საქმე №ას-1493-2020 15 აპრილი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ლ. ბ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ. და ზ. ბ–ები (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ½ ნაწილში ბათილად ცნობა და ქონების ½ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ლ. ბ–მა (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ. (შემდგომ – მოპასუხე) და ზ. ბ–ების (შემდგომ – მოპასუხის მეუღლე) მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელისა და მოპასუხის მამის – ა. ბ–ის (შემდგომ – მამკვიდრებელი) სამკვიდრო ქონებაზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის ½ ნაწილში ბათილად ცნობა და სადავო ქონების ½ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა, ასევე, მოპასუხეთა შორის ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში ბათილად ცნობა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხესთან ერთად წარმოადგენს აწ გარდაცვლილი მამის პირველი რიგის მემკვიდრეს.

3. მოპასუხემ მიმართა სანოტარო ბიუროს და ერთპიროვნულად მოითხოვა სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა. აღნიშნულის საფუძველზე მოპასუხის სახელზე შედგენილი სანოტარო აქტი უკანონოა, ვინაიდან იგი არ იყო უფლებამოსილი, გამოეცხადებინა თავი ერთადერთ მემკვიდრედ, რამაც განაპირობა მოსარჩელისათვის კანონით მინიჭებული უფლებების შეზღუდვა.

4. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ სამკვიდროს მიღებაზე უფლება არ დაუკარგავს და ფაქტობრივი მფლობელობით, სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის მანძილზე, გამოხატა ნება, მამკვიდრებლის ქონებას დაუფლებოდა. როგორც სარჩელზე დართული სანოტარო აქტით ირკვევა, მოსარჩელე მოქმედებდა რა ძმის დავალებით, 2011 წლის პირველ აპრილს აიღო მის სახელზე შედგენილი ზემოაღნიშნული სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც მოპასუხე აღიარებულ იქნა მამკვიდრებლის ერთადერთ მემკვიდრედ. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე მხოლოდ სამკვიდრო მოწმობის აღებისას მოქმედებდა ძმის სახელით, მას არასოდეს განუცხადებია უარი სამკვიდროს მიღებაზე. აღნიშნულ ფაქტს ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ მას კანონით დადგენილ ვადაში უარი სამკვიდროს მიღებაზე არ განუცხადებია. მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღიდან სასარჩელო განცხადების სასამართლოში აღძვრის მომენტისათვის იგი ფაქტობრივი მფლობელობის საფუძვლით ფლობდა, სარგებლობდა და განკარგავდა სამკვიდრო მასაში შემავალ მთელ ქონებას.

5. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ სანოტარო აქტის საფუძველზე მეუღლის სახელზე შეადგინა ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც დასაჩუქრებულს – თავის მეუღლეს საკუთრებაში გადასცა სადავო უძრავი ქონება. ჩუქების ხელშეკრულება მოჩვენებითი ხასიათისაა და მიზნად ისახავს დავის საბოლოო გადაწყვეტისას სამკვიდრო მასაში შემავალი უძრავი ქონების შესაძლო შემცირებისაგან თავის არიდებას. მეუღლეთა მოსაზრებით, მოპასუხის მეუღლე ჩაითვლებოდა კეთილსინდისიერ შემძენად და, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მას როგორც კეთილსინდისიერ შემძენს, კანონის თანახმად არ წარმოეშობოდა მიღებული უძრავი ქონების დაბრუნების ვალდებულება.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელე სადავო ქონებას ფაქტობრივად არ დაუფლებია. მეტიც, მოსარჩელემ, როგორც მოპასუხის წარმომადგენელმა, სამკვიდრო მოწმობა მიიღო და წარადგინა საჯარო რეესტრში მამის დანაშთი ქონების მოპასუხის სახელზე აღსარიცხად.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე არიან აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის შვილები.

10. 2009 წლის 14 ოქტომბერს მამკვიდრებელი გარდაიცვალა.

11. 2009 წლის 23 ოქტომბერს მოპასუხემ მოსარჩელის სახელზე გასცა მინდობილობა, რომლითაც მინდობილ პირს მიანიჭა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის მიღების უფლება.

12. 2009 წლის 23 ოქტომბერს მოპასუხემ მოსარჩელის სახელზე გასცა კიდევ ერთი მინდობილობა, რომლითაც „მინდობილ მესაკუთრეს“ მართვისა და განკარგვის უფლებით გადასცა ავტომანქანა.

13. 2011 წლის პირველ აპრილს მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე გაიცა №110331204 სამკვიდრო მოწმობა პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის – შვილის (მოპასუხის) სასარგებლოდ. სამკვიდრო მოწმობა გადაეცა მოსარჩელეს, როგორც მოპასუხის წარმომადგენელს.

14. 2011 წლის 6 მაისს მოსარჩელეს, როგორც მოპასუხის უფლებამოსილ წარმომადგენელს, გადაეცა №110460331 დამატებითი სამკვიდრო მოწმობა, რომლის თანახმად, მოპასუხემ, როგორც კანონისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, მიიღო მამკვიდრებლის კუთვნილი 3692.68 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.

15. №110331204 და №110460331 სამკვიდრო მოწმობების საფუძველზე მიღებული უძრავი ნივთები მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა 2011 წლის მაისი-ივნისში. განცხადება საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მოპასუხის სახელზე დარეგისტრირების მოთხოვნით წარადგინა მოსარჩელემ.

16. 2018 წლის 25 დეკემბერს მოპასუხემ თავის მეუღლეს საჩუქრად გადასცა მემკვიდრეობით მიღებული შემდეგი საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთები: №......, №......, №80......., №......, №.......

17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 1306-ე მუხლის, 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 1336-ე მუხლის მიხედვით, 1421-ე და 1424-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონი ადგენს სამკვიდროს მიღების ორ გზას: ერთი, როდესაც მემკვიდრე მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მიმართავს ნოტარიუსს განცხადებით და მოითხოვს სამკვიდრო მოწმობის გაცემას, ხოლო მეორე – როდესაც მემკვიდრე ფაქტობრივი ფლობით ეუფლება სამკვიდროს ან მის ნაწილს. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ მოსარჩელეს კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში სანოტარო ორგანოსთვის სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით არ მიუმართავს. იგი უთითებს, რომ სამკვიდროს დაეუფლა ფაქტობრივი ფლობით, შესაბამისად, წარმოადგენს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების 1/2 -ის მესაკუთრეს.

18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) მე-4 მუხლისა და 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი იძლევა მტკიცებულებათა სახეობების იმ ნუსხას, რომლითაც მოსარჩელე სარჩელში, ხოლო მოპასუხე შესაგებელში მითითებული გარემოებების დადასტურების შესაძლებლობას იძენს, მათ შორისაა, მხარეთა ახსნა-განმარტება, მოწმეთა ჩვენება, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებები, ასევე ექსპერტთა დასკვნები. ამასთან აღსანიშნავია, რომ ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან მტკიცებულების არცერთ სახეობას უპირატესობა არ ენიჭება, უფრო მეტიც, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით.

19. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების საკითხის გამოსარკვევად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაიკითხნენ მოწმეები.

20. მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება და სადავოდ არ არის გამხდარი ის გარემოება, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტში და შემდგომაც, მოპასუხე თავის მეუღლესთან ერთად წასული იყო საზღვარგარეთ სამუშაოდ. მოპასუხე საქართველოში ჩამოვიდა მამის გარდაცვალებისას და წლისთავზე. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, სახლში მარტო დარჩა მისი მეუღლე ე.ხ–ვა, რომელსაც ჰქონდა ჯანმრთელობის პრობლება და საჭიროებდა დახმარებას. მოწმეების – ა.ა–ის, ე.ხ–ვას, მ.დ–ის, მ.ხ–ძის, ბ.ჯ–ძის და მ.ხ–ის ჩვენებით დასტურდება, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, ოჯახში საცხოვრებლად გადავიდა ბ.ჯ–ძე თავის ოჯახთან ერთად. ამ უკანასკნელის ჩვენებიდან ირკვევა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, მოპასუხე და მისი მეუღლე მივიდნენ მასთან და სთხოვეს, დახმარებოდნენ ე–ს ოჯახის გაძღოლაში. იმ ფაქტს, რომ ბ.ჯ–ძე მამკვიდრებლის ოჯახში მიიყვანა მოპასუხემ, ადასტურებს თავად მოწმედ დაკითხული ე.ხ–ვაც (მამკვიდრებლის მეუღლე).

21. ბ.ჯ–ძის ჩვენებიდან ირკვევა, რომ იგი დაახლოებით 6 თვეზე მეტი ხნის მანძილზე ცხოვრობდა მამკვიდრებლის სახლში, უძღვებოდა საოჯახო მეურნეობას და სახლ-კარს, უვლიდა საქონელს, შინაურ ფრინველს, სახლ-კარის მოვლის კუთხით ყველაფერს ის აკეთებდა. მოწმის განმარტებით, თუ რამის გაკეთება იყო საჭირო სახლში, ნებართვას მოპასუხისგან იღებდა. აბაზანის გაკეთებაზეც მისგან აიღეს ნებართვა. მოპასუხის დავალებით გაიყიდა ავტომობილი და მისგან მიღებული თანხა მოხმარდა აბაზანის მშენებლობას. მანქანა მოსარჩელის მეუღლემ გაყიდა, ფული ე–ას გადასცა. თუ რამე მასალა იყო საჭირო მშენებლობისას ა–ს მოჰქონდა, ე–ა აძლევდა ფულს მანქანის რეალიზაციიდან მიღებული თანხიდან. მოწმის ჩვენებით, მოსარჩელე შაბათობით მოდიოდა, იგი ღამე მამის სახლში არ დარჩენილა, მისი მეუღლე უფრო ხშირად მოდიოდა, თუ რამის მოტანა იყო საჭირო, ყველაფერი მას მოჰქონდა, ფულს ე–ა აძლევდა. გადასახადებსაც ა. იხდიდა ე–ას მიცემული ფულიდან, თვითონ ასაკოვანი ქალია და უჭირდა სიარული. მოწმის ჩვენებით, მამკვიდრებლის გარდაცვალებისას მოსავლის ნაწილი აღებული და დაბინავებული იყო, დარჩენილი იყო ცოტა შავი ყურძენი, რომლის დაკრეფაშიც თვითონ დაეხმარა გასვენების დღეს მოპასუხეს, მოსარჩელის მეუღლეც იქ იყო. თეთრი ღვინის რეალიზაციას ახდენდა ე–ა (მამკვიდრებლის მეუღლე) და შემოსული თანხით მოსარჩელის მეუღლე იხდიდა კომუნალურებს, მოჰქონდა შეშა და ა.შ. მოსარჩელე ღვინის რეალიზაციაში მონაწილეობას არ იღებდა. მამის სახლიდან მოსარჩელეს ნივთები არ წაუღია.

22. ის ფაქტი, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტში მოსავლის უმეტესობა დაბინავებული და რეალიზებული იყო, დასტურდება მ.დ–ის, მ.ხ–ძის, ბ.ჯ–ძის და ე.ხ–ვას ჩვენებებით.

23. ე.ხ–ვამ, რომელიც არის მოსარჩელის და მოპასუხის დედობილი, მიუთითა, რომ მას კარგი დამოკიდებულება აქვს მოსაჩელესთან, მოპასუხესთან კი ცუდი. მისი ჩვენებით, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, დარჩენილი იყო დასაკრეფი შავი ყურძენი, რომლიც მისი დაჟინებული თხოვნით დაკრიფა მოპასუხემ „ბიჭებთან“ ერთად. მისივე განმარტებით, სახლში რემონტიც მოპასუხემ გააკეთა. ვენახებს ვ–დი უვლიდა სანახევროდ, მოსავლის ნახევარი მას მიჰქონდა, ნახევარი მოსარჩელის ქმარს მოჰქონდა, მიღებული თანხით მისთვის ყიდულობდა შეშას, კომუნალურ გადასახადებს იხდიდა და ა.შ., მოსარჩელე და მისი მეუღლე უვლიდნენ და ზრუნავდნენ მასზე, მოსარჩელე ეხმარებოდა სახლ-კარის და მიწების მოვლაში.

24. როგორც მოწმე ვ.ხ–ის ჩვენებიდან ირკვევა, ვენახს აზერბაიჯანელი ვ.მ–ი ამუშავებდა სანახევროდ. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, ვენახში სამუშაოები თებერვალში დაიწყო, გასხვლა, გაწმენდა – ამ ყველაფერს ვ–ი აკეთებდა. შემოდგომაზე ნახევარს ვ–ი ეპატრონებოდა, ნახევარს ა. (მოსარჩელი მეუღლე), ა. ყიდდა თუ სად მიჰქონდა ყურძენი მისთვის უცნობია. ა. ეხმარებოდა ხოლმე ვ–ს, ორი სეზონი უვლიდა ვ–ი, მერე თვითონ ა.მ დაიწყო მოვლა. მეორე ვენახს, რომელიც სახლთანაა, ვინ უვლიდა მისთვის უცნობია. მიწის გადასახადები ნოემბრის 15-მდე უნდა გადაეხადათ, მისთვის უცნობია ვინ გადაიხადა, ალბათ ა. გადაიხდიდა.

25. მოწმის სახით ასევე დაიკითხა ვ.მ–ი, რომელმაც განმარტა, რომ ა–ის გარდაცვალების შემდეგ, მოპასუხემ დაავალა მას ვენახის მოვლა, მოსავლის ნახევარი თვითონ მიჰქონდა, ნახევარს ტოვებდა და ის ა–ს (მოსარჩელის მეუღლეს) მიჰქონდა, სად მიჰქონდა მისთვის უცნობია.

26. მოწმე მ.ც–ძე, რომელიც არის მამკვიდრებლის მეზობელი, უთითებს, რომ სამეზობლოში ყველამ იცოდა ქონება მოპასუხის იყო, მამკვიდრებლის მეუღლე სულ ამბობდა თუ რამე იყო გასაკეთებელი – „ვ. ჩამოვა და გააკეთებსო“. რემონტიც ვ–მ გააკეთა და სახლსაც ეპატრონებოდა.

27. მოწმეებმა ა.ა–მა, მ.დ–მა და მ.ხ–ძემ, რომლებიც არიან მამკვიდრებლის მეზობლები, განმარტეს, რომ ა–ის გარდაცვალების შემდეგ, მოსარჩელე უვლიდა ე–ეს, მიდიოდა მასთან როცა საჭირო იყო, ზოგჯერ დღეში 2-3 ჯერ. შაბათობით მთელი ოჯახი იქ იყო. მამკვიდრებლი გარდაცვალების შემდეგ, სახლ-კარს და ვენახებს მოსარჩელე და მისი მეუღლე უვლიდნენ, მიღებული შემოსავლის რეალიზაციიდან მიღებული თანხით კი გარდაცვლილის მეუღლესთვის ყიდულობდნენ შეშას, პროდუქტს, მუშებს უხდიდნენ, დანარჩენს კი თვითონ განკარგავდნენ. ა.ა–ის განმარტებით, და-ძმას ტკბილი ურთიერთობა ჰქონდა და მოსარჩელეს ქონებასთან დაკავშირებით პრეტენზია მასთან არ გამოუთქვამს. მოწმე მ.დ–ის განმარტებით, ყველა გადასახადს იხდიდნენ მოსარჩელე და მისი მეუღლე მოსავლიდან მიღებული ფულით. სახლში მოწეული პროდუქტებით სარგებლობდა ე–ე და ლ.. მოსარჩელე ქონებას უვლიდა და პატრონობდა ისე, როგორც საკუთარს, რათა არ გაფუჭებულიყო. მოწმე მ.ხ–ძის განმარტებით, მოსარჩელე და მისი მეუღლე უვლიდნენ ე–ეს, ვენახებს ამუშავებდნენ, არენდით აღებულ ვენახს აზერბაიჯანელი კაცი ამუშავებდა სანახევროდ, მეორე ნახევარს ოჯახი მოიხმარდა, ოჯახში ე–ეს მოიაზრებს.

28. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში როგორც მოსარჩელე, ასევე მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი მოწმეები მიუთითებენ იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მამის გარდაცვალების შემდეგ დადიოდა სადავო საცხოვრებელ სახლში, ეხმარეობოდა მოხუც დედობილს, მისი მეუღლე ოჯახს ამარაგებდა საჭირო მასალებით, შეშით, მამკვიდრებლის მეუღლის მიერ მიცემული თანხით იხდიდა გადასახადებს, ისტუმრებდა მუშებს, თუმცა აღნიშნული არ წარმოადგენს საკმარის მტკიცებულებას იმის დასტურად, რომ მოსარჩელე ამ ყველაფერს ახორციელებდა არა დედობილის დახმარების, არამედ საკუთარი ქონების განკარგვის და სარგებლობის მიზნით. აღნიშნული დასტურდება იმითაც, რომ მოსარჩელე სადავო სახლში ღამით არასდროს დარჩენილა. პალატა ყურადღებას ამახვილებს მასზედ, რომ მხოლოდ მოწმე მ.დ–მა მიუთითა მოსარჩელის სადავო სახლში დარჩენის ფაქტზე, თუმცა მისივე განმარტებით, ამის თავად შემსწრე არ ყოფილა.

29. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არამარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს, არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან, მაგრამ, როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია, თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება (სუსგ №ას-607-2019, 04.07.19 წ.).

30. სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები – სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (სუსგ-ები №ას-283-268-2017, 07.07.2017; №ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; ას-203-193-2016, 02.06.2016; ას-972-921-2015, 15.12.2015წ; Nას-482-455-2012, 31.05.2012წ).

31. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების დადგენისას მნიშვნელოვანია, იმ გარემოების ნათლად განსაზღვრა, თუ რამდენად თავისად მიიჩნევს მემკვიდრე დანაშთ ქონებას და რა დამოკიდებულება გააჩნია მის მიმართ. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სასამართლოსთვის წარდგენილი არ ყოფილა ისეთი მტკიცებულება, რომელიც სადავო პერიოდში სამკვიდრო ქონებაზე, როგორც საკუთრებაზე მის ბატონობას დაადასტურებდა. აღნიშნული კუთხით პალატა ყურადღებას ამახვილებს მასზედ, რომ მოსარჩელე როგორც მოპასუხის წარმომადგენელი, უშუალოდ მონაწილეობდა სამკვიდრო მოწმობების გაცემის პროცესში, ასევე მონაწილეობდა საჯარო რეესტრში მიღებული სამკვიდროს მოპასუხის სახელზე დარეგისტრირების პროცედურებში. საგულისხმოა, რომ მოპასუხის სახელზე სამკვიდრო მოწმობების გაცემისას, მოსარჩელის მიერ არანაირი პრეტენზია არ ყოფილა გაცხადებული მაშინ, როდესაც, სამკვიდრო მოწმობებში ნათლად არის ჩამოთვლილი სამკვიდრო მასაში შემავალი თითოეული ქონება. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ მისთვის უცნობი იყო მთელ სამკვიდრო ქონებაზე მოპასუხის სასარგებლოდ სამკვიდრო მოწმობის გაცემის შესახებ.

32. სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელემ შესაბამისი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი, არ არსებობს სადავო სამკვიდრო მოწმობებისა ბათილად ცნობისა და შესაბამისად, მოსარჩელის სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობის საფუძველი. ამდენად, სარჩელი მართებულად არ დაკმაყოფილდა.

33. რაც შეეხება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნას, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მითითებული მოთხოვნის იურიდიული ინტერესი, ანუ მოსარჩელის მიზანი არის, აღდგეს სადავო სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილზე მისი უფლება. იქიდან გამომდინარე, რომ სარჩელი სამკვიდრო მოწმობების ბათილად ცნობისა და ქონების ½ ნაწილის მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვის მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, ასევე, არ არსებობდა ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

34. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

35. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი და სამართლებრივი საკითხები, რომელთა გაუთვალისწინებლობამ (დავის ფაქტობრივ ნაწილში) და კანონის არასწორმა განმარტებამ განაპირობა უკანონო და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების (განჩინების) მიღება.

36. კასატორის მოსაზრებით, სსკ-ის 1421-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილების დანაწესის საწინააღმდეგოდ სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებათა შეფასებისას საჭიროდ არ ჩათვალა, ყურადღება გაემახვილებინა მათი სრული და ყოველმხრივი გამოკვლევის კანონით გათვალისწინებული მიზნებისათვის და, საქმეზე ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენის ინტერესების საწინააღმდეგოდ, იმსჯელა მხოლოდ ცალკეულ მტკიცებულებებზე, რომელთა მიკერძოებულად განხილვა და შეფასება გახდა უკანონო გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძველი, რაც ეწინააღმდეგება სსსკ-ის 105-ე მუხლის დანაწესსაც.

37. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილება ძირითადად დააფუძნა მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი მოწმეების იმ განმარტებებზე, რომლებიც თავიანთ ჩვენებებში ამტკიცებდნენ, რომ მოსარჩელე ვერ ადასტურებდა სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი მფლობელობით დაუფლების ფაქტს და აღნიშნულს ასაბუთებდნენ სამკვიდრო მასაში შესული ცალკეული ქონების ირგვლივ მსჯელობით, რასაც ამავე მასაში შესულ სხვა ქონებასთან ერთად, მოიცავდა მოსარჩელის ერთიანი ნება. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა მოსარჩელის მიერ წარმოგენილი მოწმეების ჩვენებები, რომლებიც მოიცავდა სარჩელში წამოყენებული მოთხოვნის ფარგლებს სამკვიდრო მასაში შესული მთლიანი ქონების დაუფლების თაობაზე მის მიერ ნების გამოვლენის ფაქტს. რაც თავისთავად ადასტურებდა ფაქტობრივი ფლობის უფლების მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღებას. სასამართლომ, სამკვიდრო მასაში შემავალ მხოლოდ ორ უძრავ ნივთზე გაამახვილა ყურადება (ვენახი და საცხოვრებელი სახლი) და მოთხოვნის ამ ფარგლებში იმსჯელა თავის გადაწყვეტილებაში ისე, რომ ყურადების მიღმა დატოვა ასევე სასარჩელო მოთხოვნაში შემავალი სხვა ოთხი უძრავი ნივთის ფლობის საკითხი. მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს მითითებულ ორ ნივთზე უდასტურდებოდა ფაქტობრივი მფლობელობის საფუძვლით სამკვიდროს დაუფლების ფაქტი დასტურდება საქმეში არსებული შემდეგი მტკიცებულებებით: მოპასუხის მოწმე ვ.მ–იმა განმარტა, რომ ა.ის (მამკვიდრებელი) გარდაცვალების შემდეგ მოპასუხემ დაავალა ვენახის მოვლა. მოსავლის ნახევარი თვითონ მიჰქონდა, ნახევარს ტოვებდა და ის ა.ს (მოსარჩელის მეუღლე) მიჰქონდა, სად მიჰქონდა მისთვის უცნობია. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მისივე განმარტება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მეუღლე უვლიდა და ამუშავებდა ვენახის ნაწილს იმ განზრახვით, რომ იგი წარმოადგენდა მისი მეუღლის მემკვიდრეობით მიღებულ უძრავ ქონებას და ამის საწინააღმდეგოდ მას არ გასჩენია სხვა მოსაზრება. აღნიშული ახსნა-განმარტება ადასტურებს, რომ მოსარჩელემ მოსავლის ნახევრის მიღებითა და მეუღლის მიერ ვენახის დამუშავების ფაქტით გამოავლინა ნება ვენახის ½ წილის მიღებაზე. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა და საერთოდ არ მიაქცია ყურადღება ამ გარემოებას და მოცემული ფაქტის, გადაწყვეტილების აღწერილობით-სამოტივაციო ნაწილში, კონსტრანტაციის პარალელურად არ იმსჯელა იმის შესახებ, თუ რატომ ჩათვალა იგი მოპასუხის სასარგებლოდ ისე, რომ არ განიხილა იგი კრიტიკულად და უმოტივაციოდ ჩათვალა მოპასუხის ინტერესების დაკმაყოფილების არგუმენტად.

38. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა საქმეში არსებულ იმ წერილობით მტკიცებულებებზე (მიწის გადასახადის გადახდის ქვითრები), რაზეც მოსარჩელე ამყარებდა თავის სასარჩელო მოთხოვნას და განმარტავდა, რომ მამის გარდაცვალებიდან რამოდენიმე დღეში მან საკუთარი ფინანსური სახსრებით დაფარა მამკვიდრებლის მიერ ჯერ კიდევ მის სიცოცხლეში დაგროვილი და მის საკუთრებაში არსებული ყველა მიწის გადასახადი. ამ ფაქტით მოსარჩელემ, როგორც მემკვიდრემ და მესაკუთრემ, გამოხატა სამკვიდრო მასაში შემავალი ქონების მიღების ნება. საქმის მასალებში არ მოიპოვება არცერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ აღნიშული ფინანსური სახსრები ეკუთვნოდა მოპასუხეს. ზემოთ მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით სასამართლომ ამ შემთხვევაშიც შეფასების გარეშე დატოვა მოცემული ფაქტი და საქმეში არსებულ მტკიცებულებათა კონკურენციის ამოცანა, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, მოპასუხის სასარგებლოდ გადაწყვიტა.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

40. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

41. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

42. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე არიან აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის შვილები.

43. 2009 წლის 14 ოქტომბერს მამკვიდრებელი გარდაიცვალა.

44. 2009 წლის 23 ოქტომბერს მოპასუხემ მოსარჩელის სახელზე გასცა მინდობილობა, რომლითაც მინდობილ პირს მიანიჭა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის მიღების უფლება.

45. 2009 წლის 23 ოქტომბერს მოპასუხემ მოსარჩელის სახელზე გასცა კიდევ ერთი მინდობილობა, რომლითაც „მინდობილ მესაკუთრეს“ მართვისა და განკარგვის უფლებით გადასცა ავტომანქანა.

46. 2011 წლის პირველ აპრილს მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე გაიცა №110331204 სამკვიდრო მოწმობა პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის – შვილის, როგორც მოპასუხის სასარგებლოდ. სამკვიდრო მოწმობა გადაეცა მოსარჩელეს, როგორც მოპასუხის წარმომადგენელს.

47. 2011 წლის 6 მაისს მოსარჩელეს, როგორც მოპასუხის უფლებამოსილ წარმომადგენელს, გადაეცა №110460331 დამატებითი სამკვიდრო მოწმობა, რომლის თანახმად, მოპასუხემ, როგორც კანონისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, მიიღო მამკვიდრებლის კუთვნილი 3692.68 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.

48. №110331204 და №110460331 სამკვიდრო მოწმობების საფუძვეზე მიღებული უძრავი ნივთები მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა 2011 წლის მაისი-ივნისში. განცხადება საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მოპასუხის სახელზე დარეგისტრირების მოთხოვნით წარადგინა მოსარჩელემ.

49. 2018 წლის 25 დეკემბერს მოპასუხემ თავის მეუღლეს საჩუქრად გადასცა მემკვიდრეობით მიღებული შემდეგი საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთები: №....., №...., №...., №....., №......

50. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში წარმოდგნილი მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ, რომ მოსარჩელე სადავო სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა და აღნიშნულის ნება გამოავლინა.

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

52. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

53. მოცემულ შემთხვევაში დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს იმ ფაქტის დადგენა, გამოავლინა თუ არა მოსარჩელემ მამის სამკვიდროს მიღების ნება სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების გზით.

54. სსკ-ის 1421-ე, 1424-ე მუხლების შესაბამისად, თავისი სამართლებრივი ბუნებით სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. იგი გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას. შესაბამისად, მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის – მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე.

55. სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია ორი გზით: მემკვიდრის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად ნოტარიუსისათვის მიმართვა; სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება.

56. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატოს სამკვიდროს მიღების სურვილი თუნდაც სამკვიდროს ნაწილის დაუფლების გზით, თუმცა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შემთხვევაში მემკვიდრეს ეკისრება აღნიშნული ფაქტის მტკიცების ტვირთი სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად (იხ. სუსგ 18.05.2016წ. საქმე №ას-433-410-2014).

57. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში წარმოშობილი სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსში შედის მემკვიდრის უფლება, მიიღოს სამკვიდრო ან უარი თქვას მის მიღებაზე. იმისათვის, რომ მემკვიდრე გახდეს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე, მან უნდა მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრის ნების გამოხატვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივ ურთიერთობებში შესვლის შესახე (იხ. დამატებით: რ.შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თბ., 2015, გვ. 409).

58. სამკვიდროს მიღების უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მართვა, მოვლა და სხვა (შდრ. სუსგ-ები № ას-773-740-2016 8 მაისი, 2017 წელი, პ.44-45; Nას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ;). სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მირების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვა) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება.

59. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღების აქტი უნივერსალურ ხასიათს ატარებს. იგი ვრცელდება მთელ სამკვიდრო ქონებაზე, რაშიც არ უნდა იყოს გამოხატული და სადაც არ უნდა იყოს. სამკვიდროს მიღებისას მემკვიდრეს შეიძლება სრული წარმოდგენა არ ჰქონდეს სამკვიდრო ქონების ზუსტ შემადგენლობაზე. ამიტომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო ქონება. სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე.

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და უნდა დგინდებოდეს სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც თავის მხრივ ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას.

61. მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება უპირობო ხასიათისაა ანუ არ დაიშვება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობით ან დათქმით. სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს მემკვიდრის ქმედების გააზრებულ ნებაყოფლობით, მოფიქრებულ გადაწყვეტილებას, რომლის შედეგადაც მემკვიდრე ჩაენაცვლება მამკვიდრებელის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს, სხვა ქონებრივ მდგომარეობას მთლიანობაში, რომელთა მონაწილეც სიცოცხლეში იყო მამკვიდრებელი. ერთადერთი შემთხვევა როცა კანონი სამკვიდროს მისაღებად არ მოითხვს სამკვიდროს მიმღების ნებას, არის სამკვიდროს მიღება სახელმწიფოს მიერ.

62. სამკვიდროს მიღება უნდა მოხდეს სსკ-ის 1424-ე მუხლით განსაზღვრულ ექვსი თვის განმავლობაში, რომელიც აითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სსკ-ის 1320-ე მუხლის თანახმად კი, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე.

63. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

64. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

65. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

66. მტკიცების ტვირთზე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

67. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

68. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

69. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა - სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

71. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

72. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21).

73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, ნამდვილად დაეუფლა თუ რა მოსარჩელე მამკვიდრებლის კუთვნილ ქონებას, სწორედ მოსარჩელის ანუ, სამკვიდროზე პრეტენზიის განმცხადებელი მხარის საპროცესო ვალდებულებას წაროადგენდა. ამ ვალდებულების შესრულებას კი, მოსარჩელემ თავი ვერ გაართვა.

74. გასაჩივრებული განჩინებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად სააპელაციო პალატამ მიუთითა რამდენიმე გარემოებაზე, კერძოდ: საქმეში წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენენებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს დაუფლების ფაქტი; მოსარჩელე არცერთხელ არ დარჩენილა სამკვიდროში შემავალ სახლში, სადაც, მამის გარდაცვალების შემდეგ, ცხოვრობდა მოსარჩელის დედობილი.

75. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოწმეთა ჩვენებების შეფასების შედეგად ირკვევა, რომ მოსარჩელე თავის მეუღლესთან ერთად იღებდა შემოსავალს მამის დანაშთი მეურნეობიდან, ვენახიდან. მოსარჩელის მეუღლე მუშაობდა ვენახში. ამასთან, სამკვიდროს მიღების ნების გამოვლენაზე რაიმე გავლენას ვერ მოახდენს ის გარემოება, სამკვიდროს მიღების პრეტენდენდი რჩებოდა თუ არა სამკვიდრო ფართში ღამით.

76. საკასაციო სასამართლო, მოსარჩელის მხრიდან სადავო სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით მოსარჩელის ნების შეფასების კუთხით, უმნიშვნელოვანეს გარემოებად მიიჩნევს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტს, რომ №110331204 და №110460331 სამკვიდრო მოწმობების საფუძველზე მიღებული უძრავი ნივთები მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა 2011 წლის მაისი-ივნისში. განცხადება საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მოპასუხის სახელზე დარეგისტრირების მოთხოვნით წარადგინა მოსარჩელემ. მითითებული ფაქტის გასაქარწყლებლად კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია და რაიმე საპირწონე არგუმენტი არ დაუპირისპირებია. ასეთად ვერ შეფასდება კასატორის განმარტება, რომ მან გადაიხადა სამკვიდრო მიწის გადასახადები, რაზეც სააპელაციო სასამართლოს არ უმსჯელია.

77. შესაბამისად, სადავო სამკვიდრო მოწმობებში მითითებული ქონების საჯარო რეესტრში მოპასუხის სახელზე დარეგისტრირება ქმნის საფუძვლიან ვარაუდს, რომ მოსარჩელის ყველა დანარჩენი ქმენდება მამის სამკვიდროსთან მიმართებით ნაკარნახევი იყო ძმისა და დედობილის ინტერესებიდან და მის მიერ სამკვიდროს დაუფლებას არ ემსახურებოდა.

78. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს, რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

79. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

80. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

81. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

82. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

83. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2020 წლის 29 დეკემბერს №10291461289 საგადახდო დავალებით გადახდილი 625 ლარის 70% – 437,5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ბ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ლ. ბ–ს (პირადი №.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2020 წლის 29 დეკემბერს №10291461289 საგადახდო დავალებით გადახდილი 625 ლარის 70% – 437,5 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი