ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის ხიდთან, მდ. მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე გზის მიმდებარედ ბაქტერიოფაგის მხრიდან, საჯარო რეესტრში აღირიცხა მეორე მოპასუხის საკუთრებად. ნასყიდობის ფასი განისაზღვრა 1 858 352 ლარით. ასევე, უდავო ფაქტობრივ გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ პირველ და მეორე მოპასუხე საწესდებო კაპიტალში 100 %-იანი წილის მფლობელი და ორივე საწარმოს დირექტორია ა.პ–ნი, ხოლო მეორე მოპასუხეს საკუთრებაში უძრავი ქონება არ გააჩნია.

36. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). იმისათვის რომ განსახილველ შემთხვევაში, გაფორმებული გარიგება (ნასყიდობის ხელშეკრულება) მოჩვენებითად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია ერთობლიობაში შეფასდეს გარიგების მხარეთა ნება, ვინ არიან მხარეები, ქონების გასხვისების დრო და პერიოდულობა, ხელშეკრულების ფასი და მყიდველის მიერ გარიგების გაფორმების შემდგომი ქმედებები.

37. ვინაიდან ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეები არიან ის საწარმოები, სადაც დირექტორი და დამფუძნებელი ერთი და იგივე პირია და აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია ძალიან მოკლე დროში, კერძოდ, თ.ბ–თან საიჯარო ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შეტყობინების გაგზავნიდან - 2017 წლის 31 ოქტომბრიდან, ორი დღის გასვლის შემდეგ და იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალებით დაუდასტურებელია ნასყიდობის ღირებულების გადახდის ფაქტი, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გარემოებები სადავო გარიგების ნამდვილობასთან მიმართებით ლეგიტიმურ ეჭვს ბადებს. ამასთან, აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ უძრავი ქონების მეორე მოპასუხის საკუთრებაში გადასვლის შემდეგ, პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში სხვა უძრავი ქონება არ გააჩნია. როგორც წესი, უძრავი ქონების შეძენა უამრავ ფორმალობასთან არის დაკავშირებული, კერძოდ, საჭიროა გასაყიდი ქონების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება, მყიდველის მოძიება, ფასზე შეთანხმება, ნასყიდობის ფასის გადახდა, მყიდველის მიერ შესაბამისი რისკების დაზღვევა და ა.შ., აღნიშნული ეტაპების თანმიმდევრული და საფუძვლიანი გავლა ხელშეკრულების მხარეთა მიერ ნამდვილი ნების გამოვლენის ერთ-ერთი მიმანიშნებელი გარემოებაა.

38. დადგენილი იქნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეების - შპს „გ.რ–ის“ და შპს „გ.რ.კ–ას“ საწესდებო კაპიტალში 100 %-იანი წილის მფლობელი და ორივე საწარმოს დირექტორია ერთი და იგივე პირი - ა.პ–ნი.

39. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით როდესაც გარიგება დაახლოვებულ პირებს - ნათესავებს, ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის იდება, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებებისა და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე (იხ. საქმე Nას-1348-2020; 20.01.2020 წლის გადაწყვეტილება).

40. მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება ემსახურებოდა პირველი მოპასუხის მხრიდან მესამე პირების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან/პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდებას.

41. აღნიშნულ გარემოებას ამყარებდა ის ფაქტიც, რომ პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება გასხვისდა ნაჩქარევად, მოსარჩელისათვის საიჯარო ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შეტყობინების გაგზავნიდან ორ დღის შემდეგ. შესაბამისად, დასკვნას მასზედ, რომ სადავო გარიგება, თავისი შინაარსით, მოჩვენებით გარიგებას წარმოადგენეს, ამყარებდა ის გარემოებაც, რომ აღნიშნული გარიგება ნაჩქარევად, დროის მოკლე შუალედში დაიდო.

42. მოცემულ შემთხვევაში, სწორედ აპელანტის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო ისეთი ფაქტების სასამართლოსთვის წარდგენა და დამტკიცება, რომლებიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილ გარიგებას წარმოადგენდა. აღნიშნული გარემოების სამტკიცებელ რელევანტურ მტკიცებულებად შეიძლებოდა მიჩნეულიყო, უძრავი ქონებების გაყიდვისთვის სხვადასხვა ქმედებების განხორციელება, მყიდველის მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფასის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენა და ა.შ. აღნიშნულთაგან ვერცერთი გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენა აპელანტმა მხარემ ვერ შეძლო. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მყიდველთა კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია გაქარწყლებულია, მან იცოდა ან, მაღალი ალბათობით, უნდა სცოდნოდა, რომ აღნიშნული ქონების გასხვისება რეალურად თვალთმაქცურ მიზანს, მესამე პირის მიმართ არსებული ვალდებულების თავიდან აცილებას ემსახურებოდა.

43. გარიგების მონაწილეთა პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეებს შორის ნასყიდობის საფასურის გადახდა განხორციელდა ნაღდი ანგარიშსწორების გზით, არ იქნა გაზიარებული, ვინაიდან აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად აპელანტებს არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას და არც სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზე არ წარმოუდგენიათ არგუმენტირებული მსჯელობა ან რაიმე სახის მტკიცებულება, რომელიც მითითებულ ზეპირსიტყვიერ განმარტებას დაადასტურებდა.

44. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 03 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მიჩნეული იქნა მოჩვენებით გარიგებად, რაც მის ბათილობას განაპირობებდა.

45. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ (აპელანტი) წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

46. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის 2017 წლის 31 ოქტომბერს გაგზავნილი წერილი წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულებებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინებას, რისთვისაც არ არსებობდა პატივსადები საფუძველი. კასატორი აღნიშნავს, რომ იჯარის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტა მართლზომიერად უნდა იქნეს მიჩნეული, რადგან საიჯარო ქირა იყო შეუსაბამოდ მაღალი, არარეალური, რაც დასტურდება აუდიტორული დასკვნებით და მხარეს აღარ სურდა ხელშეკრულების გაგრძელება. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ ისარგებლა იმით, რომ მოიჯარე კომპანიის დამფუძნებლები არიან უცხო ქვეყნის მოქალაქეები. კასატორს მიაჩნია, რომ ასეთი პირობა, როგორც ამორალურ და ზნეობის საწინააღმდეგო ბათილია (სსკ-ის 54-ე მუხლი). კასატორი აღნიშნავს, რომ დარღვეულია კეთილსინდისიერების პრინციპი (სსკ-ის მე-8, 115-ე მუხლები).

47. კასატორის პრეტენზია შეეხება პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის 2017 წლის 20 თებერვალს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, საიჯარო ქირის დავალიანების საკითხის დადგენასაც. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ იჯარის ხელშეკრულებებიდან გასვლის დროისათვის პირველ მოპასუხეს ერიცხებოდა საიჯარო დავალიანება, ჯამში 94 359.39 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით, საიდანაც ძირითადი დავალიანების თანხა შეადგენს 89 654.30 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში, ხოლო პირგასამტეხლო - 4 705 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. კასატორის მოსაზრებით, გაუგებარია რა გარემოებებზე დაყრდნობით დაადგინა სააპელაციო სასამართლომ დავალიანება. კასატორი მიუთითებს, რომ პირველ მოპასუხეს მოსარჩელისათვის გადახილი აქვს 60 013 აშშ დოლარი, რომელსაც უნდა დაემატოს გადახდილი 80 000 აშშ დოლარი, რაც გვაძლევს 140 013 აშშ დოლარს. ასევე სარჩელით მოთხოვნილ თანხას უნდა გამოაკლდეს ნოემბრის თვის ქირა (20 000 აშშ დოლარი), რის შემდეგაც რელურად რჩება 40 000 აშშ დოლარი. კასატორი აღნიშნავს, რომ საიჯარო ქირის არარეალურობის გათვალისწინებით, საერთოდ არ არსებობს საიჯარო ქირის დავალიანება. პირგასამტეხლოსთან მიმართებით კი, კასატორი მიიჩნევს, რომ ვინაიდან მოიჯარეს არ დაურღვევია ხელშეკრულებები, მას არ უნდა დაეკისროს პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება. კასატორი სადავოდ ხდის პირგასამტეხლოს გონივრულობასაც (სსკ-ის 420-ე მუხული).

48. კასატორი სადავოდ ხდის გარიგების ბათილობის საფუძვლების არსებობასაც. კასატორი აღნიშნავს, რომ მეორე მოპასუხემ პირველ მოპასუხეს ნასყიდობის საფასური გადაუხადა ნაღდი ანგარიშსწორებით. ნასყიდობის საფასურიც არ იყო სიმბოლური, იგი შეადგენდა 1858352 ლარს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

49. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

50. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

51. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

52. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის 2017 წლის 31 ოქტომბერს გაგზავნილი წერილი წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულებებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინებას, რისთვისაც არ არსებობდა პატივსადები საფუძველი. კასატორი აღნიშნავს, რომ იჯარის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტა მართლზომიერად უნდა იქნეს მიჩნეული, რადგან საიჯარო ქირა იყო შეუსაბამოდ მაღალი, არარეალური, რაც დასტურდება აუდიტორული დასკვნებით და მხარეს აღარ სურდა ხელშეკრულების გაგრძელება. კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად, 2017 წლის 20 თებერვალს პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის დადებულია უძრავი ქონების (სასტუმრო, კაფე და საოფისე ფართი) ქირავნობის ხელშეკრულებები 5 წლის ვადით, ხოლო საიჯარო ქირა შეადგენდა თვეში ჯამში 20 000 აშშ დოლარს, კერძოდ, სასტუმროს ქირა - 15 000 აშშ დოლარი, კაფე - 2 600 აშშ დოლარი, ხოლო საოფისე ფართი - 2 400 აშშ დოლარი. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი ელექტრონული ფოსტის საშუალებით გაგზავნილი წერილის თანახმად, 2017 წლის 20 ოქტომბერსა და 2017 წლის 31 ოქტომბერს, მოსარჩელემ პირველი მოპასუხისაგან მიიღო შეტყობინება, რომლითაც პირველი მოპასუხის დირექტორმა აცნობა გამქირავებელს - მოსარჩელეს, რომ დაკარგა ინტერესი ქირავნობის ხელშეკრულებებისადმი. ამასთან, დადგენილია, რომ მხარეებს შორის დადებული ხელშეკრულებები, მიუხედავად სათაურისა - „ქირავნობის ხელშეკრულება“, თავისი სამართლებრივი ბუნებით მიჩნეული იქნა იჯარის ხელშეკრულებებად, რამდენადაც მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულებების შინაარსითა და საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადგენილი იქნა, რომ პირველ მოპასუხეს ამ ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება გადაეცა სასტუმროს, კაფისა და საოფისე დანიშნულებით, ანუ ეკონომიკური შემოსავლის - მოგების მიღების მიზნით გამოყენებისათვის.

53. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქმეში არსებული მასალების გათვალისწინებით, მხარეები მიზნად ისახავდნენ სამეურნეო დანიშნულებით, სარგებლის მიღების მიზნით, ქონების დროებით სარგებლობაში გადაცემის ხელშეკრულების დადებას. ამდენად, მხარეებს შორის დადებულია სსკ-ის 581-ე მუხლით გათვალისწინებული იჯარის ხელშეკრულება.

54. სამართალწარმოების შეჯიბრებითობის პრინციპის მიხედვით მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (სსსკ-ის მე-4 მუხლი). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტების ერთობლიობა, რომლებიც ასაბუთებენ, ამართლებენ ფაქტობრივად მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას (სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები), რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, აღნიშნული განეკუთვნება სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს, რომლის განხორციელებისას სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მითითებებით. სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობაა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

55. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება, რომელიც წარმოადგენს კერძო სამართლის სუბიექტების ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს, ანიჭებს ხელშეკრულების ორივე მხარეს ხელშეკრულებით განსაზღვრულ უფლებებსა და აკისრებს გარკვეულ მოვალეობებს. ხელშემკვრელ მხარეთა უფლებებისა და მოვალეობების იდენტიფიცირებას გააჩნია არა მხოლოდ მატერიალური, არამედ პროცესუალური მნიშვნელობა, რამდენადაც თითოეული მათგანი პასუხისმგებელია სწორედ მისი წილი ვალდებულების ჯეროვან შესრულებაზე (მატერიალურ-სამართლებრივი კუთხით), ხოლო შეუსრულებლობის შემთხვევაში კი, სადავოობისას მასვე ეკისრება ამ ვალდებულების არსებობის გამომრიცხველი ან მისი შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენა (საპროცესო-სამართლებრივი კუთხით).

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს: საიჯარო ურთიერთობებისათვის დამახასიათებელია, რომ მეიჯარე ვალდებულია საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა (სსკ-ის 581-ე მუხლის პირველი ნაწილი). ეს ნიშნავს იმას, რომ მოიჯარეს ქონება სარგებლობაში უნდა გადაეცეს სარგებლობისათვის ვარგის მდგომარეობაში და იჯარის მთელი დროის განმავლობაში მეიჯარემ უნდა შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა. იჯარის ხელშეკრულების შემთხვევაში ნივთის „ვარგისინობა“ გულისხმობს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობას. შესაბამისად, გამოყენებული უნდა იქნეს ქირავნობის წესები სამოქალაქო კოდექსის 581–ე მუხლის მე–2 ნაწილის თანახმად, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 533–ე მუხლის თანახმად, გამქირავებელმა უნდა გადასცეს დამქირავებელს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთი. (შდრ: სუსგ №ას- 862-828-2016, 24 თებერვალი, 2017).

57. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს სსკ-ით გათვალისწინებული 531-ე და 581-ე მუხლების სამართლებრივი წანამძღვრები ქირავნობისა და იჯარის სამართალურთიერთობის შემთხვევაში: მიუხედავად სამართალურთიერთობის ამ ორი სახის მსგავსებისა (მათი საგანია ინდივიდუალურად განსაზღვრული, მოუხმარებადი ნივთი, ორივე შემთხვევაში ნივთი მხარეს გადაეცემა სარგებლობაში, ორივე სასყიდლიანია და ა.შ), მათ შორის, არსებობს განსხვავება, რაც განაპირობებს საიჯარო ურთიერთობის ზოგიერთ ასპექტში განსხვავებულად, სსკ-ის 581-606-ე მუხლებით მოწესრიგების აუცილებლობას. საილუსტრაციოდ, სსკ-ის 531-ე და 581- ე მუხლების სამართლებრივი კ–ების შედარება სრულიად საკმარისი. სსკ-ის 531-ე მუხლის დისპოზიცია: „ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა, დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა“; სსკ-ის 581-ე მუხლის დისპოზიცია: „იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც.იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული“. ქირავნობის დროს კონკრეტული, ინდივიდუალურად განსაზღვრული, მოუხმარებადი ნივთი გადაეცემა დამქირავებელს სარგებლობაში, ხოლო იჯარის შემთხვევაში გადაეცემა ქონება, რომელიც, არა მარტო ნივთებს, არამედ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთესაც აერთიანებს [სსკ-ის 147-ე მუხლი], ანუ იმ მოთხოვნებსა და უფლებებს, რომლებიც მოიჯარეს მისცემს შესაძლებლობას, მიიღოს ნაყოფი (მატერიალური სარგებელი). იჯარის შემთხვევაში, ნაყოფია ის შემოსავლები, რაც მეურნეობის სწორი გაძღოლის გზით მიიღება სამართლებრივი ურთიერთობის (იჯარის) საფუძველზე („იურიდიული ნაყოფი“) (შეადრ:№ას-738-700-2015, 18 დეკემბერი, 2015).

58. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე საიჯარო ქირის დავალიანების გადახდევინება და ამ თანხის გადახდის დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს ანაზღაურება. ამდენად, სასარჩელო მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი შეიძლება გამომდინარეობდეს სსკ-ის 581-ე, 588-ე, 417-ე მუხლებიდან.

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის მიმართ დადგენილი შეწყვეტის ზოგადი საფუძვლები, რომლებსაც ემატება იჯარის თავში მოცემული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის სპეციალური საფუძვლები. სსკ-ის 588-ე მუხლის დაცვითი ფუნქცია ისაა, რომ ხელშეკრულების მოშლის შემდეგ ამ ნორმამ მეიჯარე საიჯარო შემოსავლებით უნდა უზრუნველყოს საიჯარო ქონების ახალი მოიჯარისათვის (მინიმუმ ადრინდელ მოიჯარესთან არსებული პირობებით) გადაცემამდე.

60. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტიდან, მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ როგორც წესი, არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაზე. თუმცა კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარითქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე (ხელშეკრულებიდან გასვლა). ხელშეკრულებიდან გასვლის კანონისმიერი საფუძვლები და შედეგები მოცემულია სსკ-ის 352-ე - 360-ე, 405-ე მუხლებში. ხელშეკრულებიდან გასვლა (უარი ხელშეკრულებაზე) მონაწილეთა შორის ახალი ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია: მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ“ (ორმხრივი რესტიტუცია) ანუ მხარეები ახდენენ ხელშეკრულების დადებამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გარეგნულად ხელშეკრულებიდან გასვლა (უარი ხელშეკრულებაზე) და ხელშეკრულების მოშლა (შეწყვეტა) ერთმანეთს ძალიან ემსგავსება ანუ ამ დროს ხდება სახელშეკრულებო ურთიერთობის დასრულება, თუმცა მათ შორის არსებობს მნიშვნელოვანი განსხვავებაც. მართალია ხელშეკრულების მოშლა (შეწყვეტა), მიუხედავად მისი საფუძვლისა, იწვევს სახელშეკრულებო უფლებებისა და მოვალეობების შეწყვეტას, მაგრამ სამომავლოდ, და არ იწვევს მხარეების მიერ უკვე მიღებულის უკან დაბრუნებას, ე.ი. პირვანდელი მდგომარეობის აღგენას. მაგალითად, ქირავნობის (იჯარის) ხელშეკრულების მოშლა, არ წარმოშობს უკვე გადახდილი ქირის უკან დაბრუნების ვალდებულებას. პრაქტიკაში გარკვეულ სირთულეებთანაა დაკავშირებული ხელშეკრულებიდან გასვლის, ხელშეკრულებაზე უარის თქმის, ხელშეკრულების მოშლის და ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთმანეთისაგან გამიჯვნა. ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს რასთან გვაქვს საქმე: ხელშეკრულების მოშლასთან (შეწყვეტასთან) თუ ხელშეკრულებიდან გასვლასთან (უარი ხელშეკრულებაზე) (შდრ: ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიბნი მესამე, მუხლი 352, გვერდი 234, თბილისი, 2001 წელი). განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს მოიჯარის მიერ საიჯარო ურთიერთობის ვადამდე მოშლის კანონიერება.

61. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა საქმეზე დადგენილი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას რომ მას პატივსადები მიზეზი გააჩნდა იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტისათვის.

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულებისას ქართული სამოქალაქო კოდექსი იძლევა ინტერესთა მშვიდობიანი თანაარსებობის შესაძლებლობას. პატივსადები ინტერესი ხდება ვალდებულებითი ურთიერთობის როგორც ტრანსფორმაციის, ისე მისი შეწყვეტის საფუძველი. თავად ინტერესის მდგომარეობას განსაზღვრავს როგორც შესრულების პროცესი, ისე მის გარეთ არსებული გარემოებანი. ხელშეკრულების შეწყვეტა, შესაძლებელია, განხორციელდეს მხოლოდ მაშინ, თუ იგი ხელშეკრულების ადაპტაციასთან შედარებით უკეთესად უზრუნველყოფს მხარეთა ორმხრივ ინტერესებს და ამასთან, შეწყვეტით ზიანი არ ადგება საჯარო ან მესამე პირების ინტერესებს. უმთავრესია, რომ შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგება, ისევე როგორც ვალდებულების შესრულების გართულების ან შეუძლებლობის საფუძვლით სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობისგან განთავისუფლება, არ იწვევს სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპის ხელყოფას. შესრულების დამაბრკოლებელი გარემოების მოქმედება შესაძლებელია მხოლოდ ვალდებულების გარკვეულ ნაწილზე გავრცელდეს და მხარემ მხოლოდ ნაწილობრივი შესრულება უზრუნველყოს, ან მის მიერ განხორციელებული შესრულება არ აღმოჩნდეს შეთანხმებული ხარისხის. ასეთ შემთხვევაში, მხარე უფლებამოსილია წარადგინოს ფასის შემცირების, შესაძლებლობა. აღნიშნული მეორადი მოთხოვნის უფლება რომაული სამართლის ინსტიტუტიდან _ actio quanti minoris _ იღებს სათავეს, რომელიც მყიდველს ხელშეკრულების შენარჩუნების მიზნით სარჩელის წარდგენისა და სახელშეკრულებო ფასის მოდიფიცირების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებდა (იხ., ნათია ჩიტაშვილი, „შეცვლილი გარემოებების გავლენა ვალდებულების შესრულებასა და მხარეთა შესაძლო მეორად მოთხოვნებზე“ , 2014, თსუ, გვ: 180-181). სსკ-ის 399-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე. მოცემულ ემთხვევაში, კასატორის (მოიჯარე) მითითება საიჯარო ქირის მაღალ ოდენობაზე ვერ იქნება მიჩნეული საიჯარო ურთიერთობა მოშლის საფუძვლად, არამედ შესაძლებელია განხილული ყოფილიყო მოიჯარის მხრიდან საიჯარო ქირის შემცირების კონტექსტში (დამატებით იხ., Lando O., Beale H., Principles of European Contract Law, part I and II, Kluwer Law International, The Hague/London/Boston, 2000, 327. 883 Ciematniece I., Contract Renegotiation and Adaptation, Concept of Contract Renegotiation and Adaptation in International Commercial Law Contracts, Lambert Academic Publishing, Saarbrücken, 2010, 11). გრძელვადიანი ხელშეკრულების შეწყვეტა მართლზომიერად იქნება მიჩნეული, თუ ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა განპირობებულია პატივსადები საფუძვლით. პატივსადები საფუძვლის ნორმატიულ განმარტებას თავად დასახელებული ნორმა შეიცავს და ადგენს, რომ საფუძველი პატივსადებია, თუ სახეზეა დაუძლეველი ძალა ან სხვა რაიმე ორმხრივი და არა ცალმხრივი ინტერესი, რაც სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელებას შეუძლებელს ხდის. თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა მხოლოდ ცალმხრივი ინტერესით არის განპირობებული, ასეთ შემთხვევაში, მხარეს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება უნდა მოეთხოვოს, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მხარე მაინც წყვეტს სახელშეკრულებო ურთიერთობას, აღნიშნული შეწყვეტით მეორე მხარეს ზიანი არ უნდა მიადგეს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ხელშეკრულების მოქმედების მთელი პერიოდისათვის წინასწარ განხორციელებული შესრულება უკან არ უნდა დაბრუნდეს, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ შესრულება წინასწარ განხორციელებული არ არის, ასეთ შემთხვევაში, მხარეს არამართლზომიერად სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლით დაკარგული შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს, რაც სხვა არაფერია, თუ არა ზიანი, რომელიც, თავისი არსით, არამართლზომიერად შეწყვეტილი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდისათვის მისაღები შესრულებაა. გრძელვადიან ურთიერთობაში მხოლოდ ერთი მხარის ინტერესით ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებში პასუხისმგებლობა არ დადგება მაგალითად, როდესაც, დამქირავებელი (მოიჯარე) გამქირავებელს (მეიჯარეს) სხვა მისთვის მისაღებ დამქირავებელს შესთავაზებს, რომელიც ქირავნობის ურთიერთობას იგივე პირობებით, კერძოდ, იგივე ვადით, ანაზღაურებით და ა. შ. გააგრძელებს.

63. რაც შეეხება კასატორის შედავებას საიჯარო ქირის არარეალურად მაღალი ოდენობით განსაზღვრის ნაწილში, სახელშეკრულებო კეთილსინდისიერების საკითხთან მიმართებით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 319-ე მუხლი ადგენს სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილეები კანონის ფარგლებში უფლებამოსილი არიან, თავისუფლად დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას ანუ მოქმედებს პრინციპი ნებადართულია, რაც აკრძალული არ არის, დასახელებული ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე, სახელშეკრულებო თავისუფლებაც კანონისმიერ ჩარჩოშია მოქცეული (იხ. სუსგ №ას-212-201-2017, 15.05.2017წ.).

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერების საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი. კეთილსინდისიერების პრინციპის შინაარსი, უპირველეს ყოვლისა, იმით გამოიხატება, რომ მხარეს, გარდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულებისა, ევალება ვალდებულების კეთილსინდისიერად შესრულებაც, ანუ კონტრაჰენტის პატივსადები ინტერესების გათვალისწინება და დაცვა. ამ მოთხოვნის დარღვევა კი არა მხოლოდ სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების პროცესში, არამედ სახელშეკრულებო მოლაპარაკებათა და ძირითადი ვალდებულებების შესრულების შემდგომ ეტაპზეც შეიძლება პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი გახდეს.

65. კეთილსინდისიერების პრინციპს სამი ფუნქცია ეკისრება: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია.

66. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე მხარეთა თანამშრომლობა, მეორე მხარის ინტერესების გათვალისწინება, მეორე მხარის უფლებებისა და ქონებისადმი განსაკუთრებული გულისხმიერების გამოჩენა საჭიროა ამ ურთიერთობის ნორმალურად განვითარებისათვის.

67. სსკ-ის 54-ე მუხლის თაობაზე მსჯელობისას, დოქტრინაში გამოთქმული არაერთი მოსაზრებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული ნორმა ზოგადდეფინიციური ხასიათისაა, ბლანკეტურ, მითითებით მოწესრიგებას წარმოადგენს. მარტოოდენ 54-ე მუხლი სხვა ნორმების, რომლებიც მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს შეიცავენ, მითითების გარეშე არ უნდა იქნეს გამოყენებული, ხოლო ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგოდ გარიგების შინაარსის შესაფასებლად, შესაძლებელია დამოუკიდებლად იქნეს გამოყენებული დასახელებული მუხლი, როდესაც გარიგების ამორალურობას უკავშირდება სადავო საკითხი, თუმცა, ასეთ ვითარებაში, დამატებით შესაძლოა კონტრაჰენტთა ქმედებების შეფასება მოხდეს სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების მასშტაბითაც, რათა დადგინდეს არა მხარეების სუბიექტური დამოკიდებულება გარიგებისდმი (მისი კონკრეტული პირობისადმი), არამედ ობიექტური გარემოებების შეფასების საფუძველზე, რაც გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესატყვისობას ეხება, გაირკვეს ამორალურია თუ არა მხარეთა შეთანხმება“ (იხ. სუსგ -ები ას-1273-2020 , 18 თებერვალი, 2021 . პპ:41-42; №ას-212-201-2017, 15.05.2017წ.; შდრ. სუსგ-ებს: № ას-225-215-2016; № ას-761-729-2016).

68. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მითითებას იმაზე, რომ საიჯარო ქირა იყო შეუსაბამოდ მაღალი და პირველ მოპასუხეს რეალური ღირებულებისაგან დაახლოებით ოთხჯერ უფრო გაზრდილ საიჯარო თანხაზე მოუწია ხელშეკრულების გაფორმება. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ საიჯარო ქირის ოდენობა მიუღებელია მოიჯარისათვის, არ წარმოადგენს გარიგების ამ პირობის ბათილად ცნობის საფუძველს და ამ არგუმენტით, დაუსაბუთებელია ხელშეკრულებების მოშლის პატივსადები ინტერესის შესახებ კასატორის (მოიჯარე) მითითებაც.

69. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ გაურკვეველია, რატომ გახდა მიუღებელი მოიჯარისათვის საიჯარო ქირის ოდენობა ხელშეკრულების დადებიდან რამოდენიმე თვის შემდეგ, როცა საქმის მასალებით დაუდასტურებელია, რომ თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით მოიჯარეს ჰქონდა განსხვავებული პოზიცია და ამ მიზნით, მან მიმართა მოსარჩელეს და მოითხოვა ხელშეკრულების აღნიშნული პირობის ფორმირება. პირველი მოპასუხის წარმომადგენლის მითითება, რომ მოსარჩელემ ისარგებლა იმით, რომ კომპანიის დამფუძნებლები არიან უცხო ქვეყნის მოქალაქეები და ისინი შეცდომაში შეიყვანა საიჯარო ქირის რეალურ საბაზრო ღირებულებასთან დაკავშირებით, არ დადასტურდა საქმეში არსებული მასალებით. ამასთან, ის გარემოება, რომ მართალია პირველი მოპასუხის დამფუძნებელი არის უცხო ქვეყნის, კერძოდ ირანის მოქალაქე - ა.პ–ნი, მაგრამ კომპანია დაფუძნებულია 2014 წლის 16 მაისს, რაც იმას ადასტურებს, რომ მოსარჩელე კომპანიის დამფუძნებელი და დირექტორი, რომელიც ასევე იყო ა.პ–ნი, საქართველოში ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას და შესაბამისად მისთვის ცნობილი იყო ქართული ბიზნესის სფერო, რაც თავის მხრივ, გამორიცხავდა იმ გარემოებას, რომ ირანის მოქალაქემ - ა.პ–ნმა რეალურად არ იცოდა, თუ რას შეადგენდა იჯარით აღებული უძრავი ქონების საიჯარო საბაზრო ღირებულება. ამდენად, პირველი მოპასუხის მითითება იმაზე, რომ პირველი მოპასუხის დამფუძნებელი უცხოელია და მისთვის უცნობი იყო საქართველოში არსებული ბიზნეს გარემო, სწორად არ იქნა გაზიარებული.

70. რაც შეეხება კასატორის მითითებას აუდიტორულ დასკვნებთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იჯარის ხელშეკრულებების დადებისას, მოსარჩელის არაკეთილსინდისიერი ქცევა და პირველი მოპასუხის უფლებებისა და ქონებისადმი გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევა, მოცემულ შემთხვევაში, არ დგინდება. ამასთან, ხელშეკრულების პირობებზე შეთანხმებაზე მხარეთა უფლებამოსილება ვრცელდება (სსკ-ის 327-ე მუხლი). კერძო სამართლებრივ ურთიერთობაში ხელშემკვრელ მხარეთა მიერ წინასწარ გამოხატული ნება (ხელშეკრულების შინაარსი) უპირატესად განსაზღვრავს სამართალურთიერთობის მართლზომიერ შედეგს. სწორედ ამიტომ, კერძო სამართლის სუბიექტებმა ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის პირობებში უნდა გაითვალისწინონ ყველა შესაძლო, მოსალოდნელი შედეგი, რაც მინიმუმადე დაიყვანს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავათა შემთხვევებს (იხ., ილონა გაგუა, ბიზნესდავები და სასამართლო პრაქტიკა, 2017 წელი, გვ: 70-71).

71. რაც შეეხება პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის 2017 წლის 20 თებერვალს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე, საიჯარო ქირის დავალიანების და მასზე დარიცხული პირგასამტეხლოს, კასატორს არც ამ ნაწილში აქვს წარმოდგენილი დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია.

72. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის, 2017 წლის 20 თებერვალს დაიდო ქ. თბილისი, .... პირველ სართულზე მდებარე 80 კვ.მ. უძრავი ქონების (სასტუმროს ფართი) იჯარის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 15 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. ასევე, 2017 წლის 20 თებერვალს პირველ მოპასუხეს და მოსარჩელეს შორის დაიდო ქ. თბილისი, .... პირველ სართულზე მდებარე 88.62 კვ.მ. და 36.17 კვ.მ. უძრავი ქონების (კომერციული ფართი - კაფე) იჯარის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 2 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. ამასთანავე, პირველ მოპასუხეს და მოსარჩელეს შორის 2017 წლის 20 თებერვალს დაიდო მესამე იჯარის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...., პირველი სართული - 51.07 კვ.მ. და 26.78 კვ.მ. აღნიშნული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით, ხოლო საიჯარო ქირა - ყოველთვიურად 2 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. უდავო გარემოებას წარმოადგენდა, რომ მოსარჩელის მიერ იჯარის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულება შესრულდა - მოიჯარეს გადასცა საიჯარო ფართები, ხოლო რაც შეეხება მოიჯარეს - პირველი მოპასუხე, მის მიერ ვალდებულება არ იქნა შესრულებული ჯეროვნად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

73. უდავოა, რომ პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული იჯარის ხელშეკრულებების უზრუნველყოფის ფარგლებში, წინასწარ იქნა გადახდილი გარანტია 80 000 აშშ დოლარი. აღნიშნულ თანხაში შედიოდა სასტუმროს ქირა - 60 000 აშშ დოლარი, კაფის ქირა - 10 400 აშშ დოლარი და ოფისის ქირა - 9 600 აშშ დოლარი.

74. ვინაიდან მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა გრძელდებოდა 10 თვის განმავლობაში - 2017 წლის 20 თებერვლიდან, 2020 წლის 01 დეკემბრამდე, ამ პერიოდის განმავლობაში მოიჯარეს საიჯარო ქირის სახით ჯამურად, სამივე ქონებაზე უნდა გადაეხადა 200 000 აშშ დოლარი.

75. მოცემულ შემთხვევაში, დაუსაბუთებლობის გამო არ უნდა იქნეს გაზიარებული კასატორის პრეტენზია, რომ მოიჯარეს მეიჯარისათვის იმ ოდენობის თანხა ჰქონდა გადახდილი, აღნიშნული სრულად ფარავდა, ქონების საიჯარო ღირებულების რეალურ საბაზრო ღირებულებას და მას არ გააჩნდა დავალიანება 200 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რადგან მას არ წარმოუდგენია აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

76. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზია ნოებრის თვის ქირის გადახდისაგან გათავისუფლების შესახებ, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, მოიჯარეს არ უნდა ჩათვლოდა 2017 წლის ნოემბრის თვის საიჯარო ქირა, რადგან, ნება ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გამოვლენილი იქნა 2017 წლის ოქტომბრის ბოლოს. საქმეში არსებული ელექტორნული წერილებით (ტომი I, ს.ფ. 90-92) დადგენილი იქნა, რომ 2017 წლის ნოემბრის თვეში, ჯერ კიდევ, საიჯარო ფართს ფლობდა პირველი მოპასუხე - შპს „გ.რ–ი“, რის გამოც, მას უნდა დაეკისროს 2017 წლის ნოემბრის თვის საიჯარო ქირის თანხა, რაც არის მასზე დაკისრებული თანხის - 94 359.39 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის შემადგენელი ნაწილი.

77. საკასაციო პალატა განამრტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

78. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის 6-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

79. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

80. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

81. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

82. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

83. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა.

84. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

85. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის განაწილება სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ამოსავალი წერტილია და იგი დიდი გავლენას ახდენს, ყოველი პირისათვის გარანტირებულ სამართლიანი სასამართლოს პრინციპის განხორციელებაზე. დამტკიცების ტვირთის დაკისრება საქმეში მონაწილე ერთ რომელიმე პირზე არ იქნებოდა მიზანშეწონილი არც ფაქტების დადგენისა და არ სამართლიანობის თვალსაზრისით. ეს პროცესში თანასწორობის პრინციპის ერთ-ერთ გამოვლინებას წარმოადგენს. საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებული უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. ამტკიცებს ის, ვინც ამტკიცებს და არა ის, ვინც უარყოფს.

86. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადასტურებული იქნა, რომ პირველმა მოპასუხემ პატივსადები ინტერესის გარეშე, იჯარის ხელშეკრულებები ვადამდე მოშალა ისე, რომ მოსარჩელისათვის არ შეუთავაზებია გადახდისუნარიანი მოიჯარე. ასევე, პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის წინაშე ერიცხება დავალიანება საიჯარო ქირის სახით. კასატორის განმარტება, რომ მას რაიმე დავალიანება არ გააჩნია და დიდი ოდენობით თანხები აქვს გადახდილი მოსარჩელისათვის, არ უნდა იქნეს გაზიარებული, რადგან პირველ მოპასუხეს (აპელანტი, კასატორი) ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია.

87. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობას და მის ოდენობას, საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის პრეტენზიას სახელშეკრულებო ვალდებულების დაურღვევლობისა და შესაბამისად, პირგასამტეხლოს დაკისრების წინაპირობების არარსებობის შესახებ.

88. საკასაციო პალატა ყუარდღებას გაამახვილებს პირგასამტეხლოს სამართლებრივ ბუნებაზე, მისი ოდენობის განსაზღვრისა და დაკისრების მიზანშეწონილობაზე:პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება კრედიტორს ყოველთვის გააჩნია, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა მან ზიანი, ამოსავალია ვალდებულების დარღვევის ფაქტი. იმავდროულად, განმარტებულ იქნა, რომ კრედიტორი ერთდროულად ინარჩუნებს პირგასამტეხლოსა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი კრედიტორის ერთი და იმავე ინტერესის დაკმაყოფილებისაკენ არიან მიმართული. უფრო კონკრეტულად, პირგასამტეხლო ეკისრება მოვალეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად. წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ კანონისმიერ და სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოს და ამ კუთხით, მისი კანონისმიერ ან სახელშეკრულებო პირგასამტეხლოდ კვალიფიკაციისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება, თუ ვისი ნებით არის იგი წარმოშობილი (კანონმდებლის თუ მხარეთა შეთანხმებით).

89. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ პირველმა მოპასუხემ მოსარჩელესთან პატივსადები მიზეზის გარეშე შეწყვიტა საიჯარო ხელშეკრულება, შესაბამისად, ხელშეკრულების დამრღვევი მხარე (მოიჯარე) ვალდებულია გადაუხადოს მეიჯარეს ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირგასამტეხლო, კერძოდ, დადგენილია, რომ პირველ მოპასუხესა და მოსარჩელს შორის 2017 წლის 20 თებერვალს გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების 5.6 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუკი დამქირავებლის მიერ მოხდება წინამდებარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირავნობის შეწყვეტა, დამქირავებელი ვალდებულია, მესაკუთრეს კომპენსაციის (პირგასამტეხლოს) სახით გადაუხადოს 12000 აშშ დოლარი იმ დროისთვის არსებული ეროვნული ბანკის კურსით. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოიჯარემ არამართლზომიერად, ცალმხრივად მოშალა იჯარის ხელშეკრულება. აღნიშნული გარემოება მისთვის პირგასამტეხლოს დარიცხვის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობაზე კასატორის შედავებას, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, მოპასუხეს (კასატორი) კვალიფიციური შედავება არ წარმოუდგენია. მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის არსებული საიჯარო ხელშეკრულება უნდა გაგრძელებულიყო კიდევ 4 წელი და 2 თვე, ხოლო პირგასამტეხლო გათვალისწინებული იყო მხოლოდ სასტუმროს ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულების ნაწილში. გამომდინარე იქედან, რომ თუ ხელშეკრულება სრულად ვერ შესრულდებოდა პირველი მოპასუხის მხრიდან, მისაღები შემოსავალი შეადგენდა კიდევ 750 000 აშშ დოლარს. აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, პირგასამტეხლო არ არის შეუსაბამოდ მაღალი და სწორედ პირგასმტეხლო იყო გარანტია იმისა, რომ მხარეებს სრულად შეესრულებინათ ხელშეკრულებით გათვლისწინებული პირობები.

90. კასატორი სადავოდ ხდის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლების არსებობასაც, რასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს და განმარტავს, რომ სსკ-ის 56.1 მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება).

91. მოცემულ საქმეზე დადგენილია და კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია იმ გარემოებების მიმართ, რომ პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2017 წლის 03 ნოემბერს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონება, მდებარე: თბილისი, მტკვრის მარჯვენა სანაპირო, ბაქტერიოფაგის მხრიდან/თბილისი, ....., მდ. მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე გზის მიმდებარედ ბაქტერიოფაგის მხრიდან, საჯარო რეესტრში აღირიცხა მეორე მოპასუხის საკუთრებად. უდავო ფაქტობრივ გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ პირველ და მეორე მოპასუხე საწესდებო კაპიტალში 100 %-იანი წილის მფლობელი და ორივე საწარმოს დირექტორია ა.პ–ნი, ხოლო მეორე მოპასუხეს საკუთრებაში უძრავი ქონება არ გააჩნია.სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან დადგენილია, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეები არიან ის საწარმოები, სადაც დირექტორი და დამფუძნებელი ერთი და იგივე პირია და აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია ძალიან მოკლე დროში, კერძოდ, თ.ბ–თან საიჯარო ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შეტყობინების გაგზავნიდან - 2017 წლის 31 ოქტომბრიდან, ორი დღის გასვლის შემდეგ და იმის გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალებით დაუდასტურებელია ნასყიდობის ღირებულების გადახდის ფაქტი, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ აღნიშნული გარემოებები სადავო გარიგების ნამდვილობასთან მიმართებით ლეგიტიმურ ეჭვს ბადებს. ამასთან, აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ უძრავი ქონების მეორე მოპასუხის საკუთრებაში გადასვლის შემდეგ, პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში სხვა უძრავი ქონება არ გააჩნია. როგორც წესი, უძრავი ქონების შეძენა უამრავ ფორმალობასთან არის დაკავშირებული, კერძოდ, საჭიროა გასაყიდი ქონების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება, მყიდველის მოძიება, ფასზე შეთანხმება, ნასყიდობის ფასის გადახდა, მყიდველის მიერ შესაბამისი რისკების დაზღვევა და ა.შ., აღნიშნული ეტაპების თანმიმდევრული და საფუძვლიანი გავლა ხელშეკრულების მხარეთა მიერ ნამდვილი ნების გამოვლენის ერთ-ერთი მიმანიშნებელი გარემოებაა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით როდესაც გარიგება დაახლოვებულ პირებს - ნათესავებს, ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის იდება, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებებისა და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე (იხ. საქმე Nას-1348-2020; 20.01.2020 წლის გადაწყვეტილება). საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში, აღნიშნული ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება ემსახურებოდა პირველი მოპასუხის მხრიდან მესამე პირების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებისაგან/პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდებას. აღნიშნულ გარემოებას ამყარებდა ის ფაქტიც, რომ პირველი მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება გასხვისდა ნაჩქარევად, მოსარჩელისათვის საიჯარო ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შეტყობინების გაგზავნიდან ორ დღის შემდეგ. შესაბამისად, დასკვნას მასზედ, რომ სადავო გარიგება, თავისი შინაარსით, მოჩვენებით გარიგებას წარმოადგენეს, ამყარებს ის გარემოებაც, რომ აღნიშნული გარიგება ნაჩქარევად, დროის მოკლე შუალედში დაიდო. ამ მოცემულობაში, სწორედ კასატორის (აპელანტის) მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო ისეთი ფაქტების სასამართლოსთვის წარდგენა და დამტკიცება, რომლებიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება ნამდვილ გარიგებას წარმოადგენდა. კასატორმა კი, სარჩელით სადავოდ გამხდარი გარემოებების თაობაზე ვერ შეძლო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად და სასამართლოსთვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა ნასყიდობის გარიგების ნამდვილობას.

92. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პალატა შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით. შესაბამისად, სასამართლო მტკიცებით პროცესში, საპროცესო უფლების ჯეროვნად რეალიზების მიზნით, მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას (სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები, 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი).

93. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება საპელაციო სასამართლოს შეფასებას, მასზედ, რომ მყიდველის კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია გაქარწყლებულია, მან იცოდა ან, მაღალი ალბათობით, უნდა სცოდნოდა, რომ აღნიშნული ქონების გასხვისება რეალურად მოჩვენებით მიზანს, მესამე პირის მიმართ არსებული ვალდებულების თავიდან აცილებას ემსახურებოდა. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მეორე მოპასუხეს (მყიდველი) საკასაციო საჩივრით არ გაუსაჩივრებია.

94. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

95. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა.

96. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

97. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

98.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „გ.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „გ.რ–ს“ (ს.კ:.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ს.მ–ის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 14.12.2020-ში №10229257719 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი