საქმე №ას-938-2020 18 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ბ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ზ–ძე, ლ.ც–ი, ნ.ფ–ძე, გ.კ–ძე, ნ.ვ–ძე, შ.ლ–ძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 თებერვლის განჩინება

დავის საგანი - საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი, ცილისმწამებლური ცნობების უარყოფა

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ბ–მა“ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოსარჩელე კომპანია ან აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა ა.ზ–ძის, ლ.ც–ის, ნ.ფ–ძის, გ.კ–ძის, ნ.ვ–ძისა და შ.ლ–ძის (შემდეგში: პირველი, მეორე, მესამე, მეოთხე, მეხუთე, მეექვსე მოპასუხე ან შემდგომში ერთად წოდებული, როგორც მოპასუხეები ან მოწინააღმდეგე მხარეები), რომლითაც მოითხოვა, მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ცნობების უარყოფა იმავე გზით, რომლითაც მოხდა საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ცნობების გავრცელება, სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით: 1. სინამდვილეს არ შეესაბამება - გვაქვს მძიმე და არანორმირებული სამუშაო რეჟიმი. კვირაში 6 დღე და დაახლოებით 60 სთ. ვმუშაობთ. დღის მანძილზე საშუალოდ 10 სთ. გვიწევს მუშაობა, არ გვაქვს ოფიციალური შესვენება. 2. სინამდვილეს არ შეესაბამება - მიუხედავად იმისა, რომ გვიწევს ზეგანაკვეთური შრომა და ღამე მუშაობა, ადმინისტრაცია ამ შრომას არ ანაზღაურებს; 3. სინამდვილეს არ შეესაბამება - კონსულტანტებს გვიწევს ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება, ერთდროულად ვასრულებთ კონსულტანტის, მოლარის, დამლაგებლის, საწყობის მთვლელისა და მტვირთავის ფუნქციებს; 4. სინამდვილეს არ შეესაბამება - არ გვაქვს გამოყოფილი დრო და სივრცე კვებისთვის; 5. სინამდვილეს არ შეესაბამება - მძიმე და უსამართლო შრომითი პირობები განსაკუთრებულად აუტანელი გახდა დეკემბრის თვეში, როცა დიდი გაყიდვების გამო, კვირების მანძილზე დასვენების გარეშე, არაადამიანურ პირობებში ვიმუშავეთ. ჩვენი მძიმე შრომის მიუხედავად, კომპანიამ გაცილებით დაბალი ბონუსები დაგვირიცხა, რასაც ჩვენგან სამართლიანი პროტესტი მოჰყვა; 6. სინამდვილეს არ შეესაბამება - საპასუხოდ, კომპანიამ ორი კონსულტანტი სამსახურიდან იმავე დღეს გაათავისუფლა და 6 ჩვენგანის მიმართ მიიღო ქსელის სხვა მაღაზიებში გადაყვანის გადაწყვეტილება, რასაც პროტესტის ჩახშობის მიზანი აქვს; 7. სინამდვილეს არ შეესაბამება - არანორმირებული სამუშაო რეჟიმის მიუხედავად, ჩვენი თვიური ანაზღაურება 300 ლარია; 8. სინამდვილეს არ შეესაბამება - მაღაზიაში არ არსებობს უსაფრთხოების სისტემა და ამის შედეგებზე პასუხისმგებლობა გვეკისრება ჩვენ.

2. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ მოსარჩელე ფლობს წიგნების მაღაზიათა ქსელს. მას შემდეგ, რაც კომპანიამ კონკრეტული დარღვევების გამო, შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა 2 დასაქმებულთან, 09.02.2017 წელს სოციალურ ქსელ „facebook”-ის მეშვეობით გავრცელდა მისი 2 ყოფილი და 4 მოქმედი თანამშრომლის ერთობლივი ვიდეო და წერილობითი მიმართვა. მიმართვის მონაწილეები მოქმედებდნენ ერთობლივად, ხოლო მიმართვა არის ცილისმწამებლური და შეიცავს ცრუ ფაქტებს, რამაც შელახა კომპანიის საქმიანი რეპუტაცია.

3. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ სადავო განცხადება (ვიდეო და წერილობითი მიმართვა) გაკეთებულია/შექმნილია/გავრცელებულია მოპასუხეების მიერ. მათ ერთობლივად მიიღეს მონაწილეობა სადავო განცხადების გაკეთებაში, რასაც ადასტურებს მათი მონაწილეობა ვიდეო მიმართვაში და მასში გაჟღერებული ტექსტი. ამასთან, მიმართვა ეხება უშუალოდ მოსარჩელეს, რომელიც შეიცავს მცდარ ფაქტებს. მოსარჩელე კომპანია აღნიშნავს, რომ განცხადების გავრცელება მოხდა არა პირადი კომუნიკაციის სახით, არამედ საჯარო გზით, სოციალური ქსელის მეშვეობით.

4. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ვინაიდან მიმართვის მონაწილეები საქმიან ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ კომპანიასთან, მათ უშუალოდ ჰქონდათ ზუსტი ინფორმაცია, რის მიუხედავადაც, განზრახ გაავრცელეს მათთვის ცნობილი ინფორმაცია დამახინჯებული, ცრუ ფორმით. აღნიშნულს კი შედეგად მოჰყვა მომხმარებლის პროტესტი და მათი ნეგატიური შეფასებები, ასევე, სოციალურ ქსელში დაბალი ქულების დაწერა, რასაც ამ დრომდე ადგილი არ ჰქონია და რამაც შედეგად მიიღო მართული სახე. შედეგად, დადგა ზიანი, რაც გამოიხატა მოსარჩელე კომპანიის საქმიანი რეპუტაციის შელახვაში.

5. სადავოდ გამხდარ განცხადებაში მოცემულ თითოეულ ფრაზასთან დაკავშირებით, მოსარჩელე მიუთითებს კონკრეტულ გარემოებებზე და განსხვავებულად წარმოაჩენს მიმართვაში მოცემულ ფაქტებს. კერძოდ, სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელის დასაქმებულებს აქვთ ნორმირებული სამუშაო რეჟიმი, ორცვლიანი სამუშაო გრაფიკი და თითოეული ცვლისთვის სავალდებულოა 8 საათი მუშაობა, რომელშიც ასევე შედის შესვენების დრო. 8 საათზე მეტ ხანს, მხოლოდ გაყიდვების სეზონური გააქტიურებისას შეიძლება დარჩნენ ნებაყოფლობით, რა დროსაც, დასაქმებულებს მიეცემათ შესაბამისი დამატებითი ანაზღაურება, რაც დასტურდება ხელშეკრულებებში დაფიქსირებულ ანაზღაურებაზე მეტი ჩარიცხვებით.

6. მოსარჩელემ უარყო გარემოება, რომ კონსულტანტებს უწევდათ სხვადასხვა ფუნქციების შესრულება და განმარტავს, რომ მოსარჩელე კომპანიაში არის სხვადასხვა პოზიციები, მათ შორის, მენეჯერი, უფროსი კონსულტანტი, კონსულტანტი, უსაფრთხოების სამსახურის მენეჯერი, უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრატორი, დამლაგებელი.

7. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მაღაზიაში (მაღაზიათა ქსელში) გამოყოფილია ადგილი და დრო კვებისთვის, რომლებიც, აღჭურვილია კამერების სისტემით.

8. გათავისუფლებულ მოპასუხეებთან დაკავშირებით კი, სარჩელში მითითებულია, რომ მათთან შრომითი ხელშეკრულებების შეწყვეტა მოხდა არა პროტესტის, არამედ კონკრეტული დარღვევების გამო.

9. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, მათი განმარტებით, გავრცელებული ვიდეომიმართვა შეიცავს არა არსებითად მცდარ ფაქტებს, რომლებიც არის ცილისმწამებლური, არამედ განცხადება წარმოადგენს მოპასუხე პირების - დასაქმებულების გამოხატვას, დამსაქმებლის მიერ მათთვის შექმნილ შრომით პირობებთან დაკავშირებით, რომელიც შედგება მოპასუხეთა სუბიექტური მოსაზრების (აზრის) და სწორი, დადასტურებადი ფაქტებისგან, რაც მიმართვის მთელ ტექსტში ურთიერთგადაჯაჭვულია. მიმართვის გავრცელების მიზანს კი, წარმოადგენდა არსებული შრომითი პირობების საჯარო კრიტიკა. ამის საპირისპიროდ, მოსარჩელის მოთხოვნა წარმოადგენს მოპასუხეთა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევას და მის შეზღუდვას.

10. ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით შესაგებელში მითითებულია, რომ მოსარჩელის მიერ არ არის წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობას დაადასტურებდა და რისი მტკიცების ტვირთიც მას ეკისრება.

11. სადავო განცხადებაში მოყვანილ ფრაზებთან დაკავშირებითაც შესაგებელში მითითებულია კონკრეტულად ფაქტობრივ გარემოებებზე. კერძოდ, მოპასუხეები კიდევ ერთხელ განმარტავენ, რომ მაღაზიაში არ არის ნორმირებული სამუშაო რეჟიმი. სამუშაოს მოცულობის გამო, მათ მუდმივად უწევთ ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულება, რაც იმაშიც გამოიხატებოდა, რომ 6 დღიანი სამუშაო კვირის ნაცვლად უწევდათ კვირაში 7 დღე მუშაობა. შემდგომი, დასვენების სანაცვლოდ, მაგალითად, 2016 წლის დეკემბრის თვეში, თანამშრომლებმა მთელი თვის მანძილზე დასვენების გარეშე იმუშავეს. სამუშაო დროის დღიური ხანგრძლივობა კი დამოკიდებული იყო სამუშაოს მოცულობაზე, რაც სასკოლო და საახალწლო გაყიდვების პერიოდში განსაკუთრებით იზრდებოდა. ზეგანაკვეთური შრომა, მათი განმარტებით, არ უნაზღაურდებოდათ. ბონუსი, რომელიც ერიცხებოდათ ხელფასის ზემოთ, დამოკიდებული იყო შესრულების ხარისხზე და გაყიდული პროდუქციის რაოდენობაზე, რომელშიც არ მოიაზრებოდა ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი საათებისა და დღეების ანაზღაურება,

12. მოპასუხეებმა შესაგებელში ასევე მიუთითეს, რომ ფაქტობრივად არ ჰქონდათ შესვენება, მხოლოდ რამდენიმე წუთით ცვლიან ერთმანეთს კვებისთვის და საწყობში ან გასახდელის ტერიტორიაზე იკვებებიან. უსაფრთხოების სისტემასთან დაკავშირებითაც მოპასუხეებმა განმარტეს, რომ მაღაზიაში მართალია დამონტაჟებულია კამერები, მაგრამ ისინი ძირითადად განთავსებულია თავად კონსულტანტების კონტროლის მიზნით, რამდენადაც, სწორედ ამგვარ ადგილებშია განთავსებული, როგორიცაა სალარო და სხვა. მაღაზიაში პერიოდულად ტარდება აღწერა, რა დროსაც, ხდება დანაკლისის დათვლა და ასეთის გამოვლენის შემთხვევაში, მისი ოდენობა ნაწილდება სრულ კოლექტივზე თანაბრად, იმ მოქმედ თანამშრომლებზე, რომლებიც აღწერისას შემოწმებულ პერიოდში მუშაობენ მაღაზიაში.

13. შესაგებელში ყურადღებაა გამახვილებული ასევე, გათავისუფლებულ თანამშრომლებზე და მითითებულია, რომ მაღაზიაში დასაქმებულმა კონსულტანტებმა არასათანადო ბონუსის ჩარიცხვის შემდგომ, გამოხატეს უკმაყოფილება, რის გამოც, კომპანიის მხრიდან იმავე დღეს იქნა მიღებული გადაწყვეტილება ორი თანამშრომლის - პირველი და მეორე მოპასუხის გათავისუფლების თაობაზე.

14. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

15. პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მოცემულ საქმეზე, სარჩელის უარყოფისას დადგენილად მიიჩნია, რომ ერთი მხრივ, მოსარჩელეს და მეორე მხრივ პირველ მოპასუხეს შორის 20.09.2016 წელს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, დასაქმებული აყვანილ იქნა კონსულტანტის თანამდებობაზე. ხელშეკრულების მე-2 მუხლით მისი სამუშაო დრო განისაზღვრა 40 საათიანი სამუშაო კვირით. დათქმა ასევე ითვალისწინებდა ზეგანაკვეთური მუშაობის შესაძლებლობას, საჭიროების შემთხვევაში. დასაქმებულის დასვენების დროდ ხელშეკრულებაში მითითებულია კვირაში მინიმუმ ერთი დღე. ხელშეკრულების 3.1 მუხლით კი, შეთანხმებულ იქნა დასაქმებულის ანაზღაურება, რაც შეადგენდა თვეში ფიქსირებულ 312.50 ლარს, ყველა გადასახადის ჩათვლით.

16. მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის 03.02.2017წ. N2 ბრძანებით პირველ მოპასუხესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება 2017 წლის 4 თებერვლიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ი) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. ბრძანების წერილობით დასაბუთებაში დამსაქმებელმა მიუთითა დასაქმებულის მხრიდან გამოვლენილ დარღვევებზე.

17. დადგენილია ისიც, რომ ერთი მხრივ, მოსარჩელე კომპანიას და მეორე მხრივ, მეორე მოპასუხეს შორის 5.04.2015 წელს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, დასაქმებული აყვანილ იქნა კონსულტანტის პოზიციაზე. ხელშეკრულების მე-2 მუხლით მისი სამუშაო დრო განისაზღვრა 40 საათიანი სამუშაო კვირით. დათქმა ასევე ითვალისწინებდა ზეგანაკვეთური მუშაობის შესაძლებლობას, საჭიროების შემთხვევაში. დასაქმებულის დასვენების დროდ ხელშეკრულებაში მითითებულია კვირაში მინიმუმ ერთი დღე. ხელშეკრულების 3.1 მუხლით კი, შეთანხმებულ იქნა დასაქმებულის ანაზღაურება, რაც შეადგენდა თვეში ფიქსირებულ 312.50 ლარს, ყველა გადასახადის ჩათვლით.

18. მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის 03.02.2017წ. N1 ბრძანებით მეორე მოპასუხესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება 2017 წლის 4 თებერვლიდან, საქართველოს სშკ-ის 37-ე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. ბრძანების წერილობით დასაბუთებაში დამსაქმებელმა მიუთითა დასაქმებულის მხრიდან გამოვლენილ დარღვევებზე.

19. ერთი მხრივ, მოსარჩელეს და მეორე მხრივ, მეოთხე მოპასუხეს შორის 09.11.2016 წელს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, დასაქმებული აყვანილ იქნა კონსულტანტის თანამდებობაზე. ხელშეკრულების მე-2 მუხლით მისი სამუშაო დრო განისაზღვრა 40 საათიანი სამუშაო კვირით. დათქმა ასევე ითვალისწინებდა ზეგანაკვეთური მუშაობის შესაძლებლობას, საჭიროების შემთხვევაში. დასაქმებულის დასვენების დროდ ხელშეკრულებაში მითითებულია კვირაში მინიმუმ ერთი დღე. ხელშეკრულების 3.1 მუხლით კი შეთანხმებულ იქნა დასაქმებულის ანაზღაურება, რაც შეადგენდა თვეში ფიქსირებულ 312.50 ლარს, ყველა გადასახადის ჩათვლით.

20. მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის 15.02.2017წ. N4 ბრძანებით მეოთხე მოპასუხესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება 2017 წლის 16 თებერვლიდან, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. ბრძანების წერილობით დასაბუთებაში დამსაქმებელმა მიუთითა დასაქმებულის მხრიდან გამოვლენილ დარღვევებზე და ასევე, მის მიერ კომპანიის ავტორიტეტის შემლახავი, შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი ინფორმაციის გავრცელებაზე.

21. ერთი მხრივ, მოსარჩელე კომპანიას და მეორე მხრივ, მეექვსე მოპასუხეს შორის 21.08.2016 წელს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, დასაქმებული აყვანილ იქნა კონსულტანტის თანამდებობაზე. ხელშეკრულების მე-2 მუხლით მისი სამუშაო დრო განისაზღვრა 40 საათიანი სამუშაო კვირით. დათქმა ასევე ითვალისწინებდა ზეგანაკვეთური მუშაობის შესაძლებლობას, საჭიროების შემთხვევაში. დასაქმებულის დასვენების დროდ ხელშეკრულებაში მითითებულია კვირაში მინიმუმ ერთი დღე. ხელშეკრულების 3.1 მუხლით კი შეთანხმებულ იქნა დასაქმებულის ანაზღაურება, რაც შეადგენდა თვეში ფიქსირებულ 312.50 ლარს, ყველა გადასახადის ჩათვლით.

22. ერთი მხრივ, მოსარჩელე კომპანიას და მეორეს მხრივ მეხუთე მოპასუხეს შორის 20.10.2016 წელს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, დასაქმებული აყვანილ იქნა კონსულტანტის თანამდებობაზე. ხელშეკრულების მე-2 მუხლით მისი სამუშაო დრო განისაზღვრა 40 საათიანი სამუშაო კვირით. დათქმა ასევე ითვალისწინებდა ზეგანაკვეთური მუშაობის შესაძლებლობას, საჭიროების შემთხვევაში. დასაქმებულის დასვენების დროდ ხელშეკრულებაში მითითებულია კვირაში მინიმუმ ერთი დღე. ხელშეკრულების 3.1 მუხლით კი შეთანხმებულ იქნა დასაქმებულის ანაზღაურება, რაც შეადგენდა თვეში ფიქსირებულ 312.50 ლარს, ყველა გადასახადის ჩათვლით.

23. ერთი მხრივ, მოსარჩელე კომპანიას და მეორე მხრივ, მესამე მოპასუხეს შორის 02.01.2017 წელს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, დასაქმებული აყვანილ იქნა რეზერვი კონსულტანტის თანამდებობაზე. ხელშეკრულების მე-2 მუხლით მისი სამუშაო დრო განისაზღვრა 40 საათიანი სამუშაო კვირით. დათქმა ასევე ითვალისწინებდა ზეგანაკვეთური მუშაობის შესაძლებლობას, საჭიროების შემთხვევაში. დასაქმებულის დასვენების დროდ ხელშეკრულებაში მითითებულია კვირაში მინიმუმ ერთი დღე. ხელშეკრულების 3.1 მუხლით კი, შეთანხმებულ იქნა დასაქმებულის ანაზღაურება, რაც შეადგენდა თვეში ფიქსირებულ 312.50 ლარს, ყველა გადასახადის ჩათვლით.

24. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე კომპანიაში მოქმედებდა შრომის შინაგანაწესი, რომელიც, განსაზღვრავდა მოცემულ დავაში სადავოდ ქცეულ საკითხებს, კერძოდ, ანაზღაურების სისტემასა და სამუშაო დროს. შინაგანაწესის მე-6 მუხლით დადგენილია, რომ პერსონალის სახელფასო განაკვეთები განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე (6.1 პუნქტი), ხოლო საბონუსე თანხა - კომპანიის მიერ დადგენილი საბონუსე სისტემის მიხედვით (6.2 პუნქტი). შინაგანაწესის მე-7 მუხლი სამუშაო დროდ განსაზღვრავს 09:30-18:00 საათს, თუმცა, აღნიშნულია, რომ ცალკეული თანამშრომლებისთვის (ფილიალის მიხედვით) შეიძლება დადგინდეს განსხვავებული სამუშაო დრო, საქართველოს შრომის კანონმდებლობით დადგენილი სამუშაო კვირის ხანგრძლივობის მიხედვით (7.1 პუნქტი). ამავე მუხლის მე-2 პუნქტით კი, დასაქმებულს ეძლევა 30 წუთიანი შესვენება. მოსარჩელე კომპანიის მაღაზიასთან დაკავშირებით, სადაც იყვნენ მოპასუხეები დასაქმებულები, ორივე მხარე ადასტურებდა, რომ არსებობდა ორცვლიანი სამუშაო გრაფიკი. თუმცა, სადავო გარემოებაა, რამდენად უწევდათ განსაზღვრული საათების ფარგლებში მათ შრომა და სარგებლობდნენ თუ არა კუთვნილი შესვენების დროით.

25. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ დასაქმებულებს ერიცხებოდათ თანხა ხელფასის და ბონუსის სახით. კომპანიის მხრიდან ჩარიცხვა სხვა დანიშნულებით არ ფიქსირდება ამონაწერებში.

26. უდავოა, რომ მოპასუხეთა მიერ 2017 წლის 09 თებერვალს გავრცელდა მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი ინფორმაცია ვიდეო მიმართვის გზით, სოციალურ ქსელ „facebook”-ის მეშვეობით.

27. სადავო ტექსტი მოიცავს შემდეგს: „ჩვენ, მოსარჩელის მაღაზიაში დასაქმებულ კონსულტანტებს გვინდა იმ მძიმე და უსამართლო შრომით პირობებზე ვისაუბროთ, რაშიც ყოველდღიურ რეჟიმში გვიწევს მუშაობა. 1. გვაქვს მძიმე და არანორმირებული სამუშაო რეჟიმი. კვირაში 6 დღე და დაახლოებით 60 სთ. ვმუშაობთ. დღის მანძილზე საშუალოდ 10 სთ. გვიწევს მუშაობა, არ გვაქვს ოფიციალური შესვენება და ერთმანეთის შეცვლის ხარჯზე დაახლოებით 15 წუთის მანძილზე ვახერხებთ სამუშაო ადგილის დატოვებას. არ გვაქვს გამოყოფილი დრო და სივრცე კვებისთვის. 2. არანორმირებული სამუშაო რეჟიმის მიუხედავად, ჩვენი თვიური ანაზღაურება 300 ლარია. იგივე დატვირთვის მიუხედავად, რეზერვში მყოფი კონსულტანტების - 250 ლარი. 3. მიუხედავად იმისა, რომ გვიწევს ზეგანაკვეთური შრომა და ღამე მუშაობა, ადმინისტრაცია ამ შრომას არ ანაზღაურებს; 4. კონსულტანტებს გვიწევს ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება, ერთდროულად ვასრულებთ კონსულტანტის, მოლარის, დამლაგებლის, საწყობის მთვლელისა და მტვირთავების ფუნქციებს; ადმინისტრაცია გაყიდვების წარმოუდგენლად დიდი გეგმის შესრულებას გვთხოვს ყოველთვიურად, რაც იძულებულს გვხდის არანორმირებულად და მძიმე დატვირთვით ვიმუშაოთ, რადგან გეგმის შესრულებას ებმის ჩვენთვის ბონუსების დარიცხვა. ბონუსი ჩვენთვის გაუმჭვირვალე და გაურკვეველი კოეფიციენტით ანგარიშდება და შესაძლოა იყოს თვეში 27 ლარიდან 250 ლარამდე. ამასთან, თანაბარი და მძიმე შრომის მიუხედავად, ბონუსებს არ იღებენ რეზერვში მყოფი თანამშრომლები. მაღაზიაში არ არსებობს უსაფრთხოების სისტემა და ამის შედეგებზე პასუხისმგებლობა გვეკისრება ჩვენ. ნებისმიერი სახის დანაკლისსა და ზიანზე, რაც ათეულობით ათას ლარს შეიძლება ადგენდეს, ჩვენი პირდაპირი ბრალეულობის არქონის მიუხედავად, გვიწევს მისი ანაზღაურება ჩვენივე შემოსავლიდან. კომპანია პერიოდულად აკეთებს დანაკლისების აღრიცხვას, რომელსაც ანაწილებს ჩვენზე თანაბრად და გვიქვითავს ბონუსიდან. ჩვენ არ გვაქვს არანაირი მექანიზმი ავიცილოთ დანაკლისები ან წინასწარ განვსაზღვროთ რამდენი შეიძლება დაგვექვითოს ბონუსებიდან, რაც კიდევ ამცირებს ჩვენს ყოველთვიურ ანაზღაურებას. მძიმე და უსამართლო შრომითი პირობები განსაკუთრებულად აუტანელი გახდა დეკემბრის თვეში, როცა დიდი გაყიდვების გამო, კვირების მანძილზე დასვენების გარეშე, არაადამიანურ პირობებში ვიმუშავეთ. ჩვენი მძიმე შრომის მიუხედავად, კომპანიამ გაცილებით დაბალი ბონუსები დაგვირიცხა, რასაც ჩვენგან სამართლიანი პროტესტი მოჰყვა. საპასუხოდ, კომპანიამ ორი კონსულტანტი სამსახურიდან იმავე დღეს გაათავისუფლა და 6 ჩვენგანის მიმართ მიიღო ქსელის სხვა მაღაზიებში გადაყვანის გადაწყვეტილება, რასაც პროტესტის ჩახშობის მიზანი აქვს.

28. მოპასუხეების მიერ გავრცელებული სადავო განცხადებები პირველი ინსტანციის სასამართლომ შეაფასა, როგორც მოპასუხეთა მიერ გაკეთებული შეფასებითი მსჯელობა, მათი „აზრის“ გაჟღერება და არ უნდა იქნეს აღქმული როგორც „ფაქტის“, მით უფრო, მცდარი ფაქტის გავრცელებად, რაც გამოიწვევდა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას, კერძო პირის ცილისწამებისთვის. შესაბამისად, სარჩელი უარყოფილი იქნა.

29. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის უარყოფის შესახებ სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელის მიერ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

30. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩვარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება.

31. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დადგენილი საერთაშორისო და ეროვნული პრაქტიკის შესაბამისად, საჭიროა სადავო გამონათქვამების - მათი შინაარსის, გამოთმის ფორმისა და კონტექსტის შემოწმება ერთობლიობაში, რათა მოხდეს გამონათქვამის სწორად კვალიფიცირება „ფაქტად“ ან „აზრად“. მოცემულ შემთხვევაში, გამონათქვამები: „არ გვაქვს ოფიციალური შესვენება და ერთმანეთის შეცვლის ხარჯზე დაახლოებით 15 წუთის მანძილზე ვახერხებთ სამუშაო ადგილის დატოვებას. არ გვაქვს გამოყოფილი დროს და სივრცე კვებისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ გვიწევს ზეგანაკვეთური შრომა და ღამე მუშაობა, ადმინისტრაცია შრომას არ გვინაზღაურებს; კონსულტანტებს გვიწევს ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება, ერთდროულად ვასრულებთ კონსულტანტის, მოლარის, დამლაგებლის, საწყობის მთვლელისა და მტვირთავების ფუნქციებს“.

32. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ფრაზები წარმოადგენენ ფაქტებს, ვინაიდან, გარდა მხარის განმარტებისა, იგი დადასტურებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში, მოწმის ჩვენებით, საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერებით საბანკო ანგარიშებიდან. ისინი წარმოადგენენ ფაქტს, რამდენადაც შესაძლებელია მათი გადამოწმება სხვა ფაქტებით - მტკიცებულებით. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოწმემ დაადასტურა, რომ არ ჰქონდათ დროს შესვენებისათვის, დრო და სივრცე კვებისათვის. დაადასტურა ის გარემოებაც, რომ მათ უწევდათ ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება კონსულტანტის ფუნქციების გარდა. რაც შეეხება ზეგანაკვეთურ სამუშაოს შესრულებას, ეს ფაქტობრივი გარემოება თვით აპელანტის მიერ დადასტურდა, თუმცა, მისივე განმარტებით ხდებოდა ამ სამუშაოს ანაზღაურებაც. თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერებით, სააპელაციო სასამართლმ დადგენილად მიიჩნია, რომ შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაო არ ანაზღაურებოდა. განსხვავება ხელფასისა და საბონუსე თანხის ჩარიცხვისაგან, ზეგანაკვეთური თანხის ჩარიცხვები მოპასუხეთა ანგარიშებზე არ განხორციელებულა. დანარჩენ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხეები მხოლოდ საკუთარ აზრს გამოთქვამდნენ, მათთვის მნიშვნელოვან საკითხებთან დაკავშირებით, რაც დაცული იყო საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი ნაწილით, რომლის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის ტავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო.

33. სააპელაციო პალატა სადავო გამონათქვამების ყოველმხრივი და სრული, კონტექსტუალური შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ სადავო გამონათქვამები სრულად თავსებადი იყო „სიტყვისა და გამოხატის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში - სპეციალური კანონის) პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტში მოცემული „აზრის“ დეფინიციაში და ასევე წარმოადგენდნენ ფაქტებს, რომლებიც დადასტურებული იყო საქმეში წარმდგენილი მტკიცებულებებით.

34. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების და სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ ახალი გადაწყვეტილების გამოტანის მოთხოვნით საკასაციო საჩივრი წარმოადგინა მოსარჩელემ.

35. კასატორის მოსაზრებით, სწორი ბალანსი უნდა იქნეს დაცული ისეთ უფლებებს შორის, როგორიიცაა მეწარმის სამეწარმეო საქმიანობის უფლება, ცილისწამებისაგან დაცვის უფლება და გამოხატვის თავისუფლება. ამასთან, დავის წინმსწრებია შრომით სამართლებრივი ურთიერთობა - არ უნდა მოხდეს შრომითსამართლებრივი პრინციპების აღრევა და იმგვარი გამარტება, რაც შელახავს მოსარჩელის (კასატორი) უფლებებს. სწორედ აღნიშნული პრობლემატიკის გადაჭრის მიზნით, უნდა მოხდეს წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის გადაწყვეტა.

36. კასატორის მოსაზრებით, არანაკლებ მნიშვნელოვანია ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლოს მიდგომა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოპასუხე არ უარყოფდა, რომ მას ნამეტი თანხა ჩარიცხული აქვს. მეტიც, მსგავსი მტკიცებულებები წარდგენილი აქვს თავადაც. შესაბამისად, მოპასუხე არ უარყოფდა აღნიშნული თანხის მიღებას, როგორც ზეგანაკვეთურ ანაზღურებას.

37. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით სადავო გამონათქვამები წარმოადგენენ ფაქტს და არა მოსაზრებას. აღნიშნულს კასატორი იზიარებს თუმცა, აღნიშნავს, რომ ამის შემდგომ, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა იმაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მტკიცებულებები სათანადოდ არ გამოიკვლია და მცდარი შეფასებები გააკეთა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მისი მხრიდან 400 გვრდამდეა მტკიცებულებები წარმოდგენილი, რომლებიც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებს არ შეუმოწმებია. ამ მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მოპასუხეებს მიღებული აქვთ ბევრად მეტი ანაზღაურება. არცერთი სასამართლო არ დაინტერესებულა, თუ რას ემსახურებოდა ამ ნამატი თანხის ჩარიცხვა. კასატორი მიუთითებს, რომ ნამატი თანხით ზეგანაკვეთური სამუშაო ანაზღაურდებოდა. ამასთან კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლო თუ ჯეროვნად შეამოწმებდა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს დადასტურდებოდა, რომ მოპასუხეებს არ უწევდათ ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება; ასევე, რომ მოპასუხეებს ჰქონდათ გამოყოფილი დრო და სივრცე კვებისათვის.

38. კასატორს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმის გადაწყვეტაში გამოიკვეთა დისკრიმინაციული ხედვა, კერძოდ იურიდიული პირი დისკრიმინირებული იქნა ფიზიკურ პირებთან მიმართებით და შედარებით. ამას ადასტურებს სუბიექტური შეფასებები, რომელიც მოცემული საქმის გადაწყვეტის დროს გაკეთდა.

39. კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლოს უნდა იმსჯელა იმაზე, თუ რა წვლილი შეიტანა სადავო გამონათქვამებმა საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებზე. როგორი იყო იმ პირის ცნობადობის ხარისხი, ვისაც სადავო განცხადება ეხება; განცხადებაში ასახულ პირთა ქმედებები როგორი იყო განცხადების გამოქვეყნებამდე; განცხადების გამოქვეყნების ფორმა და მანერა და ა.შ. (ვრცლად იხ., საკასაციო საჩივარი, ტ.3. ს.ფ. 223-251).

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2020 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის სამართლებრივი საფუძვლით.

სამოტივაციო ნაწილი:

41. საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების განხილვისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

42. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

43. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ გარემოებებზე:

44. მოსარჩელის (კასატორი) მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხეების მიერ გავრცელებული ცნობების იმავე საშუალებით უარყოფა, რომლითაც მოხდა საქმიანი რეპუტაციის შესაძლო შემლახავი ცნობების გავრცელება.

45. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ მოსარჩელე ფლობს წიგნების მაღაზიათა ქსელს. მას შემდეგ, რაც კომპანიამ კონკრეტული დარღვევების გამო, შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა 2 დასაქმებულთან, 09.02.2017 წელს სოციალურ ქსელ „facebook”-ის მეშვეობით გავრცელდა მისი 2 ყოფილი და 4 მოქმედი თანამშრომლის ერთობლივი ვიდეო და წერილობითი მიმართვა. ვიდეო და წერილობითი მიმართვა შეიცავს მცდარ ფაქტებს. ვინაიდან მიმართვის მონაწილეები საქმიან ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ კომპანიასთან, მათ უშუალოდ ჰქონდათ ზუსტი ინფორმაცია, რის მიუხედავადაც, განზრახ გაავრცელეს მათთვის ცნობილი ინფორმაცია დამახინჯებული, ცრუ ფორმით.

46. სადავოდ გამხდარ განცხადებაში მოცემულ თითოეულ ფრაზასთან დაკავშირებით, მოსარჩელემ კონკრეტულ გარემოებებზე მიუთითა და განსხვავებულად წარმოაჩინა მოპასუხეთა მიმართვაში მითითებული ინფორმაცია, კერძოდ, სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელის დასაქმებულებს აქვთ ნორმირებული სამუშაო რეჟიმი, ორცვლიანი სამუშაო გრაფიკი და თითოეული ცვლისთვის სავალდებულოა 8 საათი მუშაობა, რომელშიც შედის შესვენების დრო. 8 საათზე მეტ ხანს, მხოლოდ გაყიდვების სეზონური გააქტიურებისას შეიძლება დარჩნენ ნებაყოფლობით, რა დროსაც, დასაქმებულებს მიეცემათ შესაბამისი დამატებითი ანაზღაურება, რაც დასტურდება ხელშეკრულებებში დაფიქსირებულ ანაზღაურებაზე მეტი ჩარიცხვებით.

47. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხეების მიერ გავრცელებული სადავო განცხადებები შეაფასა, როგორც მოპასუხეთა მიერ გაკეთებული შეფასებითი მსჯელობა, რადგან მიიჩნია, რომ ადგილი ჰქონდა მოპასუხეთა „აზრის“ გაჟღერებას, რაც არ უნდა იქნეს აღქმული როგორც „ფაქტი“, მით უფრო, მცდარი ფაქტი (იხ., ამ განჩინების პ.18; ტ.3. ს.ფ. 80). შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს სადავო გამონათქვამის მცადრობა ან სიზუსტე არ შეუმოწმებია. აღნიშნული დასკვნა სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა და მიიჩნია, რომ სადავო გამონათქვამების გარკვეული ნაწილი, კერძოდ: „არ გვაქვს ოფიციალური შესვენება და ერთმანეთის შეცვლის ხარჯზე დაახლოებით 15 წუთის მანძილზე ვახერხებთ სამუშაო ადგილის დატოვებას. არ გვაქვს გამოყოფილი დრო და სივრცე კვებისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ გვიწევს ზეგანაკვეთური შრომა და ღამე მუშაობა, ადმინისტრაცია შრომას არ გვინაზღაურებს; კონსულტანტებს გვიწევს ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება, ერთდროულად ვასრულებთ კონსულტანტის, მოლარის, დამლაგებლის, საწყობის მთვლელისა და მტვირთავების ფუნქციებს“, წარმოადგენენ ფაქტებს, ვინაიდან, დადასტურებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში, მოწმის ჩვენებით, ასევე, საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერებით საბანკო ანგარიშებიდან. მოწმემ დაადასტურა, რომ არ ჰქონდათ დროს შესვენებისათვის, დრო და სივრცე კვებისათვის. დაადასტურა ის გარემოებაც, რომ მათ უწევდათ ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება კონსულტანტის ფუნქციების გარდა. რაც შეეხება ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულებას, ეს ფაქტობრივი გარემოება თვით აპელანტის (მოპასუხე) მიერ დადასტურდა, მაგრამ მისივე განმარტებით ხდებოდა ამ სამუშაოს ანაზღაურებაც. თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ შესრულებული ზეგანაკვეთური სამუშაო არ ანაზღაურებოდა. განსხვავებით ხელფასისა და საბონუსე თანხის ჩარიცხვისაგან, ზეგანაკვეთური თანხის ჩარიცხვები მოპასუხეთა ანგარიშებზე არ განხორციელებულა. დანარჩენ ნაწილში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო გამონათქვამები წარმოადგენდა მოპასუხეთათვის მნიშვნელოვან საკითხებთან დაკავშირებით გამოთქმულ მოსაზრებას და სრულიად თავსდებოდა მოპასუხეთა „აზრის“ სფეროში (ამ განჩინების პპ:31,32; ტ.3. ს.ფ. 187).

48. კასატორის ძირითადი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ სადავო გამონათქვამით შეილახა მისი საქმიანი რეპუტაცია, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან დავის განხილვისას არ იქნა გამოკვლეული ყველა ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, კასატორი ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო გამონათქვამები განეკუთვნება ფაქტის კატეგორიას და არ არის მოსაზრება, თუმცა, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ დეტალურად არ დაადგინა ფაქტებს მიკუთვნებული გამონათქვამების სისწორე და არ მისცა მათ შესაბამისი სამართლებრივი შეფასება.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ საკითხის დადებითად გადაწყვეტა, საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას). თუკი არ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ან სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი თავშივე უსაფუძვლოა, ამდენად, დავის არსებითად განხილვამდე, უნდა შემოწმდეს, ვინ, ვისგან, რას, რის საფუძველზე ითხოვს.

50. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის ინტერესი მოპასუხეების მიერ გავრცელებული ინფორმაციის უარყოფა და საქმიანი რეპუტაციის დაცვაა.

51. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით აღიარებულია ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლება - გამოხატვის თავისუფლება, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პერეცედენტული გადაწყვეტილებებით დასტურდება, რომ ამ ნორმის სუბიექტად აღიარებულია არა მხოლოდ ფიზიკური, არამედ იურიდიული პირებიც, ევროპული სასამართლოს განმარტებით, მე-10 მუხლი ვრცელდება „ყველაზე“, როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირებზე (Autronic AG v Switzerland, 1990, §47). გამოხატვის თავისუფლების უფლება მოიცავს იმ „იდეებსა“ თუ „ინფორმაციასაც“, რომელიც საზოგადოების უმრავლესობისთვის მიუღებელი ან შეურაცხმყოფელია. ამ მუხლის დაცვის ქვეშ ხვდება უხეში, უტრირებული ფორმითაც გამოთქმული აზრი. დაცვის ხარისხი დამოკიდებულია, ერთი მხრივ, იმ კონტექსტზე, რომელშიც გამოყენებულია ეს ინფორმაცია და მეორეს მხრივ, იმ მიზნებზე, რომელთაც მოცემული კრიტიკა ემსახურება (Thorgeir Thorgeirson v. Iceland, 1992 წელი).

52. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე, რომელიც შეეხებოდა გამოხატვის თავისუფლებიდან გამომდინარე დავას ფიზიკურ პირებსა და იურიდიულ პირს შორის (Steel and Morris v. the United Kingdom) არ გაიზიარა მოდავე მხარის მტკიცება, რომ ისეთ ძლიერ მრავალეროვნულ კომპანიას, როგორიც „მაკდონალდსია“, პრინციპულად უნდა ჩამორთმეოდა დიფამაციური ბრალდებებისაგან თავდაცვის საშუალება, ანდა მოპასუხეებს არ უნდა დაკისრებოდათ გაკეთებული განცხადებების სიმართლის დამტკიცების ვალდებულება. სიმართლეა ის, რომ ძლიერი კომპანიები შეგნებულად და აუცდენლად იყენებენ თავს მდგომარეობაში, როდესაც მათი ქმედებები ღიაა ყოველმხრივი კრიტიკული განხილვისათვის... დასაშვები კრიტიკის ფარგლები ასეთ კომპანიებთან მიმართებაში გაცილებით უფრო ფართოა (იხ. Fayed v. the United Kingdom, 1994 წ.). თუმცა, ბიზნესის პრაქტიკის თაობაზე ღია დებატების საზოგადოებრივ ინტერესთან ერთად, არსებობს კომპანიების კომერციული წარმატებისა და სიცოცხლისუნარიანობის დაცვის კონკურენტული ინტერესიც, ამასთან, არა მარტო ამ კომპანიების აქციონერებისა და თანამშრომელთა ინტერესებიდან გამომდინარე, არამედ, ფართო ეკონომიკური სიკეთის თვალსაზრისითაც. შესაბამისად, სახელმწიფო სარგებლობს შეფასების თავისუფლებით შიდა კანონმდებლობის საფუძველზე საშუალებების უზრუნველყოფისას, რომელიც კომპანიას შესაძლებლობას აძლევს საკამათოდ გახადოს იმ განცხადებების სიმართლე, რომელიც საფრთხის ქვეშ აყენებს მის რეპუტაციას, და შეამციროს ზიანი (იხ.Markt Intern Verlag GmbH and Klaus Beermann v. Germany, 1989 წელი).

53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროპული კონვენციის სისტემის სუბსიდიური ხასიათიდან გამომდინარე, სტრასბურგის სასამართლო ხაზს უსვამს წევრი სახელმწიფოების თავისუფლებას შიდა კანონმდებლობით დაარეგულირონ სამართლებრივი საკითხები (შეადრ: ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო სტანდარტები და საქართველო, რედ. კონსტანტინე კორკელია, 2011წ. გვ.115). ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლით დადგენილია, რომ ცილისწამებასთან დაკავშირებით რეპუტაციის დაცვაზე სათანადო მხარედ შეიძლება მოგვევლინონ იურიდიული პირებიც, თუმცა, ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს აქვთ თავისუფლება, შიდა კანონმდებლობით დაარეგულირონ სამართლის სუბიექტის რეპუტაციის დაცვის საკითხი, როდესაც სადავო ხდება ცილისწამებიდან გამომდინარე მოთხოვნების წარმატება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამგვარ შემთხვევაშიც მკაცრად უნდა იქნეს დაცული პროპორციულობის პრინციპი, რამდენადაც სხვაგვარად შეიძლება ხელყოფილი იქნეს გამოხატვის თავისუფლება (შდრ: გამოხატვის თავისუფლება, ევროპის საბჭო, 2005 წ. გვ.34).

54. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნათა სამართლებრივი საფუძვლების შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა იქნეს როგორც სამოქალაქო კოდექსის, ასევე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის ნორმები (შემდეგში - სპეციალური კანონი).

55. სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილში რეგლამენტირებულია პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვის სამართლებრივი მექანიზმი. ნორმის დანაწესით, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამ უფლებების რეალიზაცია, სამოქალაქო კოდექსის ზოგად ნორმებთან ერთად, შესაძლებელია სპეციალური კანონით - „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“, რომელმაც სხვა საკითხებთან ერთად დაადგინა, როგორც დაცვის მექანიზმები, ასევე, სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები. ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „კ“ პუნქტი (ამ კანონის მიზნებისათვის კერძო პირია ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო), მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით (პირს უფლება აქვს სარჩელით მიმართოს სასამართლოს ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ხელყოფის თავიდან აცილების ან აღკვეთის, აგრეთვე უკანონო ზემოქმედებისა და ჩარევის შედეგად დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნით), რაც შეეხება მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებს, სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით... „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ. „ცილისწამება, სპეციალური კანონიდან გამომდინარე, ორ ასპექტში განიხილება: ა) კერძო პირის და ბ) საჯარო პირის ცილისწამება. სპეციალური კანონიდან გამომდინარე, კერძო პირს წარმოადგენს ნებისმიერი ფიზიკური თუ იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო ორგანო, ამავე კანონის თანახმად, საჯარო პირია სპეციალური კანონით განსაზღვრული თანამდებობის პირი...“ (იხ., ს.ჯორბენაძე,სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 1, მუხლი 18, ველი 56, 2017, 124).

56. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, მოსარჩელე, რომელიც წარმოადგენს კერძო სამართლის იურიდიული პირს, ითხოვს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული ცნობების იმავე საშუალებით უარყოფას, რომლითაც მოხდა საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ცნობების გავრცელება (იხ., ამ განჩინების პ.1).

57. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იურიდიული პირის მიმართ დიფამაციური განცხადების გავრცელების საკითხის შეფასებისას უნდა გაიმიჯნოს მოდავე სუბიექტის კანონით დაცული ის არაქონებრივი უფლებები, რომელთა ხელყოფამაც შეიძლება გამოიწვიოს სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა. დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, იურიდიული პირი გათანაბრებულია ფიზიკურ პირთან ყველა იმ უფლებაში, რომელიც თვისობრივად არ უკავშირდება ადამიანს. პიროვნულ უფლებათაგან ნაწილი იურიდიულ პირს შეიძლება მხოლოდ მოდიფიცირებული ფორმით გააჩნდეს შეადრ (სუსგ №ას-1084-1034-2014, 11 მაისი, 2015 წელი). იმისათვის, რათა გადაწყდეს საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შესახებ სარჩელის საფუძვლიანობის საკითხი, პასუხი უნდა გაეცეს მთავარ კითხვას: რა არის საქმიანი რეპუტაცია?.

58. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება. პროფესია არის ხელობა, საქმიანობა, სპეციალობა, რომელსაც გარკვეული მომზადება სჭირდება და რომლითაც ადამიანი თავს ირჩენს, ხოლო საქმიანი თვისებები, რომელთაც საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს, გააჩნიათ მათ, ვინც მონაწილეობს ეკონომიკურ (კომერციულ) საქმიანობაში. აქედან გამომდინარე, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, რასაც სსკ-ის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს, მიმართული უნდა იყოს პირის მიერ განხორციელებული (ან განსახორციელებელი) საქმიანი ოპერაციებისათვის. ასეთი ხელყოფით პირს შეიძლება მიადგეს მატერიალური ზიანიც, ე.ი ხელიდან გაუშვას მოგება, დაეკარგოს კლიენტი და სხვა“ (იხ. სუსგ-ები №ას-1084-1034-2014, 11 მაისი, 2015; N3/კ376-01, 18 ივლისი, 2001 წელი). მითითებული განმარტების იურიდიული პირის მიმართ მოდიფიცირებისას შეიძლება დავასკვნათ, რომ საქმიანი რეპუტაციის შელახვა სახეზეა მაშინ, თუ გავრცელებული ცნობები ზეგავლენას ახდენს და ეწინააღმდეგება პირის მიერ შერჩეულ საკუთარ „საბაზრო სახეს“, ანუ კომერციულ შეხედულებას, რომლის დამკვიდრებაც იურიდიულ პირს სურს საზოგადოებაში და გავრცელებული ინფორმაცია მას მესამე პირებთან საქმიან ურთიერთობებში განაცდევინებს მარცხს. „ნებისმიერი იურიდიული პირი სარგებლობს სახელის დაცვის საყოველთაო წესებით, რომლის შესახებაც დათქმას აკეთებს ამავე კოდექსის მე-18 მუხლი და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შემთხვევაში შესაბამისად გამოიყენება მე-18 მუხლით დადგენილი წესები“ (ირაკლი ბურდული, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 1, მუხლი 27, ველი 22, 2017, 217).

59. ამდენად, უდავოა, რომ იურიდიული პირის დაცულ არაქონებრივ უფლებას წარმოადგენს საქმიანი რეპუტაცია, რომლის შელახვის გამო, შესაძლოა განხილულ იქნას მოპასუხის პასუხისმგებლობის საკითხი. თუმცა, როგორც ამავე განჩინებით განიმარტა ამისათვის აუცილებელია დადასტურდეს, რომ გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენს ცილისწამებას.

60. განსახილველ შემთხვევაში, მოთხოვნის წინაპირობების შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შემდეგ საკითხებზე:

61. საკასაციო პალატა ხაზს უსვამს საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლით (აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო), თავად სპეციალური კანონის მე-3 მუხლის პირველი (სახელმწიფო ცნობს და იცავს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ფასეულობებს. ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღუდულნი არიან ამ უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართლით) და მეორე ნაწილით (ყველას, ადმინისტრაციული ორგანოს გარდა, აქვს გამოხატვის თავისუფლება, რაც გულისხმობს: ა) აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას;...), გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ფარგლებში მიღებული სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა საერთაშორისო პაქტის (შემდეგში - საერთაშორისო პაქტი) მე-19 მუხლი (თითოეულ ადამიანს აქვს უფლება, ჰქონდეს მოსაზრებები ვინმეს ჩარევის გარეშე) და ადამიანის უფლებათა ევროკონვენციის (შემდგომში _ კონვენცია) მე-10 მუხლით გარანტირებულ გამოხატვის თავისუფლების უფლებას, რომელიც დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტია და ემსახურება როგორც თავად დემოკრატიული საზოგადოების, ისე - ინდივიდის ინტერესებს, გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება ამა თუ იმ საკითხზე, თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები (დამატებით იხ. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლი: ამ კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად).

62. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პრეცედენტული სამართლის თანახმად: (i) გამოხატვის თავისუფლება წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საფუძველს და ერთ-ერთ ძირითად პირობას მისი პროგრესისა და თითოეული ინდივიდის თვითრეალიზაციისათვის. მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე, იგი ეხება არა მხოლოდ „ინფორმაციას“ ან „იდეებს“, რომლებიც დადებითი, არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელოა, არამედ შეურაცხმყოფელ, შოკისმომგვრელ ან შემაწუხებელ ინფორმაციას, ან იდეებს. ასეთია პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ლიბერალური აზროვნების მოთხოვნები, რომელთა გარეშე „დემოკრატიული საზოგადოება“ არ არსებობს. მე-10 მუხლის შესაბამისად, თავისუფლება ექვემდებარება გამონაკლისებს, რომლებიც .... უნდა განიმარტოს მკაცრად, თუმცა, რაიმე სახის შეზღუდვის საჭიროება დამაჯერებლად უნდა დასაბუთდეს....

63. (ii) ზედსართავი სახელი „აუცილებელი“, 10.2 მუხლის მნიშვნელობით, გულისხმობს „გადაუდებელი სოციალური საჭიროების“ არსებობას. ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს გააჩნიათ დისკრეციული უფლებამოსილების გარკვეული ფარგლები ამგვარი საჭიროების არსებობის შესაფასებლად, თუმცა, ეს მჭიდროდ არის დაკავშირებული ევროპულ ზედამხედველობასთან, რომელიც ეხება როგორც კანონმდებლობას, ისე კანონმდებლობის საფუძველზე მიღებულ გადაწყვეტილებებს, თუნდაც ისინი დამოუკიდებელი სასამართლოს მიერ იყოს გამოტანილი.

64. (iii) სასამართლომ უნდა განიხილოს სადავო ჩარევა მთლიანი საქმის კონტექსტის ჭრილში და დაადგინოს, იყო თუ არა ის „ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი“ და რამდენად „სათანადო და საკმარისია“ ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების მიერ აღნიშნული ჩარევის დასაბუთებისათვის მოყვანილი მიზეზები. სასამართლომ უნდა გადაამოწმოს და დარწმუნდეს, რომ ეროვნული ხელისუფლების ორგანოებმა გამოიყენეს სტანდარტები, რომლებიც შეესაბამებოდა მე-10 მუხლით განსაზღვრულ პრინციპებს და დაეყრდნენ შესაბამისი ფაქტების მისაღებ შეფასებას...“ („ჰენდისაიდი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ (1976 წლის 7 დეკემბერი, სერია A, N24), „სტოლი შვეიცარიის წინააღმდეგ“ ([დიდი პალატა] N 69698/01, § 101, ECHR 2007-V), „ცხოველთა უფლებების დამცველები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ“ [დიდი პალატა] N 48876/08, §100, ECHR 2013).

65. საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, გამოხატვის თავისუფლებაზე ყოველი ადამიანის უფლებებით სარგებლობა განსაკუთრებულ ვალდებულებებსა და განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას გულისხმობს. შესაბამისად, იგი შეიძლება დაექვემდებაროს გარკვეულ შეზღუდვებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია სხვა პირთა უფლებებისა და რეპუტაციის პატივისცემისათვის. მიჩნეულია, რომ აზრის თავისუფლება და გამოხატვის თავისუფლება ორი სხვადასხვა უფლებაა. აზრის თავისუფლება მიჩნეულია კერძო საკითხად, რომელიც გონების სფეროს განეკუთვნება, ხოლო გამოხატვის თავისუფლება წარმოადგენს საზოგადოებრივ ანუ, ადამიანთა შორის ურთიერთობების საკითხს. ამდენად, აზრის თავისუფლება, აბსოლუტურად იქნა მიჩნეული, რომელიც გამოხატვის თავისუფლებისაგან განსხვავებით, არ ექვემდებარება შეზღუდვებს. შესაბამისად, საერთაშორისო პაქტი ავალდებულებს სახელმწიფოებს თავი შეიკავონ აზრის თავისუფლებაში ნებისმიერი ჩარევისაგან, აგრეთვე, აუკრძალონ კერძო პირებს ამის განხორციელების საშუალება (გამოხატვის თავისუფლება, ევროპის საბჭო, 2005, 24, 25).

66. აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასამელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (Oberschlick v. Austria (no.1), 23 May 1991, §63 Series A no. 204) სტრასბურგის სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაშინ როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს. ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს. ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, 24 February 1997, §42, Reports-I). თუმცა, მაშინაც კი, როცა განცხადება შეფასებით მსჯელობად არის მიჩნეული, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობა შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, არსებობს თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“. თუ საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს, მაშინ შეფასება შეიძლება გასცდეს პრივილეგიით დაცულ ზღვარს და მიჩნეულ იქნას, როგორც „გადაჭარბებული“ (De Haes and Gijsels, § 47; Oberschlick v. Austria (no. 2), 1 July 1997, § 33, Reports 1997-IV; Brasilier v. France, no. 71343/01, § 36, 11 April 2006; and Lindon, Otchakovsky-Laurens and July, § 55). იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37).

67. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია და კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია, იმასთან მიმართებით, რომ მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული სადავო გამონათქვემების გარკვეული ნაწილი მიეკუთვნა მოპასუხეთა მოსაზრების სფეროს („აზრი“), რომელიც მიეკუთვნა რა გონების სფეროს მასში ჩარევა დაუშვებელია. შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა აღნიშნულთან მიმართებით აღარ გამოიკვლიეს გავრცელებული ცნობების მართებულობის საკითხი (იხ., ამ განჩინების პ. 47).

68. რაც შეეხება სადავო გამონათქვამების იმ ნაწილს, სადაც საუბარია შემდეგ საკითხებზე (შრომის პირობებზე): „არ გვაქვს ოფიციალური შესვენება და ერთმანეთის შეცვლის ხარჯზე დაახლოებით 15 წუთის მანძილზე ვახერხებთ სამუშაო ადგილის დატოვებას. არ გვაქვს გამოყოფილი დრო და სივრცე კვებისათვის. მიუხედავად იმისა, რომ გვიწევს ზეგანაკვეთური შრომა და ღამე მუშაობა, ადმინისტრაცია შრომას არ გვინაზღაურებს; კონსულტანტებს გვიწევს ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება, ერთდროულად ვასრულებთ კონსულტანტის, მოლარის, დამლაგებლის, საწყობის მთვლელისა და მტვირთავების ფუნქციებს“, მიეკუთვნა ფაქტის (დადასტურებადი ან უარსაყოფი ინფორმაცია) სფეროს. პრეცედენტული სამართლის თანახმად ფაქტების არსებობა შეიძლება დადასტურდეს („ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“, 1986 წლის 8 ივლისი, § 46, სერია A, N10 და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“, (N1), 1991 წლის 23 მაისი, § 63, სერია A, N 204). სასამართლო ხშირად აღნიშნავს, რომ „ის საბაზისო ფაქტები, რომლებსაც ეფუძნება შეხედულება, შესაძლებელია დამტკიცებულ იქნეს, შეესაბამება თუ არა სიმართლეს“ (გამოხატვის თავისუფლება, თბ., ევროპის საბჭო, 2005, 60).

69. შესაბამისად, საკასაციო პალატა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეამოწმებს გავრცელებული გამონათქვამების მიმართ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობას. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საერთაშორისო პაქტის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტი ითვალისწინებს გამოხატვისა და თავისუფლების შეზღუდვას სხვათა უფლებების დასაცავად. ამასთანავე, ევროპული კონვენციის მსგავსად, იგი მიუთითებს „სხვათა რეპუტაციაზე“, რასაც აშკარად იცავს პაქტის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტი. სახელმწიფოები ვალდებულნი არიან, უზრუნველყონ საკანონმდებლო დაცვა არასწორი მტკიცებებით პატივისა და რეპუტაციის განზრახ ხელყოფის წინააღმდეგ. ცილისწამება, რომელიც ეფუძნება სწორ ფაქტებს ან არ ხორციელდება განზრახ, არ ხვდება მე-17 მუხლის დაცვის სფეროში (გამოხატვის თავისუფლება, ევროპის საბჭო, 2005, 34).

70. გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, რომელიც გათვალისწინებულია კონსტიტუციის 17.5 მუხლით გულისხმობს, რომ ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა განხორციელებამ არ უნდა დაარღვიოს სხვათა უფლებები და თავისუფლებები. ძირითადი უფლებისადმი წაყენებული ეს მოთხოვნა ეხება არა მარტო კონსტიტუციით გათვალისწინებულ უფლებებს, არამედ იგი საერთოდ უფლებრივი წესრიგისათვის დამახასიათებელი პრინციპია. ერთი ადამიანის უფლება მთავრდება იქ, სადაც მეორე ადამიანის უფლება იწყება. აღნიშნული კონსტიტუციური აქსიომა გაწონასწორებული, დაბალანსებული და მშვიდობიანი ღირებულებითი ურთიერთობების წინაპირობაა. გამოხატვის თავისუფლება იმდენად მნიშვნელოვანია დემოკრატიულ სახელმწიფოში, რომ თავისუფალი საზოგადოების არსებობა მის გარეშე წარმოუდგენელია. ვინაიდან მას ახორციელებს სამართლის თავისუფალი სუბიექტი, თავისუფალ ნებაზე დამყარებით, შესაბამისად მეტია იმისი ალბათობაც, რომ მოხდეს იმ სადემარკაციო ხაზის გადალახვა, რომლის იქით იწყება ასევე კონსტიტუციით დაცული სხვა ადამიანის უფლება და ღირსება. გამოხატვის ძირითადი უფლება დაკარგავს თავის არსს, თუკი მას მოეხსნება შეზღუდვის კონსტიტუციური საფუძვლები. გამოხატვის თავისუფლების დროშით სხვათა უფლებებში გადამეტებული შეჭრა უნდა განვიხილოთ კონსტიტუციის უხეშ დარღვევად. გამოხატვის თავისუფლება სხვათა უფლებებით დეტერმინირებული და მიზეზშედეგობრივად განპირობებული უფლებაა. ნებისმიერი ძირითადი უფლება უფლებრივი წესრიგის ნაყოფია და, შესაბამისად, მისი მოქმედების ფარგლები ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ზიანი არ მიადგეს ამ წესრიგს. სხვათა უფლებებისა და ღირსების შელახვის ფაქტის დადგენისას სასამართლოებმა ყოველი კონკრეტული შემთხვევა ეგზისტენციურად უნდა შეაფასოს და ყველა გარემოების მხედველობაში მიღებით დაადგინოს, კონკრეტულ შემთხვევაში მოხდა თუ არა თავისუფლების დასაშვები ფარგლებიდან გადახვევა. ამდენად, სხვათა უფლებების და ღირსებების დაცვა წარმოადგენს გამოხატვის თავისუფლებისათვის დაწესებულ კონსტიტუციურ საპირწონეს (შეადრ: Sundy Times v. UK, A30 (1979); 2 EHRR 245 para 49 PC). სხვათა რეპუტაციისა და უფლებების დაცვა არის „კანონიერი მიზანი”, რომელზეც ყველაზე ხშირად მიუთითებს ეროვნული ხელისუფლება გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვისას.

71. სპეციალური კანონის მე-8 მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა შეიძლება დაწესდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს გათვალისწინებულია ნათელი და განჭვრეტადი, ვიწროდ მიზანმიმართული კანონით და შეზღუდვით დაცული სიკეთე აღემატება შეზღუდვით მიყენებულ ზიანს, ხოლო ამავე კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით, კანონით შეიძლება დაწესდეს სიტყვისა და გამოხატვის შინაარსობრივი რეგულირება, თუ ეს ეხება ცილისწამებას.

72. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ პუნქტის მიხედვით, ცილისწამება - არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადებაა.

73. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე (კასატორი) მიიჩნევს, რომ მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული გამონათქვამი არასწორია (იხ., საკასაციო საჩივარი). შესაბამისად, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეიცავს თუ არა სადავო გამონათქვამები სინამდვილესთან შეუსაბამო ფაქტებს და ამდენად, წარმოადგენს თუ არა მოსარჩელის (კასატორი) ცილისწამებას.

74. ზემოაღნიშნული საკითხის გასარკვევად საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესზე და მიუთითებს სპეციალური კანონის მოწესრიგებაზე, კერძოდ, სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის პირველი, მეორე და მეექვსე პუნქტების მიხედვით. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლი ეძღვნება კონკრეტუად ცილისწამების პროცედურულ მოწესრიგებას. ნორმის დანაწესით პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

75. საქართველოს კანონმდებლობა დიფამაციის (ცილისწამება) საკითხის გადაწყვეტისას პრიორიტეტს გამოხატვის თავისუფლებას ანიჭებს. „საქართველოს კანონი სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ”, რომლითაც სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს, გამორიცხავს ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობას არაერთ შემთხვევაში. გარდა ამისა, დადგენილია პრინციპი, რომ ყოველგვარი ეჭვი უნდა გადაწყდეს გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ და, მაშასადამე, რეპუტაციის უფლების საზიანოდ. მაგრამ მთავარი ისაა, რომ სასამართლო პროცესზე მტკიცების ტვირთი ეკისრება რეპუტაციაშელახულ პირს; მას ევალება დაამტკიცოს, თანაც უტყუარად, რომ განცხადება შეიცავდა ცილისწამებას; მტკიცების ტვირთის მოსარჩელისათვის დაკისრება, ფაქტობრივად, გულისხმობს ერთგვარი პრეზუმფციის დაშვებას, რომ სახელის გამტეხი ცნობები სინამდვილეს შეესაბამება, სანამ მოსარჩელე არ დაამტკიცებს საწინააღმდეგოს. ასეთი პრეზუმფციის დაშვება ძნელად თუ შეესატყვისება ადამიანის პატივის „ხელშეუვალობას”, რაც კონსტიტუციის მე-17 მუხლით არის გარანტირებული. კანონის ამგვარი მომწესრიგება ნათელყოფს, რომ იგი მეტადაა ორიენტირებულია სიტყვის თავისუფლების უფლების დაცვაზე, ვიდრე მის შეზღუდვაზე (შეადრ: New York Times Co. v. Sullivan, 376 U.S. 254 (1964). ცილისწამების შემადგენლობის უმთავრეს კომპონენტს წარმოადგენს სინამდვილის შეუსაბამო, არსებითად მცდარი ფაქტების გავრცელება (პუბლიკაციის გამოქვეყნება, საჯაროდ ტელევიზიით გამოსვლა და ა.შ), რის გამოც, მოსარჩელემ სწორედ ის უნდა დაამტკიცოს, რომ მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა ფაქტები, ეს ფაქტები არსებითად მცდარია და სინამდვილეს არ შეესაბამება. სარჩელის სასამართლოში წარდგენისას მოსარჩელეა ვალდებული და არა მოპასუხე, ამტკიცოს შემდეგი: ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს ანუ, იგი მცდარი ფაქტების შემცველია; გ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მის პატივს, ღირსებასა და საქმიან რეპუტაციას. შესაბამისად, დიფამაციური სარჩელების განხილვისას, მოსარჩელისთვის დაკისრებული მტკიცების საგანი ამ სამ ძირითად კომპონენტს მოიცავს. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან. შესაბამისად, მტკიცების სტანდარტი ითვალისწინებს შეზღუდვის უტყუარ მტკიცებულებებზე დამყარებას, ხოლო მტკიცების ტვირთს აკისრებს შეზღუდვის ინიციატორს. მომჩივანს (შეზღუდვის ინიციატორი), იმისათვის, რომ მიიღოს სასამართლოსაგან ზიანის ანაზღაურება, ინფორმაციის უარყოფა ან სხვა კანონით გათვალისწინებული ღონისძიება, ევალება საკმარისი მტკიცებულებების წარდგენა, რათა უარყოს გავრცელებულ განცხადებაში მითითებული ინფორმაციის სისწორე.ამ მოცემულობაში, მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე დაძლევს კანონით დაკისრებულ ზემოხსენებულ ვალდებულებას, ბუნებრივია, მათი გაქარწყლების საშუალება სადავო განმცხადების ავტორს ეძლევა (დიფამაციურ სარჩელებზე მტკიცების სპეციალური წესის შესახებ იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, თბილისი, 2020 წელი, რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი, გვერდი: 246-255).

76. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გამონათქვამი: „არ გვაქვს ოფიციალური შესვენება და ერთმანეთის შეცვლის ხარჯზე დაახლოებით 15 წუთის მანძილზე ვახერხებთ სამუშაო ადგილის დატოვებას“, კასატორის მიერ შედავებულია იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელეებთან გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება ითვალისწინებდა 30 წუთიან შესვენებას. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მითითება შრომითი ხელშეკრულების იმ დანაწესზე, რომლითაც დასაქმებულებს დადგენილი ჰქონდათ ყოველდღიური შეესვენება, ვერ გახდება სადავო გამონათქვამის უსწორობის გაქარწყლების საფუძველი, რამეთუ სადავო შემთხვევაში, გაქარწყლებული უნდა ყოფილიყო რამდენად ეძლეოდათ შესაძლებლობა დასაქმებულებს გამოეყენებინათ კუთვნილი შესვენების დრო დატვირთული სამუშაო გრაფიკის ფონზე.

77. ამ გარემოებს დასადასტურებლად რაიმე მტკიცებულება მოსარჩელეს სარჩელზე არ დაურთავს. მოგვიანებით, მოსარჩელემ სასამართლოში წარმოადგინა ე.წ. ტაბელები (იხ., ტ.1. ს.ფ. 85 სხდომის ოქმი), რომელშიც მითითებულია დასაქმებულების მიერ საერთო ჯამში შესრულებული სამუშაოს ხანგრძლივობა. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო გარემოება, მოსარჩელის მიერ კონკრეტული არგუმენტით გაქარწყლებული არ იყო.

78. სადავო გამონათქვამია „არ გვაქვს გამოყოფილი დრო და სივრცე კვებისათვის“ . ამ ნაწილში, გამონათქვამის სინამდვილესთან შეუსაბამობის დასადასტურებლად კასატორს კონკრეტული შედავება არ წარმოუდგენია (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.3. ს.ფ. 237). გავრცელებული ინფორმაციის უარსაყოფად კასატორი შემოიფარგლება იმაზე მსჯელობით თუ როგორი უნდა იყოს კვებისთვის გამოყოფილი სივრცე, თუმცა, კონკრეტულად ვერ აქარწყლებს იმაზე მითითებას, რომ კვებისათვის განკუთვნილი სივრცე დასაქმებულებისათვის გამოყოფილი არ არის.

79. .სადავო გამონათქვამია: „მიუხედავად იმისა, რომ გვიწევს ზეგანაკვეთური შრომა და ღამე მუშაობა, ადმინისტრაცია შრომას არ გვინაზღაურებს“. ამ ნაწილში, კასატორი აღნიშნავს, რომ დასაქმებულებთან გაფორმებული კონტრაქტი ითვალისწინებდა შესაბამის პუნქტს, ხოლო დასაქმებულ პირთა ანგარიშზე ჩარიცხვები ადასტურებს ხელშეკრულებაში ფიქსირებულ ანაზღაურებაზე მეტი თანხის ჩარიცხვას. აქვე კასატორი მიუთითებს სხვა სასამართლო დავაზე და აღნიშნავს, რომ სასამართლომ განიხილა დავა იმავე მხარეებს შორის, სადაც დადგენილია, რომ ზეგნაკვეთური შრომის ანაზღაურება დასაქმებულებს მიღებული აქვთ. საკასაციო საჩივარში კასატორი მიუთითებს, რომ წარმოადგენს მითითებულ გადაწყვეტილებას (შპს „ბ–ი“ - ა.ზ–ძე; შპს „ბ–ი“ - ლ.ც–ი) (იხ., საკასაციო საჩივარი - ტ.3. ს.ფ. 236, 247). მოცემულ შემთხვევაში, კასატორმა ვერ წარმოადგინა ამავე პუნქტში მითითებული სადავო გამონათქვამის სინამდვილესთან შეუსაბამობის დასადასტურებლად შესაბამისი მტკიცებულება, მას არც სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოუდგენია, ხოლო რაც შეეხება კასატორის მითითებას იმასთან დაკავშირებით, რომ დასაქმებულებთან გაფორმებული კონტრაქტის შესაბამისი პუნქტი ითვალისწინებდა ზეგანაკვეთურ სამუშაოს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა არა შრომითი კონტრაქტის დებულება, არამედ ის გარემოება რეალურად ანაზღაურდებოდა თუ არა ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი დრო და ამგვარად, გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენს თუ არა სინამდვილესთან შეუსაბამო გარემოებას.

80. სადავო გამონათქვამია „კონსულტანტებს გვიწევს ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება, ერთდროულად ვასრულებთ კონსულტანტის, მოლარის, დამლაგებლის, საწყობის მთვლელისა და მტვირთავების ფუნქციებს“. ამ გარემოების უარსაყოფად კასატორი მიუთითებს, რომ მოსარჩელე კომპანიაში არის სხვადასხვა პოზიციები, მათ შორისაა, მენეჯერის, უფროსი კონსულტანტის, კონსულტატის, უსაფრთხოების სამსახურის მენეჯერის, უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრატორის, დამლაგებლის და მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეებს ყველა სამუშაოს შესრულება არ ევალებოდათ. საკასაციო პალატა კასატორის მითითებულ პოზიციას ვერ მიიჩნევს სადავო გამონათქვამის საპირწონედ, იქიდან გამომდინარე, რომ აქ სადავოა არა ის გარემოება არსებობდა თუ არა სადავო პოზიციები მოსარჩელე კომანაიში, არამედ უწევდათ თუ არა მოპასუხეებს მტვირთავის, მოლარის დამლაგებლის და შესაბამისად, ერთდროულად ყველა ტიპის სამუშაოს შესრულება. ამასთან, სარჩელში კასატორი უთითებდა, რომ მაღაზია აღჭურვილია შესაბამისი ვიდეო კამერებთ (იხ., ტ.1. ს.ფ. 12). შესაბამისად, ყოველდღიური ფუნქციური დატვირთვის ფაქტის მტკიცების ნაწილში მოსარჩელეს შეეძლო შესაბამისი ამსახველი დოკუმენტის წარდგენა, რაც მისი მხრიდან არ განხორცილებულა.

81. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო გავრცელებული განცხადებებით მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვის დამტკიცება, რაც „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, შეზღუდვის ინიციატორს ეკისრებოდა. ამავე ნორმით კი, დადგენილია, რომ ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ.

82. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების წინაპირობები.

83. ამასთან, საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს რაიმე პრეტენზიას გასაჩივრებული განჩინებით სარჩელში დასახელებული გარემოებების იურიდიული თვალსაზრისით შეფასებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომელიც ეფუძნება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკას.

84. სსსკ-ის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

85. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო გასაჩივრებული განჩინება უნდა დარჩეს უცვლელად.

86. საკასაციო საჩივრის დამკაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 თებერვლის განჩინება;

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე