საქმე №ას-1117-2020 25 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ი.მ.კ. ს.ს–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.დ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – იურიდიული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ი.მ.კ. ს.ს–მა“ (შემდეგში - მოსარჩელე ან კასატორი ან კომპანია) სარჩელი აღძრა ი.დ–ის (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი) მიმართ 5 000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნით.

2. სარჩელი დაფუძნებულია შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე: 2015 წლს 15 მაისს, მხარეთა შორის დაიდო იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად კომპანიამ იკისრა ვალდებულება მოპასუხისათვის გაეწია იურიდიული დახმარება და იურიდიული მომსახურება შპს „ა–თან“ ქონებრივ დავაში. გაწეული მომსახურების წინასწარი საფასური განისაზღვრა 1500 ლარით. დავის წარმატებით დასრულების შემდეგ, შედეგის შესაბამისად, კი მოხდებოდა დამატებითი ანაზღაურება. ხელშეკრულების დადების შემდეგ, კომპანიის იურისტებზე გაიცა რწმუნებულება და ადვოკატებმა დაიწყეს საქმეზე მუშაობა. ურთიერთთანამშრომლობის ფარგლებში, ორი ინსტანციის სასამართლოში საქმე წარმატებით დასრულდა და დაიწყო მესამე ინსტანცია, რა დროსაც, მოსარჩელემ განახორციელა ბოლო იურიდიული მოქმედება - საკასაციო შესაგებლის წარდგენა. საქართველოს უზენაეს სასამართლოში საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების ეტაპზე მოპასუხემ 2017 წლის 15 და 16 თებერვლის წერილებით მოსარჩელეს აცნობა, რომ იგი „ცალმხრივად წყვეტდა“ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებას და აღარ აპირებდა საადვოკატო მომსახურების ხარჯების გადახდას. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ მოპასუხის წერილობითი შეტყობინების მიღების დროისთვის მოსარჩელის მხრიდან იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები სრულად იყო შესრულებული და ამიტომ მოპასუხეს განემარტა, რომ ხელშეკრულების ცალმხრივი შეწყვეტა ვეღარ მოხდებოდა და მისი მხრიდან ჰონორარის გადაუხდელობა იქნებოდა ვალდებულების შეუსრულებლობა. ამასთან, როგორც მოსარჩელე მხარისთვის გახდა ცნობილი, მხარეები საკასაციო ინსტანციაში მორიგდნენ და მოპასუხე მხარეს გადაეცა ბინა. ასეთი შემთხვევისათვის იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია გასამრჯელო 5 000 აშშ დოლარის ოდენობით.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელეს გადაუხადა 1500 ლარი, თუმცა, წარმომადგენელმა თანხის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრის წარდგენა არ უზრუნველყო სასამართლოში, რის გამოც, აღნიშნული ხარჯი დარჩა სასამართლოს მსჯელობის მიღმა და მოპასუხეს არ დაბრუნებია. მოპასუხის განმარტებით, მისი სარჩელი (სადაც წარმომადგენლობას უწევდა მოსარჩელე მხარე) დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სასამართლო დავა ეხებოდა შპს „ა. დ–ს“, რომელსაც დავის დასრულების მომენტში და არც დღეის მდგომარეობით, რაიმე ქონება არ გააჩნია. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ წარმოებულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება რეალურად იყო აღუსრულებელი გადაწყვეტილება, თუმცა, მოპასუხეს ადვოკატები დაჟინებით არწმუნებდნენ, რომ უმჯობესია არსებობდეს სასამართლო გადაწყვეტილება, თუნდაც, იგი იყოს აღუსრულებელი. შესაბამისად, მოპასუხე საკუთარი ძალებით შეეცადა პრობლემის მოგვარებას, კერძოდ, მიმართა პროკურატურას, ტელევიზიას და სხვადასხვა უწყებებს, რათა მისთვის მისაღები შედეგი დამდგარიყო. მოპასუხე არ ეთანხმება მოსაზრებას, რომ მოსარჩელემ სრულად შესარულა ვალდებულება, რისთვისაც არსებობდა დამატებითი ჰონორარის გადახდის წინაპირობა. ვინაიდან, რამდენად შეიძლება განხილულ იქნას მათ მიერ მიღწეული შედეგი წარმატებად, მაშინ როდესაც მოპასუხეს დღემდე, არც თანხა და არც ბინა მიუღია, რაც ითვალისწინებდა დამატებითი ჰონორარის გადახდას. მოპასუხის განმარტებით, მართალია, მესამე ინსტანციაში მორიგება შედგა, მაგრამ არა უშუალოდ შპს „ა. დ–ს“ და ი.დ–ს შორის, არამედ, მორიგება შედგა ოთხმხრივი, კერძოდ, ერთი მხრივ, ი.დ–ს, მეორე მხრივ შპს „ა– დ–ს“, მესამე მხრივ, შპს „ა. გ–სა“ და მეოთხე მხრივ, ი.ც–ძეს შორის. მოპასუხემ ზემოაღნიშნულ მხარეებს შორის მორიგების აქტის გაფორმებას მოანდომა დაახლოვებით ერთი წელი. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელესთან მომსახურების ხელშეკრულება შეწყდა 2017 წლის 15 თებერვალს, ხოლო მესამე ინსტანციაში სასამართლოს მორიგების აქტი დამტკიცდა 2018 წლის 20 აპრილს. ამდენად, მოსარჩელის მტკიცება, რომ შედეგს მიაღწიეს უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, რეალურად, მათი შედეგი გამოვლინდა შპს „ა. დ“-ს წინააღმდეგ, რომელიც ფაქტიურად „მკვდარი“ სუბიექტია და რომ მიღებული გადაწყვეტილება ვერასოდეს აღსრულდებოდა. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 20 აპრილს მიღებული განჩინებით მორიგების დამტკიცების თაობაზე, შპს „ა.გ–მა“ იკისრა ვალდებულება დაფაროს შპს „ა.დ–ი“-ს მიერ შესასრულებელი ფულადი ვალდებულება ი.დ–ის სასარგებლოდ. ამავე გარიგებით მხარეები თანხმდებიან, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულების სანაცვლოდ შპს „ა.გ–ი“ მოპასუხეს 2019 წლის დეკემბრის ბოლომდე საკუთრებაში გადაცემს უძრავ ქონებას (ქ. თბილისი, ......), მხარეები, ასევე, შეთანხმდნენ, რომ აღნიშნული ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით, ი.დ–ის სასარგებლოდ, იპოთეკით დაიტვირთება ი.ც–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. აღნიშნული მორიგების მიღწევაში მოპასუხეს სამართლებრივი მომსახურება გაუწიეს ადვოკატებმა რ.მ–მა და თ.შ–ძემ. მოპასუხემ მიიჩნია, რომ მას 2015 წლის 15 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელის მიმართ ვალდებულება არ გააჩნდა. გადახდილი მომსახურების საფასური ადეკვატური იყო მოსარჩელის მიერ გაწეული მომსახურებისა.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 08 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 5000 აშშ დოლარის გადახდა.

5. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით. აპელანტმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2015 წლის 15 მაისს, მხარეთა შორის დაიდო იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც კომპანია ვალდებულებას კისრულობდა მოპასუხისათვის გაეწია იურიდიული მომსახურება შპს „ა.დ–თან" ქონებრივ დავაში.

8. მოპასუხე კისრულობდა მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების ვალდებულებას. ამასთან, ხელშეკრულების მე-4 მუხლით, დავის შედეგიდან გამომდინარე, მხარეები შეთანხმდნენ მომსახურების ღირებულების გადახდის შემდეგ წესზე; ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების წინასწარი საფასური განისაზღვრა 1 500 ლარით. საქმის მორიგებით დამთავრების შემთხვევაში, სადავო თანხის 5 %-ით, სასამართლოში კლიენტის სასარგებლოდ დავის დასრულების და თანხის კლიენტის სასარგებლოდ ამოღების შემთხვევაში, სადავო თანხის 7 %-ით. იმ შემთხვევაში თუ, მორიგება მოხდებოდა კლიენტისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემით, მომსახურების საფასური იქნებოდა 5 000 აშშ დოლარი. 1500 ლარის გადახდა მოხდებოდა ხელშეკრულების დადებიდან 10 დღის განმავლობაში, დანარჩენ შემთხვევებში, მომსახურების საფასურის გადახდა მოხდებოდა შესაბამისი პირობების დადგომიდან 15 დღის განმავლობაში.

9. უდავოა, რომ 2015 წლის 15 მაისის იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების ფარგლებში მოაპსუხემ მოსარჩელეს 1500 ლარი გადაუხადა.

10. დადგენილია, რომ მოპასუხემ, მოსარჩელე კომპანიის იურისტის მონაწილეობით, სარჩელი აღძრა შპს „ა.დ–ის“ მიმართ ხელშეკრულების შეწყვეტის და თანხის დაკისრების მოთხოვნით. მოსარჩელე მოითხოვდა გადახდილი თანხის 99 860 აშშ დოლარის დაბრუნებას, პირგასამტეხლოს 15 878 აშშ დოლარის და მიუღებელი შემოსავლის 56 040 აშშ დოლარის დაკისრებას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; შპს „ა.დ–ს“ ი.დ–ის სასარგებლოდ, დაეკისრა 99 860 აშშ დოლარის, პირგასამტეხლოს 1 587.74 აშშ დოლარის, ასევე, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ყოველთვიურად, 29.95 აშშ დოლარის გადახდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით, შპს „ა. დ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და ძალაში დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილება. მოცემულ დავაში, ი.დ–ის ინტერესებს შპს „ი.კ.ს.ს–ი“ იცავდა. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება შპს „ა.დ–მა“ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა. საკასაციო საჩივარზე ი.დ–ის საკასაციო შესაგებელი შპს „ი.მ.კ. ს.ს–მა“ წარადგინა. 2017 წლის 15 და 16 თებერვალს ი.დ–მა შპს „ი.მ.კ. ს.ს–ს" გაუგზავნა შეტყობინება 2015 წლის 15 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის თაობაზე. შეწყვეტის საფუძვლად მიუთითა ის გარემოება, რომ დავის ფარგლებში, ადვოკატს გამორჩა გაწეული საადვოკატო მომსახურების ხარჯების მოთხოვნის დაყენება. 2017 წლის 29 სექტემბერს, ი.დ–მა რწმუნებულება გააფორმა ადვოკატებთან - რ.მ–თან და თ.შ–ძესთან. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 20 აპრილის განჩინებით ი.დ–სა და შპს „ა.დ–ს“ შორის საქმის წარმოება შეწყდა, მხარეთა შორის მორიგების დამტკიცების გამო. მორიგების პირობებით მოვალემ - შპს „ა.გ–მა“ იკისრა ვალდებულება 2019 წლის დეკემბრამდე ი.დ–ს საკუთრებაში გადასცეს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ....., სართული - 14, ფართი 115.17 კვ.მ, ბინა N91 და 2.5 მ სიგანის ავტოსადგომი საერთო ფარეხში. შესაბამისად, კასატორი გათავისუფლდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით დაკისრებული ყველა ვალდებულებისგან. მხარეებმა ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დატვირთა ი.ც–ძის კუთვნილი უძრავი ქონება.

11. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ ი.დ–სა და შპს „ა.დ–ს“ შორის წარმოებულ საქმეზე მხარეებმა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში მორიგების აქტი პირველად, 2017 წლის 31 მაისს წარადგინეს.

12. 2017 წლის 31 ივლისს მხარეებმა იმავე სასამართლოში მორიგების აქტის შესწორებული ვარიანტი წარადგინეს, ხოლო 2017 წლის 7 სექტემბერს წარდგენილ იქნა დაზუსტებული მორიგების აქტი.

13. მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ელექტრონული მიმოწერის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ი.დ–სა და შპს „ა.დ–ს“ შორის მიმდინარე სამოქალაქო დავაზე მორიგება სხვა ადვოკატების (რ.მ–ი, თ.შ–ძე) მონაწილეობით და მათ მიერ მომზადებული ხელშეკრულებით იქნა მიღწეული (იხ: ტ.1, ს.ფ. 149-168). აღნიშნული გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

14. წინამდებარე სასარჩელო განცხადებით შპს „ი.მ.კ. ს.ს–ის“ მოთხოვნას წარმოადგენს ი.დ–ისათვის 5 000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება. სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებულია მოპასუხე ი.დ–ის მიერ 2015 წლის 15 მაისის იურიდიული მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულების 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების - ადვოკატისათვის იურიდიული მომსახურების საფასურის (ჰონორარის) 5000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობა.

15. განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნა იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების 4.1. პუნქტის ბოლო წინადადებას ეფუძნებოდა (იხ: სარჩელის მე-6 ფაქტობრივი გარემოება), რომლის მიხედვითაც, თუ მხარეთა შორის დავა მორიგებით დასრულდებოდა, კლიენტისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემის პირობით, მაშინ საადვოკატო ჰონორარი 5 000 აშშ დოლარით განისაზღვრებოდა. ჰონორარის (ამ შემთხვევაში ე.წ. „წარმატების საკომისიოს“) მოთხოვნის საფუძვლიანობის შეფასებისას, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იმის შესახებ, რომ განხორციელებული იყო მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული წანამძღვრები, რაც მოპასუხეს მისთვის 5 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულებას წარმოუშობდა, რამდენადაც ამ მომსახურების ხელშეკრულების სადავო - 4.1 პუნქტში მხარეთა მიერ გამოვლებილი ნების სწორი განმარტებისა და საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, კერძოდ: წერილობითი ხელშეკრულების განარტებისას სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 52-ე მუხლით (ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან), საიდანაც გამომდინარეობს, რომ ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს განსამარტ ტექსტთან მჭიდრო კავშირში. ნების განმარტება ადექვატური უნდა იყოს ფაქტის.

16. მხარეთა შორის გაფორმებული „იურიდიული მომსახურების გაწევის“ შესახებ ხელშეკრულების ანალიზით დგინდება, რომ მოპასუხეს ადვოკატისათვის იურიდიული მომსახურების საფასურის (ჰონორარის) - 5 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება ეკისრებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ი.დ–სა და შპს „ა.დ–ს“ შორის მორიგება მოხდებოდა ი.დ–ისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემის პირობით. ამდენად, მხარეთა მიერ დადებული იურიდიული მომსახურების შესახებ გარიგება დამოკიდებული იყო პირობაზე. სსკ-ის 90-ე მუხლის მიხედვით, პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც იგი დამოკიდებულია სამომავლო და უცნობ მოვლენაზე იმით, რომ ან გარიგების შესრულების გადადება ხდება მის დადგომამდე, ანდა გარიგების შეწყვეტა – ამ მოვლენის დადგომისთანავე. მოსარჩელის მოთხოვნა ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ რადგან მორიგების აქტით დადგინდა ი.დ–ისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემა, ეს გარემოება საკმარის საფუძველს ქმნიდა მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის ეს პოზიცია ხელშეკრულების სადავო 4.1 პუნქტში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების სსკ-ის 52-ე მუხლით დადგენილი სტანდარტის დარღვევით განმარტებას ეფუძნება. კერძოდ, თუ ამ პუნქტში მითითებული დათქმის მხოლოდ სიტყვასიტყვითი აზრიდან გამოვალთ, რა თქმა უნდა, არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა. კერძოდ, ი.დ–ს გადაეცა საცხოვრებელი ბინა, თუმცა, სწორედ ამ შემთხვევაში, დგება ხელშეკრულებაში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების განმარტების საკითხი, ნამდვილი ნება კი უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. სწორედ „გონივრული განსჯის“ საფუძველზე ხელშეკრულების სადავო 4.1 პუნქტში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების განმარტებით, პალატა მივიდაერთმნიშვნელოვან და ლოგიკურ დასკვნამდე, რომ მოპასუხე ი.დ–ი მოსარჩელეს საკმაოდ სოლიდური ჰონორარის („წარმატების საკომისიო“) გადახდას დათანხმდა იმ პირობით, თუ მოპასუხისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემა მოსარჩელე ორგანიზაციის ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურებით და ამ უკანასკნელის ძალისხმევით მოხერხდებოდა. მოცემულ შემთხვევაში კი, არ დასტურდება მოსარჩელე კომპანიის მონაწილეობა ამ საკითხში. კერძოდ, როგორც აღინიშნა, მოსარჩელის მონაწილეობა საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში შემოიფარგლა მხოლოდ საკასაციო შესაგებლის წარდგენით. მის წარმომადგენელს მონაწილეობა არ მიუღია მხარეთა მორიგების მიზნით წარმოებულ მოლაპარაკებებსა და მორიგების აქტის შედგენაში (ასეთი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის). უდავოდ დადგენილი გარემოებაა, რომ მორიგების აქტის პირველადი პროექტის წარდგენის მომენტისათვის მოსარჩელეს ცალმხრივად უკვე შეწყვეტილი ჰქონდა ი.დ–ის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება.

17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ, შესაბამის მტკიცებულებებზე მითითებით, ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მან მხარეთა შორის მორიგების მიღწევის მიზნით განხორციელა ისეთი იურიდიული მოქმედებები, რასაც ხელშეკრულების 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული შედეგი (მოპასუხისთვის ბინის გადაცემა) მოჰყვა. შესაბამისად, განხორციელებულად ვერ ჩაითვლება მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების სადავო 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირობები, რაც სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობას გამორიცხავს. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსი კერძო სამართლის სუბიექტებს ავალდებულებს, იმოქმედონ კეთილსინდისიერების ფარგლებში (სსკ-ის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილი). ნებისმიერი სახის გარიგების სადავოობისას სასამართლო მხარეთა მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტს ამოწმებს. გარიგების მონაწილეთა ქცევის კეთილსინდისიერების პრინციპის დაცვას სამი ფუნქცია გააჩნია: 1) ყველა ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე; 2) კეთილსინდისიერების პრინციპს აქვს ხარვეზის (სამართლის ნორმის ხარვეზის) შემავსებელი ფუნქცია, ასევე ხელშეკრულების პირობათა (რომლებიც მხარეთა მიერ ან/და კანონით არ იყო გათვალისწინებული) დამატების ფუნქცია; 3) გამაუქმებელი, შემზღუდავი და „მაკორექტირებელი“ ფუნქცია. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარმომადგენელს, როგორც იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების ძლიერ მხარეს, კანონი ანიჭებს აქტიურ როლს, რაც მისთვის გარკვეული უფლებების განსაზღვრაში გამოიხატება. შესაბამისად, წარმომადგენელმა კანონმდებლის მიერ მისთვის მინიჭებული უფლებები კეთილსინდისიერად უნდა გამოიყენოს. მოცემულ შემთხვევაში, ისეთ ვითარებაში, როდესაც საქმის მასალებით დასტურდება საქმის წარმოების შეწყვეტა მხარეთა მორიგების გამო, რომლის დადგომაშიც მოსარჩელის როლი არ იკვეთება, ამ უკანასკნელის მხრიდან ხელშეკრულების 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული ე.წ. „წარმატების საკომისიოს“, 5 ათასი აშშ დოლარის მოთხოვნა ვერ იქნება განხილული კეთილსინდისიერ ქმედებად.ამდენად, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების სადავო 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა, რაც, სსკ-ის 316-ე, 317-ე და 361-ე მუხლების თანახმად, გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

18. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

19. კასატორი აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით წინასწარმო მომსახურების საფასური 1500 ლარს შეადგენდა, საქმის მორიგებით დასრულების შემთხვევაში კლიენტი დამატებით გადაიხდიდა სადავო თანხის 5%-ს, კლიენტის სასარგებლოდ სასამართლოში დავის დასრულების შემთხვევაში - სადავო თანხის 7%-ს, ხოლო თუ საცხოვრებელი ბინის გადაცემა მოხდებოდა - 5000 აშშ დოლარს.

20. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ი.დ–სა და შპს „ა– დ–ს“ შორის მიმდინარე სამოქალაქო დავაზე მორიგება შედგა სხვა ადვოკატების მონაწილეობით და მათ მიერ მომზადებული ხელშკრულებით იქნა მიღწეული. კასატორი აღნიშნავს, რომ აღნიშნულ დავაში ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაიწყო მორიგების პროცედურები.

21. სასამართლომ დაადგინა, ი. დეკანოზიშვილმა 2017 წლის თებერვალში ცალმხრივად შეწყვიტა იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულება, თუმცა, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო არც კი შეეცადა შეეფასებინა რამდენად იყო ეს მოქმედება მართლზომიერი. ცალმხრივად მომსახურების ხელშეკრულების შეწყვეტა მიზნად ისახავდა ფულადი ვალდებულების თავიდან არიდებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის მოთხოვნა სწორედ მაშინ იქნა წამოყენებული, როდესაც ვალდებულება სრულად შესრულდა შესრულდა. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლოს უნდა ემსჯელა ხელშეკრულების შეწყვეტისას გამოვლენილი ნების არაკთილსინდისიერებაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად

23. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

25. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ საადვოკატო მომსახურებისთვის თანხის დაკისრება გამომდინარეობს, როგორც იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულებიდან (იხ. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტი), ასევე, დავალების მარეგულირებელი ნორმებიდან (სამოქალაქო კოდექსის 709-710-ე მუხლები, „დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე... მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში“). განსახილველ შემთხვევაში, გასამრჯელოს გადახდის ვალდებულება და მისი ოდენობა შეთანხმებულია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით, კერძოდ, ამ განჩინების პპ:7-9 დადგენილია, რომ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების საფუძველზეც მოსარჩელე კომპანია ვალდებულებას კისრულობდა მოპასუხისათვის გაეწია იურიდიული მომსახურება შპს „ა– დ–თან" ქონებრივ დავაში. თავის მხრივ, მოპასუხე კისრულობდა მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების ვალდებულებას. ამასთან, ხელშეკრულების მე-4 მუხლით, დავის შედეგიდან გამომდინარე, მხარეები შეთანხმდნენ მომსახურების ღირებულების გადახდის შემდეგ წესზე: ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მომსახურების წინასწარი საფასური განისაზღვრა 1 500 ლარით. საქმის მორიგებით დამთავრების შემთხვევაში, სადავო თანხის 5 %-ით, სასამართლოში კლიენტის სასარგებლოდ დავის დასრულების და თანხის კლიენტის სასარგებლოდ ამოღების შემთხვევაში, სადავო თანხის 7 %-ით. იმ შემთხვევაში თუ, მორიგება მოხდებოდა კლიენტისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემით, მომსახურების საფასური იქნებოდა 5 000 აშშ დოლარი. 1500 ლარის გადახდა მოხდებოდა ხელშეკრულების დადებიდან 10 დღის განმავლობაში, დანარჩენ შემთხვევებში, მომსახურების საფასურის გადახდა მოხდებოდა შესაბამისი პირობების დადგომიდან 15 დღის განმავლობაში. უდავოა, რომ იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების ფარგლებში მოპასუხემ მოსარჩელეს 1500 ლარი გადაუხადა. შსაბამისად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოა არა გაწეული იურიდიული მომსახურების გასამრჯელო, არამედ ხელშეკრულების 4.1 პუნქტით განსაზღვრული თანხა, რომელის გადახდის ვალდებულების წინაპირობები დადგენილი იყო უშუალოდ მომსახურების ხელშეკრულებით, ე.წ. „წარმატების საკომისიო“ /„წარმატების ჰონორარი“ (5 ათასი აშშ დოლარი). სადავო თანხა (5 ათასი აშშ დოლარი) მხარეთა შეთანხმებით, მოპასუხეს მოსარჩელისთვის უნდა გადაეხადა იმ შემთხვევაში, თუ მხარეთა შორის მორიგება შედგებოდა კლიენტისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემის პირობით. ხელშეკრულების ტექსტის მიხედვით „...იმ შემთხვევაში თუ, მორიგება მოხდებოდა კლიენტისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემით, მომსახურების საფასური იქნებოდა 5 000 აშშ დოლარი...“.

26. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსის როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრედიტორი ღებულობს შესრულებას. უარყოფითი შინაარსის მქონე ვალდებულებების არსებობა გამოიხატება გარკვეული მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებაში (მაგალითად, სამეზობლო თმენის ვალდებულებები; და ა.შ.). ასეთი უმოქმედობაც ხორციელდება მოვალის ძალისხმევით. ამიტომაც იურიდიულ ლიტერატურაში ვალდებულების შესრულების აღმნიშვნელ ტერმინად ძირითადად გამოიყენება ტერმინი – ქმედება.

27. საკასაციო პალატა მიუთითებს არაერთი სახელშეკრულებო დავის გადაწყვეტის დროს განმარტებულ დებულებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტიდან, მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას.

28. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

29. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე, როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ.ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს (ხელშეკრულების განმარტების საკითხებზე (შეადრ: სუსგ-ები №ას-425-425-2018,18 თებერვალი, 2021, პპ:46-49; №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი).

30. ამასთან, საკასაციო პალატა დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე განმარტავს, რომ საადვოკატო მომსახურება არ არის უსასყიდლო ე.წ. pro bono ანუ, უსასყიდლო მომსახურება (რაც ასევე განსხვავდება, სახელმწიფოს ხარჯზე ცალკეული სეგმენტის პირთათვის გაწეული უფასო იურიდიული დახმარებისაგან) იმ პროფესიული სოციალური პასუხისმგებლობის ნაწილია, რომელიც მიღებული და დამკვიდრებულია, როგორც ევროგაერთიანების წევრი ქვეყნების საადვოკატო ბიუროების, ისე - აშშ-ის იურისტთა ასოციაციის წარმომადგენელთა კერძო საადვოკატო პრაქტიკაში და არა მხოლოდ სოციალურად დაუცველ პირთა იურიდიულ მომსახურებას მოიცავს, არამედ იდეალური მიზნების მქონე არასამთავრობო ორგანიზაციების სამართლებრივ მხარდაჭერასაც. შესაბამისად, კლიენტს ეკისრება ადვოკატის მიერ გაწეული იურიდიული მომსახურების ანაზღაურება ხელშეკრულების ფარგლებში, ხოლო რაც შეეხება ანაზღაურების ოდენობას, აღნიშნული უნდა დადგინდეს მხარეთა ნების გამოვლენის გონივრულობას, შეთანხმების მიღწევისას იმ დანაწესის გათვალისწინებით, რომ “ადვოკატთა შესახებ” საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის (იხ. მე-15 პუნქტი) მოწესრიგებიდან გამომდინარე, ადვოკატს ეკისრება კლიენტის საქმის წარმოებასთან დაკავშირებით, ამ უკანასკნელისათვის ყველა ფინანსური ვალდებულების /რომელიც სასამართლო ხარჯების გარდა, ადვოკატისათვის გადასახდელ ჰონორარსაც მოიცავს/ შესახებ ინფორმაციის დროულად და კვალიფიციურად მიწოდება, რაც კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილე კონტაჰენტთა იმთავითვე პრეზუმირებული კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარეობს (სსკ-ის მე-8.3 მუხლი). საადვოკატო მომსახურების ჰონორარის (გასამრჯელოს) ოდენობის შესახებ რაიმე მოწესრიგებას “ადვოკატთა შესახებ” საქართველოს კანონი ან ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსი (დამტკიცებულია საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის საერთო კრების მიერ 2006 წლის 15 აპრილს) არ შეიცავს. ამაზე ყურადღების გამახვილება სასამართლოს მიზანშეწონილად მიაჩნია იმის გათვალისწინებით, რომ მაგალითად, ევროგაერთიანების ადვოკატთა (CCBE) ქცევის მოდელური კოდექსი, რომელიც სახელმძღვანელოა ევროგაერთიანებისა და ევროპის ეკონომიკური სივრცის ადვოკატთათვის, აწესრიგებს ჰონორარის საკითხს, კერძოდ, 3.4 პუნქტით დადგენილია, რომ 3.4.1. ადვოკატის მიერ მოთხოვნილი ჰონორარი სრულად უნდა გაუმჟღავნდეს კლიენტს და უნდა იყოს სამართლიანი და ზომიერი. 3.4.2. ადვოკატსა და კლიენტს შორის სხვაგვარი შეთანხმების არსებობის გარდა, ადვოკატის მიერ მოთხოვნილი ჰონორარი ექვემდებარება რეგულირებას იმ ადვოკატურისა თუ იურიდიული საზოგადოების წესების შესაბამისად, რომელსაც ადვოკატი მიეკუთვნება. საკასაციო სასამართლო ისევ ევროგაერთიანების ადვოკატთა ქცევის კოდექსის 3.3 მუხლს მოიხმობს, რომელიც უკრძალავს ადვოკატს აწარმოოს ე.წ. Pactum Quota de Litis (3.3.1 ქვეპუნქტი), რაც ნიშნავს 3.3.2. შეთანხმებას ადვოკატსა და კლიენტს შორის, რომელიც დადებულია იმ საქმის საბოლოო გადაწყვეტამდე, რომელშიც კლიენტი ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენს და რომლის საფუძველზე კლიენტი იღებს ვალდებულებას ადვოკატს გადასცეს წილი საქმის შედეგიდან, მიუხედავად იმისა, თუ წილი თანხას ან სხვა სარგებელს წარმოადგენს, რომელსაც კლიენტი საქმის გადაწყვეტისას მიიღებს. Pactum Quota de Litis არ მოიცავს შეთანხმებას, რომლის თანახმად, ჰონორარი გამოიანგარიშება ადვოკატის მიერ აღებული საქმის ღირებულების საფუძველზე, ოფიციალურად დამტკიცებული ჰონორარების სისტემის ან ადვოკატზე იურისდიქციის მქონე კომპეტენტური ორგანოს კონტროლის ქვეშ (http://www.ccbe.eu/NTCdocument/EN_CCBE_CoCpdf1_1382973057.pdf) (შეადრ: სუსგ Nას-1161-1116-2016, 12.10.2017).

31. განსახილველ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში არ არის საკანონმდებლო წესით მოწესრიგებული ადვოკატის მიერ ჰონორარის, მათ შორის, წარმატების ჰონორარის (რაც ზოგიერთ ქვეყანაში აკრძალული იყო და მოგვიანებით იქნა დაშვებული, ზოგან კი დღესაც ზუსტად რეგლამენტირებული წესით გამონაკლისის სახით დაიშვება) გამოანგარიშების საკითხი, სასამართლომ მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების განმარტების, ანუ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების გონივრულობისა და გასამრჯელოს სამართლიანობის შეფასების გზით უნდა იმსჯელოს.

32. მოპასუხე სადავოდ ხდის ე.წ. „წარმატების საკომისიოს“/„წარმატების ჰონორარის“ გადახდის ვალდებულების წარმოშობას. ამ თვალსაზრისით, სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა უნდა შეფასდეს იმის მიხედვით, რა შემთხვევაში, წარმოეშობოდა ხელშემკვრელ მხარეს - მოპასუხეს აღნიშნული ჰონორარის (საკომისიო) გადახდის ვალდებულება და შემდგომ, განხორციელებულია თუ არა მისი შესრულების (გადახდა) წინაპირობები.

33. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მომსახურების ხელშეკრულების სადავო - 4.1 პუნქტის მიხედვით, „...იმ შემთხვევაში თუ, მორიგება მოხდებოდა კლიენტისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემით, მომსახურების საფასური იქნებოდა 5 000 აშშ დოლარი...“. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განმარტებას, რომ მოპასუხეს ადვოკატისათვის იურიდიული მომსახურების საფასურის (ჰონორარის) - 5 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება ეკისრებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ი.დ–სა და შპს „ა. დ–ს“ შორის მორიგება მოხდებოდა ი.დ–ისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემის პირობით. ამდენად, მხარეთა მიერ დადებული იურიდიული მომსახურების შესახებ გარიგება დამოკიდებული იყო პირობაზე.

34. სსკ-ის 90-ე მუხლის მიხედვით, პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც იგი დამოკიდებულია სამომავლო და უცნობ მოვლენაზე იმით, რომ ან გარიგების შესრულების გადადება ხდება მის დადგომამდე, ანდა გარიგების შეწყვეტა – ამ მოვლენის დადგომისთანავე. მოსარჩელის მოთხოვნა ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ რადგან მორიგების აქტით დადგინდა ი.დ–ისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემა, ეს გარემოება საკმარის საფუძველს ქმნიდა მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. თუმცა, საკასაციო პალატას მაიჩნია, რომ მხოლოდ იურიდული შედეგი - საცხოვრებელი ბინის ი. დ–თვის საკუთრებაში გადაცემა-როდი წარმოუშობს მოსარჩელე კომპანიას ე.წ. „წარმატების ჰონორარის“ (საკომისიო) მოთხოვნის უფლებას, რამეთუ ხელშეკრულების სწორი განმარტების შემთხვევაში, მოსარჩელე კომპანიას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, წარმოშობოდა შეთანხმებული „წარმატების ჰონორარის“ (საკომისიო) მოთხოვნის უფლება, თუ სახეზე იქნებოდა სწორედ მოსარჩელე კომპანიის პირდაპირი და უშუალო იურიდიული მომსახურების შედეგად ამ შედეგის განპირობება. სწორედ „გონივრული განსჯის“ საფუძველზე ხელშეკრულების სადავო 4.1 პუნქტში მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების განმარტებით, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ მოპასუხე ი.დ–მა მოსარჩელისათვის სოლიდური ჰონორარის („წარმატების საკომისიო“) გადახდა იმ პირობით იკისრა, თუ მოპასუხისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემა მოსარჩელე ორგანიზაციის ადვოკატის მიერ გაწეული მომსახურებით და ამ უკანასკნელის ძალისხმევით მოხერხდებოდა.

35. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელის მონაწილეობა საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში შემოიფარგლა მხოლოდ საკასაციო შესაგებლის წარდგენით. მოსარჩელე კომპანიის წარმომადგენელს მონაწილეობა არ მიუღია მხარეთა მორიგების მიზნით წარმოებულ მოლაპარაკებებსა და მორიგების აქტის შედგენაში (ასეთი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის) (იხ., წინამდებარე განჩინების პ 16).

36. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლებრივი დავა, როგორც წესი, ხანგრძლივ და რთულ პროცესს უკავშირდება. მორიგება ის სამართლებრივი მოვლენაა, რომელიც მხარეთა ნების მაქსიმალური გათვალისწინებით და კანონიერი გზით წყვეტს მხარეთა შორის არსებულ უთანხმოებას. საქმის დამთავრება მორიგებით სამართალწარმოების დასრულების არანაკლებ მნიშვნელოვანი ფორმაა, ვიდრე საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა. ზოგჯერ მორიგება უკეთესი ალტერნატივაა, თუმცა, მხოლოდ ერთი პირობით - თუ მორიგების შეთავაზება მიზნად ისახავს მხარეთა შორის დავის საგანზე წარმოშობილი კონფლიქტის სამართლიანად მოგვარებას.

37. მორიგებით სამოქალაქო საქმის წარმოების დამთავრება წარმოადგენს მხარეთა უფლებასა და დისპოზიციურობის პრინციპის გამოვლენას. დისპოზიციურობის პრინციპი სამოქალაქო სამართალწარმოებაში - ესაა სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული და გარანტირებული მხარეთა შესაძლებლობა თავისუფლად ისარგებლონ ან განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. სამოქალაქო საქმის წარმოების მორიგებით დამთავრება პროცესის მონაწილე მხარეთათვის კანონით მინიჭებული დისპოზიციური უფლებამოსილებაა, რომელიც მათი ნების თავისუფალი გამოვლინებისა და ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე გარიგების სახით მიიღება და სასამართლოს მხრიდან კანონიერების კონტროლის საფუძველზე მტკიცდება. მხარეთა შორის წამოჭრილი დავის მორიგებით დამთავრება ყოველთვის ითვლებოდა და დღესაც ითვლება ამ დავის გადაწყვეტის ყველაზე საუკეთესო საშუალებად. სწორედ ამიტომ ევალება სასამართლოს მიიღოს კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა მხარეთა მორიგებისათვის, საქმის მშვიდობიანად დამთავრებისათვის.

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მორიგების სამართლებრივი მნიშვნელობა ორი დამოუკიდებელი ნიშნით განისაზღვრება. პირველი - მატერიალური და მეორე - პროცესუალური ნიშნით.

39. მატერიალური ნიშნით მორიგება გარიგებაა. გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი, და მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. გარიგების ყველაზე გავრცელებული სახე ხელშეკრულებაა, რომელიც ორ ან მეტ სუბიექტს შორის სამართლებრივ ურთიერთობას წარმოშობს, ცვლის ან წყვეტს. მორიგების ხელშეკრულებად მიჩნევას ორი ძირითადი და არსებითად მნიშვნელოვანი ფაქტორი განაპირობებს. მორიგება ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენის ფაქტია. თუმცა, მორიგება გარკვეულწილად განსხვავდება სსკ-ის 50-ე მუხლით გათვალისწინებული გარიგებისაგან. კერძოდ, გარიგებისაგან განსხვავებით, მორიგება არ შეიძლება იყოს ცალმხრივი ნების გამოვლენის შედეგი. მორიგებაში ცალმხრივი ნების გამოვლენა შეუძლებელია. ცალმხრივი ნება, სამოქალაქო საპროცესო ურთიერთობებში შესაძლოა გამოიხატოს სარჩელის ცნობით (აღიარებით) ან სარჩელზე უარის თქმით, რაც მორიგებას არ წარმოადგენს, თუმცა მაინც იძლევა შედეგს სამოქალაქო საქმის წარმოების შეწყვეტის სახით. მორიგება წარმოადგენს მხარეების მიერ ახალ გარემოებებზე შეთანხმებას. მხარეთა მორიგების შემთხვევაში წყდება სამართალწარმოება, უქმდება საქმეზე მიღებული ყველა გადაწყვეტილება და მტკიცდება მორიგება. ასეთი მორიგება უკვე მხარეთა შორის გამოხატული ახალი ნებაა, რაც ახალი გარიგების დადებას გულისხმობს.

40. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პროცესუალური ნიშნით მორიგება სამართლებრივი პროცესია და იგი ორ კომპონენტს მოიაზრებს: მორიგება, როგორც დამოუკიდებელი პროცესი და მორიგება, როგორც საქმის წარმოების პროცესის შემადგენელი ნაწილი ანუ პროცესის პროცესი. მორიგება, როგორც დამოუკიდებელი პროცესი დამოუკიდებელი სამართლებრივი მოვლენაა დასაწყისით, სამართლებრივი ეტაპებით და დასასრულით. მორიგების დაწყების საფუძველი მხარეთა შორის არსებული დავაა. იგი მოიცავს მოდავე მხარეების სამომრიგებლო მცდელობებს, წინადადებებს, მოლაპარაკებებს, რაც მიმართულია საქმის წარმოების მორიგებით დასრულებისკენ. რაც შეეხება მორიგებას, როგორც საქმის წარმოების პროცესის შემადგენელ ნაწილს, აქ უმნიშვნელოვანესია, რომ მორიგება აქცესორული ხასიათის სამართლებრივი მოვლენაა, რომელიც საქმის წარმოების გარეშე არ არსებობს. მორიგების არსებობა და მისი სამართლებრივი განხორციელება სამოქალაქო საქმის წარმოების პროცესზეა დამოკიდებული და მის გარეშე არ არსებობს. მორიგების აქტში აღინიშნება მხარეთა ნება, რომელიც თავისი შინაარსით ითვალისწინებს ორმხრივ დათმობებს საერთო, სასარგებლო მიზნის მისაღწევად. მორიგების თაობაზე მხარეთა შეთანხმების შემდეგ, მათი უფლებები და მოვალეობები სწორედ მორიგებაში განსაზღვრული პირობების მიხედვით განისაზღვრება და არა მორიგებამდე არსებული ვალდებულების მიხედვით. მიღებული მორიგების აქტი მიმართული უნდა იყოს დავის გადაწყვეტისაკენ და თითოეული მხარის მიერ წამოყენებული მორიგების პირობა მეორე მხარის ინტერესსა და მოთხოვნებს აკმაყოფილებდეს. საქმის წარმოების სასურველი შედეგით დასრულების მიზნით აუცილებელია მხარეთა პოზიციების ურთიერთდათმობა. მორიგებისას თითოეული მხარე თმობს საკუთარ პოზიციას მეორე მხარის სასარგებლოდ. შესაძლოა რომელიმე მხარეს ნაკლებად მომგებიანი პოზიცია ჰქონდეს საქმის წარმოებისას, თუმცა მორიგების დროს შეძლოს მეორე მხარისთვის ისეთი სამართლებრივი სიკეთის შეთავაზება, რაც არსებულ კონფლიქტს დააბალანსებს და დაარეგულირებს (The beauty of any negotiated settlement – finality – იხ: Stephen G. Crane., Judge Settlements Versus Mediated Settlements, Dispute Resolution Magazine, 2011, 22.).

41. განსახილველ საქმეში, უდავოდ დადგენილი გარემოებაა, რომ მორიგების აქტის პირველადი პროექტის წარდგენის მომენტისათვის მოსარჩელეს ცალმხრივად უკვე შეწყვეტილი ჰქონდა ი.დ–ის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება. შესაბამისად, მოსარჩელემ, შესაბამის მტკიცებულებებზე მითითებით, ვერ დაადასტურა ის გარემოება, რომ მან მხარეთა შორის მორიგების მიღწევის მიზნით განხორციელა ისეთი იურიდიული მოქმედებები, რასაც ხელშეკრულების 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული შედეგი (მოპასუხისთვის ბინის გადაცემა) მოჰყვა. შესაბამისად, განხორციელებულად ვერ ჩაითვლება მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების სადავო 4.1 პუნქტით გათვალისწინებული პირობები, რაც სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობას გამორიცხავს.

42. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომელიც შეეხება მხარეთა შორის გაფორმებული იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის მართლზომიერიებას, აღნიშნულს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს დაუსაბუთებლობის გამო.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

44. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

46. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

47. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ი.მ.კ. ს.ს–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „ი.მ.კ. ს.ს–ს“ (ს.კ:.....) უკან დაუბრუნდეს მ.ე–ის მიერ 14.12.2020-ში საგადახდო დავალება N1607942575 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (825 ლარის) 70% – 577.5 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი