საქმე №ას-1746-2019 9 ოქტომბერი, 2020 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ნ.ნ–ი, მ.კ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. მუნიციპალიტეტის მერია, ა(ა)იპ მ. მ. კ. და ხ.ც–რი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, იძულებითი განაცდურისა და მორალური ზიანის ანაზღაურება, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელეების მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. მ.კ–მა და ნ.ნ–მა (შემდგომში _ პირველი და მეორე მოსარჩელე, პირველი აპელანტები ან კასატორები) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. მუნიციპალიტეტის მერიისა და ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრის (შემდგომში _ პირველი და მეორე მოპასუხე, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეები, პირველი მოპასუხე ასევე წოდებული, როგორც მეორე აპელანტი) მიმართ და მოითხოვეს:

მოსარჩელეთა თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე პირველი მოპასუხის 2018 წლის 22 მარტის #129 და #130 ბრძანებების ბათილად ცნობა;

ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლის დირექტორის (ვაკანტური პოზიციის არარსებობის შემთხვევაში, ტოლფას _ დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე, ხოლო, ასეთის არარსებობის შემთხვევაში _ გათავისუფლების დღიდან ერთი წლის განმავლობაში მისაღები ხელფასის ოდენობით კომპენსაციის დაკისრება) თანამდებობაზე პირველი მოსარჩელის აღდგენა;

ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახურის უფროსის (ვაკანტური პოზიციის არარსებობის შემთხვევაში, ტოლფას _ დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე, ხოლო, ასეთის არარსებობის შემთხვევაში _ გათავისუფლების დღიდან ერთი წლის განმავლობაში მისაღები ხელფასის ოდენობით კომპენსაციის დაკისრება) თანამდებობაზე მეორე მოსარჩელის აღდგენა;

ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრისათვის პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი ხელფასის _ 640 ლარის დაკისრება 2018 წლის აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრისათვის მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ მიუღებელი ხელფასის _ 800 ლარის დაკისრება 2018 წლის აპრილიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

სამუშაოდან მოსარჩელეთა გათავისუფლებისას დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენა;

დისკრიმინაციული მოპყრობის გამო, მოსარჩელეებისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით 1-1 ლარის დაკისრება.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

მოსარჩელეები მ. მუნიციპალიტეტის მიერ დაარსებული არასამეწარმეო იურიდიული პირების დირექტორები იყვნენ, კერძოდ, პირველი მოსარჩელე 2013 წლიდან დანიშნული იყო ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლის დირექტორად, ხოლო, მეორე მოსარჩელე 2007 წლიდან _ ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახურის უფროსად. პირველი მოპასუხის 2018 წლის 22 მარტის გადაწყვეტილებით ისინი გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობიდან რეორგანიზაციის მოტივით. მერიამ მის მიერ დაარსებული არასამეწარმეო იურიდიული პირების რეორგანიზაციის ნებართვა მიიღო 2017 წლის 20 დეკემბერს, ხოლო, რეორგანიზაციის შესახებ განცხადება საჯარო რეესტრს წარედგინა 2018 წლის 23 აპრილს, მაშინ, როდესაც მოსარჩელეთა გათავისუფლების გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა უფრო ადრე _ 2018 წლის 22 მარტს. გათავისუფლების შესახებ გადაწყვეტილება არის უკანონო, მას საფუძვლად უდევს არა რეალური რეორგანიზაცია, არამედ, მოსარჩელეთა მიმართ განსხვავებული მოპყრობა და სხვა თანამშრომლებთან შედარებით მოსარჩელეების არათანაბარ პირობებში ჩაყენება. გათავისუფლების რეალური მოტივი იყო სვანეთში მიმდინარე ჰესების მშენებლობის საწინააღმდეგო აქციაში მოსარჩელეთა მონაწილეობა. რეორგანიზაციის პროცესი საბოლოოდ დასრულდა 2018 წლის 8 მაისს.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, მათი განმარტებით, შრომითი ურთიერთობის მოშლას საფუძვლად დაედო არასამეწარმეო იურიდიული პირების რეორგანიზაცია, რის თაობაზეც, შრომის კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით იქნენ მოსარჩელები გაფრთხილებულები და მათვე მიეცათ კანონით გათვალისწინებული კომპენსაცია, შესაბამისად, სარჩელი უსაფუძვლოა და არ არსებობის მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი მერიის 2018 წლის 22 მარტის #129 და #130 ბრძანებები და მოპასუხეებს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ კომპენსაციის _ 6 400 ლარის, ხოლო, მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ _ 8 000 ლარის გადახდა. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი უარყოფილ იქნა.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, პირველმა აპელანტებმა (მოსარჩელე) მოითხოვეს მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, მეორე აპელანტმა (პირველი მოპასუხე) _ სარჩელის სრულად უარყოფა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილებით პირველი აპელანტების მოთხოვნა უარყოფილ იქნა, მეორე სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა: გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს პირველმა აპელანტებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების დასაბუთება:

1.1. საკასაციო პრეტენზიების მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები:

საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირთა მიმართ სახელშეკრულებო ურთიერთობის მოშლის კანონიერება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის წინაპირობები, ასევე, მოსარჩელეთა მიმართ განსხვავებული მოპყრობის ფაქტის დადგენა და მორალური ზიანის ანაზღაურება. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, მხარეთა შორის არსებობდა შრომითსამართლებრვი ურთიერთობა, რომელიც კანონიერად მოიშალა არასამეწარმეო იურიდული პირის რეორგანიზაციის გამო, რის გამოც, სარჩელს არ გააჩნდა პერსპექტივა. კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს და ძირითად პრეტენზიას არათანაბარი მოპყრობის წინაპირობების არასწორად დადგენის თვალსაზრისით აცხადებენ, გარდა ამისა, საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილია პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან, როგორც მატერიალური, ისე _ საპროცესო სამართლის წესების დარღვევის შესახებ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას სწორედ საკასაციო საჩივარში გამოთქმული პრეტენზიების შესაბამისად შეამოწმებს.

1.2. ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულობა საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ:

საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)) სავალდებულო ძალა გააჩნია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომელთა წინააღმდეგაც საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება, კერძოდ:

1.2.1. მ.კ–ი 2013 წლის 19 ივნისიდან მუშაობდა მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლის დირექტორად და იღებდა ხელფასს 640 ლარის ოდენობით;

1.2.2. ნ.ნ–ი 2007 წლის 27 აპრილიდან მუშაობდა მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიერ დაფუძნებული ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე და მისი ხელფასი იყო 800 ლარი;

1.2.3. მ. მუნიციპალიტეტის მერმა რეორგანიზაციის ჩატარებასთან დაკავშირებით თანხმობის მიღების მიზნით 2017 წლის 14 დეკემბერს მიმართა მ. მუნიციპალიტეტის საკრებულოს, რომელმაც 2017 წლის 20 დეკემბერს მიიღო #80 განკარგულება, რომლითაც მერის მოთხოვნა მუნიციპალიტეტის ფინანსური რესურსის ეკონომიურად და ეფექტურად ხარჯვის მიზნით დაკმაყოფილდა. განკარგულების სარეზოლუციო ნაწილის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი ჩამოყალიბდა შემდეგნაირად:

მიეცეს თანხმობა მ. მუნიციპალიტეტის მერს განახორციელოს ა(ა)იპ-ების რეორგანიზაცია შემდეგი სახით:

ა) ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლა, ა(ა)იპ ლ.ფ–ის სახელობის სახალხო და ფოლკლორის თეატრი, ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახური გაერთიანდეს და მათი შერწყმის (გაერთიანების) შედეგად შეიქმნას ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრი;

1.2.4. 2018 წლის 19 მარტის #402 #403 წერილებით მოსარჩელეებს მ. მუნიციპალიტეტის მერიისაგან ეცნობათ, რომ იგეგმებოდა მათი გათავისუფლება დაკავებული თანამდებობიდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, რასაც 2018 წლის 22 მარტს შედეგად მოჰყვა მათ მიმართ მ. მუნიციპალიტეტის მერის მიერ ბრძანებების მიღება. კერძოდ:

i #129 ბრძანებით მ.კ–ი ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლის, ა(ა)იპ ლ.ფ–ის სახელობის სახალხო და ფოლკლორის თეატრისა და ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახურის რეორგანიზაციის, გაერთიანების და მათი შერწყმის საფუძველზე 2018 წლის 22 მარტიდან გათავისუფლდა ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლის დირექტორის თანამდებობიდან. მ.კ–ს მიეცა კომპენსაცია 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით;

ii #130 ბრძანებით ნ.ნ–ი ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლის, ა(ა)იპ ლ.ფ–ის სახელობის სახალხო და ფოლკლორის თეატრისა და ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახურის რეორგანიზაციის, გაერთიანების და მათი შერწყმის საფუძველზე 2018 წლის 22 მარტიდან გათავისუფლდა ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლის დირექტორის თანამდებობიდან. ნ.ნ–ს მიეცა კომპენსაცია 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით;

1.2.5. მ. მუნიციპალიტეტის მერის 2018 წლის 22 მარტის #131 ბრძანებით ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლა, ა(ა)იპ ლ.ფ–ის სახელობის სახალხო და ფოლკლორის თეატრი და ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახური გაერთიანდა და მათი შერწყმის შედეგად დაფუძნდა ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრი. ძალადაკარგულად იქნა გამოცხადებული აღნიშნული გაერთიანებული იურიდიული პირების წესდებები და დამტკიცდა ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრის წესდება, რომლის კანონით დადგენილი წესით რეგისტრაციის ვალდებულება 2018 წლის 22 მარტიდან დაეკისრა ცენტრის დირექტორად დანიშნულ გ.ფ–ს, რომელიც იყო ა(ა)იპ ლ.ფ–ის სახელობის სახალხო და ფოლკლორის თეატრის დირექტორი. ცენტრის წესდების მე-4 მუხლით განისაზღვრა, რომ სამსახურის მართვას ახორციელებს დირექტორი, რომელსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს მ. მუნიციპალიტეტის მერი. სამსახურის დირექტორს ჰყავს 3 მოადგილე, რომელსაც თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს სამსახურის დირექტორი, მ. მუნიციპალიტეტის მერთან შეთანხმებით. ცენტრში დანიშნულია როგორც დირექტორი, ისე მისი მოადგილეები;

1.2.6. ა(ა)იპ-ის რეორგანიზაციის პროცესი დასრულდა და ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურისა და ხელოვნების ცენტრი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ რეგისტრირებულ იქნა 2018 წლის 15 მაისს;

1.2.7. ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის სკოლის გარეშე სახელოვნებო-საგანმანათლებლო ხელოვნების სკოლაში, ა(ა)იპ ლ.ფ–ის სახელობის სახალხო და ფოლკლორის თეატრსა და ა(ა)იპ მ. მუნიციპალიტეტის კულტურის სამსახურში რეორგანიზაციის განხორციელებამდე დასაქმებული იყო 96 პირი, საიდანაც რეორგანიზაციის შედეგად სამსახურიდან დათხოვნილ იქნა ოთხი პირი, რომელთაგან ორი მოსარჩელეა;

1.2.8. მოსარჩელეები თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში მონაწილეობდნენ მ. მუნიციპალიტეტში ჰესის მშენებლობის წინააღმდეგ დაგეგმილ აქციებში.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას სასამართლოს მიერ სამართლის ნორმათა დარღვევის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ ამ დარღვევის შედეგად მიღებულ იქნა იურიდიულად იმდენად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობები. საკითხის სწორად გადაწყვეტის მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მოცემული დავის რამდენიმე ფაქტობრივ წინაპირობაზე, რომლებიც, როგორც სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრისათვის, ისე _ სარჩელის წარმატებულობის შემოწმებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა:

1.3.1. განსახილველ შემთხვევაში, დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ მუნიციალიტეტის მერიის მიერ დაარსებული არასამეწარმეო იურიდიული პირის ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე სუბიექტებს. უდავოა, რომ ისინი იურიდიული პირის დამფუძნებლის ცალმხრივი ნების საფუძველზე გათავისუფლდნენ დირექტორის თანამდებობიდან, ამასთანავე, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობის მოშლას საფუძვლად არა ფაქტობრივად დასახელებული მიზეზი _ საწარმოთა რეორგანიზაცია, არამედ _ დისკრიმინაციული მიდგომა ედო რამდენადაც ისინი მონაწილეობდნენ სვანეთში დაგეგმილი ჰესების საპროტესტო აქციაში.

1.3.2. სადავო სამართალურთიერთობის რეგულაციისათვის სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა შრომის კოდექსით გათვალისწინებული მოცემულობა, თუმცა, საკასაციო პალატა სუბიექტის თავისებურების გათვალისწინებით, მიიჩნევს, რომ სახეზეა დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობა.

1.3.3. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აღინიშნა, რომ არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის ცნებას სამოქალაქო კოდექსი დამოუკიდებლად არ გვთავაზობს და მისი არსი ასახულია იურიდიული პირის განმსაზღვრელ ზოგად დეფინიციაში, რომელიც არის შესაბამისი მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, იგი თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ და მოპასუხედ (სკ-ის 24.1 მუხლი). სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები ადგენს იურიდიული პირის რეგისტრაციის წესსა და პირობებს და მიუთითებს მეწარმე სუბიექტის რეგისტრაციისათვის სპეციალური კანონით („მეწარმეთა შესახებ“) განსაზღვრულ მოთხოვნებზე, თუმცა ამავე კოდექსის 24-ე მუხლის მე-6 ნაწილი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ იურიდიული პირი, რომლის მიზანია არასამეწარმეო საქმიანობა, უნდა დარეგისტრირდეს ამ კოდექსით დადგენილი წესით. არასამეწარმეო იურიდიული პირის ორგანიზაციული მოწყობის დეტალური პირობები არ არის კოდექსში მოცემული და ის მთლიანად დისპოზიციურ მოწესრიგებას ექვემდებარება, რამდენადაც კანონის 35-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ამ საკითხის რეგულაციას დამფუძნებელთა/წევრთა შეთანხმებას _ წესდებას უკავშირებს, თავის მხრივ, ბუნებრივია, დაცულია იურიდიული პირის რეალური ფუნქციონირებისათვის სავალდებულო ნიშანიც _ ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე სუბიექტის არსებობა. დამფუძნებელს (წევრს) შეუძლია ერთ პირს მიანიჭოს საქმეების ერთპიროვნულად გაძღოლის უფლებამოსილება ან/და დააწესოს ორი ან ორზე მეტი პირის ერთობლივი ხელმძღვანელობა ან/და წარმომადგენლობა (სკ-ის 35.1 მუხლი), რომლის ნამდვილობაც დამოკიდებულია იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრაციაზე, ანუ ამ შემთხვევაშიც, რეგისტრაცია კონსტიტუციური მნიშვნელობის მატარებელია და წარმოადგენს მესამე პირთა უფლებადამცავ დანაწესს.

1.3.4. სამოქალაქო კოდექსის 35-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების წარმოშობისა და შეწყვეტის მიმართ ვრცელდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით მეწარმე სუბიექტის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირისთვის განსაზღვრული წესები. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით რეგულირებულია სამეწარმეო საზოგადოების ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის საკითხები. ნორმის მე-7 პუნქტი ადგენს ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირსა და საზოგადოებას შორის ურთიერთობის მოწესრიგების სამართლებრივ საფუძვლებს, კერძოდ, ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან (პირებთან), ასევე, სამეთვალყურეო საბჭოსა და საწარმოს სხვა ორგანოების წევრებთან ურთიერთობები რეგულირდება ამ კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მათთან დადებული ხელშეკრულებებით.

1.3.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკორპორაციო სამართალი ერთმანეთისაგან განასხვავებს საწარმოს დირექტორის დანიშვნასა და მის შრომით თანამდებობაზე გამწესებას. პირის დანიშვნის ცნება გულისხმობს დირექტორის დანიშვნას მის ორგანულ თანამდებობაზე, რაც ამ აქტის კორპორაციულსამართლებრივ და ცალმხრივ ხასიათზე მიუთითებს. იგი დირექტორის დანიშვნის ფაქტის მარეგისტრირებელი ორგანოს მეშვეობით გასაჯაროებისა და შესაბამისად, დანიშვნაზე უფლებამოსილი პირის ნების სისრულეში მოყვანის საფუძველია. სწორედ რეგისტრაციის მომენტიდან ხდება დირექტორი უფლებამოსილი, განახორციელოს მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილებანი, რაც შეეხება შრომით თანამდებობაზე გამწესების აქტს, იგი წარმოადგენს იურიდიულ პირსა და დირექტორს შორის დადებულ ხელშეკრულებას, რომლითაც მხარეებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშობა და რომლის თაობაზეც ქვემოთ იმსჯელებს სასამართლო.

1.3.6. დირექტორის უფლებამოსილების შეწყვეტის წესის რეგულაციასთან დაკავშირებით ზემოთ მოხმობილი ნორმებიდან გამომდინარე, უნდა აღინიშნოს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის 7¹ პუნქტი აზუსტებს უფლებამოსილების შეწყვეტის პირობებს, რომლებიც უკავშირდება ამ ნების მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციას. კანონი ადგენს სამ შემთხვევას: ა) დანიშვნაზე უფლებამოსილი პირის მიერ ნების გამოვლენა; ბ) თავად რეგისტრირებული პირის მიერ ნების გამოვლენა; გ) რეგისტრირებული პირის გარდაცვალება, სასამართლოს მიერ შეზღუდულქმედუნარიანად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარება, გარდაცვლილად გამოცხადება, მხარდაჭერის დანიშვნა. პირველ ორ შემთხვევასთან მიმართებით (მარეგისტრირებელი ორგანოს მიმართ ცალმხრივი ნების გამოვლენა) კანონი მოითხოვს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით (შრომითი ხელშეკრულების მოშლის წესი) დადგენილი წესით შეტყობინების გაგზავნის აუცილებლობას (კანონის მე-9 მუხლის 7² პუნქტი). კანონის ეს უკანასკნელი დათქმა დღის წესრიგში აყენებს იმ კითხვაზე პასუხის გაცემის აუცილებლობას, ა(ა)იპ-ის დირექტორის თანამდებობიდან განთავისუფლებისათვის გამოიყენება თუ არა შრომის კოდექსის ნორმები. პალატის მოსაზრებით, მიუხედავად „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონში შრომით-სამართლებრივი ელემენტების შემოღებისა, ა(ა)იპ-ის დირექტორთან დადებული ხელშეკრულება არ უნდა დაკვალიფიცირდეს შრომით-სამართლებრივ ხელშეკრულებად, არამედ, იგი პირობითად შეიძლება, სასამსახურო ხელშეკრულებად მოვიხსენიოთ, რომელიც მომსახურების ხელშეკრულების ნაირსახეობაა და სავსებით განსხვავდება შრომის სამართლისათვის დამახასიათებელი პრინციპებისაგან. სამოქალაქო კოდექსის 35-ე მუხლის მე-2 ნაწილით რეგლამენტირებულია ა(ა)იპ-ის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების საკითხი და დადგენილია, რომ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება გულისხმობს უფლებამოსილების ფარგლებში არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას, ხოლო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება − არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის სახელით გამოსვლას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. თუ სარეგისტრაციო დოკუმენტაციით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება გულისხმობს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებასაც. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა, რომლის ერთი მხარე _ მომსახურების გამწევი ვალდებულია, გაწიოს შეპირებული მომსახურება, ხოლო მეორე მხარე _ გადაიხადოს საზღაური. ამ ტიპის შეთანხმება, როგორც უკვე აღინიშნა, დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს. რაც შეეხება შრომით ურთიერთობას, მის ლეგალურ დეფინიციას იძლევა შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილი და შეიძლება დავასკვნათ, რომ ამ ურთიერთობის ფარგლებში ვალდებული პირი ეწევა დამსაქმებლის მიერ განსაზღვრულ, არადამოუკიდებელ და სოციალურად დამოკიდებულ საქმიანობას, რაც განასხვავებს შრომით ხელშეკრულებას ა(ა)იპ-ის დირექტორთან დადებული სასამსახურო ხელშეკრულებისაგან და ამ უკანასკნელი ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძვლები, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის ნორმებში უნდა იქნეს მოძიებული.

1.3.7. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ პირობებში, როდესაც სამოქალაქო კოდექსის იურიდიული პირის მომწესრიგებელი ნორმები და სპეციალური კანონი _ „მეწარმეთა შესახებ“ არ შეიცავს პირდაპირ დათქმას საწარმოს დირექტორთან დადებული ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნების თაობაზე, დგება საკითხი იმის შესახებ, თუ ყველაზე უფრო რომელ სამართლებრივ ინსტიტუტთან არის ეს ურთიერთობა ახლოს. მსგავს მოწესრიგებას შეიცავს ამ კუთხით სამოქალაქო კოდექსის 35.2 და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.2 მუხლები. თუ გადავავლებთ თვალს სამოქალაქო კოდექსით დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელ ნორმებს, არაერთ მსგავსებას ვნახავთ, კერძოდ: სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია, შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. საკაციო პალატა განმარტავს, რომ დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი. საგულისხმოა, რომ დავალების ხელშეკრულების ვადასთან მიმართებით სამოქალაქო კოდექსი რაიმე მოწესრიგებას არ ითვალისწინებს, არამედ, მისი განსაზღვრა მხარეთა შეთანხმებაზეა დამოკიდებული, ამასთანავე, 710-ე მუხლის ძალით, დავალება შეიძლება იყოს სასყიდლიანი, ხოლო, ამავე კოდექსის 720-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ დროს. შეთანხმება ამ უფლებაზე უარის შესახებ ბათილია. მითითებულ ნორმათა ანალიზის საფუძველზე შეიძლება დავასკვნათ, რომ ა(ა)იპ-ის დამფუძნებელს (წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, შესაბამის უფლებამოსილ პირსა თუ ორგანოს) შეუძლია ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს ხელშეკრულება ხელმძღვანელთან და გამოვლენილი ნება მესამე პირების მიმართ ნამდვილი ხდება მისი მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის მომენტიდან.

1.3.8. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ არასამეწარმეო იურიდიულ პირსა და მის წარმომადგენლობითი/ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილ სუბიექტს შორის დადებული ხელშეკრულების დავალების სამართლებრივ ურთიერთობად მიჩნევის მიუხედავად, ამ ურთიერთობას ასევე გააჩნია დასაქმებული დირექტორის მინიმალური სოციალური დაცვის გარანტიებით უზრუნველმყოფი მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია შრომითი ურთიერთობისათვის. „ევროპის სოციალური ქარტია“ აღიარებს დასაქმებულის დაცვის იმ მინიმალურ სტანდარტს, რომელიც საყოველთაოდ აღიარებული ადამიანის ძირითადი უფლებებიდან გამომდინარეობს და შეეხება ისეთ ფუნდამენტურ ღირებულებებს, როგორიცაა შრომის უფლება, რომელიც მოიცავს შრომის თავისუფლებას, უფლებას შრომის სამართლიან პირობებზე, სამართლიანი ანაზღაურების უფლებას, უფლებას შვებულებაზე და სხვა, რაც, სამოქალაქო კოდექსის 35-ე მუხლისა და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, შესაძლოა, უფრო დეტალურად იქნეს მოწესრიგებული არასამეწარმეო იურიდიული პირის წესდებითა და მასთან დადებული ხელშეკრულებით (საკასაციო პალატის მსჯელობა სრულ შესაბამისობაშია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მსგავს საკითხზე დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკასთან. მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ებები: №ას-302-287-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი; №ას-101-97-2016, 15 ივლისი, 2016 წელი).

1.3.9. მიუხედავად იმისა, რომ დირექტორთან სასამსახურო ურთიერთობის მოშლის შესაძლებლობას სამოქალაქო კოდექსი უკავშირებს არასამეწარმეო იურიდიული პირის უფლებამოსილი ორგანოს ცალმხრივ ნებას, როდესაც მოსარჩელე დისკრიმინაციულ საფუძველზე აპელირებს, ამ ნების გამოვლენა ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობის ჭრილში უნდა შეფასდეს. მოსარჩელეთა მიერ გაცხადებული არათანაბარი მოპყრობის შეფასების მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძვლად გამოყენებულ უნდა იქნას „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის მე-3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქმედებები არ რეგულირდება სხვა სამართლებრივი აქტით, რომელიც შეესაბამება ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტებს, ხოლო, კანონის მე-10 მუხლი უფლებით აღჭურავს პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, მიმართოს სასამართლოს. გასათვალისწინებელია, რომ საქართველო წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის წევრ ქვეყანას, რომლის მიმართ მოქმედებს მათ შორის კონვენციის მე-14 მუხლი, რომელიც კრძალავს დისკრიმინაციის ნებისმიერი ფორმით გამოყენებას. ამ მხრივ, საინტერესოა ევროსასამართლოს პრაქტიკა: საქმეზე „Savez crkava Riječ života” and others v. Croatia“ (განაცხადი №7798/08, 2010 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება) სასამართლომ განმარტა, რომ დისკრიმინაცია ფართო განმარტებას ექვემდებარება, კერძოდ, მე-12 ოქმის პირველი მუხლი დისკრიმინაციის ზოგად აკრძალვას ითვალისწინებს და მისი დაცვა არ შემოიფარგლება მხოლოდ „კანონით დადგენილი ნებისმიერი უფლებით“, როგორც ამას დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის ტექსტი გვთავაზობს. საკასაციო პალატის შეფასებით, სწორედ ამგვარ ფართო განმარტებას ემსახურება „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მე-6 პუნქტები, სადაც საუბარია ნებისმიერი სახით დისკრიმინაციის აკრძალვაზე, მიუხედავად იმისა, რომ მადისკრიმინირებელი ნიშნები ჩამოთვლილია ამავე კანონის პირველ მუხლში.

1.3.10. უშუალოდ დისკრიმინაციის ცნებას განსაზღვრავს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლი და ადგენს „პირდაპირი“ და „ირიბი“ დისკრიმინაციის ლეგალურ დეფინიციას. მითითებულთაგან პირველს მიეკუთვნება დისკრიმინატორის მხრიდან იმგვარი მოპყრობა, რომელიც პირს მადისკრიმინირებელი ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებთან, რაც შეეხება ირიბ დისკრიმინაციას, იგი სახეზეა მაშინ, როდესაც ფორმით ნეიტრალური და არსით დისკრიმინაციული დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა პირს დისკრიმინაციის რომელიმე ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო პირობებში მყოფ პირებს, თუმცა, როგორც ერთ, ისე _ მეორე შემთხვევაში, არ უნდა არსებობდეს განსხვავებული მოპყრობის გამამართლებელი გარემოებები. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს განმარტებით, პირდაპირი დისკრიმინაციაა არსებითად მსგავს მდგომარეობაში მყოფ პირთა განსხვავებული მოპყრობა, თუ ამ მოპყრობას არ აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება (იხ.Willis v. the United Kingdom, №36042/97), უნდა დადგინდეს, რომ სხვა პირებს, რომლებიც ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს მდგომარეობაში იმყოფებიან, უკეთესად ეპყრობიან და ეს განსხვავება დისკრიმინაციულია (იხ. Konstantin Markin v. Russia, №30078/06), განსხვავებული მოპყრობის ობიექტური და გონივრული გამართლება ნიშნავს იმას, რომ მოპყრობა ლეგიტიმურ მიზანს უნდა ისახავდეს და უნდა არსებობდეს გონივრული თანაბარზომიერება ჩარევის ღონისძიებასა და დასახულ მიზანს შორის (იხ. Petrovic v. Austria, #20458/92). ირიბი დისკრიმინაცია კი, პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, განიმარტება, როგორც განსხვავებული მოპყრობის იმ ზოგადი პოლიტიკის ან ღონისძიების მავნე შედეგის სახით არსებობა, რომელიც, მართალია, ნეიტრალურადაა წარმოჩენილი, მაგრამ დისკრიმინაციულია და ერთ გარკვეულ ჯგუფზე მნიშვნელოვნად უარყოფით გავლენას ახდენს, ვიდრე მსგავს მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებზე (იხ. D.H. and others v. the Czech Republic, №13378/05). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონით გათვალისწინებული აბსტრაქტული ელემენტების არსებობა უპირობოდ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის საკმარის წინაპირობას არ ქმნის. ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია ანტიდისკრიმინაციული სამართლისა და საერთაშორისო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე აღინიშნოს, რომ განსხვავებული მოპყრობა უნდა არსებობდეს კანონმდებლობით აღიარებული რომელიმე უფლებით ან სიკეთით სარგებლობასთან მიმართებით, რამეთუ ცალკე აღებული დისკრიმინაციის ინსტიტუტი დამოუკიდებელ დაცვას არ ექვემდებარება. ამდენად, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისათვის უნდა არსებობდეს დაცული სფერო _ უფლება, რომელშიც ხდება ჩარევა; კომპარატორი _ ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს ურთიერთობაში მყოფი პირი და ამ ორ პირს შორის მთავარი განსხვავება წარმოადგენს ე.წ „ამოსაცნობ ნიშანს“. ამ ფაქტების საპირისპიროდ, ჩარევის გამართლება გონივრული და წონადი არგუმენტებით ეკისრება განსხვავებული მოპყრობის ინიციატორს, შესაბამისად, დღის წესრიგში დგება დისკრიმინაცის საქმეზე მტკიცების ტვირთის განაწილების პრობლემა, რის შესახებაც ქვემოთ იმსჯელებს სასამართლო, ამჯერად კი, ყურადღებას გაამახვილებს, როგორც საქართველოს საკონსტიტუციო, ისე _ ევროსასამართლოს პრაქტიკაში დამკვიდრებულ დისკრიმინაციის ფაქტის გამოვლენის მეთოდებზე _ ე.წ „შეფასების ტესტებზე“.

1.3.11. საქართველოს საკონსტიტუციო სამართალწარმოება აღიარებს „მკაცრი შეფასებისა“ და „რაციონალური დიფერენციაციის ტესტს“, რომელთაგან პირველს იყენებს ე.წ „კლასიკური“ (კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული) ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტის კვლევისას, ხოლო მეორეს _ ყველა სხვა შემთხვევასთან მიმართებით. საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებები: „ახალი მემარჯვენეები“ და „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“ (2010 წლის 27 დეკემბრის №1/1/493 გადაწყვეტილება) საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ კლასიკური, სპეციფიკური ნიშნებით დიფერენციაციისას სასამართლო იყენებს მკაცრი შეფასების ტესტს და ნორმას აფასებს თანაზომიერების პრინციპის მიხედვით, ამასთან, „მკაცრი ტესტის“ ფარგლებში ლეგიტიმური მიზნის დასაბუთებისას, საჭიროა იმის მტკიცება, რომ სახელმწიფოს მხრიდან ჩარევა არის აბსოლუტურად აუცილებელი, არსებობს „სახელმწიფოს დაუძლეველი ინტერესი“. დანარჩენ შემთხვევებში, მკაცრი ტესტის გამოყენების საჭიროებას სასამართლო ადგენს დიფერენციაციის ინტენსივობის ხარისხის მიხედვით. ამასთან, დიფერენციაციის ინტენსივობის შეფასების კრიტერიუმები განსხვავებული იქნება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, დიფერენციაციის ბუნებიდან, რეგულირების სფეროდან გამომდინარე. თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, გადამწყვეტი იქნება, არსებითად თანასწორი პირები რამდენად მნიშვნელოვნად განსხვავებულ პირობებში მოექცევიან, ანუ დიფერენციაცია რამდენად მკვეთრად დააცილებს თანასწორ პირებს კონკრეტულ საზოგადოებრივ ურთიერთობაში მონაწილეობის თანაბარი შესაძლებლობებისაგან. თუ დიფერენციაციის ინტენსივობა მაღალია, სასამართლო გამოიყენებს მკაცრ ტესტს, ხოლო ინტენსივობის დაბალი მაჩვენებლის შემთხვევაში - „რაციონალური დიფერენციაციის ტესტს“ (რაციონალური საფუძვლით შემოწმების ტესტი), რომლის მიხედვითაც:

ა) საკმარისია დიფერენცირებული მოპყრობის რაციონალურობის დასაბუთებულობა, მათ შორის, როდესაც აშკარაა დიფერენციაციის მაქსიმალური რეალისტურობა, გარდუვალობა ან საჭიროება;

ბ) რეალური და რაციონალური კავშირის არსებობა დიფერენციაციის ობიექტურ მიზეზსა და მისი მოქმედების შედეგს შორის.

1.3.12. შეფასების ტესტთან მიმართებაში ევროსასამართლო არ ადგენს დისკრიმინაციის საფუძვლების იერარქიას, არამედ მიიჩნევს, რომ განსხვავებული მოპყრობა დისკრიმინაციულია, თუ მას არ აქვს გონივრული და ობიექტური გამართლება, ანუ, თუ არ აქვს ლეგიტიმური მიზანი, ან თუ არ არსებობს გონივრული თანაბარზომიერება ლეგიტიმურ მიზანსა და მიზნის მისაღწევად გამოყენებულ საშუალებას შორის (იხ. Mizzi v. Malta, № 26111/02).

1.3.13. დისკრიმინაციის საქმეზე მტკიცების ტვირთის საპროცესო ანალიზის მიზნით, საკასაციო პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 7³ კარის დებულებებით, კერძოდ: 363³ მუხლის თანახმად, სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა. დასახელებული საპროცესო ნორმა ადგენს შეზღუდვის ინიციატორის ვალდებულებას, სასამართლოს წარუდგინოს მტკიცებულებები და მიუთითოს ფაქტებზე, რომელთა ანალიზი იძლევა გარკვეული ნიშნით პირის მიმართ არათანაბარი მოპყრობის ვარაუდის საფუძველს. სწორედ ამ საპროცესო სტანდარტის დაცვის შემთხვევაში წარმოიშობა მოპასუხის ვალდებულება: ა) გაამართლოს განსხვავებული მოპყრობა ობიექტური და გონივრული არგუმენტებით, რომლებიც გადაწონის განსხვავებულ მოპყრობას და გამართლებული იქნება დემოკრატიული ღირებულებებით; ბ) ამტკიცოს განსხვავებული მოპყრობის არარსებობა. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს განმარტებით, მტკიცების ტვირთი მოცემულ სფეროში შემდეგია: მას შემდეგ, რაც მომჩივანი დაადასტურებს განსხვავებული მოპყრობის არსებობას, უკვე მთავრობის ვალდებულებაა, დაამტკიცოს, რომ იგი გამართლებული გახლდათ (იხ. Chassagnou and Others v. France [GC], №25088/94, №28331/95). რაც შეეხება იმას, თუ რა წარმოადგენს prima facie მტკიცებულებას, რომელიც შეძლებს მტკიცების ტვირთის მოპასუხე სახელმწიფოზე გადაკისრებას, სასამართლომ აღნიშნა (Nachova and Others), რომ მის წინაშე არსებულ სამართალწარმოებაში არ არსებობს პროცედურული ბარიერები მტკიცებულების მისაღებობასთან დაკავშირებით ან წინასწარგანსაზღვრული ფორმულა მის შესაფასებლად. სასამართლო იღებს დასკვნებს, რომლებიც, მისი აზრით, არის გამყარებული ყველა მტკიცებულების თავისუფალი შეფასებით, მათ შორის ისეთი დასკვნებით, რომლებიც შესაძლოა, გამომდინარეობდეს ფაქტებიდან და მხარეთა არგუმენტებიდან. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცებულება შეიძლება გამომდინარეობდეს ძლიერი, ნათელი და შესაბამისობაში მყოფი დასკვნების ერთობლიობიდან ან ფაქტის მსგავსად გაუბათილებელი დაშვებებიდან. ამასთანავე, კონკრეტული დასკვნის მისაღებად საჭირო დარწმუნების ხარისხი და ამ მხრივ მტკიცების ტვირთის დაკისრება ურთიერთკავშირშია ფაქტების კონკრეტიკასთან, ბრალდების ბუნებასა და კონვენციით განსახილველ უფლებასთან. სასამართლომ ასევე აღიარა, რომ კონვენციური სამართალწარმოება ყველა საქმეში მკაცრად არ იყენებს affirmanti incumbit probatio პრინციპს (ის ვინც ბრალს დებს ვალდებულია თავად დაამტკიცოს ბრალდება - affirmanti incumbit probatio (ამონარიდები),Aktas v. Turkey no.24351/94, § 272, ECHR 2003 V). რიგ შემთხვევებში, როდესაც საქმის საფუძველში არსებული მოვლენები სრულიად ან დიდწილად არასწორია, რის შესახებაც მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოებმა იციან, მტკიცების ტვირთი შესაძლოა ხელისუფლებას დაეკისროს რათა წარმოადგინოს დამაკმაყოფილებელი და დამარწმუნებელი განმარტება (Salman v. Turkey [GC], no. 21986/93, § 100, ECHR 2000-VII; da Anguelova v. Bulgaria, no. 38361/97, § 111, ECHR 2002-IV).

1.3.14. სააპელაციო პალატას, მოსარჩელეთა მტკიცებისა და მათი მხრიდან საპროტესტო აქციებში მონაწილოების მიღების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის მიუხედავად, არ უმსჯელია შესაძლო განსხვავებული მოპყრობის წინაპირობების თაობაზე, ისე მიიჩნია, რომ შრომის კოდექსით დადგენილი შრომითი ურთიერთობის მოშლის წინაპირობები გამართლებული იყო, რაც საფუძველს აცლიდა სარჩელს. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ როგორც საქართველოს კონსტიტუცია (მუხლი 17), ისე _ „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის“ მე-10 მუხლი აღიარებს აზრის გამოხატვის თავისუფლების პრინციპს, რაც მოიცავს პირის თავისუფლებას, „გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია ან იდეები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად...“ ამ უფლების მიმართ არსებობს სახელმწიფოს ნეგატიური ვალდებულება, არ ჩაერიოს მის განხორციელებაში, თუ ეს კანონით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული. უფლების შეზღუდვის მიმართ მოქმედებს მიხედულების ზღვრის თეორია და უფლების შეზღუდვა გამართლებული უნდა იყოს „დემოკრატიულ საზოგადოებაში მწვავე აუცილებლობით... სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად“. უნდა ითქვას ისიც, რომ „აზრის თავისუფლება“, როგორც კონვენციური სამართლით დაცული სფერო აბსოლუტური პრივილეგიით სარგებლობს და ჩარევა არა აზრით დაცულ სფეროში, არამედ _ აზრის გამოხატვის უფლებით დაცულ სფეროშია დასაშვები. შესაბამისად, პირის მიმართ სანქციის გამოყენება მხოლოდ აზრის გამო დაუშვებელია. ამ თვალსაზრისით, საქმეში წარმოდგენილია სხვადასხვა საინფორმაციო საშუალებებიდან ამონარიდები საპროტესტო აქციების მიმდინარეობასა და მათში მოსარჩელეთა მონაწილეობის თაობაზე. რაიმე შეფასება ამ მტკიცებულებასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლოს არ გაუკეთებია, ასევე არ შეუფასებია მოსარჩელეთა მხრიდან პროტესტის გამოხატვიდან დროის რა მონაკვეთში განხორციელდა რეორგანიზაცია, მათთან სასამსახურო ხელშეკრულებების შეწყვეტის შესახებ ნების გამოვლენა და თავად რეორგანიზაცია ისახავდა თუ არა არსებით მიზანს, განხორციელდა თუ არა იგი რეალურად, თუ ფორმალური იყო და დასტურდებოდა თუ არა მოსარჩელეთა გათავისუფლების აუცილებლობა სხვა თანამშრომლებთან მიმართებით. სწორედ ამ საკითხების კვლევის შედეგად სავალდებულოა, შემოწმდეს უფლების მქონე პირის მხრიდან ამ უფლების განკარგვის მართლზომიერება (სკ-ის 115-ე მუხლი). თუკი მოსარჩელეები მითითების ტვირთის ფარგლებში დაძლევენ განსხვავებული მოპყრობის წინაპირობების არსებობას, სასამართლომ, როგორც დარღვეული უფლების დაცვის გარანტმა, მოპასუხის მიერ განხორცილებული სამართლებრივი ქმედებები დისკრიმინაციის გადაფარვად უნდა განიხილოს და მიიჩნიოს იგი მიზანშეუწონელ და სრულიად მიუღებელ ქცევად, რომელიც არღვევს, როგორც საერთაშორისო, ისე _ ეროვნული სამართლის ნორმებსა და პირის თანასწორობის საყოველთაო პრინციპს. ასეთ შემთხვევაში, სწორედ განსხვავებული მოპყრობის ინიციატორის პოზიცია უნდა იქნას შეფასებული, რომელიც ან უნდა ამართლებდეს განსხვავებულ მოპყრობას ობიექტური, ლეგიტიმური საფუძლით, ან სარწმუნოდ უარყოფდეს მას.

1.3.15. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ერთობლიობაში არ შეფასებულა დისკრიმინაციის თვალსაზრით მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტები და მტკიცებულებები და სასამართლოს არ გაუკეთებია დასკვნა იმის თაობაზე, ზემოხსენებული ფაქტებისა და არგუმენტების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით (სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში) შეფასება ხომ არ ადასტურებს მოსარჩელის მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 363³ მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთის მოსარჩელის მიერ დაძლევას, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა. ამასთანავე, იმ შემთხვევაში, თუკი სასამართლო დაადგენს განსხვავებული მოპყრობის ფაქტს, სასამსახურო ხელშეკრულების მოშლის შესახებ ნება უნდა შეფასდეს არა შრომის კანონმდებლობის, არამედ _ სამოქალაქო კოდექსის ფარგლებში (სკ-ის 54-ე მუხლი). რაც შეეხება სხვა სასარჩელო მოთხოვნებს, ე.წ განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში, უნდა გაირკვეს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე, 408-ე (1), 412-ე მუხლების წინაპირობები, ისევე, როგორც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, სახეზე ხომ არ არის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ფულადი ანაზღაურების წინაპირობები, ზემოხსენებული ნორმებიდან გამომდინარე. რაც შეეხება დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების საკითხს, პალატა მიიჩნევს, რომ ამ მოთხოვნის ნაწილში შესაფასებელია „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის წინაპირობების არსებობა.

1.4. საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების პროცესუალური დასაბუთება:

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე¹“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და ვინაიდან საჭიროა მტკიცებულებათა გამოკვლევა, ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძვლით, პალატა საქმეს ხელახლა განსახილვად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და შემდგომ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი.

2. პროცესის ხარჯები:

ვინაიდან საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება სააპელაციო სასამართლოს, პროცესის ხარჯების საკითხი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ნ–ისა და მ.კ–ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 სექტემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ.ძლიერიშვილი